Kimler Sendika Kurucusu Olabilir? Kuruculuk Şartları | 6356 m.6 (2026)
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.6 uyarınca fiil ehliyetine sahip ve fiilen çalışan gerçek veya tüzel kişiler sendika kurma hakkına sahiptir. Ancak m.6’da sayılan zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye veya edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık suçlarından mahkûmiyeti bulunanlar sendika kurucusu olamaz. İşveren sendikasının kurucusu tüzel kişi ise onu temsil eden gerçek kişinin de bu şartları taşıması gerekir.
Sendika kurucusu olma hakkı kimlere aittir?
6356 m.6 sendika kurucusu olabilmek için temel ölçüyü açık biçimde belirler: fiil ehliyetine sahip ve fiilen çalışan gerçek veya tüzel kişiler sendika kurma hakkına sahiptir. İşçi sendikasında kurucular işçi sıfatını taşıyan gerçek kişilerden; işveren sendikasında ise işveren niteliğini taşıyan gerçek veya tüzel kişilerden oluşabilir.
Kuruculuk hakkı, 6356 m.3’teki önceden izin almaksızın sendika kurma özgürlüğünün kişi yönünden sınırlarını belirler. Madde 3 kuruluş serbestisini, m.6 ise bu serbestiyi kullanabilecek kurucuların hangi şartları taşıması gerektiğini düzenler. Bu nedenle kuruluş dosyasının hazırlanmasında iki hüküm birlikte uygulanır.
Fiil ehliyeti şartı ne anlama gelir?
Kanun kurucunun fiil ehliyetine sahip olmasını açık şart haline getirmiştir. Fiil ehliyeti, kişinin kendi hukuki işlemleriyle hak edinebilmesi ve borç altına girebilmesi kapasitesidir. Sendika kuruculuğu tüzük kabulü, kuruluş beyanı, organların oluşturulması ve tüzel kişiliğin başlangıcına ilişkin hukuki işlemler içerdiğinden kurucunun bu ehliyeti taşıması zorunludur.
Fiil ehliyeti şartı, sendikaya sıradan üyelikten farklı olarak kurucu sıfatının başlangıç aşamasındaki sorumluluğuyla ilgilidir. Kuruluş evrakında kurucular, kurucu olabilme şartlarını taşıdıklarını yazılı beyanla ortaya koyar. Gerçeğe aykırı beyanın hukuki ve cezai sonuçları ayrıca doğabilir.
“Fiilen çalışan” olma şartı neden önemlidir?
6356 m.6 yalnız fiil ehliyetiyle yetinmez; kurucunun fiilen çalışan kişi olmasını da arar. İşçi sendikasının kurucusu bakımından işçi sıfatının yalnız geçmişte var olmuş olması yeterli değildir. Kuruluş anındaki çalışma ilişkisinin ve sendikanın kurulacağı işkoluyla hukuki bağlantının Kanunun sistemine uygun olması gerekir.
İşveren sendikası bakımından ise işveren niteliğinin mevcut olması gerekir. Tüzel kişi işverenler de kurucu olabilir; ancak Kanun tüzel kişiyi temsil edecek gerçek kişinin de m.6’daki şartları taşımasını ayrıca zorunlu kılmıştır.
Emekli bir kişi işçi sendikası kurucusu olabilir mi?
Kuruculuk bakımından m.6’daki “fiilen çalışan” şartı esas alınır. Sırf geçmişte işçi olarak çalışmış olmak, güncel bir çalışma ilişkisi bulunmadan kuruculuk için yeterli değildir. Emeklilik sonrasında çalışmaya devam eden kişinin durumu ise mevcut iş sözleşmesi ve fiili çalışma ilişkisine göre değerlendirilir.
Bu nokta sendika üyeliğinin devamına ilişkin başka hükümlerle karıştırılmamalıdır. Kurucu sıfatı kuruluş anında m.6 şartlarına tabidir; üyeliğin devamı veya sona ermesi ise başta m.17 ve m.19 olmak üzere ayrı hükümlerde düzenlenir.
Hangi mahkûmiyetler sendika kuruculuğuna engeldir?
6356 m.6 kuruculuğa engel suçları tek tek sayar. Zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık suçlarından birinden mahkûmiyeti bulunan kişiler sendika kurucusu olamaz.
Kanundaki düzenleme belirli suçlara ilişkin mahkûmiyeti doğrudan kuruculuk engeli haline getirir. Bu nedenle kuruluş aşamasında kurucunun adli sicil durumunun m.6’daki sayılı suçlar yönünden kontrol edilmesi gerekir. Kuruluş dosyasındaki yazılı beyan, kanuni şartın varlığını ortadan kaldırmaz; beyanın gerçeğe uygun olması gerekir.
TCK m.53’teki hak yoksunluğu süresi bittikten sonra durum değişir mi?
6356 m.6, sayılan suçlar yönünden Türk Ceza Kanunu m.53’te belirtilen süreler geçmiş olsa bile kuruculuk engelinin devam edeceğini hükme bağlamıştır. Bu nedenle yalnız cezanın infazının tamamlanmış olması veya TCK m.53 kapsamındaki belirli hak yoksunluğu süresinin sona ermiş olması, m.6’da sayılan mahkûmiyet bakımından kuruculuk şartını kendiliğinden sağlamaz.
Bu sonuç, sendika kuruculuğuna özgü özel kanun hükmünden kaynaklanır. Somut adli sicil kaydı değerlendirilirken mahkûmiyetin hangi suçtan verildiği, kararın kesinleşme ve hukuki durumu ile varsa sonradan verilen kararlar belge üzerinden incelenmelidir.
Her sabıka kaydı sendika kuruculuğuna engel midir?
Hayır. 6356 m.6 belirli suçları saymıştır. Kuruculuk engeli değerlendirilirken “adli sicil kaydı var” şeklinde genel bir sonuçla yetinilmez; mahkûmiyetin Kanunda sayılan suçlardan birine ilişkin olup olmadığı tespit edilir. Kanunda sayılmayan bir mahkûmiyet için m.6’daki özel engel otomatik olarak uygulanamaz.
Bununla birlikte başka mevzuattan kaynaklanan ehliyet veya hak yoksunluğu halleri ayrıca incelenebilir. Kuruculuk dosyasında esas kontrol, m.6 metnindeki şartların somut kişi bakımından mevcut olup olmadığıdır.
Tüzel kişi işveren sendika kurucusu olabilir mi?
Evet. İşveren sendikası kurucusu gerçek kişi işveren olabileceği gibi tüzel kişi işveren de olabilir. Şirket, kooperatif, dernek veya başka bir tüzel kişi işveren sıfatını taşıdığı ölçüde işveren sendikası kuruluşunda kurucu olarak yer alabilir.
Ancak 6356 m.6 burada ikinci bir şart getirir: tüzel kişi işvereni temsil eden gerçek kişi de birinci fıkradaki kuruculuk şartlarını taşımalıdır. Tüzel kişinin kendisinin işveren olması yeterli değildir; kuruluş işlemini tüzel kişi adına yapan temsilcinin fiil ehliyeti ve mahkûmiyet engelleri yönünden uygunluğu da aranır.
Tüzel kişiyi kim temsil eder?
Tüzel kişinin sendika kuruluşunda kim tarafından temsil edileceği, tüzel kişinin kendi kuruluş mevzuatı, ana sözleşmesi ve temsil yetkisini gösteren kayıtlar üzerinden belirlenir. Anonim şirkette yönetim ve temsil yetkisi, limited şirkette müdürlük ve temsil düzeni, diğer tüzel kişilerde ise kendi özel mevzuatı dikkate alınır.
Kuruluş dosyasına yalnız tüzel kişinin unvanının yazılması yeterli değildir. Temsilcinin yetkisi ile m.6 şartlarını taşıdığını gösteren beyanın m.7’deki kuruluş belgeleriyle uyumlu olması gerekir.
İşveren vekili sendika hukukunda nasıl değerlendirilir?
6356 m.2’de işveren vekili kavramı ayrıca tanımlanmış ve işveren adına işletmenin bütününü yönetenlerin Kanunun uygulanması bakımından işveren sayıldığı düzenlenmiştir. Kuruculuk değerlendirmesinde kişinin işveren veya işveren vekili sıfatının Kanundaki tanıma uygun olup olmadığı somut görev ve temsil yetkisi üzerinden incelenir.
Yalnız unvanında “müdür” veya “yönetici” ifadesinin bulunması kişiyi otomatik olarak Kanun anlamında işveren vekili yapmaz. İşletmenin bütününü yönetme ve işveren adına hareket etme yetkisi belirleyicidir.
Kurucular hangi belgeleri verir?
Kuruluş belgelerinin ayrıntısı 6356 m.7’dedir. Kurucular sendika tüzüğü ile kurucu olabilme şartlarına sahip olduklarını ifade eden yazılı beyanlarını kuruluş merkezinin bulunduğu ilin valiliğine verir. Üst kuruluş kuruluyorsa ilgili sendikaların genel kurul kararları da kuruluş dosyasının parçasıdır.
Bu sistemde idare önceden izin vermez; fakat kurucular kanuni şartları taşıdıklarını beyan eder ve gerekli belgeleri sunar. Sendika Kurmak İçin İzin Gerekir mi? 6356 m.3 rehberimiz kuruluş serbestisini ayrıca açıklar.
Kurucu beyanının gerçeğe aykırı olması ne sonuç doğurur?
Kurucu beyanı, Kanunun aradığı şartların varlığına ilişkin resmi kuruluş evrakının parçasıdır. Gerçeğe aykırı beyanda bulunulması, kuruluş işlemlerinin hukuka uygunluğu ve beyanın niteliğine göre sorumluluk doğurabilir. Tüzük ve belgelerde kanuna aykırılık veya eksiklik tespit edilmesi halinde m.7’deki giderim ve yargısal süreç işletilir.
Bu nedenle kurucuların adli sicil, çalışma sıfatı, temsil yetkisi ve fiil ehliyeti gibi hususları belgeye dayalı kontrol etmesi gerekir. “Sonradan tamamlarız” yaklaşımı, kuruculuk şartının kuruluş anında var olması gerektiği gerçeğini değiştirmez.
Kurucu sayısı kaç olmalıdır?
6356 m.2’de sendika, en az yedi işçi veya işverenin bir araya gelerek bir işkolunda faaliyette bulunmak üzere oluşturduğu tüzel kişi olarak tanımlanır. Bu nedenle sendika kuruluşunda en az yedi kurucu gerekir. Konfederasyon için ise farklı işkollarında en az beş sendikanın bir araya gelmesi şartı vardır.
Kurucu sayısı bakımından asgari rakamın sağlanması yeterli değildir; her kurucunun kendi yönünden m.6 şartlarını taşıması gerekir. Kuruculardan birinin kanuni şartı taşımaması kuruluş dosyasının hukuka uygunluğunu etkiler.
Kurucuların aynı işkolunda çalışması gerekir mi?
İşçi sendikası işkolu esasına göre kurulur ve kurulduğu işkolunda faaliyet gösterir. Bu nedenle kurucuların işçi sıfatlarının sendikanın kurulacağı işkoluyla uyumlu olması gerekir. İşyerinin hangi işkoluna girdiği konusunda uyuşmazlık varsa m.5’teki işkolu tespit mekanizması uygulanır.
İşkollarının kapsamı ve yardımcı iş kuralı için 6356 m.4 işkolu rehberi; işkolu tespitine itiraz için 6356 m.5 rehberi incelenebilir.
Kurucu olmak ile sendika yöneticisi olmak aynı şey mi?
Hayır. Kurucu, sendikanın tüzel kişiliğinin oluşumuna katılan kişidir. Yönetici ise sendikanın zorunlu organlarından yönetim kurulunda görev alan kişidir. Kuruluş sonrasında yapılacak genel kurul ve organ seçimleri m.9 ve devamındaki hükümlere tabidir.
Bir kurucu daha sonra yönetim kuruluna seçilebilir; ancak kurucu sıfatı kendiliğinden yöneticilik yetkisi vermez. Aynı şekilde kuruluş sonrasında sendikaya üye olan bir kişi, gerekli şartları taşıması halinde organ seçiminde aday olabilir.
Kuruculuk şartının sonradan kaybedilmesi ne olur?
Kuruluş aşamasındaki şartlarla, daha sonra seçilmiş organ üyesinin görevinin sona ermesine ilişkin kurallar ayrıdır. 6356 m.9, zorunlu organ üyelerinin kanunda aranan şartları kaybetmesi veya belirli durumların ortaya çıkması halinde görevlerinin sona ermesine ilişkin hükümler içerir.
Bu nedenle kuruluş anında m.6, organ üyeliğinin devamında ise m.9 ve ilgili özel hükümler birlikte değerlendirilir. Kurucu kişinin daha sonra yönetici olması halinde iki farklı hukuki sıfatın şartları ayrı ayrı kontrol edilir.
Kuruluş dosyası için hukuki kontrol listesi
- En az yedi kurucunun bulunduğunu doğrulayın.
- Her gerçek kişi kurucunun fiil ehliyetini ve fiilen çalışma durumunu kontrol edin.
- Kurucuların sendikanın kurulacağı işkoluyla bağlantısını doğrulayın.
- M.6’da sayılan mahkûmiyet engellerini adli sicil belgeleri üzerinden inceleyin.
- Tüzel kişi işveren varsa temsil yetkisini gösteren belgeleri alın.
- Tüzel kişi temsilcisinin de m.6 şartlarını taşıdığını doğrulayın.
- Kurucuların yazılı beyanlarını m.7 kuruluş dosyasına ekleyin.
- Tüzüğü m.8’deki zorunlu içerik bakımından kontrol edin.
Mersin’de kurulacak sendikalar bakımından dikkat edilmesi gereken nokta
Kuruluş merkezi Mersin olacak bir sendikada belgeler Mersin Valiliğine verilir. Mersin’in liman, lojistik, sanayi, tarım-gıda, enerji ve hizmetler gibi çok sayıda işkolunu barındırması nedeniyle kurucuların hangi işkolunda fiilen çalıştığının kuruluş öncesinde doğru belirlenmesi özellikle önemlidir.
İşkolunun yanlış kurulması yalnız kuruluş dosyasını değil, daha sonra üyelik ve toplu iş sözleşmesi yetki süreçlerini de etkileyebilir. Bu nedenle kurucu sıfatı ile işkolu bağlantısının SGK kayıtları, iş sözleşmeleri ve fiili çalışma verileri üzerinden uyumlu olması gerekir.
İlgili içerikler
- Sendika kurmak için izin gerekir mi? – m.3
- Yardımcı iş hangi işkoluna girer? – m.4
- İşkolu tespitine itiraz – m.5
- Sendikaya nasıl üye olunur? – m.17
Sık Sorulan Sorular
Sendika kurucusu olmak için kaç yaşında olmak gerekir?
Kanun yaş rakamı yerine fiil ehliyeti şartını esas alır. Fiil ehliyetinin bulunması zorunludur.
Sendika kurucusu fiilen çalışmak zorunda mı?
Evet. 6356 m.6 fiilen çalışan gerçek veya tüzel kişilerin sendika kurma hakkını düzenler.
İşçi sendikası kaç kişiyle kurulur?
6356 m.2’deki tanıma göre en az yedi işçinin bir araya gelmesi gerekir.
İşveren sendikası kaç işverenle kurulur?
Sendika tanımı en az yedi işçi veya işvereni esas alır.
Şirket işveren sendikasının kurucusu olabilir mi?
Evet. Tüzel kişi işveren kurucu olabilir; temsil eden gerçek kişi de m.6 şartlarını taşımalıdır.
Her adli sicil kaydı kuruculuğa engel midir?
Hayır. M.6’da sayılan belirli suçlardan mahkûmiyet özel kuruculuk engelidir.
Hırsızlık mahkûmiyeti kuruculuğa engel mi?
Evet. Hırsızlık m.6’da açıkça sayılan kuruculuğa engel suçlar arasındadır.
Dolandırıcılık mahkûmiyeti kuruculuğa engel mi?
Evet. Dolandırıcılık m.6’da açıkça sayılmıştır.
TCK m.53 süresi bitince engel kalkar mı?
M.6, sayılan suçlar bakımından TCK m.53’teki süreler geçmiş olsa bile kuruculuk engelini korur.
Kurucular hangi makama beyan verir?
Kuruluş merkezinin bulunduğu ilin valiliğine, m.7’deki kuruluş belgeleriyle birlikte yazılı beyan verilir.
Kuruculuk şartları kuruluş dosyasında nasıl doğrulanmalıdır?
Kuruculuk incelemesi yalnız kurucuların imzaladığı beyanların dosyaya konulmasıyla tamamlanmış sayılmaz. 6356 m.6 ve m.7 birlikte uygulandığında, her kurucu bakımından kimlik, fiil ehliyeti, fiilen çalışma, işkolu bağlantısı ve kanunda sayılan mahkûmiyet engellerinin ayrı ayrı kontrol edilmesi gerekir. İşçi sendikası kuruluyorsa kurucunun güncel çalışma ilişkisi ile sendikanın kurulacağı işkolu arasındaki bağ SGK işyeri kayıtları ve fiili çalışma verileriyle doğrulanmalıdır. İşveren sendikasında gerçek kişi işverenin işveren sıfatı; tüzel kişi işverende ise tüzel kişinin işveren niteliği ile temsilcinin temsil yetkisi birlikte incelenmelidir.
Kurucu listesi hazırlanırken her kişinin adı, soyadı, kimlik bilgileri, meslek veya sanatı ve yerleşim yeri tüzükteki bilgilerle aynı olmalıdır. Bir kişinin farklı belgelerde farklı unvan veya adresle gösterilmesi, kuruluş dosyasının tutarlılığını bozar. Kurucuların yazılı beyanları da aynı kişi bilgileriyle eşleşmelidir. Tüzel kişi işveren bakımından ticaret sicili veya ilgili kuruluş belgesindeki güncel temsil düzeni esas alınmalı; temsil yetkisi sona ermiş kişinin kuruluş belgesini imzalamasına izin verilmemelidir.
Mahkûmiyet engeli bakımından hangi kontrol yapılmalıdır?
6356 m.6’daki yasak, her adli sicil kaydına değil maddede açıkça sayılan suçlardan mahkûmiyete bağlanmıştır. Bu nedenle hukuki incelemede yalnız “adli sicil kaydı vardır” veya “sicil kaydı yoktur” biçiminde genel sonuç çıkarılmamalıdır. Mahkûmiyetin suç tipi, kararın kesinleşme durumu ve kanundaki sayılı suçlardan birine karşılık gelip gelmediği belge üzerinden belirlenmelidir. Zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye veya edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık suçları yönünden m.6’nın özel kuruculuk engeli uygulanır.
Kanun ayrıca bu suçlar bakımından Türk Ceza Kanunu m.53’teki sürelerin geçmiş olmasını kuruculuk için yeterli kabul etmez. Dolayısıyla kuruluş dosyasını inceleyen kişi, yalnız hak yoksunluğunun sona erdiğine ilişkin bilgiyle yetinmemelidir. Mahkûmiyetin hukuki varlığına sonradan etki eden özel bir karar bulunduğu ileri sürülüyorsa bu kararın kesinleşmiş örneği incelenmeli ve sonuç doğrudan belgeye göre değerlendirilmelidir.
Kurucu şartı eksikliği sonradan tespit edilirse hangi sıra izlenir?
Kuruluş belgeleri valiliğe verildikten sonra bir kurucunun m.6 şartlarını taşımadığı anlaşılırsa konu 6356 m.7’deki kuruluş şartı denetimi kapsamında ele alınır. Valilik aykırılık veya eksikliğin bir ay içinde giderilmesini ister. Süre içinde kanuna uygunluk sağlanmazsa Bakanlık veya valilik mahkemeye başvurabilir. Mahkeme gerekli görürse üç iş günü içinde faaliyetin durdurulmasına karar verebilir ve aykırılığın giderilmesi için altmış günü aşmayan süre tanıyabilir. Bu sürenin sonunda da uygunluk sağlanmazsa kapatma kararı verilebilir.
Bu sıra, kurucu şartlarının kuruluş öncesinde eksiksiz doğrulanmasının neden önemli olduğunu gösterir. Kuruluşun önceden izne bağlı olmaması, kurucu şartlarının sonradan denetlenmeyeceği anlamına gelmez. Doğru yöntem; her kurucu için ayrı kontrol kaydı oluşturmak, kullanılan resmî belgeleri kuruluş dosyasında saklamak ve tüzük ile kurucu listesindeki bilgilerin birbiriyle tam uyumunu kuruluş başvurusundan önce sağlamaktır.
Bu içerik 17 Eylül 2026 tarihinde 6356 sayılı Kanun m.6 ile bağlantılı m.2, m.3, m.7 ve m.9 hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır.
İnceleyen: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu
Kuruculuk şartı değerlendirilirken adli sicil kararı, çalışma sıfatı ve tüzel kişi temsil yetkisi resmi belgeler üzerinden kontrol edilmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
