Pazarcının HKS Bildirimini Kim Yapar? Pazar Yerinde Künye Zorunluluğu | Yönetmelik m.18 (2026)

Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik m.18 neyi düzenler?

Madde 18, pazar yerinde satılan sebze ve meyvelerin Hal Kayıt Sistemi bildirimi ile ürün künyesinin kim tarafından ve nasıl kullanılacağını düzenleyen özel pazar yeri hükmüdür. Genel HKS yükümlülüğü 5957 sayılı Kanun ve Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelikte daha geniş biçimde yer alsa da, m.18 pazarcının tezgahta karşılaştığı pratik soruyu cevaplar: “Bu malın bildirimini kim yapacak ve künye nerede bulunacak?”

Bu nedenle pazar yerinde denetim yalnız ürünün fiziksel niteliğine bakılarak yapılmaz. Ürünün kaynağı, sistem kaydı, künye bilgisi ve tezgahtaki fiilî sunum biçimi birlikte değerlendirilir.

Pazarcı üreticiden doğrudan mal alırsa bildirimi kim yapar?

m.18/1’in açık kuralına göre, pazarcının üreticiden doğrudan aldığı ve bildirim miktarının üzerinde bulunan sebze ve meyvelere ilişkin bildirim pazarcı tarafından yapılır. Böylece üreticiden doğrudan pazara gelen malın HKS zincirine kaydedilmesi, alımı yapan pazarcının sorumluluğuna bağlanır.

Burada iki şart birlikte önemlidir: malın doğrudan üreticiden alınması ve miktarın mevzuattaki bildirim eşiğinin üzerinde olması. Pazarcı, alımın kaynağını ve miktarını belgeleyebilmeli; bildirimi satıştan önce ilgili HKS kurallarına uygun şekilde tamamlamalıdır.

Bildirim miktarı ne anlama gelir?

“Bildirim miktarı”, mevzuatta HKS bildirimi bakımından esas alınan eşiktir. Ürünlerin adet, bağ veya kilogramla satışına göre farklı ölçü birimleri kullanılır ve yürürlükteki mevzuat metni esas alınır. Bu eşik, her perakende işlemin ayrı ayrı tüketiciye satış miktarıyla karıştırılmamalıdır; ticari mal hareketinin HKS bildirim yükümlülüğü açısından değerlendirilir.

Pazarcı miktarı bölerek veya farklı belge düzenleyerek bildirim yükümlülüğünü yapay biçimde ortadan kaldıramaz. Aynı ticari alımın gerçek mahiyeti ve toplam miktarı dikkate alınır.

Pazarcı malı üretici dışındaki bir kişiden alırsa bildirimi kim yapar?

m.18/1, üreticiden doğrudan alınan mal dışında kalan alımlarda bildirimin malı satan kişi tarafından yapılacağını düzenler. Pazarcı bir tüccardan, komisyoncudan veya bildirime tabi başka bir satıcıdan ürün alıyorsa, satış zincirindeki bildirimin ilgili satıcı tarafından yapılmış olması gerekir.

Bu durum pazarcının hiçbir kontrol sorumluluğu olmadığı anlamına gelmez. Pazarcı satışa sunduğu ürünün HKS ve künye bilgilerinin mevcut olduğunu, belge ve ürünün birbiriyle uyumlu bulunduğunu kontrol etmelidir. Bildirimsiz malı “satıcı yapmalıydı” gerekçesiyle tezgahta sunmak güvenli uygulama değildir.

HKS bildirimi ile künye aynı şey midir?

Hayır. Bildirim, malın üretimden ticaret zincirine giriş ve hareket bilgilerinin Hal Kayıt Sistemine beyan edilmesidir. Künye ise sistemdeki belirli bilgilerin ürün üzerinde veya satış yerinde tüketici ve denetim görevlisi tarafından görülebilecek şekilde gösterilmesini sağlayan belge veya barkodlu etikettir.

Bildirim yapılmış olsa bile künye hiç bulundurulmuyorsa m.18/2 ve /3 yönünden ayrı aykırılık doğabilir. Tersine bir etiket basılmış olması da sistemde gerçeğe uygun bildirim bulunmadığı halde bildirim yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılmaz.

Künye sebze ve meyvenin neresinde bulunmalıdır?

m.18/2’ye göre künye, sebze ve meyvenin üzerinde veya kap ya da ambalajlarının herkes tarafından kolaylıkla görülebilecek bir yerinde bulunmalıdır. Künye kasanın altına, kapalı bir dosyaya veya yalnız zabıta sorarsa çıkarılacak bir yere konulmamalıdır.

Kuralın amacı tüketicinin ürünün kaynağı ve kayıt bilgileri hakkında görünür bilgiye ulaşabilmesidir. Bu nedenle etiketin okunabilir, ilgili ürüne ait ve ürünle eşleştirilebilir olması gerekir.

Ürün kasadan çıkarılıp açık tezgahta satılıyorsa künye nereye konulur?

m.18/3 bu durumu ayrıca düzenler. Kap veya ambalajından çıkarılarak satışa sunulan sebze ve meyvelerin künyesi, herkes tarafından kolaylıkla görülebilecek şekilde satış yerinin uygun bir yerinde bulundurulur.

Örneğin ürün plastik kasayla pazara gelmiş fakat tezgahta yığın halinde satılıyorsa künye kasayla birlikte arka depoya gönderilemez. İlgili ürünün yanında veya ürünle tereddütsüz eşleşecek görünür bir noktada tutulmalıdır.

Aynı tezgahta birden fazla ürün varsa tek künye yeterli midir?

Hayır. Künye belirli sebze veya meyve partisinin bilgilerini taşır. Domates, biber ve salatalığın farklı üretim yeri, üretici veya parti bilgileri olabilir. Tek bir genel “HKS kayıtlıdır” etiketi, her ürünün kendi kayıt bilgisini gösterme zorunluluğunun yerini tutmaz.

Tezgahtaki her ürün grubunun künyesi, tüketicinin hangi künyenin hangi mala ait olduğunu anlayabileceği şekilde düzenlenmelidir. Özellikle benzer ürünlerin farklı üreticilerden geldiği durumlarda parti ayrımı korunmalıdır.

Künye bilgileri sonradan değiştirilebilir mi?

m.18/4 kesin bir yasak getirir: künyeler tahrif veya taklit edilemez. Künyenin üzerindeki üretici, miktar, üretim yeri, sertifika veya diğer sistem bilgileri pazarcı tarafından elle veya dijital yöntemle değiştirilemez.

Yanlış bilgi varsa çözüm etiketi değiştirerek düzeltmek değil, sistem kaydını ve yeni künyeyi yetkili usulle düzeltmektir. Orijinal etiket üzerinde oynama yapılması kayıt zincirinin güvenilirliğini ortadan kaldırır.

Künyeye yanıltıcı ifade eklenebilir mi?

Hayır. m.18/4, künye üzerinde belirtilenler dışında yanıltıcı ifadeler konulmasını da yasaklar. Örneğin ürün gerçekte organik sertifikalı değilse künyeye veya hemen yanına “organik” ibaresi eklenerek tüketicinin yanıltılması mümkün değildir.

Bu davranış yalnız pazar yeri mevzuatı bakımından değil, tüketicinin korunması, reklam ve gerektiğinde gıda mevzuatı bakımından da sonuç doğurabilir. Ürün niteliği hakkındaki beyanlar resmi kayıt ve sertifikalarla uyumlu olmalıdır.

Pazarcı satın aldığı malın künyesini kontrol etmek zorunda mıdır?

Pazarcı, satışa sunduğu malın m.18’e uygun biçimde künyeli olmasını sağlamak zorundadır. Bildirimi başkasının yapması gereken bir işlem olsa bile tezgahta künyesiz mal bulundurulması pazarcının satış yeri düzeni bakımından sorumluluğunu gündeme getirir.

Mal teslim alınırken ürün cinsi, miktarı, satıcı bilgisi ve künye eşleştirilmelidir. HKS numarası veya barkod okunamıyorsa, satıcıdan doğru belge istenmeden ürün satışa çıkarılmamalıdır.

Üretici kendi ürününü pazarda satıyorsa künye kuralı uygulanır mı?

Evet. Üretici pazarında veya semt pazarının üretici bölümünde kendi ürününü satan üretici de mevzuatın ürünün kayıt ve izlenebilirliğine ilişkin hükümlerine tabidir. Hangi bildirimin kim tarafından yapılacağı üretimden satışa uzanan zincire göre belirlenirken, satış yerinde künye görünürlüğü m.18’in ortak kuralıdır.

Üretici yalnız kendi ürettiği sebze ve meyveleri satabilir. Başkasından mal alıp kendi üretimi gibi gösterilmesi hem m.19’daki üretici satış kuralını hem HKS-künye güvenilirliğini ihlal eder.

Belediye denetiminde hangi kayıtlar incelenebilir?

Zabıta ve yetkili denetim personeli ürünün künyesini, HKS kayıtlarını, alış belgesini, üretici veya satıcı bilgisini ve satış yerindeki fiilî ürün miktarını karşılaştırabilir. Denetimin amacı yalnız etiketin varlığını görmek değil, etiket ile malın gerçekte birbirine ait olup olmadığını doğrulamaktır.

Üreticiden doğrudan alım iddiasında üretici bilgisi ve miktar; tüccardan alımda satıcının bildirim kaydı önem kazanır. Farklı partilerin künyelerinin karıştırılması halinde kayıt zinciri yeniden kurulmalıdır.

Bildirim yapılmadan ürün satışa çıkarılırsa ne olur?

5957 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler bildirime tabi malların sistem dışında ticaretini yaptırıma bağlar. Somut yaptırım, malın kaynağı, miktarı, bildirimi yapmakla yükümlü kişi ve fiilin tekrarına göre belirlenir. Cezalı hal rüsumu veya idari para cezası gibi sonuçlar ilgili hükümler kapsamında gündeme gelebilir.

Pazar yerindeki satış bakımından ayrıca künye, tahsis ve denetim hükümleri uygulanır. Bu nedenle bildirimsiz mal tespitinde yalnız bir etiket eksikliği tutanağı düzenlemek yerine sistem kaydının kim tarafından yapılması gerektiği belirlenmelidir.

Künye yoksa veya görünür değilse ne olur?

m.18/2 ve /3 künye bulundurma ve görünürlük yükümlülüğünü açıkça düzenler. Ürünün sistemde kayıtlı olması, satış yerinde künyenin bulunmaması veya görünür olmaması halinde bu özel yükümlülüğü ortadan kaldırmaz.

Tutanakta hangi ürünün künyesiz olduğu, ürünün ambalajlı mı açık mı satıldığı, künye arandığında bulunup bulunmadığı ve satış yerinin hangi bölümünde olduğu ayrıntılı yazılmalıdır. Böylece sonradan “etiket vardı” uyuşmazlığı somut delille çözülebilir.

Yanlış künye kullanımı nasıl tespit edilir?

Ürün türü, üretim yeri, miktar, üretici/satıcı ve varsa sertifika bilgileri HKS kaydıyla karşılaştırılır. Bir önceki günün veya başka üreticinin künyesinin yeni üründe kullanılması, barkodun farklı partiye ait çıkması ya da miktar ve ürün cinsinin uyuşmaması yanlış kullanım göstergesidir.

Denetimde mümkünse künye numarası ve fotoğrafı tutanağa eklenmeli, ilgili HKS sorgu sonucu kaydedilmelidir. Tahrifat şüphesinde orijinal belge veya dijital kayıt korunmalıdır.

Pazarcı hangi belgeleri ürünle birlikte saklamalıdır?

Alım belgesi, satıcı veya üretici bilgisi, HKS bildirim/künye kaydı ve ürünün parti bağlantısını gösteren belgeler mevzuatta öngörülen süre ve usule göre saklanmalıdır. Belgelerin satış yerinde veya belediye denetiminde erişilebilir olması uygulamayı kolaylaştırır.

Elektronik belgeler kullanılıyorsa kayıtların değiştirilemez ve gerektiğinde gösterilebilir olması gerekir. Telefon ekranındaki geçici görüntü yerine sistemde doğrulanabilir kayıt tercih edilmelidir.

Pazarcılar için günlük HKS-künye kontrol listesi

Malı teslim alırken satıcının veya üreticinin kim olduğunu belirleyin. Üreticiden doğrudan ve bildirim miktarını aşan alım yapıyorsanız bildirimi kendi yükümlülüğünüz kapsamında tamamlayın. Diğer satıcılardan aldığınız ürünlerde satıcının bildirim kaydını ve künyeyi kontrol edin.

Ambalajlı üründe künyeyi görünür bırakın. Ürünü kasadan çıkarıyorsanız ilgili künyeyi tezgahta ürünün yanında görünür biçimde bulundurun. Etikette hiçbir değişiklik yapmayın; sertifika veya menşe hakkında yanıltıcı ibare eklemeyin. Gün sonunda farklı parti künyelerini karıştırmadan arşivleyin.

Belediyeler için denetim kontrol listesi

Ürünün künyesini görünürlük yönünden inceleyin. HKS kaydıyla ürün cinsi, kaynak ve miktarı karşılaştırın. Üreticiden doğrudan alımda pazarcının bildirim yükümlülüğünü; diğer alımlarda satıcı tarafın kaydını kontrol edin. Açık tezgahta her ürünün kendi künyesiyle eşleştiğini doğrulayın.

Künye tahrifatı, kopyalama veya yanıltıcı ek ibare şüphesinde delili ayrıntılı belgeleyin. Tutanakta yalnız “künye yok” değil, ürün, miktar, satış yeri, künye numarası ve sistem sorgusunu yazın. İhlalin doğru yaptırım maddesiyle ilişkilendirilmesini sağlayın.

İlgili içerikler

• Sebze ve Meyvede Ürün Künyesi Zorunlu mu?
• Hal Kayıt Sistemi Bildirimi Ne Zaman ve Kim Tarafından Yapılır?
• Pazar Yeri Satış Yerini Başkası Kullanabilir mi?
• Pazar Yeri Satış Yeri Tahsisi

Resmî kaynaklar

• Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik
• T.C. Ticaret Bakanlığı – Sebze ve Meyve Ticareti Mevzuatı
• Hal Kayıt Sistemi

Sık Sorulan Sorular