Sebze ve Meyvede Ürün Künyesi Zorunlu mu? HKS Künye Kuralları | 5957 m.5 ve Yönetmelik m.42

Ürün künyesi nedir?

5957 sayılı Kanun sisteminde “künye”, sebze ve meyvenin ticari kimliğidir. Kanunun tanımına göre künye; malın üretim yerini, cinsini, miktarını, hangi üretici veya işletmeye ait olduğunu, varsa sertifika bilgilerini ve Bakanlıkların uygun göreceği diğer bilgileri içeren barkodlu etiket veya belgedir.

Künye sıradan bir fiyat etiketi değildir. Ürünün tedarik zincirindeki kaynağını ve HKS kaydını gösteren izlenebilirlik belgesidir. Tüketici, denetim birimi ve ticari alıcı bu kayıt üzerinden ürünün bildirim zincirine ilişkin temel verilere ulaşabilir.

Bu nedenle market rafında yalnız kilogram fiyatının bulunması, ürün künyesinin yerini tutmaz. Fiyat etiketi tüketiciye bedeli bildirirken künye ürünün HKS’deki ticari ve üretim geçmişine ilişkin bilgileri taşır.

Ürün künyesinin hukuki dayanağı nedir?

Ürün künyesi yükümlülüğünün temel dayanağı 5957 sayılı Kanunun tanımlar ve satışa ilişkin hükümleri, Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmeliğin 42. maddesi ve 21 Eylül 2016 tarihli “Sebze ve Meyvelerin Toptan ve Perakende Ticaretinde Kullanılacak Künyelere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ”dir.

Ticaret Bakanlığının 2018/1 sayılı Ürün Künyeleri Genelgesi de uygulamayı ayrıntılı biçimde açıklamıştır. Genelge, perakende satış yapan üreticiler hariç toptan veya perakende satış yapan diğer satıcıların izlenebilirlik bilgilerini içeren künyeyi kap veya ambalaj üzerinde bulundurmasını sağlamak zorunda olduğunu hatırlatır.

2026 yılı itibarıyla Ticaret Bakanlığının güncel mevzuat listesinde künye Tebliği hâlen sebze ve meyve ticareti mevzuatı arasında yer almaktadır. Bu nedenle eski uygulama olduğu düşüncesiyle künye yükümlülüğünün terk edilmesi doğru değildir.

Künye ne zaman oluşur?

Yönetmeliğin 42. maddesine göre bildirim yapıldıktan sonra Hal Kayıt Sistemi ilgili işlem için künye oluşturur. Dolayısıyla künye, HKS bildiriminden bağımsız elle üretilen bir belge değildir.

Önce 5957 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelik uyarınca mal hareketi HKS’ye bildirilir. Sistem bildirim verilerine dayanarak özgün künye numarası üretir. Daha sonra bu numara ve Bakanlığın belirlediği bilgiler belge veya barkodlu etiket biçiminde basılabilir.

Bir ürünün üzerinde künye etiketi bulunması, altta geçerli ve doğru bir HKS bildirimi bulunması gerektiği anlamına gelir. Gerçek işlemle uyuşmayan başka bir partiye ait künye kullanmak izlenebilirlik amacını bozar.

Künyede hangi bilgiler bulunur?

Ticaret Bakanlığının HKS açıklamasına göre künye; malın üretim yerini, cinsini, miktarını, hangi üretici veya işletmeye ait olduğunu ve varsa sertifika bilgilerini içerir. Sistem ayrıca her künye için özgün bir künye numarası üretir.

Organik tarım veya iyi tarım sertifikası gibi ürünün hukuki ve ticari statüsünü etkileyen bilgilerin doğru olması özellikle önemlidir. Bu bilgiler hal rüsumu muafiyeti veya tüketicinin tercih hakkı bakımından sonuç doğurabilir.

Künyede yer alan üretim yeri veya üretici bilgisinin HKS kaydıyla uyuşmaması hâlinde yalnız etiketin değiştirilmesi yeterli değildir; yanlışlığın kaynağı olan bildirim kaydının da mevzuata uygun biçimde düzeltilmesi gerekir.

Künye nerede bulundurulmalıdır?

Ticaret Bakanlığının güncel HKS açıklaması açıktır: toptan veya perakende mal satışında künye, malların üzerinde veya kap ya da ambalajlarının herkes tarafından kolaylıkla görülebilecek bir yerinde bulunmalıdır.

Künye kasanın altında, depo dosyasında veya müşterinin göremeyeceği bir arka ofiste tutulursa görünürlük amacı gerçekleşmez. Perakende satış yerinde tüketicinin satın alma sırasında ürünü hangi künye kaydının kapsadığını anlayabilmesi gerekir.

Birden fazla ürün aynı teşhir alanında bulunuyorsa künyelerin hangi ürüne ait olduğu karışmayacak şekilde yerleştirilmesi gerekir. Domates künyesinin biber kasasına, farklı üreticiye ait elma künyesinin başka parti ürüne iliştirilmesi doğru değildir.

Ambalajından çıkarılan üründe künye nasıl gösterilir?

Ürün kap veya ambalajından çıkarılarak perakende satışa sunuluyorsa künye, satış alanının uygun bir yerinde ve herkes tarafından kolayca görülebilecek şekilde bulundurulur. Marketlerde açık reyon, manav tezgâhı ve pazar yeri satışları bu uygulamanın tipik örnekleridir.

Burada önemli olan tüketicinin künyeyi ilgili ürünle eşleştirebilmesidir. Aynı tezgahta çok sayıda ürün bulunuyorsa tek bir genel “HKS kayıtlıdır” yazısı yeterli değildir; her ürün grubunun kendi künye bilgisi görünür olmalıdır.

Ürünün parti veya tedarikçisi değiştiğinde eski künyenin tezgahta kalması da yanlış yönlendirmeye yol açar. Satış personeli yeni parti ürünü reyonlamadan önce ilgili künye etiketini güncellemelidir.

Toptancı hali çıkışında künye kontrolü zorunlu mu?

Evet. Ticaret Bakanlığının 2018/1 sayılı Ürün Künyeleri Genelgesine göre künyelerin toptancı hali çıkışında kontrolü zorunludur ve künyesi bulunmayan malların toptancı halinden çıkışına izin verilmez.

Bu kontrol, HKS bildirim zincirinin malın fiziki hareketiyle eşleşmesini sağlar. Hal çıkışında araç plakası, künye numarası, belge numarası veya diğer sistem bilgileri üzerinden kontrol yapılabilir.

Satıcı ve taşıyıcı, sevk başlamadan önce ilgili ürün partilerine ait künye belgelerinin araç ve sevk belgeleriyle uyumlu olduğunu kontrol etmelidir. Eksik künye nedeniyle çıkışın durması teslim süresini ve ürün kalitesini olumsuz etkileyebilir.

Tekli, çoklu ve etiket formatında künye nedir?

Künye Tebliği, farklı taşıma ve satış modellerine göre künyenin tekli, çoklu veya etiket formatında basılmasına imkân tanır. Tek mal taşınmasında tekli künye; aynı araçta birden fazla mal taşındığında tekli veya çoklu künye kullanılabilir.

Kap veya ambalaj içinde perakende satışa sunulan ya da kap/ambalajından çıkarılarak perakende satılan mallar için etiket formatındaki künye kullanılır. Bu format, satış noktasında görünürlük ihtiyacına yöneliktir.

Format seçimi gerçek ürün hareketine uygun olmalıdır. Tek bir künye belgesinin kapsamı dışında kalan farklı üretici veya ürün partilerini aynı künye altında göstermemek gerekir.

Künyeyi kim basar?

Ticaret Bakanlığı Genelgesine göre tekli ve/veya çoklu künyeler bildirimi yapan kişilerce basılır. HKS üzerinden oluşan künye numarası ve ilgili veriler sistemden alınır.

Perakende satış noktalarında kullanılacak etiket formatındaki künyeler de sistem kayıtlarına dayanmalıdır. İşletmenin kendi grafik tasarımıyla HKS’den bağımsız bir etiket oluşturması hukuki künye yerine geçmez.

Bakanlık barkodlu etiket kullanımını zorunlu kılabilir ve sistem üzerinden basılacak etiket adedini uygulama veya standartları dikkate alarak sınırlayabilir. İşletmeler güncel HKS ekran ve duyurularını takip etmelidir.

Künye ile HKS bildirimi arasındaki ilişki nedir?

Künye, HKS bildiriminin görünür çıktısıdır. Bildirim yapılmadan geçerli künye oluşmaz. Bu nedenle önceki bir sevkiyattan kalan künye numarasını yeni sevkiyatta kullanmak sistemin mantığına aykırıdır.

Bildirimde ürün cinsi, miktar, alıcı veya üretici yanlış girilmişse künye de yanlış veri içerir. Sorunun yalnız etikette olmadığı bu nedenle önemlidir. Kaynak bildirim düzeltilmeden etiketin elle değiştirilmesi doğru çözüm değildir.

HKS bildirimi, künye, fatura, sevk irsaliyesi ve fiili ürün miktarı arasında tutarlılık bulunması denetimde temel beklentidir.

Yanlış HKS bildirimi ve künye nasıl düzeltilir?

Ticaret Bakanlığının güncel HKS SSS sayfasına göre sistem üzerinden yapılan yanlış bildirimlerin iptal işlemleri hal müdürlükleri veya ticaret il müdürlüklerince yapılır. Toptancı halinde faaliyet gösterenler ilgili hal yönetimine, hal dışında faaliyet gösterenler ise Ticaret İl Müdürlüğüne dilekçeyle başvurur.

Yanlışlık künye basıldıktan sonra fark edilmişse, yanlış künyeyi kullanmaya devam etmek yerine kaynak bildirim için iptal/düzeltme prosedürü işletilmelidir. Yeni doğru bildirimden sonra oluşan künye kullanılmalıdır.

Düzeltme talebine ilişkin dilekçe, eski bildirim numarası, sevk/fatura belgeleri ve doğru bilgiyi gösteren dayanakların saklanması, sonradan yapılacak denetimde açıklama kolaylığı sağlar.

HKS sistemi çalışmazsa künye nasıl alınır?

Ticaret Bakanlığı, sistemden kaynaklanan sorun nedeniyle elektronik bildirim yapılamadığında özel bir yedek usul öngörmüştür. Bildirimci veya yetkilendirdiği kişi Yönetmeliğin ilgili ekindeki belgeyi doldurur ve ilgili toptancı haline onaylatır.

Onaylanan belgenin bir nüshası bildirimciye verilir, diğer nüsha daha sonra sisteme işlenmek üzere hal tarafından muhafaza edilir. Bakanlığın açıklamasına göre bu belge malın künyesi olarak kullanılabilir.

Bu istisna yalnız sistem kaynaklı aksaklık hâli içindir. İnternet bağlantısı veya iç organizasyon eksikliği gerekçe gösterilerek sürekli manuel yöntem kullanılması doğru değildir.

Market, manav ve pazarcının künye sorumluluğu nedir?

Perakende satıcı, satışa sunduğu sebze ve meyvenin toptancı halinden satın alındığını veya hale bildirildiğini belgelendirmek ve ürün künyesini görünür biçimde bulundurmak zorundadır. Bu yükümlülük zincir marketlerle sınırlı değildir.

Ticaret Bakanlığı il müdürlüklerinin bilgilendirmelerinde ürün künyelerinin pazar yeri, market, bakkal ve manav gibi bütün perakende satış noktalarında bulunması gerektiği özellikle vurgulanmıştır.

Perakendeci tedarikçiden ürün teslim alırken künye bilgisini de kontrol etmelidir. Kaynağı belirsiz, künye numarası bulunmayan veya HKS kaydıyla uyuşmayan ürünün satışa çıkarılması denetim riski yaratır.

Künye bulunmamasının yaptırım riski nedir?

5957 sayılı Kanunun 14. maddesi, Kanunun satış ve izlenebilirlik yükümlülüklerine aykırılıklar için idari yaptırımlar öngörür. Ticaret Bakanlığının il müdürlüğü bilgilendirmelerinde künye bulundurmama hâlinde Kanunun yaptırım hükümlerinin uygulanacağı açıkça hatırlatılmıştır.

İdari para cezasının miktarı işlem tarihindeki güncel tutara göre belirlenmelidir. Bu nedenle eski yıllardaki rakamların 2026 için doğrudan kullanılmaması gerekir.

Denetim tutanağı düzenlenmişse hangi ürün için hangi künye eksikliğinin tespit edildiği, ürünün HKS kaydı, satış yeri ve tebliğ tarihi birlikte incelenmelidir. Hal Hakem Heyeti, Kanunun 14. maddesindeki idari para cezalarına itiraz mercii değildir.

2026 ürün künyesi uygulama kontrol listesi

Önce ürünün HKS bildirimi doğru şekilde tamamlanmalı ve sistemde oluşan özgün künye numarası alınmalıdır. Sevk öncesinde künye belge veya etiketinin ürün partisiyle uyumu kontrol edilmelidir.

Toptancı hali çıkışında künye hazır tutulmalı; perakende satışta ise mal veya ambalaj üzerinde görünür şekilde yerleştirilmelidir. Ambalajsız satışta satış alanında tüketicinin ilgili ürünle ilişkilendirebileceği noktada bulunmalıdır.

Ürün partisi değiştiğinde künye güncellenmeli; yanlış bildirim tespit edilirse hal yönetimi veya Ticaret İl Müdürlüğü üzerinden iptal/düzeltme yapılmalıdır. Künye ve HKS kayıtları fatura, irsaliye ve tedarik belgeleriyle birlikte saklanmalıdır.

İlgili içerikler

• Hal Kayıt Sistemi Bildirimi – 5957 m.4
• Hal Rüsumu 2026 – 5957 m.8
• Hal Komisyoncusu Komisyon Oranı
• Ticaret hukuku için iletişim

Resmî kaynaklar

• T.C. Ticaret Bakanlığı HKS – Toptancı Halleri SSS
• Ticaret Bakanlığı – Ürün Künyeleri Hakkında 2018/1 Genelge
• Ticaret Bakanlığı – Güncel Sebze ve Meyve Ticareti Mevzuatı

Sık Sorulan Sorular