Sahipsiz Hayvan Toplama Ekibi Nasıl Kurulur? Personel Eğitimi ve Belediye Yükümlülüğü | Yönetmelik m.15 (2026)

Sahipsiz Hayvan Toplama Ekibinin Hukuki Dayanağı Nedir?

13 Aralık 2024 tarihli ve 32751 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hayvanların Korunması Hakkında Uygulama Yönetmeliğinin 15. maddesi, sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların nasıl toplanacağını açık biçimde düzenler. Maddenin ilk hükmü, yerel yönetimlerin ihtiyacı karşılayacak bir toplama ekibi kurmasını zorunlu kılar. Bu nedenle toplama faaliyeti belediyenin tercihe bağlı sosyal hizmeti değil, doğrudan mevzuattan doğan idari görevidir.

Toplama ekibinin varlığı Yönetmeliğin 7. maddesindeki yerel yönetim görevlerinin uygulanmasını sağlar. Yerel yönetim sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanı toplamak, çalışma izinli hayvan bakımevine götürmek, kayıt ve rehabilitasyon sürecine sokmakla yükümlüdür. Bu zincirin ilk sahadaki uygulayıcısı toplama ekibidir. Ekip kurulmamışsa belediyenin toplama ve bakımevine sevk yükümlülüğünü düzenli ve mevzuata uygun biçimde yerine getirmesi fiilen mümkün olmaz.

Yönetmelik m.15 yalnız “ekip kurulur” demekle yetinmez. Ekibin ehil kişilerden oluşmasını, sorumlu veteriner hekimce dönemsel eğitime tabi tutulmasını, hayvanların eziyet edilmeden toplanmasını ve nakil sırasında zarar görmelerini önleyici tedbirler alınmasını ayrıca emreder. Dolayısıyla ekip sayısı kadar ekip niteliği ve çalışma usulü de denetime tabidir.

Belediye Sahipsiz Hayvan Toplama Ekibi Kurmak Zorunda mı?

Evet. Yönetmelik m.15/1-a hükmü yerel yönetimlerde ihtiyacı karşılayacak bir toplama ekibi kurulmasını zorunlu tutar. “İhtiyacı karşılayacak” ifadesi, her yerde tek ekip bulunmasının yeterli kabul edilmediğini gösterir. İlin veya ilçenin yüzölçümü, sahipsiz hayvan yoğunluğu, ihbar sayısı, nöbet ihtiyacı, bakımevi kapasitesi ve ulaşım süreleri dikkate alınarak personel ve araç kapasitesi belirlenmelidir.

Geniş coğrafyaya sahip veya yüksek nüfuslu bir belediyede yalnız mesai saatlerinde çalışan tek araç ve iki personelden oluşan ekip, fiili ihtiyacı karşılamıyorsa m.15’teki yükümlülüğün şeklen değil gerçek anlamda yerine getirilip getirilmediği tartışılır. Özellikle yaralı hayvan, trafik kazası, saldırgan davranış veya halk sağlığı riski içeren olaylarda müdahale süresi önem taşır.

Toplama ekibinin belediye kadrolu personelinden oluşması mümkündür. Hizmet alımıyla personel çalıştırılması hâlinde ise belediyenin mevzuata uygunluk ve denetim sorumluluğu ortadan kalkmaz. Yüklenici şirket personeli de ehil olmalı, dönemsel eğitime katılmalı ve Yönetmelikte izin verilen yöntemler dışında hayvan yakalama uygulaması yapmamalıdır.

Toplama Ekibinin “Ehil Kişilerden” Oluşması Ne Anlama Gelir?

Yönetmelik m.15, ekip personelinin ehil kişilerden oluşmasını şart koşar. Ehil personel; hayvan davranışını temel düzeyde okuyabilen, korkmuş veya yaralı hayvanın stres belirtilerini ayırt edebilen, yakalama ekipmanını güvenli kullanabilen, hayvana gereksiz acı vermeyen, kişisel koruyucu ekipman kullanmayı bilen ve acil durumda veteriner hekime başvurması gereken hâlleri ayırt edebilen kişidir.

Bir kişinin belediyede şoför, temizlik personeli veya zabıta olarak çalışıyor olması tek başına hayvan toplama bakımından yeterlilik sağlamaz. Yönetmelik ayrıca dönemsel veteriner hekim eğitimini zorunlu tuttuğu için görevlendirme ile eğitim birlikte yürütülmelidir. Personelin yaptığı işin riskleri ve hayvan refahı kuralları kendisine açıkça öğretilmelidir.

Ehil olma ölçütü somut olayda eğitim kayıtları, görev tanımı, kullanılan ekipmana ilişkin talimat, fiili çalışma deneyimi ve denetim kayıtlarıyla gösterilebilir. Bir hayvanın yanlış yakalama nedeniyle yaralandığı iddiasında yalnız “personel tecrübeliydi” beyanı değil, hangi eğitimin ne zaman verildiği ve hangi yöntemin kullanıldığı incelenir.

Toplama Ekibine Eğitim Bir Kez mi Verilir?

Hayır. Yönetmelik “dönemsel olarak” sorumlu veteriner hekimce eğitim verilmesini öngörür. Bu ifade, işe girişte tek seferlik eğitimle yetinilemeyeceğini gösterir. Personel değiştikçe, yeni ekipman kullanılmaya başlandıkça, mevzuat güncellendikçe ve uygulamada hata veya kaza görüldükçe eğitim yenilenmelidir.

Eğitimin içeriğinde hayvan davranışları, korku ve saldırganlık belirtileri, yaklaşma mesafesi, kafes-ağ-yakalama sopasının güvenli kullanımı, veteriner hekim koordinasyonu gereken sakinleştirici uygulamalar, taşıma kafesleri, sıcak-soğuk hava tedbirleri, zoonoz riskleri, ısırılma ve yaralanma hâlinde ilk yardım, kişisel koruyucu donanım, mikroçip taraması ve olay kaydı gibi başlıklar bulunmalıdır.

Eğitim tarihi, eğiticinin adı, konu başlıkları ve katılan personelin imzası kayıt altına alınmalıdır. Bu kayıtlar yalnız denetim için değil, belediyenin hizmet kusuru veya personelin hatalı uygulaması iddiasında hangi önleyici tedbirleri aldığını göstermek açısından da önemlidir. Sorumlu veteriner hekim eğitimi fiili risklere göre güncellemelidir.

Sorumlu Veteriner Hekimin Toplama Ekibindeki Rolü Nedir?

Sorumlu veteriner hekim, toplama ekibine dönemsel eğitim vermenin yanında bazı yakalama yöntemlerinde doğrudan koordinasyon görevi üstlenir. Yönetmelik m.15/1-d uyarınca uyuşturucu tüfek veya üfleme aparatı ile yakalama veteriner hekim koordinasyonu altında yapılır. Bu yöntemler ilaç uygulaması içerdiği için sıradan yakalama ekipmanından farklı tıbbi risk taşır.

Veteriner hekim; hayvanın türü, tahmini ağırlığı, sağlık durumu ve çevre koşullarını dikkate alarak sedasyonun gerekli olup olmadığını değerlendirir. İlaç seçimi, doz, hayvanın uygulama sonrası takibi ve olası komplikasyonlar veterinerlik mesleki yetkisi kapsamındadır. Toplama personelinin kendi inisiyatifiyle sakinleştirici ilaç kullanması Yönetmeliğin koordinasyon şartına aykırıdır.

Ayrıca yaralı, gebe, çok yaşlı, yavrulu veya ciddi hastalık belirtisi gösteren hayvanların nakil önceliği ve taşıma şekli konusunda veteriner hekim görüşü gerekir. Toplama ekibi tıbbi teşhis koymaz; sahadaki belirtileri kaydeder ve gerekli hâlde veteriner hekime bilgi verir.

Hayvanlar Toplanırken Eziyet Edilebilir mi?

Hayır. Yönetmelik m.15, sahipsiz hayvanların eziyet edilmeden toplanmasını açıkça emreder. Bu kural, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanununun genel koruma ilkeleriyle de uyumludur. Hayvanın yakalanmasının gerekli olması, gereksiz güç kullanılmasına, sürüklenmesine, dövülmesine, boğazından sıkılarak taşınmasına veya hayvanın yaralanmasına yol açan yöntemlerin kullanılmasına izin vermez.

Yakalama yöntemi hayvanın davranışına ve çevreye göre seçilmelidir. Kaçış riski olmayan sakin hayvanda ağır müdahale kullanılmamalı; araç trafiği bulunan yerde ise hem hayvanın hem insanların güvenliği gözetilmelidir. Ekip, hayvanın stresini artıracak kalabalık oluşturulmamasını ve yakalama süresinin gereksiz yere uzatılmamasını sağlamalıdır.

Toplama sırasında yaralanma meydana gelirse olay kaydı oluşturulmalı, hayvan derhal veteriner değerlendirmesine alınmalı ve yaralanmanın nedeni tespit edilmelidir. Kamera kaydı, personel tutanağı ve veteriner muayene kaydı sonradan yapılacak idari denetimde önemli delillerdir.

Toplanan Hayvan Nasıl Nakledilmelidir?

Yönetmelik m.15, toplanan hayvanların hayvan bakımevlerine nakledilmesini ve nakil sırasında zarar görmelerini önleyici tedbirlerin alınmasını zorunlu kılar. Nakil aracı kaçmayı önleyen, yeterli havalandırması bulunan, temizlenip dezenfekte edilebilen ve hayvanların birbirine zarar vermesini engelleyecek düzenlemeye sahip olmalıdır.

Birbirine saldırabilecek hayvanlar aynı dar bölmede taşınmamalıdır. Yaralı hayvan ile sağlıklı hayvanın, anne ile yavrunun veya bulaşıcı hastalık şüphesi bulunan hayvanın uygun ayırma yapılmadan aynı kafese konulması sağlık ve refah riski doğurur. Sıcak havada kapalı araçta uzun süre bekletme, soğuk havada korumasız taşıma veya gereksiz uzun güzergâh seçme de nakil yükümlülüğünün ihlali sonucunu doğurabilir.

Nakil kaydında hayvanın alındığı yer ve saat, araç plakası, ekip personeli, varsa mikroçip ön tespiti, teslim edilen bakımevi ve teslim saati bulunmalıdır. Böylece hayvanın sahadan tesise kadar izlenebilirliği sağlanır. Bakımevi kabul kaydı ile toplama ekibi kaydının birbiriyle uyumlu olması gerekir.

Belediye Gönüllü Kuruluşlarla Sahipsiz Hayvan Toplayabilir mi?

Evet. Yönetmelik m.15/1-ç yerel yönetimlerin gönüllü kuruluşlarla işbirliği yaparak sahipsiz hayvanları toplayabileceğini düzenler. Ancak işbirliği, mevzuatın toplama yöntemlerini ve hayvan refahı kurallarını ortadan kaldırmaz. Gönüllülerin de belediyenin koordinasyonu içinde güvenli yöntemlerle çalışması gerekir.

İşbirliğinin yazılı protokol veya görev planıyla yürütülmesi uygulamada yararlıdır. Hangi kuruluşun hangi bölgede destek sağlayacağı, araç ve ekipman sorumluluğu, veteriner koordinasyonu, hayvanın hangi bakımevine teslim edileceği ve kayıtların kim tarafından tutulacağı önceden belirlenmelidir.

Gönüllü kuruluş belediyenin kanuni görevini tamamen devralan özel kolluk birimi değildir. Toplama, sevk, bakımevine kabul ve resmi kayıt süreçlerinin idari sorumluluğu ilgili kamu birimlerinde devam eder. Gönüllü işbirliği, kamu görevinin mevzuata uygun ve daha etkin yürütülmesine yardımcı araçtır.

Toplama Ekibinin Hangi Kayıtları Tutması Gerekir?

Yönetmelik m.15 doğrudan her formun adını saymasa da toplama ve nakil işleminin denetlenebilir olması için temel kayıt zinciri zorunludur. İhbar numarası, tarih-saat, konum, hayvanın türü ve eşkâli, kullanılan yakalama yöntemi, ekip personeli, araç bilgisi, varsa yaralanma veya sağlık bulgusu ve teslim edilen bakımevi kayıt altına alınmalıdır.

Sakinleştirici uygulama yapılmışsa veteriner hekimin adı, kullanılan ürün, doz, uygulama saati ve hayvanın takibi ayrıca kaydedilmelidir. Yaralanma, ölüm veya kaçma gibi olağan dışı olaylarda ayrı olay tutanağı düzenlenmesi gerekir. Toplama sırasında kamera veya fotoğraf kaydı alınması kişisel veri ve özel hayat hükümlerine uyularak denetim ve olay doğrulaması bakımından yararlı olabilir.

İl Şube Müdürlüğü Yönetmelik m.5 ve 33-36 kapsamındaki denetim yetkileri çerçevesinde yerel yönetim uygulamalarını ve ilgili kayıtları inceleyebilir. Eğitim listeleri, ekip görevlendirmeleri, araç-dezenfeksiyon kayıtları ve bakımevi teslim tutanaklarının düzenli tutulması, hizmetin mevzuata uygunluğunu somut biçimde gösterir.

Sık Sorulan Sorular

Her belediye sahipsiz hayvan toplama ekibi kurmak zorunda mı?

Yönetmelik m.15, yerel yönetimlerde ihtiyacı karşılayacak toplama ekibi kurulmasını öngörür.

Toplama ekibi kaç kişiden oluşur?

Yönetmelik sabit kişi sayısı belirlemez; ekip büyüklüğü yerel ihtiyacı karşılayacak düzeyde olmalıdır.

Toplama personelinin eğitim alması zorunlu mu?

Evet. Ekip ehil kişilerden oluşmalı ve sorumlu veteriner hekim tarafından dönemsel eğitime tabi tutulmalıdır.

Toplama eğitimi bir kez verilmesi yeterli mi?

Hayır. Yönetmelikte “dönemsel” eğitim şartı vardır.

Belediye özel şirketten toplama hizmeti alabilir mi?

Hizmet alımı yapılması hâlinde de personelin ehliyeti, eğitim ve hayvan refahı şartları korunmalı; belediyenin denetim sorumluluğu devam etmelidir.

Hayvan toplarken şiddet kullanılabilir mi?

Hayır. Hayvanların eziyet edilmeden toplanması açık Yönetmelik kuralıdır.

Sakinleştirici tüfek kim tarafından kullanılır?

Uyuşturucu tüfek veya üfleme aparatıyla yakalama veteriner hekim koordinasyonu altında yapılır.

Gönüllüler belediyeye destek olabilir mi?

Evet. Yerel yönetimler gönüllü kuruluşlarla işbirliği yapabilir; ancak Yönetmelik kuralları aynen uygulanır.

Toplanan hayvan nereye götürülür?

Çalışma izinli hayvan bakımevine nakledilir; bakımevi olmayan yerel yönetimler en yakın uygun bakımevi sistemini kullanır.

Toplama ekibi denetlenebilir mi?

Evet. Eğitim, görevlendirme, yakalama ve nakil kayıtları hayvan koruma mevzuatı denetimine konu olabilir.