Belediye Sahipsiz Hayvanları Toplayıp Bakımevine Götürmek Zorunda mı? | Yönetmelik m.7 (2026)

Belediyenin Sahipsiz Hayvanlara İlişkin Görevlerinin Hukuki Dayanağı Nedir?

Yerel yönetimlerin sahipsiz hayvanlara ilişkin güncel görevleri 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ile 13 Aralık 2024 tarihli Hayvanların Korunması Hakkında Uygulama Yönetmeliğinde düzenlenmiştir. Yönetmeliğin 7. maddesi, belediye ve diğer yerel yönetim birimlerinin hangi işlemleri yapmak zorunda olduğunu ayrıntılı biçimde sayar. Bu görevler sahipsiz hayvanın sokaktan alınmasıyla başlayıp kayıt, rehabilitasyon, barındırma, sahiplendirme ve tesis işletmesine kadar uzanan bütüncül bir idari süreçtir.

2024 düzenlemesinde “topla ve aynı yere bırak” şeklinde genel bir belediye faaliyeti esas alınmamıştır. Özellikle sahipsiz köpekler bakımından toplama, bakımevine kabul, rehabilitasyon ve mevzuata göre bakımevinde barındırma veya sahiplendirme sistemi öne çıkar. Kediler bakımından ise Yönetmelikte bakımevi kapasitesi ve hayvanın durumuna göre farklı uygulamalara izin veren özel hükümler vardır. Bu nedenle hayvanın türü ve statüsü işlemin hukuki sonucunu değiştirir.

Yerel yönetimin m.7 kapsamındaki görevleri, Doğa Koruma ve Milli Parklar İl Şube Müdürlüğünün denetim ve izin yetkileriyle birlikte işler. İl Hayvanları Koruma Kurulu da il genelindeki koordinasyon ve kapasite yeterliliği bakımından rol oynar. Bir belediyenin yükümlülüğünü değerlendirirken yalnız belediye mevzuatına değil, 5199 sayılı Kanuna ve 2024 Yönetmeliğinin görev paylaşımına bakılmalıdır.

Belediye Sahipsiz veya Güçten Düşmüş Hayvanları Toplamak Zorunda mı?

Yönetmelik m.7 uyarınca yerel yönetimler sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanları toplamak ve mevzuata uygun şekilde hayvan bakımevine götürmekle yükümlüdür. Toplama işlemi, hayvana eziyet edilmeyecek ve gereksiz acı verilmeyecek yöntemlerle yapılmalıdır. Toplama ekiplerinin eğitimi ve kullanılabilecek yakalama araçları Yönetmeliğin 15. maddesinde ayrıca düzenlenmiştir.

Belediye görevlilerinin bir hayvanı toplaması için her durumda saldırı olayı yaşanmış olması gerekmez. Sahipsiz statü, hayvanın bakım ve gözetiminin belirli bir kişiye ait olmamasıyla ilgilidir. Güçten düşmüş hayvanlar ise sağlık, yaralanma, yaş veya benzeri nedenlerle özel bakıma ihtiyaç duyabilir. Toplama sırasında hayvanın bulunduğu yer, tarih, tür, mümkünse eşkâl ve varsa mikroçip bilgisi kayıt altına alınmalıdır.

Toplama işlemi keyfî şekilde uygulanamaz. Sahipli bir hayvanın sahipsiz olduğu varsayılarak alınması, kimliklendirme kontrolünün yapılmaması veya hayvanın hangi tesise götürüldüğünün kayda geçirilmemesi hukuki uyuşmazlık yaratabilir. Mikroçip taraması ve Bakanlık veri tabanı kontrolü, hayvanın hukuki statüsünün belirlenmesi açısından önemlidir.

Toplanan Hayvan Hangi Bakımevine Götürülmelidir?

Yerel yönetim topladığı hayvanı izinli hayvan bakımevine götürmek zorundadır. Hayvan bakımevi, yalnızca belediyenin kendi oluşturduğu geçici bir alan değildir; Yönetmelikte yer seçimi, fiziki birimler, çalışma izni, veteriner hizmeti, hijyen ve kapasite şartları açıkça düzenlenmiştir. İl Şube Müdürlüğünün düzenlediği çalışma izin belgesi tesisin hukuki faaliyeti bakımından temel belgedir.

Hayvanın herhangi bir boş araziye, geçici çevrili alana veya çalışma izni bulunmayan tesise bırakılması m.7’deki bakımevine götürme yükümlülüğünün yerine getirildiği anlamına gelmez. Doğal yaşam alanları da Yönetmelikte ayrı bir tesis türü olarak tanımlanmış ve m.20’de özel koşullara bağlanmıştır. Bir alanın belediye tarafından “doğal yaşam alanı” olarak adlandırılması tek başına yeterli değildir; mevzuattaki izin ve fiziksel standartların sağlanması gerekir.

Sevk sırasında hayvanın sağlık durumu, varsa bulaşıcı hastalık şüphesi ve taşıma koşulları dikkate alınmalıdır. Bakımevine kabulden sonra hangi bölümde tutulacağı sorumlu veteriner hekim ve tesis kayıtlarıyla belirlenir. Yaralı, hasta, yeni ameliyat olmuş veya karantina gerektiren hayvanların diğer hayvanlarla aynı alanda tutulması Yönetmelikteki ayrı bölüm zorunluluklarıyla bağdaşmaz.

Belediye Toplanan Hayvanı Bakanlık Veri Tabanına Kaydetmek Zorunda mı?

Evet. Yönetmelik m.7, bakımevine getirilen sahipsiz hayvanların Bakanlık tarafından oluşturulan veri tabanına kaydedilmesini ve rehabilitasyon süreçlerinin kayıtla izlenmesini öngörür. Kayıt sistemi, aynı hayvanın farklı tarihlerde veya farklı yerlerde mükerrer işlem görmesini önlemek ve sahiplendirme, sağlık, kısırlaştırma ile sevk süreçlerinin izlenebilirliğini sağlamak için temel araçtır.

Kaydın hayvanın fiili durumuyla uyumlu olması gerekir. Hayvanın türü, cinsiyeti, yaklaşık yaşı, renk/eşkâl bilgileri, sağlık durumu, mikroçip numarası varsa bu numara, geliş tarihi ve uygulanan veteriner işlemleri yanlış veya eksik girilmemelidir. Kayıt hatası, hayvanın önceki sahibiyle bağlantısının kaybolmasına veya sahiplendirme sırasında yanlış işlem yapılmasına yol açabilir.

Rehabilitasyon yalnız kısırlaştırmadan ibaret değildir. Sağlık muayenesi, gerekli tedavi, aşılama, parazit uygulamaları, kimliklendirme ve hayvanın davranışsal durumunun değerlendirilmesi tesisin ve sorumlu veteriner hekimin görev alanına girebilir. Bu işlemlerin kayıtlı olması, denetimde hizmetin gerçekten yapıldığının ispatı açısından da önem taşır.

Rehabilite Edilen Sahipsiz Köpekler Nerede Barındırılır?

5199 sayılı Kanunda 2024 yılında yapılan değişiklikler ve buna dayalı Uygulama Yönetmeliği, sahipsiz köpeklerin toplanarak bakımevine alınması ve mevzuata göre bakımevinde barındırılması veya sahiplendirilmesi sistemini düzenler. Belediyenin yalnız kısırlaştırma yapıp köpeği otomatik olarak alındığı yere geri bırakması, güncel sistemde köpekler bakımından genel kural değildir.

Bakımevinde barındırma sırasında Yönetmelik m.19’daki alan, hijyen, ayırma, veteriner sağlık, güvenlik ve ziyaretçi kuralları uygulanır. Altı aylıktan küçük yavru ve küçük ırk köpekler ile büyük ırk köpekler için hayvan başına belirli asgari alan standartları vardır. Bu standartlar, kapasite hesabının yalnız tesisin toplam yüzölçümüne göre yapılmamasını sağlar.

Sahiplendirme ise ayrı usule tabidir. Kişinin kimlik bilgileri, gerekli kayıtlar ve köpek bakımından Yönetmelikte öngörülen yönetim planı/yönetici izin belgesi gibi belgeler kontrol edilir. Sahiplenilen hayvan, yeni sahibi adına Bakanlık veri tabanında kaydedilmelidir. Sahiplendirme işlemi tamamlanmadan hayvanın fiilen kişiye teslim edilmesi kayıt zincirini bozar.

Belediye Hayvan Bakımevinde Veteriner Hekim Çalıştırmak Zorunda mı?

Yönetmelik m.7, yerel yönetimlerin bakımevi faaliyetlerinde veteriner hekim hizmetini sağlamasını zorunlu bir unsur olarak düzenler. Sorumlu veteriner hekimin görevleri m.9’da ayrıca ayrıntılandırılmıştır. Rehabilitasyon, sağlık kontrolü, bulaşıcı hastalık bildirimi, kısırlaştırma ve tıbbi işlemler ile hayvan refahına ilişkin gözetim profesyonel veterinerlik hizmeti olmadan yürütülemez.

Veteriner hekim bulunması, belediyenin diğer tesis sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. Bakımevinde uygun personel, temiz su, hijyen ve dezenfeksiyon, ayrı karantina/müşahede alanları, atık yönetimi, kaçmayı önleyen güvenlik tedbirleri ve yeterli fiziksel alan bulunmalıdır. Belediye tesisin idari ve mali organizasyonundan; veteriner hekim ise kendi mesleki yetkisi kapsamındaki tıbbi ve refah işlemlerinden sorumludur.

Denetimde yalnız “veteriner hekim görevlendirildi” yazısı yeterli olmayabilir. Fiili çalışma, çalışma izin belgesi, kayıtlar, eğitim belgeleri, muayene ve tedavi kayıtları, ilaç ve tıbbi atık süreçleri de kontrol edilebilir. Sorumlu veteriner hekimin mevzuata aykırılığı bildirme ve kayıt görevleri ayrıca vardır.

Belediyenin Bakımevi Yoksa Sahipsiz Hayvanları Toplamayabilir mi?

Hayır. Yönetmelik m.7, bakımevi bulunmayan yerel yönetimleri toplama yükümlülüğünden muaf tutmaz. Bu yerel yönetimler topladıkları sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanları en yakın hayvan bakımevine götürmekle yükümlüdür. Bu nedenle “ilçemizde bakımevi yok” gerekçesi, sahipsiz hayvanlar bakımından yasal görevin tamamen yerine getirilmemesine dayanak oluşturmaz.

Uygulamada komşu belediye veya belediye birliği ile işbirliği ve protokol yapılabilir. Yönetmelik yerel yönetim birliklerinin de görevleri yürütebilmesine imkân verir. Ancak protokolün varlığı, hayvanın kabul edileceği tesisin çalışma izinli ve yeterli olması koşulunu ortadan kaldırmaz. Hayvan sayısı ve kapasite yönetimi il düzeyinde kurul tarafından da değerlendirilir.

Bakımevi eksikliği sürekli hâle gelmişse ilgili yerel yönetimin tesis kurma ve kapasite artırma yükümlülükleri ayrıca gündeme gelir. 5199 sayılı Kanun ve Yönetmelikte belirli nüfus üzerindeki yerel yönetimlerin bütçelerinden kaynak ayırmasına ilişkin açık mali hükümler vardır. Bu nedenle bakımevi bulunmaması geçici sevk çözümüyle yönetilse bile uzun vadeli yatırım yükümlülüğünün yerine geçmez.

Rehabilite Edilen Sahipsiz Kediler İçin Uygulama Farklı mı?

Yönetmelik m.7’de kediler için özel düzenleme bulunur. Bakımevinde rehabilite edilen kediler, tesis kapasitesi ve hayvanın durumu dikkate alınarak bakımevinde tutulabilir veya mevzuattaki koşullara göre alındıkları çevreye bırakılabilir. Bu hüküm sahipsiz köpekler için geçerli genel sistemle aynı değildir; hayvan türü ayrımı yapılmadan tek bir uygulama benimsenmemelidir.

Kedinin bırakılması kararı da kayıt dışı olamaz. Hayvanın rehabilitasyon işlemleri, kimliklendirme durumu, sağlık kontrolleri ve bırakıldığı yer kayıt altına alınmalıdır. Sağlık veya güvenlik nedeniyle bakımevinde kalması gereken bir kedinin yalnız kapasite gerekçesiyle uygun olmayan koşulda bırakılması hayvan refahı hükümleriyle bağdaşmayabilir.

Sahipli kediler bakımından ise farklı hükümler uygulanır. Sahibi belli hayvanın terk edilmesi yasaktır; sahip değişikliği, kayıp ve ölüm gibi durumlarda PETVET bildirim süreleri ayrıca düzenlenmiştir. Bu yazı belediyenin sahipsiz hayvanlara ilişkin görevlerine odaklandığı için sahipli hayvan bildirimleri ayrı rehberlerimizde ele alınmaktadır.

Belediyenin İşlemlerinde Hangi Belgeler ve Kayıtlar Önemlidir?

Sahipsiz hayvan yönetiminde toplama tutanağı, ekip ve araç kayıtları, hayvanın alındığı yer, mikroçip tarama sonucu, bakımevine kabul kaydı, sağlık muayenesi, rehabilitasyon işlemleri, kısırlaştırma ve aşılama kayıtları, Bakanlık veri tabanı kaydı, sahiplendirme formu ve varsa sevk belgeleri birlikte tutulmalıdır. Bu belgeler hayvanın nereden alındığını ve daha sonra hangi işleme tabi tutulduğunu ortaya koyar.

Tesis tarafında çalışma izin belgesi, sorumlu veteriner hekim belgeleri, kapasite bilgileri, temizlik ve dezenfeksiyon kayıtları, atık sözleşmeleri ve denetim tutanakları önemlidir. Yönetmelik m.33-36 kapsamında tesisler ve yerel yönetim uygulamaları denetlenebilir. Eksiklik tespit edildiğinde hangi hükmün ihlal edildiği ve düzeltme için verilen sürenin ne olduğu açıkça kayda geçirilmelidir.

Bir vatandaşın belediyenin yükümlülüğünü yerine getirmediği iddiasıyla başvuru yapması hâlinde ihbarın tarihi, konumu, mümkünse fotoğraf/video, belediyeye verilen başvuru numarası ve gelen cevap saklanmalıdır. İdari süreç yalnız sosyal medya paylaşımıyla değil, kayıtlı başvuru ve resmi işlem zinciriyle takip edildiğinde uyuşmazlığın maddi çerçevesi daha net ortaya konur.

Sık Sorulan Sorular

Belediye sahipsiz köpeği toplamak zorunda mı?

Evet. Yönetmelik m.7, sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların toplanmasını ve bakımevine götürülmesini yerel yönetimin görevleri arasında sayar.

Toplanan köpek yeniden sokağa bırakılır mı?

Güncel 5199 sistemi ve 2024 Yönetmeliği sahipsiz köpeklerin bakımevinde barındırılması veya sahiplendirilmesini esas alır; rehabilite kedilere ilişkin özel düzenleme ayrıdır.

Belediyenin bakımevi yoksa ne olur?

Hayvan en yakın çalışma izinli hayvan bakımevine götürülür. Bakımevi olmaması toplama yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Hayvan bakımevine girince sisteme kaydedilir mi?

Evet. Kabul, rehabilitasyon, kimliklendirme ve sonraki işlemlerin Bakanlık veri tabanında izlenmesi gerekir.

Belediye bakımevinde veteriner hekim olmak zorunda mı?

Veteriner hizmetinin sağlanması ve sorumlu veteriner hekimin m.9 kapsamındaki görevleri yerine getirmesi zorunludur.

Belediye topladığı hayvanı boş araziye götürebilir mi?

Hayır. Mevzuat izinli bakımevi ve şartları sağlanmış doğal yaşam alanı sistemini düzenler; çalışma izni olmayan boş alan mevzuattaki tesisin yerine geçmez.

Rehabilite kediler için özel kural var mı?

Evet. Yönetmelik m.7, kediler bakımından kapasite ve durum değerlendirmesine bağlı özel uygulama öngörür.

Sahiplendirilen hayvan yeni sahibi adına kaydedilir mi?

Evet. Sahiplendirme işlemi Bakanlık veri tabanı ve ilgili kimliklendirme kurallarıyla tamamlanmalıdır.

Belediyenin sahipsiz hayvan işlemleri denetlenebilir mi?

Evet. 5199 sayılı Kanun ve Yönetmelikte İl Şube Müdürlüğü ile diğer yetkili denetim mekanizmaları düzenlenmiştir.

Belediye birliği bu görevleri yapabilir mi?

Yönetmelik, yerel yönetimlerin birlikler aracılığıyla işbirliği yapmasına imkân verir; ancak tesis ve hayvan refahı standartları aynen uygulanır.