Arıza veya Kaza Halinde Başka Firmanın Aracı Kullanılabilir mi? 24 Saat Bildirim Kuralı | KTY m.30 (2026)

KTY m.30’un ana kuralı nedir?

Yetki belgesi sahipleri, taşıma faaliyetlerinde kendi yetki belgelerinin eki taşıt belgesinde kayıtlı araçları kullanmalıdır. Bu kural, aracın hangi işletmenin sorumluluğunda çalıştığını, özmal/sözleşmeli taşıt oranlarını ve taşıt kartı denetimini korur. Şirketin başka bir taşıyıcıyla ticari ilişkisi bulunması, o taşıyıcının aracını serbestçe kullanma hakkı vermez.

Kendi taşıt belgesinde kayıtlı olmayan aracı normal faaliyet içinde kullanmak, 4925 sayılı Kanun’un ilgili idari para cezasını gündeme getirebilir. Bu nedenle günlük kapasite yetersizliği, yüksek sezon veya müşteri talebi nedeniyle başka firmanın aracını “birkaç seferliğine” kullanmak için m.30 istisnasına güvenilmemelidir.

Normal filo ihtiyacı m.25 ve m.27’ye uygun sözleşmeli taşıt sistemiyle çözülmelidir. M.30 ise öngörülemeyen ve taşıma başladıktan sonra ortaya çıkan özel olaylar için geçici çözüm sağlar.

Arıza veya kaza halinde istisna nasıl uygulanır?

Taşıma başladıktan sonra araç arızalanabilir, kazaya karışabilir veya benzeri olağanüstü teknik/fiili durum ortaya çıkabilir. Taşımanın yolda kalmaması, yolcuların veya eşyanın güvenli biçimde ulaştırılması amacıyla m.30 başka bir yetki belgesi sahibinin kayıtlı aracının geçici kullanılmasına izin verir.

İstisnanın temel şartlarından biri olayın taşıma başladıktan sonra ortaya çıkmasıdır. Sefer başlamadan önce aracın arızalı olduğu biliniyorsa, şirket bu aracı sefere çıkarıp daha sonra “m.30 arızası” gerekçesiyle başka araç kullanmamalıdır. Sefer öncesi bilinen eksiklik normal operasyon planlaması kapsamında çözülmelidir.

“Benzeri istisnai hal” kavramı da sınırsız değildir. Olayın öngörülemeyen veya olağan akışı bozan nitelikte olması gerekir. Personel planlama hatası, aracın bakımının zamanında yapılmaması veya sözleşmeli araç sayısının yetersiz tutulması kendiliğinden istisna yaratmaz.

24 saatlik elektronik bildirim ne zaman başlar?

M.30’daki bildirim süresi, araç değişikliğinin gerçekleştiği andan itibaren 24 saattir. Şirket bildirim için iş gününü veya mesai saatini beklememelidir. Süre saat esaslıdır ve elektronik bildirim imkânı bulunduğu için hafta sonu veya tatil dönemi şirketin iç planlamasında dikkate alınmalıdır.

Bildirimde arıza/kaza yapan araç, yerine kullanılan araç, olay tarihi-saat bilgisi ve Bakanlık sisteminin istediği diğer veriler doğru girilmelidir. Yanlış plaka bildirimi, teknik olarak bildirim yapılmış görünse bile somut seferle eşleşmeyebilir.

Şirketin acil durum prosedüründe “kim bildirim yapacak?” sorusu önceden cevaplanmalıdır. Gece veya hafta sonu meydana gelen kazada yalnız gündüz çalışan personelin erişimine bağlı sistem kurmak 24 saat riskini artırır.

Yerine kullanılacak araç hangi şartları taşımalı?

İstisna kapsamında kullanılacak araç başka bir yetki belgesi sahibinin taşıt belgesinde kayıtlı olmalıdır. Kayıtsız, taşıt kartı olmayan veya teknik şartları uygun olmayan araç kullanılamaz. Aracın yolcu/eşya taşımaya uygun cins ve kapasitede olması da gerekir.

Örneğin yolcu otobüsü arızalandığında yerine eşdeğer ve ilgili taşıma için uygun otobüs sağlanmalıdır. Yük taşımasında kullanılacak araç, yükün niteliği ve güvenliği bakımından yeterli olmalıdır. Tehlikeli madde, soğuk zincir veya özel taşıma koşulları varsa ilgili mevzuat ayrıca uygulanır.

Başka taşıyıcının aracını kullanmak, o taşıyıcının sürücüsünü veya bütün operasyonunu otomatik olarak devralmak anlamına gelmez. Sürücü, sigorta, U-ETDS ve taşıma sözleşmesi yönleri ayrıca kontrol edilmelidir.

Önceden planlanan araç kiralama m.30 istisnası mıdır?

Hayır. M.30’un arıza/kaza istisnası normal sözleşmeli taşıt sisteminin alternatifi değildir. Şirket bir hafta sonra yoğunluk olacağını biliyorsa ihtiyacı m.25 ve m.27 kapsamında sözleşmeli taşıt ekleyerek karşılamalıdır. Başka taşıyıcının aracını her yoğun dönemde 24 saat bildirimle kullanmak maddenin amacına aykırıdır.

İstisnai kullanımın süreklilik kazanması, denetimde fiilen sözleşmeli taşıt ilişkisinin m.25/m.27 dışında işletildiği izlenimini doğurabilir. Şirket tekrar eden arıza kaynaklı araç değişimlerini analiz etmeli; aynı sorun sık yaşanıyorsa bakım ve filo planını düzeltmelidir.

Kayıtsız römork veya yarı römork kullanılabilir mi?

KTY m.30, yetki belgesinin eki herhangi bir taşıt belgesine kayıtlı olmayan römork veya yarı römorkların kullanılmasını ayrıca yasaklar. Çekicinin geçerli taşıt kartı bulunması, arkasındaki römork veya yarı römorkun kayıt şartını ortadan kaldırmaz.

Uluslararası taşımacılıkta dorse değişimi sık yapılabildiği için plaka ve kayıt kontrolü özellikle önemlidir. Operasyon görevlisi yalnız çekici plakasını değil römork/yarı römork kaydını da sefer emrinde doğrulamalıdır.

Kayıtsız römork kullanımında 4925 sayılı Kanun’un ilgili idari para cezası hükümleri gündeme gelebilir.

Kendi aracını başka kişinin faaliyeti için kullandırmak serbest mi?

M.30’un güncel hükümleri A1, B2, D2 ve servis taşımacılığı yapmak üzere D4 gibi belirli yetki belgesi sahiplerinin araçlarını belge kapsamı dışında veya yetki belgesi olmayan gerçek/tüzel kişilerin faaliyeti için kullandırmasını sınırlar. Bu düzenleme, belgenin “araç kiralama kalkanı” olarak kullanılmasını önler.

Taşıt sahibi başka bir şirketin müşterisini, o şirket adına ve hesabına taşıyorsa sözleşmenin ve fiili faaliyetin hukuki niteliği incelenir. Sadece fatura düzenleme yöntemiyle gerçek taşıyıcı sorumluluğu değiştirilemez.

Bu ihlal, sıradan bildirim eksikliğinden daha ağır uyarma ve tekrarında belge iptali riski doğurabilir. Şirket araçlarını üçüncü kişilere tahsis etmeden önce belge kapsamını kontrol etmelidir.

Uyarma ve tekrar halinde iptal riski nedir?

M.30’da farklı ihlaller için farklı uyarma sayıları ve bazı hallerde idari para cezası bulunur. Arıza/kaza halinde 24 saat elektronik bildirim şartına uyulmaması uyarma yaptırımı doğurabilir. Belirli belge sahiplerinin araçlarını kapsam dışı kullandırması ise daha yüksek uyarma ile karşılaşabilir.

Güncel düzenlemede m.30/4 kapsamında aynı takvim yılı içinde tekrarlanan ihlallerin belirli sayıya ulaşması halinde yetki belgesinin iptali sonucuna varan ağır sistem bulunur. Bu nedenle aynı şirketin “cezayı öder devam ederiz” yaklaşımı ciddi lisans riskine dönüşebilir.

Tebliğ tarihleri, ihlal tarihleri ve aynı takvim yılı içindeki tekrar sayıları hukuk/uyum birimi tarafından ayrı takip edilmelidir.

Grup şirketleri araçlarını birbirine kullandırabilir mi?

M.30, uluslararası eşya taşımacılığında pay sahipliği bakımından hisselerinin en az %51’i aynı gerçek veya tüzel kişilere ait belirli tüzel kişiler arasında, Bakanlıktan önceden izin alınması şartıyla özmal taşıtların müştereken kullanılmasına ilişkin özel istisna içerir.

Bu hüküm, aynı gruptaki bütün şirketlerin bütün araçları sınırsız paylaşabileceği anlamına gelmez. Ortaklık oranı, faaliyet türü, araçların özmal niteliği ve önceden Bakanlık izni şartları birlikte aranır.

Grup şirketi olduğunu ileri süren işletme, ticaret sicili pay yapısını ve Bakanlık izin yazısını denetimde sunabilecek şekilde dosyalamalıdır.

Arıza veya kaza halinde hangi belgeler saklanmalıdır?

Olay tarih-saatini gösteren sürücü tutanağı, servis/çekici kaydı, kaza tespit tutanağı, fotoğraflar, ikame aracın taşıt kartı, elektronik Bakanlık bildirim teyidi ve sefer belgeleri aynı dosyada saklanmalıdır. Böylece istisnanın gerçekten taşıma başladıktan sonra ortaya çıktığı ispatlanabilir.

Arıza basit teknik sorunla yol kenarında çözülmüşse servis fişi veya ustanın kaydı olayın gerçekliğini destekleyebilir. Her olayda kaza tutanağı bulunması gerekmez; önemli olan istisnai halin somut kayıtlarla açıklanabilmesidir.

Şirket sonradan belge üretmemeli; kayıtlar olay anına yakın oluşturulmalıdır.

Araç değişince U-ETDS ve yolcu/yük bilgileri ne olur?

İkame araç kullanıldığında U-ETDS veya ilgili elektronik sefer kaydındaki plaka bilgisi gerçek araçla uyumlu hale getirilmelidir. M.30 bildirimi yapılması, diğer U-ETDS yükümlülüklerini kendiliğinden yerine getirmez. Yolcu, sürücü, yük ve araç verileri ilgili maddelerdeki sürelerde güncellenmelidir.

Özellikle yolcu taşımacılığında koltuk numarası ve kapasite değişebilir. Yeni otobüs daha az koltukluysa biletli yolcuların tamamının güvenli ve sözleşmeye uygun biçimde taşınması için ayrıca çözüm gerekir.

Yük taşımacılığında yeni aracın kapasitesi ve yük güvenliği kontrol edilmeli; taşıma senedi ve sevk irsaliyesi üzerinde gerekiyorsa plaka değişikliği mevzuata uygun biçimde kaydedilmelidir.

İkame araçta sigorta kontrolü neden zorunludur?

Başka yetki belgesi sahibinin aracının geçerli zorunlu trafik sigortası, yolcu taşımasında gerekli zorunlu sigortaları ve muayenesi bulunmalıdır. Aracın acil durumda bulunmuş olması sigortasız veya muayenesiz kullanılmasına izin vermez.

Kaza nedeniyle ilk araç devre dışı kaldıysa sigorta şirketine hasar bildirimi ayrı süreçtir. İkame araç kullanımı, ilk aracın hasar dosyasıyla karıştırılmamalıdır. Yolcu veya yük zarar görmüşse taşıyıcının özel hukuk sorumluluğu da ayrıca değerlendirilir.

Acil araç değişikliği kontrol listesi

Bir: taşıma gerçekten başladı mı? İki: arıza/kaza/istisnai hal tarih-saatini kaydet. Üç: yolcu ve yük güvenliğini sağla. Dört: kullanılacak ikame aracın geçerli yetki belgesi/taşıt kartı, muayene ve sigortasını kontrol et. Beş: araç değişikliğini Bakanlığa 24 saat içinde elektronik bildir.

Altı: U-ETDS/sefer plakasını güncelle. Yedi: gerekiyorsa yolcu bileti veya taşıma evrakındaki bilgileri düzelt. Sekiz: olay ve bildirim teyitlerini dosyala. Dokuz: ilk aracın servis/kaza sürecini ayrı yürüt. On: tekrar eden arıza varsa filo bakım riskini yönetim raporuna taşı.

Resmî kaynaklar ve site içi bağlantılar

Güncel m.30 için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının Karayolu Taşıma Yönetmeliği son değişiklikler işlenmiş hali, Yönetmelikler ve Kanunlar sayfaları esas alınmalıdır.

• Taşıt kartı zorunluluğu – KTY m.29
• Taşıt sözleşmesinde zorunlu bilgiler
• Bir araç–bir yetki belgesi kuralı
• Sözleşmeli taşıt oranları

Sık sorulan sorular

Arıza yapan aracın yerine başka firmanın aracı kullanılabilir mi?

Taşıma başladıktan sonra ortaya çıkan arıza, kaza veya benzeri istisnai halde ve diğer şartlarla kullanılabilir.

Bildirim süresi kaç saattir?

Araç değişikliğinin gerçekleştiği andan itibaren 24 saat içinde elektronik Bakanlık bildirimi yapılmalıdır.

Yoğun sezonda araç yetmezse m.30 kullanılabilir mi?

Hayır. Önceden bilinen filo ihtiyacı m.25/m.27 sözleşmeli taşıt sistemiyle çözülmelidir.

İkame aracın taşıt kartı olmak zorunda mı?

Evet. Başka yetki belgesi sahibinin kayıtlı ve geçerli aracı kullanılmalıdır.

Kayıtsız römork kullanılabilir mi?

Hayır. M.30 herhangi bir yetki belgesi eki taşıt belgesine kayıtlı olmayan römork veya yarı römork kullanımını yasaklar.

Grup şirketleri araçlarını ortak kullanabilir mi?

Uluslararası eşya taşımacılığında m.30’daki ortaklık oranı ve önceden Bakanlık izni gibi özel şartlar sağlanırsa sınırlı istisna uygulanabilir.

24 saat bildirim yapılmazsa ne olur?

Yönetmelikteki uyarma yaptırımı ve somut olaya göre diğer idari sonuçlar gündeme gelir.

Aynı ihlal tekrar edilirse belge iptal olabilir mi?

M.30/4 kapsamındaki belirli tekrarlar güncel düzenlemede ağır uyarma ve belirli koşullarda yetki belgesi iptali sonucuna kadar gidebilir.