Mahkeme Tanığın Kimliğini ve Taraflarla Yakınlığını Nasıl Tespit Eder? HMK 254 | 2026

HMK m.254 ne düzenler?

HMK m.254, tanık dinleme işleminin başlangıç adımını düzenler. Mahkeme hem kişinin kimliğini hem de taraflarla bağlantısını ve güven değerlendirmesini etkileyebilecek durumları sorar.

Bu sorular tanığın otomatik olarak reddedilmesi için değil, beyanın hangi ilişkiler içinde verildiğinin mahkemece bilinmesi için sorulur. Tanığa itiraz ayrı olarak m.255’te düzenlenir.

Tanık dinlenirken bu unsur ayrıca kontrol edilir: Tanıktan adı ve soyadı sorulur. Tutanak, mahkemenin hangi sebebi hangi delille kabul veya reddettiğini gösterebilmelidir.

Bu hükmün doğrudan sonucu şudur: Doğum tarihi kimlik tespitinin parçasıdır. Tarafların iddia ve itirazları da bu somut usul kaydı üzerinden değerlendirilebilir.

Dosya bakımından belirleyici kayıt şudur: Meslek bilgisi kayda alınır. İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

Usul güvencesi bu noktada şu işlevi görür: Tanığın adresi sorulur. Bu nedenle tanık işlemi genel ifadelerle değil maddede sayılan şartlarla yürütülmelidir.

Madde kapsamı şu sınır içinde uygulanır: Taraflarla akrabalığı bulunup bulunmadığı belirlenir. Kanunda bulunmayan ek koşul yaratılmamalı ve açık istisna genişletilmemelidir.

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: Akrabalık dışında başka bir yakınlık bulunup bulunmadığı da sorulur. Bu ayrım, tanıklık yükümlülüğü ile çekinme hakkının sınırlarını karıştırmayı önler.

Kanunun açık düzenlemesi şudur: Tanıklığa duyulacak güveni etkileyebilecek bir durumun varlığı ayrıca araştırılır. Tanığın kişiliği değil, kanunun tanımladığı sebep ve davranış esas alınır.

Tanık dinlenirken bu unsur ayrıca kontrol edilir: Kimlik ve ilişki soruları tanık dinlemenin başında yapılır. Tutanak, mahkemenin hangi sebebi hangi delille kabul veya reddettiğini gösterebilmelidir.

Kanuni şartlar

m.254’teki bilgiler tanığın kim olduğunu ve beyanın güven değerlendirmesinde dikkate alınabilecek ilişkileri görünür kılar.

Bu hükmün doğrudan sonucu şudur: Tanık dinlemeye başlamadan önce kimlik soruları yöneltilmelidir. Kanunda bulunmayan ek koşul yaratılmamalı ve açık istisna genişletilmemelidir.

Dosya bakımından belirleyici kayıt şudur: Kimlik bilgileri yeterli açıklıkta kayda alınmalıdır. Bu ayrım, tanıklık yükümlülüğü ile çekinme hakkının sınırlarını karıştırmayı önler.

Usul güvencesi bu noktada şu işlevi görür: Taraflarla akrabalık sorulmalıdır. Tanığın kişiliği değil, kanunun tanımladığı sebep ve davranış esas alınır.

Madde kapsamı şu sınır içinde uygulanır: Diğer yakınlıklar ayrıca sorulmalıdır. Tutanak, mahkemenin hangi sebebi hangi delille kabul veya reddettiğini gösterebilmelidir.

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: Güveni etkileyebilecek durum tanığa açıkça sorulmalıdır. Tarafların iddia ve itirazları da bu somut usul kaydı üzerinden değerlendirilebilir.

Kanunun açık düzenlemesi şudur: Cevaplar duruşma tutanağına geçirilmelidir. İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

Mahkemede uygulama sırası

Tanığın esas olaya ilişkin anlatımına geçilmeden önce m.254 soruları tamamlanır.

Dosya bakımından belirleyici kayıt şudur: Kimlik belgesi ve beyanla kişinin adı-soyadı doğrulanır. Tarafların iddia ve itirazları da bu somut usul kaydı üzerinden değerlendirilebilir.

Usul güvencesi bu noktada şu işlevi görür: Doğum tarihi, meslek ve adres alınır. İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

Madde kapsamı şu sınır içinde uygulanır: Taraflarla akrabalık ilişkisi sorulur. Bu nedenle tanık işlemi genel ifadelerle değil maddede sayılan şartlarla yürütülmelidir.

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: Arkadaşlık, iş ilişkisi veya başka yakınlık bulunup bulunmadığı açıklanır. Kanunda bulunmayan ek koşul yaratılmamalı ve açık istisna genişletilmemelidir.

Kanunun açık düzenlemesi şudur: Güveni etkileyebilecek durum varsa kayda geçirilir. Bu ayrım, tanıklık yükümlülüğü ile çekinme hakkının sınırlarını karıştırmayı önler.

Tanık dinlenirken bu unsur ayrıca kontrol edilir: Bundan sonra tanığa görevinin önemi anlatılır ve esas dinlemeye geçilir. Tanığın kişiliği değil, kanunun tanımladığı sebep ve davranış esas alınır.

Hukuki sonuç

Kimlik ve ilişki tespiti tanık beyanının değerlendirilmesi için bağlam sağlar; tek başına tanığın beyanını geçersiz kılmaz.

Usul güvencesi bu noktada şu işlevi görür: Akrabalık bilgisi bazı hâllerde çekinme hakkıyla bağlantılı olabilir. Bu ayrım, tanıklık yükümlülüğü ile çekinme hakkının sınırlarını karıştırmayı önler.

Madde kapsamı şu sınır içinde uygulanır: Yakınlık veya menfaat, m.255 kapsamında tanığın doğruluğu konusunda itiraz sebebi olarak ileri sürülebilir. Tanığın kişiliği değil, kanunun tanımladığı sebep ve davranış esas alınır.

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: Meslek bilgisi tanığın olayla bağlantısının anlaşılmasına yardımcı olabilir. Tutanak, mahkemenin hangi sebebi hangi delille kabul veya reddettiğini gösterebilmelidir.

Kanunun açık düzenlemesi şudur: Adres hem kimlik hem tebligat ve çağrı işlemleri bakımından önem taşır. Tarafların iddia ve itirazları da bu somut usul kaydı üzerinden değerlendirilebilir.

Tanık dinlenirken bu unsur ayrıca kontrol edilir: Tutanak, tanığın hangi kimlikle ve hangi ilişki beyanıyla dinlendiğini gösterir. İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

Diğer HMK hükümleriyle ilişki

m.254 tanığın kimlik aşaması; m.255 ise güveni etkileyen sebeplerin taraflarca ileri sürülmesi aşamasıdır.

Madde kapsamı şu sınır içinde uygulanır: HMK m.255 tanığa itirazı düzenler. İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: HMK m.256 tanığa dinlenmeden önce görev ve sonuçların anlatılmasını düzenler. Bu nedenle tanık işlemi genel ifadelerle değil maddede sayılan şartlarla yürütülmelidir.

Kanunun açık düzenlemesi şudur: HMK m.248 akrabalık nedeniyle çekinme hakkıyla bağlantılıdır. Kanunda bulunmayan ek koşul yaratılmamalı ve açık istisna genişletilmemelidir.

Tanık dinlenirken bu unsur ayrıca kontrol edilir: HMK m.261 tanığın dinlenme biçimini düzenler. Bu ayrım, tanıklık yükümlülüğü ile çekinme hakkının sınırlarını karıştırmayı önler.

Sık yapılan hatalar

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: Kimlik sorularını atlayarak doğrudan olay anlatımına geçmek m.254 sırasını eksik uygular. Tanığın kişiliği değil, kanunun tanımladığı sebep ve davranış esas alınır.

Kanunun açık düzenlemesi şudur: Yalnız ad-soyad alıp taraflarla yakınlığı sormamak maddenin kapsamını daraltır. Tutanak, mahkemenin hangi sebebi hangi delille kabul veya reddettiğini gösterebilmelidir.

Tanık dinlenirken bu unsur ayrıca kontrol edilir: Akraba veya arkadaş olmayı otomatik olarak ‘tanık olamaz’ sonucuna bağlamak yanlıştır. Tarafların iddia ve itirazları da bu somut usul kaydı üzerinden değerlendirilebilir.

Bu hükmün doğrudan sonucu şudur: Güveni etkileyebilecek durumu tutanağa geçirmemek sonraki m.255 değerlendirmesini güçleştirir. İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

Dosya bakımından belirleyici kayıt şudur: Adres ve doğum tarihi gibi ayırt edici bilgileri eksik almak tanık kimliği konusunda karışıklık yaratabilir. Bu nedenle tanık işlemi genel ifadelerle değil maddede sayılan şartlarla yürütülmelidir.

Dosya kontrol listesi

Kanunun açık düzenlemesi şudur: Ad-soyad alındı mı? Bu nedenle tanık işlemi genel ifadelerle değil maddede sayılan şartlarla yürütülmelidir.

Tanık dinlenirken bu unsur ayrıca kontrol edilir: Doğum tarihi soruldu mu? Kanunda bulunmayan ek koşul yaratılmamalı ve açık istisna genişletilmemelidir.

Bu hükmün doğrudan sonucu şudur: Meslek kaydedildi mi? Bu ayrım, tanıklık yükümlülüğü ile çekinme hakkının sınırlarını karıştırmayı önler.

Dosya bakımından belirleyici kayıt şudur: Adres kaydedildi mi? Tanığın kişiliği değil, kanunun tanımladığı sebep ve davranış esas alınır.

Usul güvencesi bu noktada şu işlevi görür: Akrabalık soruldu mu? Tutanak, mahkemenin hangi sebebi hangi delille kabul veya reddettiğini gösterebilmelidir.

Madde kapsamı şu sınır içinde uygulanır: Başka yakınlık soruldu mu? Tarafların iddia ve itirazları da bu somut usul kaydı üzerinden değerlendirilebilir.

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: Güveni etkileyen durum soruldu mu? İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

Kanunun açık düzenlemesi şudur: Cevaplar tutanakta mı? Bu nedenle tanık işlemi genel ifadelerle değil maddede sayılan şartlarla yürütülmelidir.

HMK m.254 ayrıntılı uygulama notu 1

Tanıktan adı ve soyadı sorulur. Meslek kaydedildi mi? Buna bağlı hukuki sonuç, yakınlık veya menfaat, m.255 kapsamında tanığın doğruluğu konusunda itiraz sebebi olarak ileri sürülebilir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.254 ayrıntılı uygulama notu 2

Doğum tarihi kimlik tespitinin parçasıdır. Adres kaydedildi mi? Buna bağlı hukuki sonuç, meslek bilgisi tanığın olayla bağlantısının anlaşılmasına yardımcı olabilir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.254 ayrıntılı uygulama notu 3

Meslek bilgisi kayda alınır. Akrabalık soruldu mu? Buna bağlı hukuki sonuç, adres hem kimlik hem tebligat ve çağrı işlemleri bakımından önem taşır. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.254 ayrıntılı uygulama notu 4

Tanığın adresi sorulur. Başka yakınlık soruldu mu? Buna bağlı hukuki sonuç, tutanak, tanığın hangi kimlikle ve hangi ilişki beyanıyla dinlendiğini gösterir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.254 ayrıntılı uygulama notu 5

Taraflarla akrabalığı bulunup bulunmadığı belirlenir. Güveni etkileyen durum soruldu mu? Buna bağlı hukuki sonuç, akrabalık bilgisi bazı hâllerde çekinme hakkıyla bağlantılı olabilir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.254 ayrıntılı uygulama notu 6

Akrabalık dışında başka bir yakınlık bulunup bulunmadığı da sorulur. Cevaplar tutanakta mı? Buna bağlı hukuki sonuç, yakınlık veya menfaat, m.255 kapsamında tanığın doğruluğu konusunda itiraz sebebi olarak ileri sürülebilir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.254 ayrıntılı uygulama notu 7

Tanıklığa duyulacak güveni etkileyebilecek bir durumun varlığı ayrıca araştırılır. Ad-soyad alındı mı? Buna bağlı hukuki sonuç, meslek bilgisi tanığın olayla bağlantısının anlaşılmasına yardımcı olabilir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.254 ayrıntılı uygulama notu 8

Kimlik ve ilişki soruları tanık dinlemenin başında yapılır. Doğum tarihi soruldu mu? Buna bağlı hukuki sonuç, adres hem kimlik hem tebligat ve çağrı işlemleri bakımından önem taşır. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.254 ayrıntılı uygulama notu 9

Tanıktan adı ve soyadı sorulur. Meslek kaydedildi mi? Buna bağlı hukuki sonuç, tutanak, tanığın hangi kimlikle ve hangi ilişki beyanıyla dinlendiğini gösterir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.254 ayrıntılı uygulama notu 10

Doğum tarihi kimlik tespitinin parçasıdır. Adres kaydedildi mi? Buna bağlı hukuki sonuç, akrabalık bilgisi bazı hâllerde çekinme hakkıyla bağlantılı olabilir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.254 ayrıntılı uygulama notu 11

Meslek bilgisi kayda alınır. Akrabalık soruldu mu? Buna bağlı hukuki sonuç, yakınlık veya menfaat, m.255 kapsamında tanığın doğruluğu konusunda itiraz sebebi olarak ileri sürülebilir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.254 ayrıntılı uygulama notu 12

Tanığın adresi sorulur. Başka yakınlık soruldu mu? Buna bağlı hukuki sonuç, meslek bilgisi tanığın olayla bağlantısının anlaşılmasına yardımcı olabilir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.254 ayrıntılı uygulama notu 13

Taraflarla akrabalığı bulunup bulunmadığı belirlenir. Güveni etkileyen durum soruldu mu? Buna bağlı hukuki sonuç, adres hem kimlik hem tebligat ve çağrı işlemleri bakımından önem taşır. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.254 ayrıntılı uygulama notu 14

Akrabalık dışında başka bir yakınlık bulunup bulunmadığı da sorulur. Cevaplar tutanakta mı? Buna bağlı hukuki sonuç, tutanak, tanığın hangi kimlikle ve hangi ilişki beyanıyla dinlendiğini gösterir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.254 ayrıntılı uygulama notu 15

Tanıklığa duyulacak güveni etkileyebilecek bir durumun varlığı ayrıca araştırılır. Ad-soyad alındı mı? Buna bağlı hukuki sonuç, akrabalık bilgisi bazı hâllerde çekinme hakkıyla bağlantılı olabilir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

Resmî kaynaklar ve site içi bağlantılar

Güncel madde metni için Adalet Bakanlığı HMK metni esas alınmalıdır.

• Tanıklıktan çekinme hakkı HMK 247-250
• Tanık duruşmaya gelmezse HMK 245
• Tanık mahkemeye nasıl çağrılır HMK 243

Sık sorulan sorular

Tanığın kimliği ne zaman sorulur?

Dinlemenin başında.

Hangi bilgiler sorulur?

Ad-soyad, doğum tarihi, meslek, adres, akrabalık/yakınlık ve güveni etkileyebilecek durumlar.

Akraba tanık olabilir mi?

Akrabalık tek başına tanıklığı geçersiz yapmaz; çekinme ve değerlendirme hükümleri ayrıca uygulanır.

Arkadaşlık sorulur mu?

Başka bir yakınlık bulunup bulunmadığı sorulur.

Meslek neden sorulur?

Kimlik ve olayla bağlantı değerlendirmesinin parçasıdır.

Adres tutanağa geçer mi?

Evet, kimlik tespiti kapsamında sorulur.

Güveni etkileyen durum ne işe yarar?

Tanık beyanının değerlendirilmesi ve m.255 itirazı bakımından önemlidir.

Kimlik tespiti yapılmadan tanık dinlenir mi?

HMK m.254 dinlemenin başında bu tespiti öngörür.