Tanık Haklı Sebep Olmadan İfade Vermezse Ne Olur? HMK 253 | 2026

HMK m.253 ne düzenler?

HMK m.253, kanuni sebep olmaksızın tanıklıktan veya yeminden kaçınmanın ve ısrarla cevap vermemenin sonuçlarını iki aşamalı olarak düzenler.

İlk aşamada disiplin para cezası ve giderler ile yeniden dinleme için erteleme; ikinci aşamada sorulara cevap vermemekte veya yemin etmemekte direnme hâlinde iki haftayı aşmayan disiplin hapsi öngörülür. Parasal tutarlar bakımından işlem tarihindeki güncel mevzuat uygulanmalıdır.

Tanık dinlenirken bu unsur ayrıca kontrol edilir: Kanuni sebep göstermeden tanıklıktan çekinmek yaptırım sebebidir. Tutanak, mahkemenin hangi sebebi hangi delille kabul veya reddettiğini gösterebilmelidir.

Bu hükmün doğrudan sonucu şudur: Yemin etmemek, kanuni bir muafiyet bulunmadığında m.253 kapsamındadır. Tarafların iddia ve itirazları da bu somut usul kaydı üzerinden değerlendirilebilir.

Dosya bakımından belirleyici kayıt şudur: İleri sürülen çekinme sebebi mahkemece reddedilmişse tanığın yine de tanıklıktan kaçınması yaptırım doğurur. İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

Usul güvencesi bu noktada şu işlevi görür: İlk aşamada kanundaki disiplin para cezası ile bu davranıştan doğan giderlere hükmedilir. Bu nedenle tanık işlemi genel ifadelerle değil maddede sayılan şartlarla yürütülmelidir.

Madde kapsamı şu sınır içinde uygulanır: Tanığın yeniden dinlenebilmesi için yargılama başka güne bırakılır. Kanunda bulunmayan ek koşul yaratılmamalı ve açık istisna genişletilmemelidir.

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: Tanık kendisine sorulan sorulara cevap vermemekte veya yemin etmemekte direnirse iki haftayı geçmemek üzere disiplin hapsi uygulanabilir. Bu ayrım, tanıklık yükümlülüğü ile çekinme hakkının sınırlarını karıştırmayı önler.

Kanunun açık düzenlemesi şudur: Disiplin hapsi ceza mahkûmiyetiyle aynı kurum değildir; HMK’nın yargılama düzenini koruyan disiplin tedbiridir. Tanığın kişiliği değil, kanunun tanımladığı sebep ve davranış esas alınır.

Kanuni şartlar

Yaptırımdan önce tanığın gerçekten kanuni çekinme hakkı bulunup bulunmadığı netleştirilmelidir.

Bu hükmün doğrudan sonucu şudur: Tanık usulüne uygun biçimde dinleme sürecine alınmış olmalıdır. Kanunda bulunmayan ek koşul yaratılmamalı ve açık istisna genişletilmemelidir.

Dosya bakımından belirleyici kayıt şudur: Kanuni çekinme sebebi yoksa kaçınma davranışı tespit edilmelidir. Bu ayrım, tanıklık yükümlülüğü ile çekinme hakkının sınırlarını karıştırmayı önler.

Usul güvencesi bu noktada şu işlevi görür: Sebep ileri sürülmüşse mahkeme önce m.252’ye göre karar vermelidir. Tanığın kişiliği değil, kanunun tanımladığı sebep ve davranış esas alınır.

Madde kapsamı şu sınır içinde uygulanır: Kaçınmanın hangi davranıştan oluştuğu tutanağa geçirilmelidir. Tutanak, mahkemenin hangi sebebi hangi delille kabul veya reddettiğini gösterebilmelidir.

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: İlk yaptırım ve doğan giderler gerekçelendirilmelidir. Tarafların iddia ve itirazları da bu somut usul kaydı üzerinden değerlendirilebilir.

Kanunun açık düzenlemesi şudur: Direnme devam ediyorsa disiplin hapsi için ikinci fıkranın şartları ayrıca oluşmalıdır. İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

Mahkemede uygulama sırası

Mahkeme çekinme iddiasını karara bağladıktan sonra tanığa yükümlülüğünü bildirir; davranış devam ederse kanundaki kademeli sonuçları uygular.

Dosya bakımından belirleyici kayıt şudur: Çekinme veya yemin etmeme davranışı tutanağa yazılır. Tarafların iddia ve itirazları da bu somut usul kaydı üzerinden değerlendirilebilir.

Usul güvencesi bu noktada şu işlevi görür: Varsa çekinme sebebi ve delili m.252 uyarınca incelenir. İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

Madde kapsamı şu sınır içinde uygulanır: Sebep reddedilmiş veya hiç yoksa tanığa yükümlülüğü açıklanır. Bu nedenle tanık işlemi genel ifadelerle değil maddede sayılan şartlarla yürütülmelidir.

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: Kanundaki ilk disiplin yaptırımı ve giderler hakkında karar verilir. Kanunda bulunmayan ek koşul yaratılmamalı ve açık istisna genişletilmemelidir.

Kanunun açık düzenlemesi şudur: Yeniden dinleme için yargılama başka güne bırakılır. Bu ayrım, tanıklık yükümlülüğü ile çekinme hakkının sınırlarını karıştırmayı önler.

Tanık dinlenirken bu unsur ayrıca kontrol edilir: Tanık sorulara cevap vermemekte veya yemin etmemekte direnirse ikinci fıkra kapsamında disiplin hapsi değerlendirilir. Tanığın kişiliği değil, kanunun tanımladığı sebep ve davranış esas alınır.

Hukuki sonuç

m.253’ün amacı tanığı belirli yönde ifade vermeye zorlamak değil, kanuni tanıklık ve yemin yükümlülüğünü yerine getirmesini sağlamaktır.

Usul güvencesi bu noktada şu işlevi görür: Tanık doğruyu söylemekle yükümlüdür; mahkeme belirli bir içerikte cevap vermesini dayatamaz. Bu ayrım, tanıklık yükümlülüğü ile çekinme hakkının sınırlarını karıştırmayı önler.

Madde kapsamı şu sınır içinde uygulanır: Kanuni çekinme hakkı varsa m.253 yaptırımı uygulanmaz. Tanığın kişiliği değil, kanunun tanımladığı sebep ve davranış esas alınır.

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: İlk yaptırım gider sorumluluğunu da kapsar. Tutanak, mahkemenin hangi sebebi hangi delille kabul veya reddettiğini gösterebilmelidir.

Kanunun açık düzenlemesi şudur: Disiplin hapsi en fazla iki haftadır. Tarafların iddia ve itirazları da bu somut usul kaydı üzerinden değerlendirilebilir.

Tanık dinlenirken bu unsur ayrıca kontrol edilir: Yaptırım kararının dayanağı tutanak ve önceki çekinme kararıyla açıkça gösterilmelidir. İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

Diğer HMK hükümleriyle ilişki

m.253, m.252’deki çekinme incelemesinin reddedilmesi sonrasında önem kazanır.

Madde kapsamı şu sınır içinde uygulanır: HMK m.252 çekinme sebebinin bildirilmesi ve mahkemece incelenmesini düzenler. İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: HMK m.251 çekinme istisnalarını belirler. Bu nedenle tanık işlemi genel ifadelerle değil maddede sayılan şartlarla yürütülmelidir.

Kanunun açık düzenlemesi şudur: HMK m.256 tanığa dinlenmeden önce yükümlülüklerin açıklanmasını düzenler. Kanunda bulunmayan ek koşul yaratılmamalı ve açık istisna genişletilmemelidir.

Tanık dinlenirken bu unsur ayrıca kontrol edilir: HMK m.245 çağrıya rağmen mazeretsiz gelmemenin farklı sonuçlarını düzenler. Bu ayrım, tanıklık yükümlülüğü ile çekinme hakkının sınırlarını karıştırmayı önler.

Sık yapılan hatalar

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: Kanuni çekinme hakkı karara bağlanmadan yaptırım uygulamak yanlıştır. Tanığın kişiliği değil, kanunun tanımladığı sebep ve davranış esas alınır.

Kanunun açık düzenlemesi şudur: Disiplin hapsini doğrudan ilk tepki olarak uygulamak m.253’ün kademeli yapısını göz ardı eder. Tutanak, mahkemenin hangi sebebi hangi delille kabul veya reddettiğini gösterebilmelidir.

Tanık dinlenirken bu unsur ayrıca kontrol edilir: Tanığın cevabının içeriğini beğenmemeyi ‘cevap vermeme’ ile eşitlemek doğru değildir. Tarafların iddia ve itirazları da bu somut usul kaydı üzerinden değerlendirilebilir.

Bu hükmün doğrudan sonucu şudur: Parasal yaptırım tutarını eski kanun metninden güncel kontrol yapmadan uygulamak doğru değildir. İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

Dosya bakımından belirleyici kayıt şudur: Davranışı ve uyarıları tutanakta göstermeden yaptırım kurmak denetlenebilirliği zedeler. Bu nedenle tanık işlemi genel ifadelerle değil maddede sayılan şartlarla yürütülmelidir.

Dosya kontrol listesi

Kanunun açık düzenlemesi şudur: Tanık usulüne uygun çağrıldı mı? Bu nedenle tanık işlemi genel ifadelerle değil maddede sayılan şartlarla yürütülmelidir.

Tanık dinlenirken bu unsur ayrıca kontrol edilir: Çekinme sebebi var mı? Kanunda bulunmayan ek koşul yaratılmamalı ve açık istisna genişletilmemelidir.

Bu hükmün doğrudan sonucu şudur: Sebep mahkemece karara bağlandı mı? Bu ayrım, tanıklık yükümlülüğü ile çekinme hakkının sınırlarını karıştırmayı önler.

Dosya bakımından belirleyici kayıt şudur: Kaçınma davranışı tutanakta mı? Tanığın kişiliği değil, kanunun tanımladığı sebep ve davranış esas alınır.

Usul güvencesi bu noktada şu işlevi görür: İlk yaptırım ve gider kararı gerekçeli mi? Tutanak, mahkemenin hangi sebebi hangi delille kabul veya reddettiğini gösterebilmelidir.

Madde kapsamı şu sınır içinde uygulanır: Yeniden dinleme günü verildi mi? Tarafların iddia ve itirazları da bu somut usul kaydı üzerinden değerlendirilebilir.

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: Direnme devam ediyor mu? İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

Kanunun açık düzenlemesi şudur: Disiplin hapsi iki haftalık üst sınırı aşmıyor mu? Bu nedenle tanık işlemi genel ifadelerle değil maddede sayılan şartlarla yürütülmelidir.

HMK m.253 ayrıntılı uygulama notu 1

Kanuni sebep göstermeden tanıklıktan çekinmek yaptırım sebebidir. Sebep mahkemece karara bağlandı mı? Buna bağlı hukuki sonuç, kanuni çekinme hakkı varsa m.253 yaptırımı uygulanmaz. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.253 ayrıntılı uygulama notu 2

Yemin etmemek, kanuni bir muafiyet bulunmadığında m.253 kapsamındadır. Kaçınma davranışı tutanakta mı? Buna bağlı hukuki sonuç, i̇lk yaptırım gider sorumluluğunu da kapsar. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.253 ayrıntılı uygulama notu 3

İleri sürülen çekinme sebebi mahkemece reddedilmişse tanığın yine de tanıklıktan kaçınması yaptırım doğurur. İlk yaptırım ve gider kararı gerekçeli mi? Buna bağlı hukuki sonuç, disiplin hapsi en fazla iki haftadır. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.253 ayrıntılı uygulama notu 4

İlk aşamada kanundaki disiplin para cezası ile bu davranıştan doğan giderlere hükmedilir. Yeniden dinleme günü verildi mi? Buna bağlı hukuki sonuç, yaptırım kararının dayanağı tutanak ve önceki çekinme kararıyla açıkça gösterilmelidir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.253 ayrıntılı uygulama notu 5

Tanığın yeniden dinlenebilmesi için yargılama başka güne bırakılır. Direnme devam ediyor mu? Buna bağlı hukuki sonuç, tanık doğruyu söylemekle yükümlüdür; mahkeme belirli bir içerikte cevap vermesini dayatamaz. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.253 ayrıntılı uygulama notu 6

Tanık kendisine sorulan sorulara cevap vermemekte veya yemin etmemekte direnirse iki haftayı geçmemek üzere disiplin hapsi uygulanabilir. Disiplin hapsi iki haftalık üst sınırı aşmıyor mu? Buna bağlı hukuki sonuç, kanuni çekinme hakkı varsa m.253 yaptırımı uygulanmaz. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.253 ayrıntılı uygulama notu 7

Disiplin hapsi ceza mahkûmiyetiyle aynı kurum değildir; HMK’nın yargılama düzenini koruyan disiplin tedbiridir. Tanık usulüne uygun çağrıldı mı? Buna bağlı hukuki sonuç, i̇lk yaptırım gider sorumluluğunu da kapsar. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.253 ayrıntılı uygulama notu 8

Kanuni sebep göstermeden tanıklıktan çekinmek yaptırım sebebidir. Çekinme sebebi var mı? Buna bağlı hukuki sonuç, disiplin hapsi en fazla iki haftadır. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.253 ayrıntılı uygulama notu 9

Yemin etmemek, kanuni bir muafiyet bulunmadığında m.253 kapsamındadır. Sebep mahkemece karara bağlandı mı? Buna bağlı hukuki sonuç, yaptırım kararının dayanağı tutanak ve önceki çekinme kararıyla açıkça gösterilmelidir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.253 ayrıntılı uygulama notu 10

İleri sürülen çekinme sebebi mahkemece reddedilmişse tanığın yine de tanıklıktan kaçınması yaptırım doğurur. Kaçınma davranışı tutanakta mı? Buna bağlı hukuki sonuç, tanık doğruyu söylemekle yükümlüdür; mahkeme belirli bir içerikte cevap vermesini dayatamaz. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.253 ayrıntılı uygulama notu 11

İlk aşamada kanundaki disiplin para cezası ile bu davranıştan doğan giderlere hükmedilir. İlk yaptırım ve gider kararı gerekçeli mi? Buna bağlı hukuki sonuç, kanuni çekinme hakkı varsa m.253 yaptırımı uygulanmaz. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.253 ayrıntılı uygulama notu 12

Tanığın yeniden dinlenebilmesi için yargılama başka güne bırakılır. Yeniden dinleme günü verildi mi? Buna bağlı hukuki sonuç, i̇lk yaptırım gider sorumluluğunu da kapsar. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

Resmî kaynaklar ve site içi bağlantılar

Güncel madde metni için Adalet Bakanlığı HMK metni esas alınmalıdır.

• Tanıklıktan çekinme hakkı HMK 247-250
• Tanık duruşmaya gelmezse HMK 245
• Tanık mahkemeye nasıl çağrılır HMK 243

Sık sorulan sorular

Tanık ifade vermeyi reddedebilir mi?

Yalnız kanunda tanınan çekinme sebebi varsa; aksi hâlde m.253 sonuçları doğabilir.

İlk yaptırım nedir?

Kanundaki disiplin para cezası ve davranıştan doğan giderlerdir.

Duruşma ertelenir mi?

Tanığın yeniden dinlenmesi için başka güne bırakılır.

Disiplin hapsi kaç gün olabilir?

İki haftayı geçemez.

Kanuni çekinme hakkı varsa ceza verilir mi?

Hayır, haklı çekinme hâlinde m.253 yaptırımı uygulanmaz.

Tanık belirli bir cevaba zorlanabilir mi?

Hayır. Yükümlülük doğruyu söylemek ve sorulara cevap vermektir.

Sebep reddedilirse yine çekinebilir mi?

Çekilmeye devam ederse m.253 yaptırımları gündeme gelir.

Disiplin hapsi ceza mahkûmiyeti midir?

HMK kapsamında yargılama düzenini sağlamak amacıyla uygulanan disiplin hapsidir.