Tanık Mahkemede Nasıl Dinlenir, Not Kullanabilir mi? HMK 261 | 2026

HMK m.261 ne düzenler?

HMK m.261, tanıkların ayrı dinlenmesi, sözlü anlatım, not kullanma, hâkimin tamamlayıcı soruları, toplu mahkemede doğrudan soru ve tutanak-imza usulünü birlikte düzenler.

Bu madde tanık dinleme işleminin merkez hükmüdür. Hem tanıkların birbirini etkilemesini hem de beyanın doğru şekilde kayda alınmasını sağlar.

Tanık dinleme usulünde belirleyici nokta şudur: Tanıklar hâkim tarafından ayrı ayrı dinlenir. Tanık beyanının güvenilirliği, yalnız içeriğe değil usulün kanuna uygun yürütülmesine de bağlıdır.

Duruşma kaydında bu unsur ayrıca görünmelidir: Bir tanık dinlenirken henüz dinlenmemiş tanıklar salonda bulunamaz. İşlem adımları açık tutulduğunda tarafların itiraz ve açıklama hakları etkili biçimde kullanılabilir.

Hâkimin yetkisi burada şu sınırda kullanılır: Gerekirse tanıklar yüzleştirilebilir. Tanıkların birbirlerini etkilemesini önleyen ve beyanı serbest bırakan düzen korunmalıdır.

Tarafların usul hakkı bakımından sonuç şudur: Tanık bildiğini sözlü olarak açıklar ve sözü kesilmeden dinlenir. Bu nedenle hangi işlemin nerede ve ne şekilde yapıldığı tutanaktan anlaşılmalıdır.

Bu hüküm, tanık beyanının alınmasında şu güvenceyi kurar: Kural olarak tanık yazılı not kullanamaz. Kanunda düzenlenmeyen bir yöntemle tanığın beyanını yönlendirmek veya sınırlamak doğru değildir.

Madde metni uygulamada şu işlemi zorunlu kılar: Tarih, rakam veya belirli hususları açıklamak ya da hatırlamak için yazısına bakmak zorunda olduğunu söylerse hâkim notlara bakmasına izin verebilir. Mahkemenin gerekçesi, bu usul kuralının dosyadaki somut karşılığını göstermelidir.

Kanunun açık kuralı şudur: Hâkim tanık sözünü bitirdikten sonra açıklama veya tamamlama amacıyla ek sorular sorabilir. Bu ayrım, tanık dinleme kuralları ile duruşma disiplinini birbirine karıştırmayı önler.

Tanık dinleme usulünde belirleyici nokta şudur: Toplu mahkemede başkan diğer hâkimlerin tanığa doğrudan soru sormasına izin verir. Tanık beyanının güvenilirliği, yalnız içeriğe değil usulün kanuna uygun yürütülmesine de bağlıdır.

Duruşma kaydında bu unsur ayrıca görünmelidir: Tanığın sözleri tutanağa yazılır, önünde okunur ve tutanağın altı tanığa imzalatılır. İşlem adımları açık tutulduğunda tarafların itiraz ve açıklama hakları etkili biçimde kullanılabilir.

Kanuni şartlar

m.261 hem beyanın alınma biçimini hem de kayıt aşamasını düzenlediği için her fıkra ayrı kontrol edilmelidir.

Duruşma kaydında bu unsur ayrıca görünmelidir: Tanıklar sıra ile ve birbirinden ayrı dinlenmelidir. Kanunda düzenlenmeyen bir yöntemle tanığın beyanını yönlendirmek veya sınırlamak doğru değildir.

Hâkimin yetkisi burada şu sınırda kullanılır: Dinlenmemiş tanıklar salonda bulunmamalıdır. Mahkemenin gerekçesi, bu usul kuralının dosyadaki somut karşılığını göstermelidir.

Tarafların usul hakkı bakımından sonuç şudur: Tanığa serbest sözlü anlatım imkânı verilmelidir. Bu ayrım, tanık dinleme kuralları ile duruşma disiplinini birbirine karıştırmayı önler.

Bu hüküm, tanık beyanının alınmasında şu güvenceyi kurar: Not kullanımı yalnız hâkimin kanuni koşullarla vereceği izne dayanmalıdır. Tanık beyanının güvenilirliği, yalnız içeriğe değil usulün kanuna uygun yürütülmesine de bağlıdır.

Madde metni uygulamada şu işlemi zorunlu kılar: Ek sorular tanık sözünü bitirdikten sonra açıklama ve tamamlama amacı taşımalıdır. İşlem adımları açık tutulduğunda tarafların itiraz ve açıklama hakları etkili biçimde kullanılabilir.

Kanunun açık kuralı şudur: Tutanak tanığa okunmalı ve imzalatılmalıdır. Tanıkların birbirlerini etkilemesini önleyen ve beyanı serbest bırakan düzen korunmalıdır.

Mahkemede uygulama sırası

Tanık salona alındıktan sonra serbest anlatımına başlanır; gerekirse kontrollü sorular ve not istisnası uygulanır; sonunda tutanak doğrulanır.

Hâkimin yetkisi burada şu sınırda kullanılır: Tanıklar sırayla salona alınır. İşlem adımları açık tutulduğunda tarafların itiraz ve açıklama hakları etkili biçimde kullanılabilir.

Tarafların usul hakkı bakımından sonuç şudur: Dinlenmemiş tanıkların salonda olmadığı kontrol edilir. Tanıkların birbirlerini etkilemesini önleyen ve beyanı serbest bırakan düzen korunmalıdır.

Bu hüküm, tanık beyanının alınmasında şu güvenceyi kurar: Tanık sözlü anlatımını kesintisiz yapar. Bu nedenle hangi işlemin nerede ve ne şekilde yapıldığı tutanaktan anlaşılmalıdır.

Madde metni uygulamada şu işlemi zorunlu kılar: Not ihtiyacı varsa nedenini açıklar ve hâkim karar verir. Kanunda düzenlenmeyen bir yöntemle tanığın beyanını yönlendirmek veya sınırlamak doğru değildir.

Kanunun açık kuralı şudur: Serbest anlatım bittikten sonra açıklayıcı sorular yöneltilir. Mahkemenin gerekçesi, bu usul kuralının dosyadaki somut karşılığını göstermelidir.

Tanık dinleme usulünde belirleyici nokta şudur: Gerekirse yüzleştirme yapılır. Bu ayrım, tanık dinleme kuralları ile duruşma disiplinini birbirine karıştırmayı önler.

Duruşma kaydında bu unsur ayrıca görünmelidir: Beyan tutanağa geçirilir, tanığa okunur ve imza alınır. Tanık beyanının güvenilirliği, yalnız içeriğe değil usulün kanuna uygun yürütülmesine de bağlıdır.

Hukuki sonuç

Usul, tanık beyanının başkasından etkilenmeden ve mümkün olduğunca kendi hafızasına dayanarak alınmasını sağlar.

Tarafların usul hakkı bakımından sonuç şudur: Ayrı dinleme tanıkların birbirlerinin anlatımından etkilenmesini önler. Mahkemenin gerekçesi, bu usul kuralının dosyadaki somut karşılığını göstermelidir.

Bu hüküm, tanık beyanının alınmasında şu güvenceyi kurar: Sözlü anlatım, doğrudanlık ilkesini güçlendirir. Bu ayrım, tanık dinleme kuralları ile duruşma disiplinini birbirine karıştırmayı önler.

Madde metni uygulamada şu işlemi zorunlu kılar: Not yasağının sınırlı istisnası tarih ve rakam gibi ayrıntıların doğru aktarımına hizmet eder. Tanık beyanının güvenilirliği, yalnız içeriğe değil usulün kanuna uygun yürütülmesine de bağlıdır.

Kanunun açık kuralı şudur: Hâkimin açıklayıcı soruları eksik noktaları tamamlar ancak serbest anlatımın yerini almamalıdır. İşlem adımları açık tutulduğunda tarafların itiraz ve açıklama hakları etkili biçimde kullanılabilir.

Tanık dinleme usulünde belirleyici nokta şudur: Okuma ve imza, tutanaktaki metnin tanığın beyanıyla uyumunu denetler. Tanıkların birbirlerini etkilemesini önleyen ve beyanı serbest bırakan düzen korunmalıdır.

Diğer HMK hükümleriyle ilişki

m.261 tanık bilgilendirmesinden sonra başlayan esas dinleme sürecini ayrıntılandırır.

Bu hüküm, tanık beyanının alınmasında şu güvenceyi kurar: HMK m.260 tanığın olay hakkında bilgilendirilmesini düzenler. Tanıkların birbirlerini etkilemesini önleyen ve beyanı serbest bırakan düzen korunmalıdır.

Madde metni uygulamada şu işlemi zorunlu kılar: HMK m.262 tarafların tanığın sözünü kesmesini ve övme/tahkir davranışını yasaklar. Bu nedenle hangi işlemin nerede ve ne şekilde yapıldığı tutanaktan anlaşılmalıdır.

Kanunun açık kuralı şudur: HMK m.154-156 genel duruşma tutanağı sistemiyle bağlantılıdır. Kanunda düzenlenmeyen bir yöntemle tanığın beyanını yönlendirmek veya sınırlamak doğru değildir.

Tanık dinleme usulünde belirleyici nokta şudur: HMK m.263 tercüman veya işaret dili desteğini düzenler. Mahkemenin gerekçesi, bu usul kuralının dosyadaki somut karşılığını göstermelidir.

Sık yapılan hatalar

Madde metni uygulamada şu işlemi zorunlu kılar: Dinlenmemiş tanıkları salonda tutmak tanıkların birbirinden etkilenmesi riskini doğurur. Bu ayrım, tanık dinleme kuralları ile duruşma disiplinini birbirine karıştırmayı önler.

Kanunun açık kuralı şudur: Tanığın sözünü sürekli kesmek m.261’in serbest anlatım kuralına aykırıdır. Tanık beyanının güvenilirliği, yalnız içeriğe değil usulün kanuna uygun yürütülmesine de bağlıdır.

Tanık dinleme usulünde belirleyici nokta şudur: Tanığın kendi takdiriyle not okumasına izin vermek kanuni istisnayı genişletir. İşlem adımları açık tutulduğunda tarafların itiraz ve açıklama hakları etkili biçimde kullanılabilir.

Duruşma kaydında bu unsur ayrıca görünmelidir: Hâkimin açıklayıcı soru adı altında cevabı yönlendirmesi doğru değildir. Tanıkların birbirlerini etkilemesini önleyen ve beyanı serbest bırakan düzen korunmalıdır.

Hâkimin yetkisi burada şu sınırda kullanılır: Tutanağı tanığa okumadan ve imzalatmadan işlemi bitirmek m.261/5’i eksik uygular. Bu nedenle hangi işlemin nerede ve ne şekilde yapıldığı tutanaktan anlaşılmalıdır.

Dosya kontrol listesi

Kanunun açık kuralı şudur: Tanıklar ayrı dinleniyor mu? Bu nedenle hangi işlemin nerede ve ne şekilde yapıldığı tutanaktan anlaşılmalıdır.

Tanık dinleme usulünde belirleyici nokta şudur: Dinlenmemiş tanık salonda mı? Kanunda düzenlenmeyen bir yöntemle tanığın beyanını yönlendirmek veya sınırlamak doğru değildir.

Duruşma kaydında bu unsur ayrıca görünmelidir: Tanık sözlü ve kesintisiz anlatabildi mi? Mahkemenin gerekçesi, bu usul kuralının dosyadaki somut karşılığını göstermelidir.

Hâkimin yetkisi burada şu sınırda kullanılır: Not kullanımı için hâkim izni var mı? Bu ayrım, tanık dinleme kuralları ile duruşma disiplinini birbirine karıştırmayı önler.

Tarafların usul hakkı bakımından sonuç şudur: Ek sorular açıklayıcı mı? Tanık beyanının güvenilirliği, yalnız içeriğe değil usulün kanuna uygun yürütülmesine de bağlıdır.

Bu hüküm, tanık beyanının alınmasında şu güvenceyi kurar: Gerekirse yüzleştirme yapıldı mı? İşlem adımları açık tutulduğunda tarafların itiraz ve açıklama hakları etkili biçimde kullanılabilir.

Madde metni uygulamada şu işlemi zorunlu kılar: Tutanak okundu ve imzalandı mı? Tanıkların birbirlerini etkilemesini önleyen ve beyanı serbest bırakan düzen korunmalıdır.

HMK m.261 ayrıntılı uygulama 1

Tanıklar hâkim tarafından ayrı ayrı dinlenir. Tanık sözlü anlatımını kesintisiz yapar. Bunun sonucu olarak sözlü anlatım, doğrudanlık ilkesini güçlendirir. Bu üç başlık aynı duruşma kaydı üzerinde birlikte değerlendirildiğinde tanık dinleme işleminin kanuni sınırı açıkça belirlenir. Mahkeme, beyanın içeriği ile beyanın alınma usulünü ayrı göstermeli ve kanunda yer almayan varsayımlarla delil sonucunu genişletmemelidir.

HMK m.261 ayrıntılı uygulama 2

Bir tanık dinlenirken henüz dinlenmemiş tanıklar salonda bulunamaz. Not ihtiyacı varsa nedenini açıklar ve hâkim karar verir. Bunun sonucu olarak not yasağının sınırlı istisnası tarih ve rakam gibi ayrıntıların doğru aktarımına hizmet eder. Bu üç başlık aynı duruşma kaydı üzerinde birlikte değerlendirildiğinde tanık dinleme işleminin kanuni sınırı açıkça belirlenir. Mahkeme, beyanın içeriği ile beyanın alınma usulünü ayrı göstermeli ve kanunda yer almayan varsayımlarla delil sonucunu genişletmemelidir.

HMK m.261 ayrıntılı uygulama 3

Gerekirse tanıklar yüzleştirilebilir. Serbest anlatım bittikten sonra açıklayıcı sorular yöneltilir. Bunun sonucu olarak hâkimin açıklayıcı soruları eksik noktaları tamamlar ancak serbest anlatımın yerini almamalıdır. Bu üç başlık aynı duruşma kaydı üzerinde birlikte değerlendirildiğinde tanık dinleme işleminin kanuni sınırı açıkça belirlenir. Mahkeme, beyanın içeriği ile beyanın alınma usulünü ayrı göstermeli ve kanunda yer almayan varsayımlarla delil sonucunu genişletmemelidir.

HMK m.261 ayrıntılı uygulama 4

Tanık bildiğini sözlü olarak açıklar ve sözü kesilmeden dinlenir. Gerekirse yüzleştirme yapılır. Bunun sonucu olarak okuma ve imza, tutanaktaki metnin tanığın beyanıyla uyumunu denetler. Bu üç başlık aynı duruşma kaydı üzerinde birlikte değerlendirildiğinde tanık dinleme işleminin kanuni sınırı açıkça belirlenir. Mahkeme, beyanın içeriği ile beyanın alınma usulünü ayrı göstermeli ve kanunda yer almayan varsayımlarla delil sonucunu genişletmemelidir.

HMK m.261 ayrıntılı uygulama 5

Kural olarak tanık yazılı not kullanamaz. Beyan tutanağa geçirilir, tanığa okunur ve imza alınır. Bunun sonucu olarak ayrı dinleme tanıkların birbirlerinin anlatımından etkilenmesini önler. Bu üç başlık aynı duruşma kaydı üzerinde birlikte değerlendirildiğinde tanık dinleme işleminin kanuni sınırı açıkça belirlenir. Mahkeme, beyanın içeriği ile beyanın alınma usulünü ayrı göstermeli ve kanunda yer almayan varsayımlarla delil sonucunu genişletmemelidir.

HMK m.261 ayrıntılı uygulama 6

Tarih, rakam veya belirli hususları açıklamak ya da hatırlamak için yazısına bakmak zorunda olduğunu söylerse hâkim notlara bakmasına izin verebilir. Tanıklar sırayla salona alınır. Bunun sonucu olarak sözlü anlatım, doğrudanlık ilkesini güçlendirir. Bu üç başlık aynı duruşma kaydı üzerinde birlikte değerlendirildiğinde tanık dinleme işleminin kanuni sınırı açıkça belirlenir. Mahkeme, beyanın içeriği ile beyanın alınma usulünü ayrı göstermeli ve kanunda yer almayan varsayımlarla delil sonucunu genişletmemelidir.

HMK m.261 ayrıntılı uygulama 7

Hâkim tanık sözünü bitirdikten sonra açıklama veya tamamlama amacıyla ek sorular sorabilir. Dinlenmemiş tanıkların salonda olmadığı kontrol edilir. Bunun sonucu olarak not yasağının sınırlı istisnası tarih ve rakam gibi ayrıntıların doğru aktarımına hizmet eder. Bu üç başlık aynı duruşma kaydı üzerinde birlikte değerlendirildiğinde tanık dinleme işleminin kanuni sınırı açıkça belirlenir. Mahkeme, beyanın içeriği ile beyanın alınma usulünü ayrı göstermeli ve kanunda yer almayan varsayımlarla delil sonucunu genişletmemelidir.

HMK m.261 ayrıntılı uygulama 8

Toplu mahkemede başkan diğer hâkimlerin tanığa doğrudan soru sormasına izin verir. Tanık sözlü anlatımını kesintisiz yapar. Bunun sonucu olarak hâkimin açıklayıcı soruları eksik noktaları tamamlar ancak serbest anlatımın yerini almamalıdır. Bu üç başlık aynı duruşma kaydı üzerinde birlikte değerlendirildiğinde tanık dinleme işleminin kanuni sınırı açıkça belirlenir. Mahkeme, beyanın içeriği ile beyanın alınma usulünü ayrı göstermeli ve kanunda yer almayan varsayımlarla delil sonucunu genişletmemelidir.

HMK m.261 ayrıntılı uygulama 9

Tanığın sözleri tutanağa yazılır, önünde okunur ve tutanağın altı tanığa imzalatılır. Not ihtiyacı varsa nedenini açıklar ve hâkim karar verir. Bunun sonucu olarak okuma ve imza, tutanaktaki metnin tanığın beyanıyla uyumunu denetler. Bu üç başlık aynı duruşma kaydı üzerinde birlikte değerlendirildiğinde tanık dinleme işleminin kanuni sınırı açıkça belirlenir. Mahkeme, beyanın içeriği ile beyanın alınma usulünü ayrı göstermeli ve kanunda yer almayan varsayımlarla delil sonucunu genişletmemelidir.

HMK m.261 ayrıntılı uygulama 10

Tanıklar hâkim tarafından ayrı ayrı dinlenir. Serbest anlatım bittikten sonra açıklayıcı sorular yöneltilir. Bunun sonucu olarak ayrı dinleme tanıkların birbirlerinin anlatımından etkilenmesini önler. Bu üç başlık aynı duruşma kaydı üzerinde birlikte değerlendirildiğinde tanık dinleme işleminin kanuni sınırı açıkça belirlenir. Mahkeme, beyanın içeriği ile beyanın alınma usulünü ayrı göstermeli ve kanunda yer almayan varsayımlarla delil sonucunu genişletmemelidir.

HMK m.261 ayrıntılı uygulama 11

Bir tanık dinlenirken henüz dinlenmemiş tanıklar salonda bulunamaz. Gerekirse yüzleştirme yapılır. Bunun sonucu olarak sözlü anlatım, doğrudanlık ilkesini güçlendirir. Bu üç başlık aynı duruşma kaydı üzerinde birlikte değerlendirildiğinde tanık dinleme işleminin kanuni sınırı açıkça belirlenir. Mahkeme, beyanın içeriği ile beyanın alınma usulünü ayrı göstermeli ve kanunda yer almayan varsayımlarla delil sonucunu genişletmemelidir.

HMK m.261 ayrıntılı uygulama 12

Gerekirse tanıklar yüzleştirilebilir. Beyan tutanağa geçirilir, tanığa okunur ve imza alınır. Bunun sonucu olarak not yasağının sınırlı istisnası tarih ve rakam gibi ayrıntıların doğru aktarımına hizmet eder. Bu üç başlık aynı duruşma kaydı üzerinde birlikte değerlendirildiğinde tanık dinleme işleminin kanuni sınırı açıkça belirlenir. Mahkeme, beyanın içeriği ile beyanın alınma usulünü ayrı göstermeli ve kanunda yer almayan varsayımlarla delil sonucunu genişletmemelidir.

Resmî kaynaklar ve site içi bağlantılar

Birincil kanun metni için Adalet Bakanlığı HMK metni esas alınmalıdır.

• Tanık mahkemeye nasıl çağrılır? HMK 243
• Tanık duruşmaya gelmezse HMK 245
• İkinci tanık listesi verilebilir mi?

Sık sorulan sorular

Tanık not kullanabilir mi?

Kural olarak hayır; tarih, rakam veya belirli hususları hatırlamak için zorunluluk varsa hâkim izin verebilir.

Tanıklar birlikte dinlenir mi?

Hayır, ayrı ayrı dinlenir.

Dinlenmemiş tanık salonda bulunabilir mi?

Hayır.

Tanığın sözü kesilebilir mi?

Kanun tanığın sözü kesilmeden dinlenmesini öngörür.

Hâkim soru sorabilir mi?

Tanık sözünü bitirdikten sonra açıklama veya tamamlama için sorabilir.

Tanıklar yüzleştirilebilir mi?

Gerektiğinde evet.

Tutanak tanığa okunur mu?

Evet.

Tanık tutanağı imzalar mı?

Evet, m.261/5 bunu öngörür.