Tanık Tebligatı İade Edildiyse Yeni Adres Bildirme Dilekçesi | HMK 240/3

Kısa cevap: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.240/3 uyarınca tanık listesinde adres gösterilmemişse veya tanık gösterilen adreste bulunamamışsa mahkeme, tarafa adres bildirmesi için işin niteliğine uygun kesin süre verir. Bu süre içinde adres bildirilmez ya da bildirilen yeni adres de doğru çıkmazsa o tanığın dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılır. Tebligatı iade edilen tanık için dilekçe, dosyadaki iade nedenini, mahkemenin verdiği kesin süreyi, doğrulanmış yeni açık adresi ve aynı tanığın yeniden çağrılması istemini içermelidir. Sayfadaki düzenlenebilir Word dosyası tam bu işlem için hazırlanmıştır.

Adres güncellemesi yeni tanık bildiriminden farklıdır. HMK m.240/2 ikinci tanık listesine izin vermez; burada kişinin adı, tanıklık konusu ve önceki listedeki kimliği değişmeden çağrının ulaşabileceği adres düzeltilir. İlk kez tanık listesi veriyorsanız tanık listesi dilekçesi; davetiye ulaşmış ancak duruşmaya bir haftadan az kalmışsa geç tebliğ nedeniyle yeni dinleme günü örneği farklı ihtiyaca yöneliktir.

HMK 240/3 ne zaman uygulanır?

Kanun iki başlangıç durumunu söyler: Tanık listesinde adres hiç gösterilmemesi veya tanığın listede gösterilen adreste bulunamaması. Mahkeme bu durumda tarafa, işin niteliğine uygun bir kesin süre verir. Bu süre içinde adres gösterilmezse veya gösterilen yeni adres de doğru değilse o tanığın dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılır. Hükümdeki yaptırım bütün tanık delilinin veya davanın kendiliğinden kaybı olarak değil, ilgili tanığın dinlenmesi bakımından yazılmıştır. Dilekçede “tanık hakkımız saklıdır” gibi belirsiz bir ibareyle açık adres ve kesin süre şartları karşılanmış olmaz.

HMK m.240/2, dinletilmek istenen vakıa ile tanıkların adı, soyadı ve tebliğe elverişli adresini içeren listenin mahkemeye sunulmasını ister; ikinci bir liste verilemeyeceğini de düzenler. Üçüncü fıkradaki adres tamamlama imkânı, bu yasaktan ayrı olarak mevcut kişinin çağrılmasına ilişkindir. Yeni dilekçede önceki listede “3. tanık” olan kişi yine aynı kişi olarak gösterilmeli, yalnız adresinin hangi nedenle ve hangi kayıtla değiştiği açıklanmalıdır. Bir kişiyi çıkarıp onun yerine başka birini yazmak adres güncellemesi değildir.

HMK m.243/1 tanığın kural olarak davetiye ile çağrıldığını belirtir; m.244 davetiyenin hangi bilgileri taşıyacağını sıralar. Bu nedenle doğru adres, yalnız tanığın nerede bulunabileceğine ilişkin pratik bir bilgi değil, çağrının usulünce yapılması için gerekli dosya verisidir. İadeli tebligat dosyaya dönmüşse sonraki adım iade şerhini okuyup yanlış veya eksik adresin sebebini anlamaktır. Sebep bilinmeden yalnız farklı bir sokak adı tahmin edilerek dilekçe verilmesi, ikinci adresin de yanlış çıkması riskini doğurur.

Tebligat iade şerhinde neye bakılır?

UYAP’ta veya dosyada görünen “tebligat iade” ifadesi tek başına sebebi açıklamaz. Zarf veya tebliğ mazbatası üzerinde adresin eksikliği, adresin bulunamaması, muhatabın taşınmış olması ya da başka bir teslim engeli yazabilir. İade tarihi ile zarfın mahkemeye dönüş tarihi de aynı olmayabilir. Önce tanığın adı, davetiye barkodu, dosya numarası, gönderilen adres ve iade şerhi eşleştirilir. Birden fazla tanık için ayrı davetiye çıkarılmışsa başkasına ait iadeyi kendi tanığınızın iadesi gibi aktarmayın.

İade şerhi tanığın adresinin gerçekten yanlış olduğunu göstermiyorsa HMK m.240/3’ün “gösterilen yeni adres de doğru değilse” sonucu doğrudan varsayılmaz. Örneğin tebliğ görevlisinin kayıt ettiği durum ve adreste fiilen oturma bilgisi çelişiyorsa, dosyadaki belgeye dayanarak çelişki mahkemeye anlatılır. Dilekçede hangi yeni adresin kullanılacağı yine açık yazılır; önceki adresin doğru olduğunu savunup alternatif adres de vermek istiyorsanız iki talebin sırasını ve dayanağını belirleyin. Gerçek tebligat işlemi hakkında karar mahkemeye aittir.

Tanığın adresi tarafça öğrenilemiyorsa mahkemeye sırf “adres araştırılsın” demek, verilmiş kesin süreye kendiliğinden uyulduğu anlamına gelmez. Mahkemenin ara kararındaki yükümlülük ve sürenin kapsamı esas alınır. Elinizde doğrulanabilir yeni adres varsa bunu derhal sunun; yalnız ilçe adı, işyeri adı veya telefon numarası açık tebligat adresinin yerine geçmez. Tanıkla iletişim kurulmuşsa kendisinden aldığı adresin yazılı teyidi, önceki iade nedeni ve yeni bilgiyi nasıl edindiğiniz başvurunun olgusal temelini güçlendirir.

Mahkemenin verdiği kesin süre nasıl izlenir?

HMK m.240/3 belirli bir “üç gün” veya “iki hafta” süresi koymaz; mahkemenin işin niteliğine uygun kesin süre vermesini söyler. Bu nedenle genel internet örneklerinden sabit bir son gün kopyalamayın. Ara kararın hangi duruşmada verildiğini, tarafa nasıl bildirildiğini, sürenin kaç gün olduğunu ve hangi işlemin bu sürede tamamlanması istendiğini kendi dosyanızdan çıkarın. Dilekçeye ara kararın tarihi ile yeni adresin sunulduğu tarihi birlikte yazın. Süre içinde adres gösterme yükümlülüğü, tebligatın fiilen aynı sürede tanığa ulaşmasıyla karıştırılmaz.

Mahkeme henüz kesin süre vermemiş ve yalnız tebligat iade olmuşsa doğru adres öğrenildiği anda bildirmek beklemeyi önler. Dilekçede “şu tarihteki iade kaydı sonrası adresi güncelliyorum” denebilir. Kesin süre verilmişse başvuru o sürede mahkemeye ulaşacak biçimde yapılmalıdır. Günün hesabında ara kararın bildirimi ve dosyadaki usul kayıtları önemlidir; bu yazı, somut bildirim şekli görülmeden herkes için geçerli tek bir takvim günü ilan etmez.

Süre geçtikten sonra verilen adres için “mutlaka tanık dinlenir” denilemez. HMK m.240/3’ün açık sonucu ve mahkemenin önceki ara kararları incelenmelidir. Eğer dosyada tanıktan vazgeçilmiş sayılma yönünde karar verilmişse bunu yok sayıp sıradan adres düzeltme dilekçesi vermek sorunu gizler. Kararın tarihi ve tarafınıza bildirimi belirtilerek somut usul itirazı ayrı kurulur; olayın kayıtları görülmeden kesin sonuç vaat edilmez. En etkili işlem, doğrulanmış adresi kesin süre dolmadan dosyaya sunmaktır.

Yeni tebliğe elverişli adres nasıl yazılır?

Tanığın adı ve soyadı, il, ilçe, mahalle, cadde veya sokak, bina numarası, bağımsız bölüm ve varsa posta kodu eksiksiz kontrol edilir. Apartman adı veya konum tarifi tek başına yeterli bir açık adres değildir. Yeni adresin önceki listeden farkını bir cümleyle gösterin: örneğin hangi mahalle veya numara düzeltildi, taşınma mı oldu, yoksa listeye yanlış yazım mı geçti? Tanığa ulaşılabilecek telefon numarası yalnız yardımcı iletişim bilgisidir; HMK m.240/2’deki tebliğe elverişli adres yerine kullanılmaz.

Tanık farklı şehirdeyse yeni adres bildirme ile dinlemenin hangi yerde yapılacağı ayrı meselelerdir. Mahkeme HMK m.259 kapsamında yargı çevresi dışındaki tanığın dinlenme yöntemini değerlendirebilir. İstinabe yoluyla dinlenme dilekçesi ayrı karar için düzenlenmiştir. Yeni adres başvurusunda yine de açık adres verilir; “başka şehirde” ifadesi tebligat için yeterli değildir. Tanığın yeni adreste bulunabilirliği ve dosyaya konu çağrının gerçekten ulaşması hedeflenir.

Adres belgesinin kaynağı dürüstçe anlatılmalıdır. Tanığın doğrudan bildirdiği adres, dosyadaki önceki tebligat, tarafın elindeki tarihli yazılı kayıt veya resmî belge farklı ağırlıktadır. Elde olmayan nüfus veya kurum kaydı varmış gibi yazmayın. Tanığın özel adresini herkese açık yorumlarda paylaşmak yerine mahkemenin dosyasına sunulacak dilekçeye koyun. Word örneğinde açık adres alanı bırakılmasının nedeni gerçek kişinin tebligat bilgisine göre doldurulmasıdır.

Gider avansı ve yeniden davetiye talebi

Yeni adresin verilmesiyle tebligatın kendiliğinden çıkarıldığı varsayılmaz. Sonuç isteminde aynı tanığın güncel adresine yeniden davetiye düzenlenmesi, gerekiyorsa yeni dinleme günü verilmesi açıkça yazılır. Mahkemenin çağrı giderine ilişkin ara kararı varsa avansın dosyada yatırılıp yatırılmadığı kontrol edilir. Eksik gider yüzünden işlem bekliyorsa bu durum ayrıca giderilir; yalnız adres bildirilmesi bütün ara karar yükümlülüklerini tamamlamaz. Güncel masraf tutarı ve ödeme yöntemi mahkemenin kararına göre belirlenir.

Adres süresi içinde bildirilmiş olsa bile, yeni dinleme gününe bir haftadan az kala tebligat yapılması ayrı bir HMK m.243/2 incelemesi yaratabilir. Bu nedenle dilekçede çağrıya elverişli bir tarih belirlenmesi istenir; ilk iade tarihini yeni tebliğ tarihi gibi göstermeyin. Dosyada davetiyenin çıkarılma, tebliğ ve duruşma günleri ayrı kayıtlardır. Adres düzeltme talebi ile geç tebliğ talebinin hangi aşamada olduğu tutanak üzerinden anlaşılır.

Tanığın yeni adresini bildirme dilekçesi örneği

Metindeki eski adres, iade şerhi ve kesin süre satırları gerçek kayıtla doldurulur. Duruşma gününün değişip değişmediği kontrol edilmeden eski gün aynen kopyalanmaz. Kesin süre verilmemişse verilmiş gibi yazılmaz. Önceki listede bulunmayan kişinin adı bu dilekçeye eklenmez. İade nedeni “taşınmış” diye varsayılmaz; zarf üzerindeki gerçek açıklama kullanılır.

Düzenlenebilir Word dilekçesi

Tanık tebligatı iade edildiğinde yeni adres bildirme dilekçesi Word indir (.docx). Dosyada önceki tanık listesini tanımlama, iade barkodu ve şerhini aktarma, mahkemenin kesin süresini gösterme, yeni adresin kaynağını açıklama, aynı tanık için yeniden davetiye isteme, delil ve imza bölümleri yer alır. Köşeli açıklamaları gerçek verilerle değiştirin; kullanılmayan seçenekleri çıkarın.

“Tanık hazır getirilecek” denmişse adres zorunlu mu?

HMK m.243/1, davetiye gönderilmese bile tarafların hazır bulundurduğu tanığın dinlenebileceğini söyler. Aynı fıkra, tanık listesi için kesin süre verilip dinlenme günü belirlenen hâllerde liste verilmemiş olsa dahi o duruşmada hazır bulundurulan tanıkların dinlenmesini düzenler. Bu hüküm, iade edilmiş davetiyedeki adres yükümlülüğünün her durumda ortadan kalktığını söylemez. Tanık duruşmada fiilen hazırsa mahkemenin tutanağı ve o gün verdiği karar esas alınır; tanık gelmeyecekse davetiye ve adres sorunu sürer.

Tanık dinlendiyse aynı kişi için yeniden çağrı istemek yerine gerçekten eksik kalan konu ve dosyadaki usul işlemi belirlenmelidir. Adres güncelleme örneği, zaten alınmış ifadeyi tekrar ettirmeye yönelik değildir. Yalnız tanığı getirmenin mümkün olduğu tahminine dayanarak kesin sürede adres bildirmemek ise HMK m.240/3 bakımından ciddi sonuç doğurabilir. Ara kararın yüklediği işlemi zamanında yerine getirip tanığın hazır getirilmesi olanağını ayrıca değerlendirin.

İkinci adres de yanlış çıkarsa ne olur?

HMK m.240/3, kesin süre içinde gösterilen yeni adresin de doğru olmaması halinde o tanığın dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılacağını açıkça düzenler. “Üçüncü adresi daha sonra veririm” düşüncesiyle doğrulanmamış bir yeri dosyaya yazmak bu sebeple uygun değildir. İkinci tebligatın iade sebebi gerçekten adresin yanlış olması mı, yoksa farklı bir tebliğ engeli mi, mazbatadan okunur. Kanundaki şart gerçekleşmişse sonuç tanığın dinlenmesiyle ilgilidir; mahkemenin karar ve tutanak kayıtları esas alınır.

Dosyada artık dinlenmemesine ilişkin karar varsa bu yazı, ikinci adresin yanlış çıkmasının sonucu yokmuş gibi bir “kurtarma dilekçesi” önermez. Tutanak veya iade şerhinde maddi yanlışlık varsa hangi kaydın niçin yanlış olduğu somut belgeyle ortaya konur. “Tanığımı mutlaka dinlemelisiniz” şeklindeki kesin ama dayanıksız istem yerine kanunun uygulama şartı ve gerçek tebligat kaydı tartışılır. Hukuki değerlendirme, önceki ara kararın içeriğine bağlıdır.

Başvuru öncesi kayıt kontrolü

1. Tanığın adı ve önceki listedeki sıra numarası dosyayla eşleşiyor mu?
2. İade şerhi, barkod ve gönderilen eski adres aynı davetiyeye mi ait?
3. Mahkemenin verdiği kesin süre ve bildirim günü doğru okunmuş mu?
4. Yeni adres eksiksiz ve gerçekten tebliğe elverişli mi?
5. Adresin kaynağı anlatılmış, var olmayan belge ek gösterilmemiş mi?
6. Yeniden davetiye ve gerekiyorsa yeni gün açıkça istenmiş mi?
7. İkinci tanık listesi veya farklı kişi ekleme izlenimi yaratacak ifade temizlenmiş mi?

Bir dilekçenin uzunluğu bu yedi kaydın yerini almaz. Özellikle kesin sürenin son günü, önceki listenin tanık sırası ve iade mazbatasının açıklaması yanlışsa metnin dayanağı değişir. Word dosyasını imzalamadan önce mahkemenin son ara kararını yeniden okuyun. Vekil aracılığıyla takip edilen dosyada taraf ve vekil satırlarını karıştırmayın; dilekçeyi doğru esas dosyasına gönderin.

Sık sorulan sorular

Resmî kaynak ve yazar

Adalet Bakanlığı 6100 sayılı HMK metni içindeki m.240/2-3, 243, 244 ve 259 hükümleri başvurunun kanuni çerçevesidir. İlgili başka örnekler için dilekçe örnekleri kategorisine bakın. Dilekçedeki süre ve olguların kaynağı ise her zaman kendi dosyanızın ara kararı ve iade belgesidir.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fizikî ofisi Mersin’dedir; Türkiye genelindeki dava dosyaları Mersin’deki ofisten yönetilir. Yazar: Av. Halil BAKIRCI, Mersin Barosu sicil 3472. Kontrol tarihi: 28 Eylül 2026.