Acentenin Ücret Hesabı ve Defter Sureti Talep Dilekçesi | TTK 116
Acentenin ücret hesabı ve defter sureti talep dilekçesi, ticari acentenin müvekkilinden ücret hakkını, ödeme zamanını ve hesaplanan tutarı denetlemeye yarayan bilgileri istemesi için hazırlanır. TTK 116/2, acente istediğinde ücret istemi, muacceliyeti ve hesabı bakımından önemli bilgilerin verilmesini zorunlu tutar. Acente, ücrete bağlı işlemlerin defter kayıtlarının suretlerinin kendisine gönderilmesini de isteyebilir. Başvuru, yalnız toplam komisyon rakamı bildirilmesiyle sınırlı değildir.
Bu örnek TTK acentelik hükümlerine tabi ticari ilişkide, belirli dönemin ücret hesabına esas işlem ve kayıtları talep eden acente içindir. Sigorta, seyahat veya diğer özel mevzuata tabi acenteliklerde özel hükümler ayrıca incelenir; bu metin bütün sektörlere aynı ücret rejimi varmış gibi uygulanmaz. Buradaki müvekkil, acentenin aracılık ettiği ticari işletmenin sahibi veya ilgili şirketidir. Sözcük avukatın müvekkili anlamında kullanılmamıştır.
Acente hangi bilgileri ve defter kayıtlarını isteyebilir?
TTK 116/2’nin ilk cümlesi ücret istemi, muacceliyeti ve hesaplanması bakımından önemli bütün konular hakkında bilgi verilmesini düzenler. Hangi işlemin komisyona dahil edildiği, hangi tarihte ücret doğduğu ve tutarın nasıl hesaplandığı bu kapsamın uygulama noktalarıdır. Müvekkilin yalnız kendi hazırladığı bir toplamı açıklaması, işlem bağlantısını göstermiyorsa hesabın denetlenmesini sağlamaz. Başvurucu hangi dönemin hangi ücret kayıtlarını istediğini açıkça belirtir.
Aynı fıkra ücrete bağlı işlemlere ilişkin defter kayıtlarının suretlerinin gönderilmesini isteme hakkını ayrıca tanır. Genel ticari bilgiyle defter sureti aynı talep değildir. Dilekçede hem ücret hesabına ilişkin bilgi hem ilgili suretler ayrı gösterilir. Acente bütün işletme arşivinin hiçbir sınır olmadan kendisine devrini istemez. Talep ücretle bağlantılı işlem, dönem ve kayıt grupları üzerinden kurulmalıdır.
TTK 116/3, bu hükümlerin aksinin kararlaştırılmasını acentenin aleyhine olduğu ölçüde geçersiz sayar. Sözleşmedeki hesap göstermeme veya kanuni bilgi hakkını daraltma kaydı bu koruma hükmüyle birlikte okunur. Dilekçe yalnız sözleşmede bilgi verilmesi ayrıca yazılıysa kullanılabilecek bir ricaya dönüştürülmez. Buna karşılık her sözleşme şartının bütünüyle geçersiz olduğu da söylenmez; aykırılık ve acente aleyhine etki somut hüküm üzerinden açıklanır.
Ücret hesabının açıklanması başka bir hukuki ilişkiyle karıştırılmaz. İşçinin kâr payı, simsarlık ücreti veya kendi adına satış yapan bayinin ticari kârı aynı acentelik hesabı değildir. TTK 102’deki acentelik niteliği, sözleşme ve fiili faaliyet üzerinden belirlenir. Başvurucu kendisini yalnız komisyon aldığı için otomatik acente saymaz. Gerçek ilişkinin tarafları, sürekliliği ve aracılık düzeni dosyanın başlangıcında gösterilir.
Hesabı istenen işlemlerin ücretle bağlantısı nasıl kurulur?
TTK 113/1 acentelik ilişkisi devam ederken acentenin kendi çabasıyla veya aynı nitelikteki işlemler için kazandırdığı üçüncü kişilerle kurulan işlemleri düzenler. Ücret hakkının önceki acenteye ait olduğu halde ve ölçüde doğmayacağı da hükümde yer alır. Bu nedenle müşteri adı, işlem tarihi ve acentenin katkısı veya müşteri kazandırma kaydı ayrı gösterilir. Aynı müşteriyle yapılan her işlem hiçbir ayrım olmadan aynı acenteye yazılmaz.
TTK 113/2 belirli bölge veya müşteri çevresi bırakılmış acenteye, ilişki devam ederken o bölge ya da çevrede kendi katkısı olmadan kurulan işlemler için de ücret hakkı tanır. Bölge ve müşteri çevresi gerçek sözleşme kaydıyla tanımlanır. Doğrudan merkez tarafından yapılan satışın ücret dışında tutulması hakkında kullanılan gerekçe açıklatılır. Ancak hangi bölgenin bırakıldığı belli değilken bütün ülke satışları acentenin hesabına eklenmez.
İlişkinin sona ermesinden sonra kurulan işlemler TTK 113/3’teki şartlarla değerlendirilir. Acente işlemi hazırlamış veya aracılık etmiş olabilir; üçüncü kişinin icabının ilişki sona ermeden önce ulaşması da maddede ayrı düzenlenmiştir. Sonraki acenteyle hakkaniyet gereği paylaşım konusu hükümde yer alır. Dönem sonrası kayıtları istemek bütün gelecek işlemlerin otomatik komisyon doğurduğu iddiası değildir. İlgili işlemin hangi kanuni bağlantıyla istendiği açıklanır.
TTK 113/4 müvekkilin talimatına uygun tahsil edilen paralar için tahsil komisyonunu düzenler. Satışa aracılık ücretinin hesabıyla tahsil komisyonu ayrı kalem olarak izlenmelidir. Dilekçede böyle işlem gerçekten mevcutsa tahsilat talimatı, tarih ve tutar gösterilir. Müvekkile ait toplam tahsilat komisyon tutarı diye yazılmaz. Hem satış ücreti hem tahsil kalemi isteniyorsa her birinin gerçek sözleşme ve kanuni dayanağı ayrı tutulur.
Ücrete hak kazanma ile ödeme zamanı nasıl ayrılır?
TTK 114/1 kurulan işlemin yerine getirildiği anda ve ölçüde ücrete hak kazanmayı düzenler. Tarafların sözleşmeyle bu kuralı değiştirmesi halinde de hükümde avans ve üçüncü kişinin ifasına bağlı korumalar bulunur. Müvekkil işlemi yerine getirdiğinde izleyen ayın son günü istenebilecek uygun avans hakkı; her halde üçüncü kişinin işlemi yerine getirdiği anda ve ölçüde ücret hakkı dikkate alınır. Sadece siparişin sisteme girildiği günü bütün dosyalarda kesin hak kazanma tarihi yapmak doğru değildir.
TTK 114/2 üçüncü kişinin işlemi yerine getirmeyeceği kesinleştiğinde ücret hakkının düşmesini ve ödenmiş tutarın geri verilmesini düzenler. Kesinleşmiş yerine getirmeme ile geçici gecikme aynı kayıt değildir. Müvekkil iptal veya iade gerekçesiyle ücreti düşmüşse gerçek işlem ve dayanak açıklanır. Başvurucu da gerçekleşmeyen işlemin ifa edilmiş olduğunu varsayarak hesap kurmaz. İşlemin kurulması, ifası, iptali ve ödeme hareketi ayrı izlenir.
TTK 114/3 müvekkilin sözleşmeyi kısmen veya tamamen yahut öngörüldüğü şekilde yerine getirmeyeceğinin kesinleşmesine rağmen ücret isteyebilme kuralını içerir. Müvekkile yüklenemeyen sebeplerle yerine getirilememe halinde ve ölçüde ücret hakkının düşmesi ayrıca düzenlenmiştir. Bu nedenle yalnız işlem iptal edildi ifadesi her dosyada ücretin yokluğu için yeterli açıklama yapılmaz. İptalin sebebi, tarafı ve ilgili kayıt istenir.
TTK 116/1 hak kazanılan ücretin doğumundan itibaren en geç üç ay içinde ve her halde sözleşmenin sona erdiği tarihte ödenmesini düzenler. Üç ay, defter sureti başvurusuna cevap için kanuni süre değildir. Ücretin doğumu, hesap dönemi ve ödeme tarihi farklı alanlarda gösterilir. Üç aylık süre doksan gün diye değiştirilmez. Bu bilgi istemi ücretin ödeme zamanını ileriye erteleyen yeni anlaşma olarak sunulmaz.
Ücret dökümünde hangi sütun ve belgeler istenir?
İşlem bazlı dökümde müşteri veya işlem referansı, sözleşme/sipariş numarası, kuruluş tarihi, ifa kaydı, ücret hesabına esas tutar, uygulanan oran veya yöntem ve hesaplanan ücret gösterilir. Sabit oranlı sözleşmede oran ilgili hükümle eşleştirilir. TTK 115, sözleşmede hüküm bulunmaması halinde ticari teamül ve bunun da yokluğunda belirtilen mahkemece miktar belirlenmesini düzenler. Metne sektörde her acenteye aynı komisyon yüzdesi uygulanacağı iddiası eklenmez.
İndirim, iade, iptal, mahsup ve önceki ödeme kalemleri hesapta ayrı görünmelidir. Net bakiye ile toplam kazanılmış ücret aynı tutar olmayabilir. Daha önce verilmiş avans varsa hangi dönemin hangi ücretine mahsup edildiği açıklanır. Ücretten düşülen kalem yalnız gider adı taşıdığı için otomatik kabul edilmez; gerçek sözleşme ve işlem bağlantısı sorulur. Başvurucu hesap dökümünün ücret alacağından feragat belgesi haline getirilmesini istemez.
Defter sureti talebi, ücrete bağlı işlemlerin ilgili kayıtlarını kapsar. Belge dönemi ve işlem referansları ek tabloda gösterilir. Aynı satırın yalnız özet ekran görüntüsünü almak yerine işlemin ücret hesabındaki yerini denetleyecek kayıtlar istenir. Müvekkil başka kişilerin bütün hesaplarının sınırsız biçimde gönderilmesini gerekçe göstererek talebi yanlış kapsamda tartışmamalıdır. Başvurucu da ücretle bağlantısız müşteri belgelerini kapsamına eklemez.
| Talep edilen veri | İlgili belge | Hesaptaki işlev |
|---|---|---|
| İşlem ve müşteri bağlantısı | Sipariş, sözleşme ve işlem kaydı | TTK 113 ücret kapsamı |
| İfa ve yerine getirmeme | Teslim, ödeme, iptal ve iade kaydı | TTK 114 hak kazanma durumu |
| Oran veya hesap yöntemi | Sözleşme ve gerçek hesap dökümü | Ücret miktarı |
| Ödeme ve mahsup | Dekont, avans ve hesap hareketi | Net bakiye |
| Defter suretleri | Ücrete bağlı işlemlerin kayıtları | Hesabın karşılaştırılması |
Acentenin ücret hesabı ve defter sureti istemi örneği
Acentenin ücret hesabı ve defter sureti talep dilekçesini Word olarak indir. Örnek müvekkile ilk bilgi ve suret istemidir. Dönem, işlem listesi ve ücret hükümleri gerçek dosyayla tamamlanır. Hazırlık sayfası gönderilecek nüshadan çıkarılır.
[MÜVEKKİL TİCARİ İŞLETMENİN SAHİBİ/ŞİRKETİN TAM UNVANI]
[İLGİLİ BİRİMİNE]
BAŞVURAN ACENTE: [Ad soyad/unvan, adres ve ilgili sicil bilgisi]
VEKİLİ: [Varsa ad ve temsil bilgisi]
SÖZLEŞME: [Tarih, numara ve faaliyet kapsamı]
HESAP DÖNEMİ: [Başlangıç ve bitiş tarihleri]
KONU: TTK 116/2 uyarınca ücret istemi, muacceliyeti ve hesabı hakkında bilgi ile ücrete bağlı işlemlerin defter kayıtlarının suretlerinin gönderilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. [Sözleşme tanımı] uyarınca [gerçek yer/bölge veya müşteri çevresi ve faaliyet] kapsamında ticari acentelik ilişkimiz bulunmaktadır. Sözleşme ve ilgili ücret hükümleri Ek-1’dedir. Talep edilen dönem ve bilinen ücrete bağlı işlemler Ek-2’de gösterilmiştir.
2. [Dönem] ücret hesabında kullanılan işlemlerin ve hak kazanma/ödeme kayıtlarının açıklanmasına ihtiyaç vardır. Eldeki hesap ve yazışmalar [gerçek belge] olarak Ek-3’tedir. Talep ücretle bağlantısız bütün işletme kayıtlarına değil belirtilen dönem ve işlemlere yöneliktir.
3. Her ilgili işlem için müşteri/işlem referansı, kuruluş ve ifa kayıtları, ücret hesabına esas tutar, uygulanan oran veya yöntem, hesaplanan ücret, iptal/iade ve bunların dayanağı, ödeme, avans ve mahsup kalemlerinin ayrı bildirilmesini istiyorum. Hesaba dahil edilmeyen ücrete bağlı işlem varsa bunun gerekçesi açıklanmalıdır.
4. TTK 116/2 uyarınca belirtilen ücrete bağlı işlemlerin defter kayıtlarının suretlerinin tarafıma gönderilmesini talep ediyorum. Ek-2’deki işlem referansları ve dönemler suret talebinin kapsamını göstermektedir. Bilgi dökümü ile kayıt suretleri birbiriyle karşılaştırılabilir olmalıdır.
5. TTK 113 ve 114 kapsamındaki işlem ve hak kazanma kayıtları ile TTK 116/1 ödeme zamanının ayrı açıklanmasını istiyorum. Bu istem ücretin ödeme zamanını erteleyen veya mevcut ücret hakkından feragat eden bir beyan değildir.
6. Bilgi ve suretlerin [gerçek teslim/iletişim adresi] üzerinden işlem referansları korunarak bildirilmesini talep ediyorum. TTK 116/3’teki acente aleyhine aykırı şart koruması dikkate alınmalıdır. Cevapta karşılanmayan bilgi veya kayıt varsa bunun kapsamı ve gerekçesi ayrı gösterilmelidir.
HUKUKİ DAYANAK: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.116/2 ve 3; ücret kapsamı, doğumu ve zamanı yönünden m.113, m.114, m.115 ve m.116/1.
SONUÇ VE TALEP: Belirtilen dönemin ücrete bağlı işlemleri için ücret istemi, muacceliyeti ve hesabı bakımından önemli bilgilerin açıklanmasını; ilgili defter kayıtlarının suretlerinin gönderilmesini; ücret, ödeme, avans, mahsup ve net bakiyenin ayrı gösterilmesini ve cevabın belirtilen adrese yazılı bildirilmesini talep ederim. [Tarih]
Acente / Yetkili temsilcisi / Vekili
[Ad soyad veya unvan, yetkili kişi ve imza]
EKLER: Ek-1 Acentelik sözleşmesi ve ücret hükümleri; Ek-2 dönem ve ücrete bağlı işlem listesi; Ek-3 mevcut hesap dökümleri ve yazışmalar; Ek-4 ilgili ödeme/avans belgeleri; Ek-5 varsa temsil belgesi.
Başvuru ve kayıt aktarımı nasıl belgelenir?
Muhatap acentelik ilişkisindeki gerçek müvekkildir. Şirketin unvanı ve başvuruyu kabul eden adresi doğrulanır. Ücret hesabını tutan dış muhasebeci şirketin yerine asıl muhatap yapılmaz. İmzalı metin, işlem listesi ve ekler birlikte sunulur. Talep edilen dönemin başlangıç ve bitiş günü net yazılır. Aynı dilekçede farklı dönemler varsa her birine ait işlemler karışmayacak biçimde ayrılır.
Alındı belgesi, gönderi kaydı veya uygun yazılı teslim teyidi saklanır. TTK 116/2 bilgi istemine cevap için sabit yedi veya on beş günlük süre koymaz. Başvurucu yazışma takibini yapar fakat kendi belirlediği günü kanunun kesin cevap süresi diye sunmaz. Ücret ödeme süresiyle bilgi cevabının süresi farklıdır. Gönderilen ek tablonun sürümü ve kapsamı dosyada korunur; sonradan genişletilmiş liste ilk başvurunun ekiymiş gibi değiştirilmez.
Defter sureti verilmezse inceleme hakkı nasıl doğar?
TTK 116/2, müvekkilin defter suretini vermekten kaçınması veya defterlerin doğruluğu ve tamlığı hakkında kuşku duymayı gerektiren haklı nedenler bulunması halinde inceleme aşamasını düzenler. Acente ilgili defter ve belge kısımlarını kendisi inceleyebilir veya uzmana inceletebilir. Bu iki koşulun gerçek dosyadaki karşılığı gösterilir. İlk bilgi istemi yapılmış gibi, hiç gerçekleşmeyen suret reddi dilekçeye yazılmaz.
Haklı kuşkuya dayanılıyorsa bilinen somut uyuşmazlık açıklanır: mevcut işlem kaydıyla gönderilen hesap arasındaki fark, bildirilmeyen işlem veya birbiriyle çelişen hesap satırı gibi gerçek belgelere dayanılır. Genel olarak hiçbir deftere güvenmiyorum ifadesi somut gerekçe yerine kullanılmaz. İnceleme ücretle ilgili kısımlara yöneliktir. Uzman seçilecekse gerçek kişi, görev ve inceleme kapsamı belirlenir; kanunda olmayan tek zorunlu uzman unvanı üretilmez.
Müvekkil bu incelemeye izin vermezse fıkra sorunun mahkemece duruma en uygun şekilde karara bağlanacağını düzenler. İlk bilgi ve suret dilekçesi mahkemeye başvuru yerine geçmez. Suret istemi, verilen cevap, haklı kuşku belgeleri ve inceleme talebine izin verilmemesi ayrı kayıtlar halinde saklanır. Bu yazı müvekkilin bütün elektronik sistemlerine izinsiz erişim veya bütün kayıtları kendiliğinden alma yetkisi tanımaz.
Gelen ücret hesabında ne karşılaştırılır?
Önce dönem ve işlem listesi kontrol edilir. Her bilinen işlemin karşılık gelen hesap satırı bulunmalıdır. Ücret kapsamı dışında bırakılan kalemin gerekçesi gerçek sözleşme ve TTK 113 bağlantısıyla okunur. Sonra ifa ve iptal kayıtları TTK 114 açısından ayrılır. Son olarak oran, esas tutar, ücret, avans, mahsup ve ödeme karşılaştırılır. Aynı ödeme iki kez düşülmüş veya aynı işlem iki kez ücretlendirilmişse fark ilgili referansla gösterilir.
Hesap cevabı netleştiğinde başvurucu kanıtlanan rakam üzerinden sonraki talebini düzenler. Bilgi elde etmek için yazılan dilekçe, bilinmeyen tüm işlemlerin tam ve muaccel alacak olduğunu peşinen ilan eden metin değildir. Ödeme, denkleştirme veya sona erme tazminatı farklı hukuki taleplerdir. Mevcut ücret kaydının denetimi bu ayrı talepleri otomatik olarak hesaplamaz. Cevap, suret ve karşılaştırma notları aynı dosyada saklanır.
Sık sorulan sorular
Acentenin ücret bilgisi isteme hakkının maddesi nedir?
TTK 116/2’dir. Ücret istemi, muacceliyeti ve hesabı bakımından önemli konularda bilgi verilmesini düzenler.
Defter kayıtlarının suretleri de istenebilir mi?
Evet. Ücrete bağlı işlemlere ilişkin defter kayıtlarının suretlerinin gönderilmesi ayrıca istenebilir.
Talep bütün şirket arşivinin sınırsız kopyası mıdır?
Hayır. Ücretle bağlantılı işlem ve ilgili dönem esas alınır. İnceleme de defter ve belgelerin ilgili kısımlarına yöneliktir.
Üç aylık süre bilgi talebine cevap süresi midir?
Hayır. TTK 116/1 hak kazanılan ücretin ödeme zamanını düzenler. 116/2’de bilgi cevabı için aynı üç aylık süre yer almaz.
Sözleşme kanuni bilgi hakkını acente aleyhine kaldırabilir mi?
TTK 116/3 aksi şartları acentenin aleyhine olduğu ölçüde geçersiz sayar. Somut sözleşme hükmü bu korumayla birlikte incelenir.
Ücretin doğumu ile ödeme tarihi aynı alan mıdır?
Hayır. TTK 114 hak kazanmayı, TTK 116/1 ödeme zamanını düzenler. İşlem ve ödeme kayıtları ayrı gösterilir.
Bölgedeki doğrudan satışlar hesaba dahil olur mu?
TTK 113/2 belirli bölge veya müşteri çevresi bırakılmasını düzenler. Gerçek sözleşme kapsamı ve işlem bağlantısı gösterilerek hesap açıklaması istenir.
Suret verilmezse uzman incelemesi yapılabilir mi?
TTK 116/2 suretten kaçınma veya haklı kuşku halinde ilgili kısımların acentece veya uzmanca incelenmesini düzenler. İzin verilmezse sorun mahkemeye taşınır.
Bu bilgi istemi portföy tazminatı talebi midir?
Hayır. Örnek ücret hesabı ve defter sureti istemidir. Denkleştirme ve diğer sona erme talepleri ayrı koşullarla incelenir.
Word dosyasındaki kontrol sayfası gönderilir mi?
Hayır. Kontrol sayfası çıkarılır; imzalı talep ve gerçek dönem/işlem ekleri müvekkile sunulur.
Resmî kaynaklar ve ilgili site yazıları
Kanuni kaynak Mevzuat Bilgi Sistemi Türk Ticaret Kanunu m.113–116 ve ilişki niteliği yönünden m.102’dir. Hükümler 14 Şubat 2011 tarihli Resmî Gazete ile İstanbul Büyükşehir Belediyesi mevzuat PDF’si üzerinden incelenir. Ücret oranı ve işlem verileri gerçek sözleşme ve kayıtlardan alınır.
İlişkinin niteliği için TTK 102 acentelik şartları; uluslararası sözleşme bağlamı için Türkiye’de ticari acente sözleşmesi; sonraki alacak aşaması için ticari alacak dosyasının incelenmesi okunabilir. Bilgi ve suret isteminin amacı gerçek ücret hesabını denetlemektir.
İnceleme yöntemi: Bilgi, defter sureti ve şartlı inceleme aşamaları TTK 116/2’ye göre ayrılmıştır. Ücret kapsamı, hak kazanma ve ödeme zamanı farklı hükümlerle gösterilmiş; sabit komisyon oranı veya olmayan günlük cevap süresi kullanılmamıştır.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu: Mersin’deki fizikî ofiste ve Türkiye genelindeki ticari acentelik dosyalarında sözleşme, işlem, ifa ve komisyon kayıtları birlikte incelenir. Başvuru gerçek dönem ve ücretle bağlantılı belgelerle tamamlanır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
