Acentelik Rekabet Yasağından Vazgeçme Bildirimi | TTK 123/2

Acentelik rekabet yasağından vazgeçme bildirimi, müvekkilin sözleşme ilişkisi sona ermeden önce, sona erme sonrası rekabet sınırlamasının uygulanmasından yazılı olarak vazgeçmesidir. TTK 123/2 bu hakkı müvekkile tanır. Aynı hüküm, müvekkilin tazminat ödeme borcundan vazgeçme beyanından itibaren altı ayın geçmesiyle kurtulacağını düzenler. Bildirim, rekabet sınırlamasını kaldırmakla tazminat borcundan kurtulmayı aynı güne yerleştirmemelidir.

Aşağıdaki örnek, Türk Ticaret Kanunu acentelik hükümlerine tabi, halen devam eden ticari acentelik ilişkisinde müvekkil tarafından gönderilir. Sona erme sonrası rekabet yasağı anlaşmasının tamamının uygulanmasından vazgeçilmektedir. İşçinin rekabet yasağı, distribütörün başka marka satması veya fesih sonrasında yapılacak karşılıklı sulh aynı hukuki işlem değildir. Belgenin muhatabı acentedir; gönderen müvekkil işletme veya şirkettir.

TTK 123/2 müvekkile hangi hakkı tanır?

TTK 123/2, müvekkilin sözleşme ilişkisinin sona ermesine kadar rekabet sınırlamasının uygulanmasından yazılı olarak vazgeçebileceğini düzenler. Bildirimin konusu, acentenin sona ermeden sonraki işletme faaliyetini sınırlayan anlaşmanın uygulanmasıdır. Müvekkil açık bir irade beyanı gönderir. Metin gelecekte vazgeçmeyi düşüneceğini veya konunun ayrıca görüşüleceğini söyleyen niyet yazısı halinde bırakılmaz. Örnekte mevcut anlaşmanın tamamının uygulanmasından vazgeçildiği belirtilmiştir.

Yazılı şekil kanunda açıkça yer alır. Telefon konuşması, sözlü toplantı açıklaması veya kayda geçirilmemiş ticari görüşme bu örneğin yerine konulmaz. Hangi acentelik ilişkisi ve hangi rekabet anlaşması hakkında beyanda bulunulduğu belli olmalıdır. Taraf unvanları, sözleşme tarihi, ilgili madde ve ayrı ek anlaşma varsa onun kaydı gösterilir. Birden fazla acente bulunan işletmede yanlış acenteye ait anlaşmanın numarası kullanılmaz.

Maddenin üçüncü fıkrası farklı bir imkânı düzenler. Diğer tarafın kusurlu davranışı nedeniyle haklı sebeple fesih yapılmışsa, fesihten itibaren bir ay içinde rekabet sözleşmesiyle bağlı olmadığının yazılı bildirilmesi mümkündür. Bu örnek o fesih sonrası yol değildir. TTK 123/2 uyarınca devam eden ilişkide müvekkilin vazgeçmesi ele alınır. Bir aylık bildirim süresi, ikinci fıkradaki vazgeçme işleminin süresi olarak metne aktarılmaz.

TTK 123/4 bu maddeye aykırı şartları acentenin aleyhine olduğu ölçüde geçersiz sayar. Müvekkilin bildirim hakkı kullanılırken acentenin tazminat koruması silinmez. Yazıda vazgeçmenin karşılığında acentenin bütün ücretlerinden veya kanuni haklarından vazgeçmesi şartı kurulmaz. Beyan belirli rekabet sınırlamasına yöneliktir; ayrı bir genel ibra sözleşmesi gibi düzenlenmez.

Vazgeçilen rekabet anlaşması nasıl tanımlanır?

TTK 123/1, acentenin işletmesine ilişkin faaliyetlerinin sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra sınırlandırılmasını düzenler. Anlaşmanın yazılı yapılması ve hükümlerini içeren, müvekkilin imzaladığı belgenin acenteye verilmesi gerekir. Anlaşma en çok ilişkinin bitiminden itibaren iki yıl için kurulabilir. Acenteye bırakılan bölge veya müşteri çevresi ve aracılık ettiği sözleşmelerin konuları dışında sınırsız bir yasak gibi ele alınmaz.

Müvekkilin uygun tazminat ödemesi de TTK 123/1’in koşuludur. Anlaşmanın tarih, kapsam, süre ve tazminat kayıtları vazgeçme dosyasında yer alır. Bildirim hazırlanırken sözleşmenin yalnız rekabet kelimesi geçen bütün maddeleri tek kalemde kaldırılmaz. Sona erme sonrası sınırlama, ilişki devam ederken uygulanan inhisar hükmünden ayrılmalıdır. Örnekte belirli madde ve ek anlaşma gösterilerek bu sınır kurulmuştur.

Vazgeçme bildirimi, anlaşmanın geçerliliğine ilişkin ayrıntılı uyuşmazlık çözümü yerine geçmez. Sözleşme kaydının mevcut olması bütün kanuni şartların sağlandığını otomatik göstermez. Buna rağmen müvekkilin açık yazılı beyanı, hangi düzenlemenin uygulanmayacağını netleştirmelidir. Bir anlaşmanın geçerliliği ayrıca tartışılıyorsa bu tartışma ve ilgili kayıt dosyada korunur; başka hakların kabulü veya reddi, belirsiz bir cümleyle bildirime eklenmez.

Bu örnek bütün sona erme sonrası sınırlamadan vazgeçme içindir. Yalnız bazı ürünler, müşteri grupları veya bölgeler yönünden farklı bir daraltma yapılacaksa aynı tam vazgeçme metni kullanılmaz. Kapsamın belirsiz bırakılması, acentenin hangi faaliyete izin verildiğini anlamasını engeller. Birden fazla ek anlaşma varsa bildirimin kapsadığı belgeler tek tek gösterilir. Güncel sözleşme yerine eski ve yürürlükte olmayan ek numarasına dayanılmaz.

İlişkinin devam ettiği nasıl gösterilir ve kim imzalar?

TTK 123/2 hakkın kullanılmasını sözleşme ilişkisinin sona ermesine kadar düzenler. Belgenin hazırlık tarihi ile hukuki sonuca yönelik bildirimin zamanı ayrı kayıtlardır. Müvekkil öncelikle ilişkinin devam durumunu sözleşme ve varsa fesih yazışmalarıyla kontrol eder. Daha önce sona ermiş sözleşme, başvuruya uygun görünmesi için devam ediyormuş gibi yazılmaz. Bildirim bu örnekte devam eden ilişkiye dayanır.

Gönderen müvekkil gerçek kişi işletme sahibi veya sözleşmenin tarafı şirket olabilir. Şirket adına imza atan kişinin temsil yetkisi kontrol edilir. Ticari markanın adı şirket unvanı yerine tek başına kullanılmaz. Ana şirket başka tüzel kişiyse acentelik sözleşmesine taraf olmayan ana şirketin çalışanı kendi adına vazgeçme beyanı göndermez. Yetkili temsil ve varsa vekâlet dayanağı dosyada gösterilir.

Muhatap acentenin sözleşmedeki ve güncel bildirim kayıtlarındaki kişi veya şirkettir. Acente şirketin çalışanına yapılan açıklama ile şirketin yetkili muhatabına ulaştırılan bildirim aynı kayıt olmayabilir. Gönderimde tam unvan, adres ve teslim kanalı belirlenir. Bildirim ekinde anlaşmanın ilgili örneği ve temsil belgesi gerektiği ölçüde sunulur. Ticari dosyanın bütün gizli belgelerini gereksiz biçimde aynı gönderiye eklemek gerekmez.

Altı ay hangi borçla ilgilidir?

TTK 123/2’nin ikinci cümlesi, müvekkilin vazgeçme beyanından itibaren altı ayın geçmesiyle tazminat ödeme borcundan kurtulmasını düzenler. Bu altı ay, rekabet yasağının vazgeçmeden sonra mutlaka uygulanmaya devam edeceği süre diye yazılmaz. Yazılı vazgeçmenin uygulanacak sınırlamaya etkisi ile tazminat borcundan kurtulmanın kanuni zamanı ayrı ele alınır. Bildirimde aynı gün bütün tazminat borcu bitti ifadesi kullanılmaz.

Altı ay, acentelik sözleşmesinin sona ermesinden sonra her durumda başlatılan yeni bir dönem değildir. Kanun başlangıcı vazgeçme beyanına bağlar. Sözleşmenin devam ve sona erme kayıtları bu dönemle birlikte değerlendirilir. Bir belge hazırlanırken beyan tarihi, teslim kaydı ve ilişkinin sona erme tarihi ayrı gösterilir. Kanuni süre altı ay diye korunur; yüz seksen gün veya altı taksit şeklinde yeniden tanımlanmaz.

Bu kural her dosyada sabit altı aylık ücret tutarında ödeme öngören bir tarife değildir. Uygun tazminatın hesabı ve sözleşmenin kayıtları ayrıca incelenir. Rekabet tazminatı acentenin satış komisyonuyla aynı kalem yapılmaz. Önceki ödeme, karşılanan dönem ve mevcut bakiye kendi kayıtlarıyla izlenir. Kanunda bulunmayan sabit oran ya da son altı ayın komisyonunun otomatik ödeneceği formülü bildirime eklenmez.

Müvekkilin muhasebe birimi beyanla birlikte tazminat kaydını bütünüyle ve geriye dönük silmez. Sözleşme ve kanuni zaman sınırı esas alınarak ilgili hesap denetlenir. Önceden yapılmış ödemenin sırf vazgeçme yazısı gönderildi diye kendiliğinden geri alınacağı sonucu kurulmaz. Ödeme, dönem ve hak dayanağı ayrı kayıtlar gerektirir. Bildirim, gerçekleşmiş işlemler için belgesiz geri ödeme talebine dönüştürülmez.

Acentelik rekabet sınırlamasından vazgeçme bildirimi örneği

Acentelik rekabet yasağından vazgeçme bildirimini Word olarak indir. Örnek müvekkilin devam eden ilişkide sona erme sonrası sınırlamanın tamamından vazgeçmesine yöneliktir. Taraf, anlaşma ve temsil alanları doldurulur. Hazırlık sayfası gönderilecek nüshadan çıkarılır.

İmza ve acenteye teslim nasıl kayda bağlanır?

Müvekkil adına imza yetkisi sözleşmenin tarafı olan gerçek kişi veya tüzel kişi üzerinden kontrol edilir. Şirket içi karar alınmasıyla acenteye yazılı bildirim yapılması aynı aşama değildir. Dosyada yetki kaydı, imzalı son metin ve gönderilen ekler saklanır. Taslak üstündeki isim ve tarih gerçek imzalı nüshanın yerine kullanılmaz. Gönderimden önce anlaşma madde numarası ile kapsam açıklaması tekrar karşılaştırılır.

Teslim kaydı hangi metnin hangi muhataba gönderildiğini göstermelidir. Elden teslimde alındı nüshası, uygun yazılı bildirim kanalında gönderi ve teslim kayıtları korunur. Noter aracılığıyla iletim kullanıldığında imzalı metin ile bildirim kayıtları aynı dosyada saklanır. TTK 123/2 yazılı vazgeçmeyi düzenler; yalnız bu hükme dayanarak her dosyada noter gönderiminin tek mümkün yol olduğu iddiası kurulmaz.

Acentenin alındı teyidi dosyanın izlenmesini kolaylaştırır. Müvekkil, bildirimi acentenin bütün geçmiş alacaklarını bırakma imzasına dönüştürmez. Acenteye gönderilen belgede farklı bir sonradan eklenmiş rekabet şartı varsa bu metin tam vazgeçme örneğiyle uyumlu değildir. Alındı teyidi, anlaşmanın uygulanmasından vazgeçildiği açık beyanını belirsizleştiren bir yeni sözleşme metni halinde hazırlanmamalıdır.

Vazgeçme hangi ayrı hak ve borçlarla karıştırılmaz?

İlişki devam ederken inhisar düzeni TTK 104 ve gerçek yazılı sözleşme hükümleriyle ayrı incelenir. Sona erme sonrası sınırlamadan vazgeçmek, devam eden ilişkide her türlü rakip işletmeyle çalışmaya koşulsuz izin verildiği açıklaması olarak genişletilmez. Müvekkil hangi hükümden vazgeçtiğini madde ve dönemle gösterir. Sona erme öncesi ve sonrası düzenlerin ayrı tutulması, bildirim kapsamının anlaşılmasını sağlar.

Acentelik sözleşmesinin sona ermesi TTK 121’deki rejimle ayrı işlemdir. Bu yazılı vazgeçme tek başına fesih bildirimi olarak düzenlenmemiştir. TTK 122 denkleştirme istemini ayrı koşullarla düzenler; rekabet yasağı tazminatı onun yerine geçmez. Bildirimde acentenin denkleştirme hakkından önceden vazgeçtiği iddiası kurulmaz. TTK 122/4’teki önceden vazgeçememe kuralı bu ayrı talebin değerlendirilmesinde korunur.

Komisyon, avans veya ödenmemiş ücret kayıtları da kendi dayanaklarıyla izlenir. Sona erme sonrası rekabet sınırlamasının uygulanmaması, müvekkilin doğmuş ücret borçlarının otomatik silinmesini sağlamaz. Gizlilik, belge iadesi ve müşteri kayıtları hakkında farklı sözleşme hükümleri mevcutsa kapsamları ayrıca okunur. Bildirim bütün sözleşmenin ve bütün yan kayıtların artık uygulanmadığı şeklinde geniş ve dayanıksız sonuç üretmez.

Bildirimden sonra hangi kayıtlar karşılaştırılır?

İşletmenin ilgili birimleri aynı imzalı metni esas almalıdır. Hukuk biriminin tam vazgeçme kaydıyla satış biriminin sınırlamanın devam ettiğini söyleyen yazısı çelişmemelidir. Acenteye verilen cevap ve sonraki yazışmalar dosyada izlenir. Beyanın kapsamına rağmen yeni bir ceza veya rekabet ihlali iddiası ileri sürülecekse bu iddianın hangi ayrı hükme dayandığı açıklanmalıdır. Vazgeçilen anlaşma sanki hiç bildirim yapılmamış gibi uygulanamaz.

Tazminat hesabında beyan ve dönem kayıtları birlikte tutulur. Altı aylık kuralın başlangıcı ve ilişkinin sona erme kaydı ayrı incelenir. Hesap dosyasında önceden ödeme, ilgili dönem ve bakiye gösterilir. Her işlem aynı gün bütün borç kapanışı şeklinde kaydedilmez. İmzalı bildirim, teslim, anlaşma ve hesap dosyasının bir arada saklanması, daha sonraki uyuşmazlıkta hangi iradenin hangi zamanda açıklandığını gösterir.

Sık sorulan sorular

Acentelik rekabet yasağından yazılı vazgeçmenin maddesi nedir?

TTK 123/2’dir. Müvekkile sözleşme ilişkisi sona erene kadar sınırlamanın uygulanmasından yazılı vazgeçme hakkı tanır.

Bu örneği kim gönderir?

Acentelik ilişkisindeki müvekkil işletme sahibi veya şirketin yetkili temsilcisi gönderir. Muhatap acentedir.

Sona ermiş ilişki devam ediyormuş gibi gösterilir mi?

Hayır. 123/2 hakkı ilişkinin sona ermesine kadar düzenlenmiştir. Gerçek devam ve sona erme kayıtları incelenir.

Sözlü görüşme yazılı bildirimin yerine geçer mi?

Bu işlemde kanun yazılı vazgeçme arar. İmzalı metin ve muhataba bildirim kaydı oluşturulur.

Tazminat borcu vazgeçmeyle aynı gün biter mi?

TTK 123/2 borçtan vazgeçme beyanından itibaren altı ayın geçmesiyle kurtulmayı düzenler. Aynı gün bütün tazminatın silindiği yazılmaz.

Altı ay boyunca rekabet yasağı zorunlu olarak sürer mi?

Maddedeki altı ay tazminat borcundan kurtulmanın zamanına ilişkindir. Vazgeçilen sınırlamanın uygulanmasıyla aynı kavram değildir.

Altı aylık kural sabit altı komisyon tutarı mıdır?

Hayır. Kanun böyle genel bir ücret formülü koymaz. Uygun tazminat ve dönem gerçek sözleşme kayıtlarıyla incelenir.

Vazgeçme bildirimi acentelik sözleşmesini fesheder mi?

Bu örnek fesih bildirimi değildir. Sona erme TTK 121 ve gerçek sözleşme hükümleriyle ayrı işlemdir.

Haklı fesih sonrası bir aylık bildirim burada uygulanır mı?

TTK 123/3 farklı koşullarla fesih sonrası bağlı olmama bildirimini düzenler. Bu örnek 123/2 kapsamında devam eden ilişkide vazgeçmedir.

Word dosyasının kontrol sayfası acenteye gönderilir mi?

Hayır. Kontrol sayfası çıkarılır. İmzalı bildirim ve ilgili gerçek anlaşma/temsil ekleri gönderilir.

Resmî kaynaklar ve ilgili site içerikleri

Temel kaynak Mevzuat Bilgi Sistemi Türk Ticaret Kanunu m.123; ayrı işlem ve haklar için m.104, m.121 ve m.122’dir. Hükümler 14 Şubat 2011 tarihli Resmî Gazete ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi kanun PDF’si üzerinden incelenir. Anlaşma ve temsil kayıtları gerçek dosyadan alınır.

İlişki türü için TTK 102 acentelik unsurları; sözleşme bütünlüğü için ticari acente sözleşmesinin incelenmesi; ayrı sona erme alacağı için acentelikte denkleştirme talebinin koşulları okunabilir. Rekabet sınırlamasından vazgeçme, bu talebi ortadan kaldıran genel ibra değildir.

İnceleme yöntemi: Yazılı beyan, ilişkinin devamı, anlaşmanın kapsamı ve altı aylık tazminat kuralı ayrı gösterilmiştir. 123/3 bir aylık haklı fesih bildirimi bu örneğe taşınmamış; sabit tazminat çarpanı veya bütün alacakların silinmesi sonucu üretilmemiştir.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu: Mersin’deki fizikî ofiste ve Türkiye genelindeki ticari acentelik dosyalarında rekabet anlaşması, temsil, bildirim ve tazminat kayıtları birlikte incelenir. Beyan doğru taraf ve gerçek sözleşme kapsamıyla tamamlanır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →