Parça Başı Çalışmada İş Verilmeyen Dönem Ücret Talebi Dilekçesi
Kısa cevap: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.411/1, sözleşme gereğince yalnız bir işveren için sadece parça başına veya götürü iş üstlenen işçiye yeterli iş verilmesini işverenin yükümlülüğü olarak düzenler. İşin sağlanamaması hâlindeki zaman esaslı ücret ve hiç iş sağlanamaması hâlindeki ücret yükümlülüğü aynı maddenin sonraki fıkralarında yer alır. Bu yazı, iş verilmeyen belirli dönem için ücret hesabı ve ödeme talebini işverene sunmak isteyen işçinin kullanacağı dilekçeyi açıklar.
Önce çalışma ilişkisinin niteliği okunur
TBK m.393 hizmet sözleşmesini işçinin işverene bağımlı işgörmesi ve işverenin zamana veya yapılan işe göre ücret ödemesi üzerinden tanımlar. Birim başına ödeme yapılması tek başına bağımsız eser sözleşmesi olduğu anlamına gelmez. Tersine, her ürün teslim eden kişi de sırf ürün sayısına göre para aldığı için işçi sayılmaz. Gerçek sözleşme, çalışma düzeni ve tarafların üstlendiği edimler birlikte incelenir. Dilekçenin muhatabı doğru işveren olmalıdır.
M.411’in ilk fıkrasındaki yeterli iş verme kuralı, yalnız bir işveren için sadece parça başına veya götürü iş üstlenilmesi koşulunu içerir. Bu koşullar metinden çıkarılmaz. Birkaç farklı müşteriye bağımsız üretim yapan kişinin dosyası, koşullar incelenmeden bu örneğe yerleştirilmez. Zaman ücreti ile başka ödeme biçiminin birlikte bulunduğu sözleşmede de gerçek ücret düzeni açıklanır. Başvuran, çalışmanın niteliğini yalnız talebi kolaylaştıran isimle değiştirmez.
Özel hizmet kanunlarının uygulama alanı ve dosyada mevcut özel sözleşme hükümleri ayrıca belirlenir. Bu yazının somut dayanağı m.411’deki parça başına veya götürü iş düzenidir. Evde hizmet, pazarlamacılık veya başka özel çalışma ilişkisinde ayrı hüküm bulunması gerçek dosyanın hukuki çerçevesine göre ele alınır. Dilekçe, bütün meslek ve çalışma biçimlerine aynı hesap uygulanacağı iddiası taşımaz.
İş verilmeyen dönem nasıl belirlenir?
Başvuruda ilk olarak talep dönemi gösterilir. İşçinin normal iş düzeni, verilen işlerin kayıtları ve işin kesildiği ya da azaldığı tarihler karşılaştırılır. İş emri, üretim çizelgesi, teslim listesi, vardiya kaydı ve mevcut yazışma hangi bilgiyi taşıyorsa o kapsamla kullanılır. Yalnız ücretin önceki aya göre düşük olması, işverenin iş vermediğini tek başına göstermeye yetmez. Düşüşün konusu ve dönemi somutlaştırılmalıdır.
Kısmen iş verilen günlerle hiç iş verilmeyen günler ayrı kaydedilir. İşin verildiği fakat farklı nedenle tamamlanmadığı bölüm, hiç iş sağlanmayan dönem gibi yazılmaz. İşçinin işe hazır bulunduğu döneme ilişkin gerçek kayıtlar korunur. Hastalık, izin, sözleşmenin sona ermesi ve iş sağlanamaması aynı olay değildir. Mevcut belgeler hangi durumu gösteriyorsa dilekçede o durum anlatılır; eksik bilgi yerine hayalî emir veya konuşma eklenmez.
Üretimin kesilmesinin nedeni işverence açıklanmışsa açıklamanın tarihi ve gerçek içeriği belirtilir. Yazılı cevap yoksa varmış gibi düzenlenmez. Geçici işletme koşulu, malzeme eksikliği veya iş sağlanamaması iddiasının hangi kayda dayandığı gösterilir. İşçi tarafından sonradan hazırlanmış olay listesi, işverenin aynı tarihte imzaladığı tutanak gibi sunulmaz. Başvuru, dosyanın mevcut bilgi ve belge durumunu açık tutar.
M.411/2: zaman esasına göre ücret
İşveren kendi kusuru olmaksızın sözleşmede öngörülen parça başına veya götürü işi sağlayamayacak durumda bulunuyorsa veya işletme koşulları geçici olarak gerektiriyorsa m.411/2 zaman esasına göre ücret ödenmesini düzenler. Bu iki kanuni durum birbirinin aynısı değildir. Başvuruda işverenden mevcut durumun ve uygulanan hesabın açıklanması istenir. Ücretin sıfır olması yalnız üretilen parça bulunmadığı gerekçesiyle otomatik doğru kabul edilmez.
Zamana göre ödenecek ücret önce anlaşma, hizmet sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesinde belirlenmiş olup olmadığı üzerinden incelenir. Böyle bir belirleme yoksa kanun, daha önce parça başına veya götürü olarak alınan ortalama ücrete eşdeğer ücret ödenmesini öngörür. Mevcut ücret hükmü görülmeden doğrudan bir ortalama seçilmez. Sözleşmedeki saatlik, günlük veya aylık düzen, hangi döneme uygulanacağıyla birlikte okunur.
Maddenin metni adına herkese uygulanacak sabit son üç ay ortalaması veya belirli bir parça adedi üretilmez. Önceki ücret kayıtlarının hangi dönemi ve çalışma düzenini gösterdiği açıklanır. Eksik dönem bordrosu, tam dönem ücretmiş gibi ortalamaya alınmaz. Birim ücretin değişmiş olması veya önceki dönemlerde farklı işlerin yapılması da kayıtların birlikte yorumlanmasını gerektirir. Başvurudaki hesap yöntemi görülür ve denetlenebilir olmalıdır.
M.411/3: hiçbir biçimde iş sağlanamaması
İşveren parça başına, götürü veya zamana göre iş sağlayamıyorsa m.411/3 en azından işgörme edimini kabulde temerrüt hükümleri uyarınca zamana göre işgörmede ödeyeceği ücreti ödemekle yükümlü olduğunu düzenler. Bu hüküm, hiç parça üretilemediği için her durumda hiçbir ücret doğmayacağını söyleyen bir hesabın karşısındaki açık kanuni dayanaktır. Başvuruda hangi dönemde hangi iş biçiminin sağlanamadığı açıklanır.
TBK m.408, işverenin işgörme ediminin yerine getirilmesini kusuruyla engellemesi veya edimi kabulde temerrüde düşmesi hâlindeki ücret yükümlülüğünü düzenler. İşveren bu edimin daha sonra yerine getirilmesini isteyemez. Aynı maddede, engelleme nedeniyle yapmaktan kurtulunan giderler ve başka işten kazanılan veya kazanmaktan bilerek kaçınılan yararların ücretten indirilmesi hükmü de vardır. Ücret talebinde bu indirim cümlesi gizlenmez.
İndirim konusu iddia varsa gerçek bilgi gösterilir. Başka iş yapılmadığı hâlde yapılmış gibi kazanç eklenmez; yapılmış işin geliri de hiç yokmuş gibi saklanmaz. İşverenin ileri sürdüğü her tutar otomatik kabul edilen indirim değildir. Hangi nedenle, hangi dönem için ve hangi kayıtla ileri sürüldüğü açıklanmalıdır. Önceden normal ücret içinde karşılanan bir kalem tekrar indirim satırı olarak hesaplanmadan önce dayanağı okunur.
Birim ücreti ile iş sağlanamaması farklı sorunlardır
TBK m.412 işverenin her işin başlamasından önce birim ücretini bildirmesini düzenler. Bildirim yapılmazsa aynı veya benzer iş için belirlenmiş birim ücretinin ödenmesi hükmü uygulanır. Bu konu, işçinin fiilen yaptığı işin birim karşılığını belirler. M.411 ise yeterli iş verme ve iş sağlanamaması hâlindeki ücreti ele alır. Birim bedel ile iş verilmeyen dönem hesabı ayrı başlıklarla incelenmelidir.
Başvurunun ana konusu iş verilmeyen dönemse tamamlanmış parçaların gerçek ödeme hesabı yardımcı kayıt olarak sunulur. Önceki üretim adedi, birim ücret ve gerçek ödeme dönemleri doğru eşleştirilir. İş verilmeyen günler için hayalî parça üretildiği yazılmaz. Tamamlanmış işin birim bedel farkı da bu dönemin zaman ücretine ikinci kez eklenmez. Her talep satırının dayandığı olay ve hüküm açık olmalıdır.
Ücret ve ödeme tablosunun kurulması
| Kayıt | Gösterilecek bilgi | Kontrol noktası |
|---|---|---|
| Sözleşme | Çalışma biçimi ve ücret hükmü | M.411’in koşulları mevcut mu? |
| Talep dönemi | İşin verildiği, azaldığı veya sağlanamadığı tarihler | İzin ve diğer dönemler ayrı mı? |
| Ücret dayanağı | Zaman ücreti hükmü veya önceki gerçek ücret kayıtları | Belirlenmiş ücret atlandı mı? |
| Mevcut ödemeler | Tarih, tutar ve dönem açıklaması | Aynı ödeme iki kez sayıldı mı? |
| İndirim iddiası | M.408 bağlantısı ve gerçek belge | Belgesiz tutar eklendi mi? |
Bordroda görülen brüt tutar ile bankaya yatırılan net tutar aynı kavram değildir. Tablo hangisini kullandığını belirtmelidir. Kanuni kesintiler ve ödeme kaydı ayrı gösterilir. Bir avansın hangi dönem hesabına ait olduğu açıklanır. Başka aya ait ödemenin bu dönemi kapattığı yazılmadan önce dekont açıklaması ve bordro eşleştirilir. Dilekçeye yalnız açıklanamayan son bakiye konulması, hesabın neden istendiğini belirsiz bırakır.
Önceki ücrette parça bedeli dışında başka kalemler bulunuyorsa bunların ne olduğu kaydedilir. Her ödeme satırı herhangi bir açıklama olmadan tek birim ücrete çevrilmez. Talep dönemiyle karşılaştırılacak önceki kayıtların tamlığı kontrol edilir. Düzeltme bordrosu veya sonradan ödeme varsa ilk hesabın yanına tarihiyle alınır. Kayıt eksikliği, başvuranın seçtiği yuvarlak rakamla kapatılmaz; açıklanması istenen kayıt belirtilir.
Farklı işlerin ücret kayıtları nasıl karşılaştırılır?
Önceki dönemde farklı ürün veya iş türleri tamamlanmışsa bunların adetleri ortak bir üretim birimi gibi toplanmaz. Birim bedeli farklı iki işin toplam adedi, tek ücret karşılığı göstermez. Ücret hesabı için iş türü, uygulanan birim bedel, gerçekleşmiş miktar ve o döneme ilişkin ödeme birlikte okunur. Birim ücret artmış veya azalmışsa değişikliğin gerçek başlangıç kaydı gösterilir. Başvuran, son birim bedeli eski dönemlerin hepsine sessizce uygulayarak önceki gerçek ücreti değiştirmez.
Teslim ve ödeme dönemleri farklı olduğunda banka hareketi tek başına o ay yapılan işin ücretini açıklamayabilir. Önceki dönemin geç ödenmiş bedeli, yeni dönemin üretim ücreti gibi tabloya geçirilmez. Bordrodaki dönem, iş teslim kaydı ve dekont açıklaması karşılaştırılır. Kısmi ücret ödemesinin geri kalanı daha sonra yapılmışsa aynı işi iki ayrı tam ödeme olarak saymak hatalıdır. Çizelgede bu iki ödemenin aynı borçla bağlantısı gösterilir; üretim miktarı ödeme sayısına göre artırılmaz.
İşverenin cevapta farklı bir hesap yöntemi kullanması hâlinde karşılaştırma aynı dönem ve veri kümesi üzerinden yapılır. Kirlenmiş, iade edilmiş veya kabulü tartışılan ürün kaydı varsa bu durum tamamlanmış ve bedeli ödenmiş işten ayrılır. Kayıt eksikliği tam sayıdaki üretim varsayımıyla giderilmez. İşçinin talep dönemine ilişkin zaman ücreti ile önceki fiilî üretim ücretinin nasıl bağlantılandırıldığı açıkça gösterilir. Bu açıklama, m.411’in belirlenmiş zaman ücreti ve önceki ortalama ücret ayrımının dosyada izlenmesini sağlar.
Parça başı çalışmada iş verilmeyen dönem ücret talebi dilekçesi
Örnek, işverene doğrudan ödeme ve hesap başvurusudur. Gerçek sözleşme, çalışma biçimi ve talep dönemi gösterilir. Word dosyasının ikinci sayfasında iş sağlama kayıtları ile ücret ve ödeme çizelgesi bulunur. Boşluklar gerçek belgelerle doldurulur; başvuruda bilinmeyen ücret kesin hesap olarak yazılmaz.
Parça başı çalışmada ücret talebi dilekçesini Word olarak indir
İŞ VERİLMEYEN DÖNEM ÜCRET TALEBİ
Başvuran işçi: [Ad soyad, adres]
Muhatap işveren: [Unvan, adres]
Konu: [Gerçek dönem] için TBK m.411 kapsamında iş sağlanamaması nedeniyle ücret hesabının açıklanması ve ödeme yapılması.
Açıklamalar
1. [Tarih] sözleşmesi kapsamında çalışma biçimim [gerçek parça başına/götürü iş düzeni] olup sözleşmenin ilgili hükmü [belge ve bölüm] şeklindedir. Yalnız bir işveren için sadece bu biçimde çalışma bilgisi [gerçek kayıt] ile gösterilmiştir.
2. [Gerçek tarihler] arasında işin sağlanmasına ilişkin durum [iş emirleri ve gerçek olay] şeklindedir. İşe hazır olduğum dönem ve işverenin mevcut açıklaması [gerçek kayıt] ile belirtilmiştir. İzin ve diğer çalışma dışı dönemler ek çizelgede ayrılmıştır.
3. TBK m.411’in iş sağlanamamasına ilişkin ücret hükümleri uyarınca zaman ücreti dayanağının ve hesap yönteminin açıklanmasını istiyorum. Mevcut zaman ücreti hükmü [bilgi]; önceki gerçek ücret kayıtları [belgeler] ve talep dönemindeki ödemeler [gerçek kayıtlar] şeklindedir.
4. M.411/3 ve m.408 kapsamında indirim ileri sürülen tutarlar varsa dönemi, nedeni ve belge dayanağı ayrı gösterilmelidir. Hesaba esas çalışma ve ödeme çizelgesi ekte sunulmuştur. Belgesiz üretim adedi veya varsayılan ücret talebe eklenmemiştir.
Sonuç ve talepler
Belirtilen döneme ilişkin ücret hesabının, uygulanan zaman ücreti dayanağının, mevcut ödemelerin ve ileri sürülen indirimlerin ayrı açıklanmasını; TBK m.411 kapsamında ödenmesi gereken ücretin önceki ödemeler dikkate alınarak ödenmesini istiyorum. Ek çizelgedeki belgeli hesap uyarınca talep edilen kalan tutar [gerçek hesap] TL’dir.
Ekler: [Sözleşme], [gerçek iş emirleri ve dönem kayıtları], [mevcut işveren açıklaması], [önceki ücret ve talep dönemi ödeme belgeleri], [hesap çizelgesi].
Tarih: [Gerçek tarih]
Ad soyad ve imza: [Bilgi]
Başvurudan sonraki cevap ve ödeme
İşverene verilen metnin ve ek listesinin kopyası saklanır. Cevapta kullanılan ücret yöntemi, sözleşmedeki hüküm ve dönem kayıtlarıyla karşılaştırılır. Sonradan ödeme yapılırsa tarihi, tutarı ve hangi döneme ait olduğu kaydedilir. Ödeme talebinde bulunulması, alacağın kabul edildiği anlamına gelmez. Kısmi ödemenin bütün dönemi kapattığı sonucu da yalnız tutarın banka hesabına girmesinden çıkarılmaz; gerçek açıklama okunur.
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3, kanuna veya sözleşmeye dayanan işçi ya da işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebine ilişkin davalarda arabulucuya başvurulmuş olmasını dava şartı olarak düzenler. Buradaki işverene başvuru bu sürecin yerine geçmez. Dava yolu gerektiğinde talebin niteliği ve kanuni başvuru düzeni ayrıca ele alınır. Bu örneğe uydurulmuş faiz oranı, yargı kararı veya kesin dava sonucu eklenmez.
Sık sorulan sorular
Yeterli iş verme yükümlülüğünün dayanağı nedir?
TBK m.411/1’dir. Sözleşme gereğince yalnız bir işveren için sadece parça başına veya götürü iş üstlenilmesi koşulu korunmalıdır.
Parça üretilmediği için ücret her durumda sıfır mı olur?
Hayır. M.411’in sonraki fıkraları iş sağlanamaması hâlindeki zaman esaslı ücret ve kabulde temerrüt hükümleri bağlantısını düzenler.
Zaman ücreti önce nereden belirlenir?
M.411/2 kapsamında anlaşma, hizmet sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesindeki belirleme incelenir. Belirleme yoksa önceki ortalama ücrete eşdeğer ödeme kuralı uygulanır.
Kanun herkes için son üç ay ortalaması mı der?
M.411 metni adına böyle genel bir sabit dönem üretilmez. Önceki gerçek ücret kayıtları, sözleşmedeki belirleme ve çalışma düzeni açıklanır.
Hiçbir tür iş sağlanamazsa hangi hüküm önemlidir?
M.411/3, en azından kabulde temerrüt hükümleri uyarınca zamana göre işgörmede ödenecek ücretin ödenmesini düzenler.
M.408’deki indirimler göz ardı edilir mi?
Hayır. Engelleme nedeniyle kurtulunan giderler ile başka işten kazanılan veya kazanmaktan bilerek kaçınılan yararlara ilişkin hüküm korunur; somut kayıtlar incelenir.
Birim ücretin bildirilmemesi aynı mesele midir?
M.412 birim ücret bildirimini düzenler. İş verilmeyen dönemin m.411 hesabı ile tamamlanmış işin birim ücret hesabı ayrı tutulur.
İzin veya hastalık dönemi iş verilmeyen gün gibi yazılır mı?
Hayır. Gerçek çalışma durumu ve hukuki sebep belirtilir. Farklı dönemler tek başlık altında iş sağlanamaması olarak gösterilmez.
Bu başvuru arabuluculuk başvurusu sayılır mı?
Hayır. İşverene yöneltilen ücret ve hesap talebidir. 7036 m.3 kapsamındaki dava şartı arabuluculuk süreci ayrıca yürütülür.
Word dosyası bilinmeyen ücretle doldurulmalı mı?
Hayır. Gerçek belgeli hesap varsa tutar yazılır. Hesap henüz belirlenmemişse tutar alanı çıkarılır ve ücret dayanağı ile hesabın açıklanması istenir.
Kanuni kaynaklar ve ilgili başvurular
Dayanak 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun resmî konsolide metnindeki m.411’dir; ilgili m.393, m.408 ve m.412 incelenmiştir. TBMM kabul metni karşılaştırma kaynağıdır. Dava öncesi süreç için 7036 sayılı Kanun m.3 kontrol edilmiştir. Kontrol tarihi 30 Eylül 2026’dır.
Eksik ücret belgesi için ücret hesap pusulası talep dilekçesi, alacak aşaması için işçilik alacaklarında faiz türü ve başlangıcı rehberi, farklı üretim ortamındaki ücret kayıtları için mevsimlik tarım işçisi ücret alacağı açıklaması okunabilir. Bu içerikteki özel talep, m.411 koşullarında iş sağlanamayan dönemin ücretidir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, Mersin’deki ofisinden Türkiye genelindeki hizmet sözleşmesi dosyalarında çalışma düzeni, ücret ve ödeme kayıtlarının incelenmesi konusunda hukuki hizmet sunar. Başvuru gerçek sözleşme ve dönem belgelerine göre hazırlanır. Mersin ofisinin harita konumu üzerinden ulaşım bilgisi görülebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
