Ceza Dosyasında Bilirkişinin Reddi Dilekçesi | CMK 69 Word

Ceza dosyasında bilirkişinin reddi dilekçesi, Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafi ya da kanuni temsilci tarafından; bilirkişinin şahsında 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 69. maddesi kapsamında somut bir ret sebebi bulunduğunda sunulur. Başvurunun amacı, raporun sonucunu beğenmediğini bildirmek değil, bilirkişinin tarafsız ve bağımsız görev yapmasını engelleyen olguyu belgeleyip kanunda gösterilen karar merciinin incelemesini sağlamaktır. Ret nedeni; bilirkişinin taraflardan biriyle kanunda sayılan bağı, aynı işte önceki görevi, uyuşmazlıkla bağlantılı ekonomik veya mesleki ilişkisi ya da tarafsızlığını şüpheye düşüren başka bir somut durum olabilir. Dilekçede bilirkişinin adı, görevlendirme kararı, ret sebebinin öğrenildiği tarih, olgu ve belgeler birlikte gösterilmelidir.

CMK 69’a göre bilirkişinin reddi nasıl istenir?

CMK m.69/1, hâkimin reddini gerektiren sebeplerin bilirkişi hakkında da geçerli olduğunu açıkça düzenler. Aynı maddenin ikinci fıkrası ret hakkını kullanabilecek kişileri sayar; üçüncü fıkra ise karar merciini ve başvurunun asgari içeriğini belirler. Buna göre kovuşturma evresindeki istemi davaya bakan hâkim veya mahkeme inceler. Soruşturma evresinde istem önce Cumhuriyet savcısına sunulur; savcı istemi kabul etmezse incelemeyi sulh ceza hâkimi yapar. Reddi isteyen kişi, nedeni yalnız adlandırmakla yetinemez; dayandığı olguları açıklamakla yükümlüdür.

CMK m.69, bilirkişinin reddi için bağımsız bir gün sayısı yazmaz. Bu nedenle ceza dosyasındaki başvuruya, hukuk yargılamasındaki HMK m.272’de yer alan bir haftalık süre doğrudan kopyalanmamalıdır. Ret sebebi öğrenildiğinde istem gecikmeden, bilirkişi incelemesi tamamlanmadan ve mümkünse rapor düzenlenmeden önce yapılmalıdır. Sebep rapordan sonra öğrenilmişse öğrenme kaydı, rapor tebliği ve CMK m.67 kapsamında tanınan beyan süresi birlikte izlenmeli; ret ile teknik rapor itirazı ayrı gerekçeler hâlinde kurulmalıdır.

Bilirkişinin reddini kimler isteyebilir?

CMK m.69/2 uyarınca Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafii ya da kanuni temsilci ret hakkını kullanabilir. Dilekçeyi sunan kişinin dosyadaki sıfatı başlık bölümünde açıkça yazılmalıdır. Şüpheli veya sanık adına müdafi başvuruyorsa vekâlet ilişkisi yerine müdafilik kaydı; katılan adına vekil başvuruyorsa katılma kararı ve vekâlet kaydı esas alınır. Kanuni temsilci başvurularında temsil ilişkisinin dosyadaki dayanağı belirtilir.

Kanunda sayılan sıfatlar genişletilerek belirsiz bir “ilgili herkes” kategorisi oluşturulamaz. Mağdur veya suçtan zarar gören kişi henüz katılan sıfatını kazanmamışsa, kendi usulî konumu ve Cumhuriyet savcısına sunabileceği kayıtlar somut dosyada ayrıca değerlendirilir. Dilekçe örneğinde başvuran sıfatı gerçek dosya kaydından seçilmeli; kullanılmayan seçenekler silinmelidir. Aynı istem birden çok hak sahibi tarafından yapılıyorsa her başvuranın sıfatı ve imzası ayrı gösterilir.

Bilirkişinin adı taraflara bildirilmek zorunda mıdır?

CMK m.69/2’nin ikinci cümlesi, hâkim veya mahkeme tarafından atanan bilirkişinin ad ve soyadının, engel sebepler bulunmadıkça ret hakkına sahip kişilere bildirilmesini emreder. Ret hakkının etkili kullanılabilmesi için yalnız “bilirkişi heyeti görevlendirildi” şeklindeki belirsiz bildirim yeterli değildir; heyetteki gerçek kişilerin kimliği denetlenebilir olmalıdır. Heyet görevlendirmesinde ret sebebi belirli bir üyeye ilişkinse o üye, bütün heyeti etkileyen ortak bir bağ varsa her üye bakımından olgu ayrı yazılır.

Kanunun “engel sebepler” istisnası, her dosyada bilirkişinin kimliğini saklama yetkisi vermez. Kimlik bildiriminin yapılmadığı ileri sürülüyorsa görevlendirme kararı, tebligat veya UYAP kaydı dilekçeye eklenir ve bildirimin hangi tarihte, hangi içerikle öğrenildiği açıklanır. Ret sebebinin öğrenme tarihi ile bilirkişinin adının öğrenildiği tarih aynı olmayabilir. Dilekçede bu iki tarih karıştırılmaz; her biri kendi belgesiyle gösterilir.

Hangi sebepler bilirkişinin reddini gerektirir?

CMK m.69/1, ret sebeplerini yeniden saymak yerine hâkimin reddini gerektiren sebeplere gönderme yapar. Bu nedenle CMK m.22’deki hâkimin davaya bakamayacağı hâller ile m.24/1’deki tarafsızlığı şüpheye düşürecek diğer sebepler bilirkişinin görevinin niteliğine uygun biçimde değerlendirilir. CMK m.22; kişinin suçtan zarar görmesi, şüpheli, sanık veya mağdurla evlilik, vesayet ya da kayyımlık ilişkisi, kanunda sayılan derecelerde kan veya kayın hısımlığı, evlat edinme bağlantısı, aynı davada Cumhuriyet savcılığı, adli kolluk, müdafilik veya mağdur vekilliği yapmış olma ve aynı davada tanık ya da bilirkişi sıfatıyla dinlenmiş olma gibi açık hâlleri sayar.

Bu sebepler bilirkişiye uygulanırken olgunun gerçekten mevcut olması ve aynı dosyayla bağlantısı gösterilir. Örneğin bilirkişinin taraf şirketin çalışanı olması, suçtan zarar gören kurum için aynı olay hakkında teknik çalışma yapması, aynı maddi olayda tanık olarak dinlenmesi veya şüpheliyle kanunda sayılan derecede hısımlığı belgeye bağlanır. “Aynı sektörde çalışıyor”, “karşı tarafı tanıyor” veya “raporu aleyhe olabilir” biçimindeki soyut ifadeler CMK m.69/3’te aranan olgu açıklamasını karşılamaz.

Tarafsızlığı şüpheye düşüren diğer sebepler nasıl somutlaştırılır?

CMK m.24/1, hâkimin davaya bakamayacağı açık hâller yanında tarafsızlığı şüpheye düşürecek diğer sebepleri de ret nedeni kabul eder. CMK m.69/1 nedeniyle bu ölçüt bilirkişi bakımından da uygulanır. Değerlendirme, başvuranın kişisel güvensizliğine değil dışarıdan denetlenebilir ilişki ve davranışlara dayanır. Bilirkişinin taraflardan biriyle devam eden danışmanlık sözleşmesi, ortaklık, düzenli ekonomik ilişki, aynı olay hakkında daha önce ücretli uzman görüşü hazırlaması veya inceleyeceği belgeyi bizzat düzenlemiş olması bu kapsamda somut biçimde incelenebilir.

Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Yönetmeliği m.8, bilirkişinin görevlendiren mercie, taraflara ve kendi işverenine karşı bağımsız olduğunu; bağımsızlığına zarar verebilecek veya böyle bir izlenim uyandırabilecek davranış ve ilişkiden uzak duracağını düzenler. Yönetmelik m.9/2, görev süresince taraflardan uzman görüşü, danışmanlık, hakemlik veya benzeri görev kabulünü yasaklar. Maddenin üçüncü fıkrası, bilirkişinin yakınlarının veya iş ilişkisinin bulunduğu kişi, kurum ya da kuruluşların tarafı olduğu veya ilgili bulunduğu davalarda görevlendirmeyi kabul edemeyeceğini belirtir. Dilekçede bu etik hükümler ret sebebinin yerine geçirilmez; CMK m.69’daki talebi destekleyen somut normlar olarak kullanılır.

Ret nedeni hangi belge ve kayıtlarla gösterilmelidir?

CMK m.69/3, reddi isteyen kişinin nedeni dayandığı olgularla açıklamasını zorunlu kılar. İlk belgeler görevlendirme kararı, bilirkişinin adının bildirildiği tebligat veya UYAP kaydı ve ret sebebinin öğrenildiği tarihi gösteren kayıttır. Ret nedeni hısımlıksa kanuni dereceyi ortaya koyan resmî kayıt; iş ilişkisi ise ticaret sicili, görev kaydı, sözleşme, fatura veya kurumun doğrulanabilir açıklaması; önceki görev ise ilgili dosya tutanağı, rapor ya da görevlendirme belgesi sunulur. İnternet çıktısı kullanılıyorsa sayfanın kaynağı, tarihi ve kişiyle bağlantısı doğrulanmalıdır.

Hukuka aykırı şekilde elde edilen kişisel veri, özel yazışma veya kimliği belirsiz ekran görüntüsü ret talebini güçlendirmez. Belgenin neyi ispatladığı dilekçede tek tek açıklanmalıdır. Ticaret sicili kaydı yalnız şirket bağlantısını gösteriyorsa bundan otomatik olarak suç dosyası hakkında taraflılık sonucu çıkarılmaz; ilişkinin bilirkişilik göreviyle bağlantısı ayrıca kurulur. Tanık anlatımına dayanılıyorsa tanığın hangi olguyu doğrudan bildiği, adı ve dosyada dinlenmesinin neden gerekli olduğu yazılır. Belge henüz ilgili kurumdan istenecekse kurum, kayıt türü ve talebin konusu açıkça belirtilir.

Soruşturma ve kovuşturmada karar mercii kimdir?

Kovuşturma evresinde ret istemini davayı görmekte olan hâkim veya mahkeme inceler. Dilekçe, esas numarası yazılarak o ceza mahkemesine sunulur. Birden fazla bilirkişiden oluşan heyette yalnız bir üyenin reddi isteniyorsa talep sonucu o kişiyle sınırlandırılır; bütün heyete ilişkin ortak neden varsa her üye yönünden somut bağ açıklanır. Ret kararı verilmeden başvuranın kendi kararıyla bilirkişiyi görevden çıkmış sayması veya bilirkişi raporunu yok hükmünde kabul etmesi CMK m.69’da düzenlenmiş bir sonuç değildir.

Soruşturma evresinde ret istemi Cumhuriyet savcısına sunulur. Savcı istemi kabul ederse bilirkişilik görevlendirmesi buna göre yeniden düzenlenir. Savcı istemi kabul etmezse CMK m.69/3 gereğince inceleme sulh ceza hâkimi tarafından yapılır. Bu ikinci aşama için dilekçede soruşturma numarası, ilk ret istemi, savcının ret veya kabul etmeme işlemi ve dayanak belgeler birlikte gösterilmelidir. Doğrudan bilirkişilik bölge kuruluna yapılan etik şikâyet, CMK m.69’daki ret kararının yerine geçmez; ret istemi dosyanın kanuni karar merciine yöneltilir.

CMK 69 bilirkişi reddi için kaç günlük süre öngörür?

CMK m.69’un üç fıkrasında bilirkişinin reddi için günle hesaplanan özel bir süre yoktur. Bu açık metin nedeniyle dilekçeye “kanuni yedi günlük CMK 69 süresi” yazılmamalıdır. Yedi günlük düzenleme CMK m.25’te sonradan öğrenilen hâkim ret sebepleri için; bir haftalık düzenleme ise HMK m.272’de hukuk yargılamasındaki bilirkişi reddi için yer alır. Ceza dosyasındaki bilirkişi reddi başvurusu, kendi dayanağı ve karar sistemi olan CMK m.69’a göre hazırlanır.

Sürenin günle belirlenmemesi bekleme hakkı vermez. Ret sebebi öğrenildiğinde tarih ve kaynak kayda bağlanarak derhâl başvurulmalıdır. İnceleme tamamlanıp rapor sunulduktan sonra yapılan başvuruda gecikmenin nedeni açıklanmalı; ret sebebinin rapordan sonra öğrenildiği gerçek kayıtla gösterilmelidir. Rapor tebliğ edilmişse mahkeme veya savcılığın CMK m.67/5 uyarınca verdiği itiraz süresi ayrıca kaçırılmamalıdır. CMK m.67/5 de sabit bir gün sayısı yazmaz; dosyada verilen süre tebligattan okunur.

Bilirkişi reddi ile rapora itiraz arasındaki fark nedir?

Bilirkişi reddi kişinin tarafsızlığına ve görev yapma uygunluğuna yönelir. CMK m.67 kapsamındaki rapor itirazı ise yöntem, veri, hesap, inceleme kapsamı, gerekçe veya sonuçtaki teknik eksikliğe ilişkindir. Aleyhe sonuç tek başına ret sebebi değildir. Bilirkişinin tarafla iş ilişkisi bulunması rapordaki hesabın mutlaka yanlış olduğunu; hesap hatası da bilirkişinin mutlaka taraflı olduğunu göstermez. İki sorun aynı dosyada mevcutsa ayrı başlıklar, ayrı olgular ve ayrı taleplerle açıklanır.

Rapor düzenlenmeden önce ret sebebi öğrenilmişse öncelikli talep bilirkişinin görevden alınması ve yeni bilirkişi görevlendirilmesidir. Rapor tesliminden sonra sebep öğrenilmişse ret istemine ek olarak raporun hükme esas alınmaması, yeni ve tarafsız bilirkişiden inceleme yaptırılması veya teknik eksikliklerin giderilmesi istenebilir. Ancak bu sonuçlar kendiliğinden doğmuş gibi yazılmaz; kararı soruşturma veya kovuşturmanın yetkili mercii verir. Bilimsel mütalaa sunulacaksa CMK m.67/6’daki ayrı imkân kullanılır.

CMK 69 bilirkişinin reddi Word dilekçesi

CMK 69 bilirkişinin reddi dilekçesini Word olarak indir. Şablonda soruşturma ve kovuşturma için ayrı makam seçenekleri bulunmaktadır. Yalnız dosyaya uygun makam ve başvuran sıfatı bırakılmalı; bilirkişiyle ilgili iddia, doğrulanmış tarih ve belgelerle doldurulmalıdır.

Ret dilekçesinden sonra hangi işlemler takip edilmelidir?

Dilekçenin UYAP veya fizikî dosyaya kaydedildiği evrak numarası alınır. Bilirkişi raporu için verilen süre, yaklaşan duruşma tarihi, uzman incelemesinin hangi aşamada olduğu ve ret istemi hakkında karar verilip verilmediği kontrol edilir. Soruşturmada istem savcıya sunulmuşsa kabul veya kabul etmeme işleminin tarih ve numarası kaydedilir. Kabul edilmeyen istem sulh ceza hâkimine götürülürken ilk dilekçe ve savcılık işlemi eklenir.

Ret kabul edildiğinde kararın hangi bilirkişi veya heyet üyesi hakkında verildiği, eski bilirkişiye teslim edilen dosya ve delillerin geri alınıp alınmadığı, yeni bilirkişinin adı ile uzmanlık alanı ve yeni rapor süresi denetlenir. Ret reddedildiğinde gerekçe okunur; kanun yolu ve süresi somut kararın bildirim bölümünden kontrol edilir. Rapor daha önce sunulmuşsa teknik itirazların ve yeni inceleme talebinin ayrıca karara bağlanıp bağlanmadığı izlenir. Ret istemi, dosyadaki diğer süreleri kendiliğinden durdurmuş sayılmaz.

Bilirkişi reddi dilekçesinde yapılan somut hatalar

Birinci hata, “bilirkişi taraflıdır” deyip ilişkiyi, tarihi ve belgeyi göstermemektir. İkinci hata, aleyhe raporu tek başına ret sebebi saymaktır. Üçüncü hata, CMK m.70’teki bilirkişinin kendi çekinmesini tarafın m.69 ret istemiyle karıştırmaktır. Dördüncü hata, HMK m.272’deki bir haftalık süreyi ceza dosyasına kanuni CMK süresi gibi aktarmaktır. Beşinci hata, soruşturmada savcının kabul etmediği istemi sulh ceza hâkimine taşırken ilk başvuruyu ve kabul etmeme kaydını eklememektir.

Altıncı hata, bilirkişinin adını veya hangi heyet üyesinin reddedildiğini belirtmemektir. Yedinci hata, hukuka aykırı elde edilmiş özel yazışma ya da kimliği belirsiz ekran görüntüsünü tek delil yapmaktır. Sekizinci hata, geçmişteki her mesleki teması otomatik tarafsızlık engeli saymak ve dosyayla bağlantısını kurmamaktır. Dokuzuncu hata, teknik rapor itirazı ile kişi hakkındaki ret nedenini tek paragrafta belirsizleştirmektir. Onuncu hata, istem verildiği anda bilirkişiyi görevden çıkmış ve raporu hükümsüz saymaktır. On birinci hata, savcılık, sulh ceza hâkimliği ve kovuşturma mahkemesinin görevlerini karıştırmaktır. On ikinci hata, ret sebebinin öğrenildiği tarihi kanıtlayan kaydı sunmamaktır.

İlgili dilekçe ve rehberler

Bilirkişinin kendi çekinmesi için CMK 70 bilirkişinin görevden çekinmesi dilekçesi, rapordaki teknik eksiklikler için CMK 67 bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi, bilimsel mütalaa sahibinin duruşmada dinlenmesi için CMK 68/3 bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi dilekçesi ve liste dışı bilirkişinin yemini için CMK 64/6 liste dışı bilirkişi yemini dilekçesi incelenebilir. Hukuk yargılamasındaki farklı süre ve karar sistemi için HMK 272 bilirkişinin reddi dilekçesi; yakınlık ve iş ilişkisinin etik çerçevesi için Bilirkişilik Yönetmeliği m.9/3 rehberi ceza dosyasına aynen kopyalanmadan karşılaştırmalı okunmalıdır.

Sık sorulan sorular

Ceza soruşturmasında bilirkişinin reddi kime sunulur?

İstem Cumhuriyet savcısına sunulur. Savcı istemi kabul etmezse CMK m.69/3 uyarınca incelemeyi sulh ceza hâkimi yapar; ilk başvuru ve savcılık işlemi hâkimlik başvurusuna eklenir.

Kovuşturmada ret istemine kim karar verir?

Davayı görmekte olan hâkim veya mahkeme karar verir. Dilekçe esas numarasıyla o mahkemeye sunulur ve reddi istenen bilirkişi açıkça belirtilir.

CMK 69 bilirkişi reddi için yedi günlük süre koyar mı?

Hayır. CMK m.69’da günle hesaplanan özel süre yoktur. Ret sebebi öğrenildiğinde tarih kayda bağlanarak gecikmeden başvuru yapılmalıdır; HMK m.272’deki süre ceza dosyasına kopyalanmaz.

Aleyhe bilirkişi raporu ret sebebi midir?

Hayır. Aleyhe sonuç tek başına bilirkişinin taraflı olduğunu göstermez. Teknik hata CMK m.67 kapsamında somut yöntem, veri veya hesap eleştirisiyle ileri sürülür.

Bilirkişinin taraf şirketle iş ilişkisi varsa ne sunulmalıdır?

İlişkinin tarafı, dönemi, niteliği ve devam edip etmediği; ticaret sicili, görev kaydı, sözleşme veya başka hukuka uygun belgeyle gösterilmeli ve dosya konusuyla bağlantısı açıklanmalıdır.

Heyetteki yalnız bir bilirkişi reddedilebilir mi?

Evet. Ret sebebi yalnız bir üyeye aitse talep o kişiyle sınırlı kurulabilir. Bütün heyet yönünden istem varsa her üye veya ortak ilişki bakımından olgular ayrı açıklanmalıdır.

Rapor sunulduktan sonra ret sebebi öğrenilirse başvuru yapılabilir mi?

Öğrenme tarihi ve kaynağı belgelenerek ret istemi sunulur. Raporun teknik içeriğine ilişkin itirazlar CMK m.67 kapsamında ayrıca yapılır ve dosyada verilen süre kaçırılmaz.

Bilirkişi kendi adına CMK 69 ret dilekçesi verir mi?

CMK m.69 tarafların ve savcının ret hakkını düzenler. Bilirkişinin kendi çekinmesi CMK m.70’e dayanır; iki başvurunun dayanağı ve talep sonucu farklıdır.

Bilirkişilik bölge kuruluna şikâyet ret kararının yerine geçer mi?

Hayır. Etik veya disiplin bildirimi ayrı bir süreçtir. CMK m.69 kapsamındaki görevlendirme ve ret kararını soruşturma veya kovuşturmanın kanuni mercii verir.

Ret istemi verilince bilirkişi raporu otomatik geçersiz olur mu?

Hayır. CMK m.69 otomatik geçersizlik sonucu yazmaz. Ret, raporun değerlendirilmesi ve yeni bilirkişi talebi hakkında yetkili merci somut ve gerekçeli karar verir.

Resmî mevzuat ve kurum kaynakları

Güncel metin kontrolünde Adalet Bakanlığı 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu PDF’sindeki CMK m.22–31 ile CMK m.69 esas alınmıştır. Bağımsızlık ve tarafsızlık ilkeleri için Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Yönetmeliği m.8–9 ve kurumsal güncel kaynaklar için Bilirkişilik Daire Başkanlığı incelenmiştir. Mevzuat kontrol tarihi 3 Ekim 2026’dır.