Ceza Dosyasında Bilirkişinin Görevden Çekinmesi Dilekçesi | CMK 70 Word
Ceza dosyasında bilirkişinin görevden çekinme dilekçesi, görevlendirilen bilirkişinin 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 70/1. maddesinde tanınan çekinme hakkını, atamayı yapan Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkemeye somut olgu ve belgeyle bildirmesi için hazırlanır. CMK m.70, tanıklıktan çekinmeyi gerektiren sebeplerin bilirkişiler için de geçerli olduğunu ve bilirkişinin geçerli diğer sebeplerle görüş bildirmekten çekinebileceğini açıkça düzenler. Dilekçe, görevin sebepsiz reddi değildir. Çekinme sebebi; tarafla yakınlık, meslek sırrı, kişinin kendisini veya kanunda belirtilen yakınını ceza kovuşturmasına uğratabilecek bilgi, tarafsızlığı etkileyen ilişki, uzmanlık alanı dışında kalma ya da görevin objektif ve bilimsel biçimde yürütülmesini gerçekten engelleyen başka bir olgu ise ayrı ayrı açıklanır.
Bilirkişi ceza dosyasındaki görevden hangi hükme dayanarak çekinir?
Doğrudan dayanak CMK m.70/1’dir. Maddenin birinci cümlesi, tanıklıktan çekinmeyi gerektiren sebepleri bilirkişiye taşır. Bu nedenle CMK m.45’teki yakınlık, m.46’daki meslek ve sürekli uğraşı nedeniyle sır, m.48’deki kendisini veya m.45/1’de sayılan yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek sorulara cevap vermekten çekinme ve m.49’daki sebebi oluşturan olguların bildirilmesi sistemi somut olaya göre dikkate alınır. CMK m.62 de tanıklara ilişkin hükümlerden bilirkişi bölümündeki özel maddelere aykırı olmayanların bilirkişiler hakkında uygulanacağını söyler.
Maddenin ikinci cümlesi, bilirkişinin “geçerli diğer sebeplerle” de görüş bildirmekten çekinebileceğini düzenler. Bu ifade sınırsız bir vazgeçme yetkisi değildir. CMK m.65, resmî bilirkişiler, listede yer alan kişiler ve maddede sayılan meslek mensupları bakımından görevi kabul yükümlülüğü getirir. Bilirkişilik Yönetmeliği m.11 de sicile ve listeye kayıtlı bilirkişinin görevi kabul etmekle yükümlü olduğunu; uzmanlığının yetersiz olduğunu, konunun uzmanlık alanına girmediğini veya görevi kabulden kaçınmasını haklı kılan mazereti varsa bunu görevlendiren mercie bildirmesi gerektiğini düzenler. Bu nedenle dilekçenin merkezinde “neden bu dosyada güvenilir ve tarafsız görüş verilemeyeceği” bulunmalıdır.
Bu dilekçeyi kim sunar; tarafların bilirkişi itirazından farkı nedir?
Görevden çekinme beyanını bilirkişi sunar. Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafi ya da kanuni temsilci bilirkişinin şahsında bir ret sebebi bulunduğunu düşünüyorsa CMK m.69 kapsamında bilirkişinin reddini ister. CMK m.69/3 uyarınca ret nedenini ve dayandığı olguları açıklama yükümlülüğü reddi isteyen kişidedir. Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının kabul etmediği ret istemini sulh ceza hâkimi inceler; kovuşturmada davaya bakan hâkim veya mahkeme karar verir.
CMK m.70 ise bilirkişinin kendi konumunu değerlendirmesidir. Bilirkişi, dosyayı teslim aldıktan sonra taraflardan biriyle yakınlık, geçmiş iş ilişkisi, gizli bilgi, önceki mesleki görev veya başka bir engel tespit ederse bunu saklamaz. Tarafın “rapor aleyhime çıktı” şeklindeki itirazı çekinme değildir; raporun yöntem, veri veya sonuç yönünden eksikliği CMK m.67 çerçevesinde rapora itiraz konusudur. Dilekçede ret, rapor itirazı ve bilirkişinin kendi çekinmesi birbirinin yerine kullanılmamalıdır.
Yakınlık nedeniyle çekinme nasıl değerlendirilir?
CMK m.45/1; şüpheli veya sanığın nişanlısı, evlilik bağı sona ermiş olsa da eşi, kan veya kayın hısımlığından üstsoyu ve altsoyu, üçüncü derece dâhil kan hısımları, ikinci derece dâhil kayın hısımları ve evlatlık bağı bulunan kişilere tanıklıktan çekinme hakkı verir. CMK m.70/1 bu sebepleri bilirkişilik bakımından da geçerli kılar. Bilirkişi, taraflardan biriyle bu bağlardan hangisinin bulunduğunu soyut “yakınımdır” sözüyle değil, bağın türünü ve görevlendirmeyle bağlantısını yazar.
Yakınlık sebebi yalnız şüpheli veya sanıkla sınırlı okunmamalıdır; bilirkişinin bağımsızlık ve tarafsızlık yükümlülüğü ayrıca değerlendirilir. Bilirkişilik Yönetmeliği m.9/3, bilirkişinin yakınlarının veya iş ilişkisinin bulunduğu kişi, kurum ya da kuruluşların taraf olduğu veya ilgili bulunduğu davalarda görevlendirmeyi kabul edemeyeceğini belirtir. Örnekte taraf adı, kişi veya kurumla ilişkinin niteliği ve bu ilişkinin dosyayı objektif incelemeye neden engel olduğu gerçek kayıtla yazılır. Akrabalık derecesi, şirket unvanı veya çalışma dönemi bilinmiyorsa kesin bilgi gibi doldurulmaz; doğrulanabilen belge eklenir.
Meslek sırrı ve önceki hizmet ilişkisi çekinme sebebi midir?
CMK m.46/1; avukatlar veya stajyerleri ya da yardımcılarının bu sıfatla veya yüklendikleri yargı görevi nedeniyle öğrendiği bilgileri, sağlık meslek mensuplarının hastaları ve yakınları hakkında meslekleri nedeniyle öğrendiği bilgileri, mali müşavirler ile noterlerin hizmet verdikleri kişiler hakkında sıfatları dolayısıyla öğrendiği bilgileri korur. Avukatlar bakımından ilgilinin rızası bulunsa da çekinme hakkı devam eder; m.46/2’deki rıza istisnası (a) bendi dışındaki sayılan kişiler yönündendir. Bilirkişi, çekinme sebebini açıklarken korunan sırrın içeriğini açığa çıkaracak ayrıntıya girmez; hangi mesleki ilişki nedeniyle korunan bilgiyle karşılaşacağını ve bunun görevi neden etkilediğini yeterli ölçüde tanımlar.
Önceki hizmet ilişkisi her durumda aynı sonucu doğurmaz. İlişkinin dosyanın tarafı, inceleme konusu veya değerlendirilecek veriyle bağlantısı gösterilmelidir. Bilirkişi geçmişte aynı kurumda çalışmışsa dönem, görev alanı ve dosyayla temas açıklanır. Yalnız mesleki çevrede tanışıyor olmak otomatik olarak CMK m.70 sonucu doğurmaz; buna karşılık bilirkişinin inceleyeceği belgenin hazırlanmasına katılmış olması, taraflardan birine aynı olay hakkında danışmanlık vermesi veya korunan meslek sırrını teknik raporda kullanmak zorunda kalması somut ve doğrudan değerlendirme gerektirir.
Kendisini veya yakınını ceza kovuşturmasına uğratacak bilgi varsa ne yapılır?
CMK m.48, tanığın kendisini veya m.45/1’de gösterilen kişileri ceza kovuşturmasına uğratabilecek nitelikte olan sorulara cevap vermekten çekinebileceğini düzenler. CMK m.70/1 nedeniyle bu koruma bilirkişi hakkında da gündeme gelir. Bilirkişi, görevlendirme sorularını cevaplamak için kendi fiiline veya kanunda belirtilen yakının fiiline ilişkin suçlayıcı değerlendirme yapmak zorunda kalıyorsa çekinme sebebini görevli mercie bildirir. Dilekçe, kişinin suçu işlediğine dair ikrar metnine dönüştürülmez.
Koruma yalnız rahatsız edici veya mesleki açıdan eleştiriye açık bir sonuçla karşılaşma hâli değildir. Sorunun cevabı gerçekten ceza kovuşturması riskine bağlanabilmelidir. Bilirkişi hangi inceleme sorusunun bu riski doğurduğunu, dosya içeriğini gereksiz açıklamadan belirler. Görevlendirme soruları birbirinden ayrılabiliyorsa, çekinmenin yalnız risk doğuran bölümle sınırlı olup olamayacağı mercie sunulur; bilirkişi kendi başına atama kararını daraltıp kalan konuda rapor düzenlemez. İnceleme kapsamını değiştirme yetkisi atamayı yapan mercidedir.
“Geçerli diğer sebepler” hangi ölçütle somutlaştırılır?
CMK m.70/1 geçerli diğer sebepleri tek tek saymaz. Bu nedenle dilekçede yalnız “iş yoğunluğum var”, “dosya karmaşık” veya “rapor vermek istemiyorum” cümlesi kurulamaz. Sebep; bilirkişinin uzmanlığı, tarafsızlığı, bağımsızlığı, görevi bizzat ve süresinde yapabilmesi ya da inceleme konusunun bilimsel sınırlarıyla doğrudan ilişkili olmalıdır. Bilirkişilik Yönetmeliği m.5 bilirkişinin görevi bağımsız, tarafsız ve objektif biçimde, bizzat yerine getirmesini; m.7 etkin, zamanında ve mesleki özenle çalışmasını; m.8 bağımsızlığını; m.9 tarafsızlığını düzenler.
İnceleme konusu bilirkişinin kayıtlı temel veya alt uzmanlık alanına girmiyorsa, gerekli cihaz veya veriye hukuka uygun biçimde erişemiyorsa, görevi devretmeden bizzat yapması mümkün değilse, aynı olay hakkında taraflardan biri için önceden bilimsel mütalaa hazırlamışsa ya da mevcut iş ilişkisi objektif tarafsızlık sorunu doğuruyorsa sebep ayrı başlıkla açıklanır. Sağlık veya fiilî imkânsızlık ileri sürülüyorsa yalnız gerekli ölçüde belge sunulur. Kişisel sağlık verisinin ilgisiz ayrıntıları dosyaya taşınmaz. Uzmanlık dışı bölüm başka bir uzmanla tamamlanabilecekse bu husus karar yetkisi mercide kalacak şekilde belirtilir.
CMK 65’teki kabul yükümlülüğü ile CMK 70 nasıl birlikte uygulanır?
CMK m.65/1, resmî bilirkişilikle görevlendirilenleri ve listede yer alanları; inceleme için gerekli fen ve sanatı meslek edinenleri; gerekli mesleği yapmaya resmen yetkili olanları bilirkişilik görevini kabul etmekle yükümlü sayar. Bu düzenleme, m.70’teki yasal çekinme sebeplerini kaldırmaz. İki madde birlikte okunduğunda sonuç şudur: kapsam içindeki bilirkişi kural olarak görevi kabul eder, fakat kanuni çekinme sebebi veya gerçekten geçerli başka engel varsa bunu derhâl ve somut biçimde görevlendiren mercie bildirir.
Bilirkişinin görevlendirme yazısını sessizce cevapsız bırakması, rapor süresinin dolmasını beklemesi veya dosyayı iade etmeden yalnız portalda işlem yapmaması CMK m.70’e uygun çekinme beyanı değildir. Sebep ortaya çıkar çıkmaz, atama kararı ve dosya numarası gösterilerek yazılı bildirim yapılır. Mercinin çekinme hakkında karar vermesi beklenir; teslim alınmış eşya ve belgeler güvenli biçimde korunur. Kabul edilirse iade tutanağı düzenlenir. Red kararı verilirse bilirkişi, kararı yok sayarak görevi terk etmez; yasal başvuru imkânını ve verilen süreyi somut karar üzerinden değerlendirir.
Dilekçe hangi makama sunulur?
Soruşturma evresinde bilirkişiyi Cumhuriyet savcısı görevlendirmişse dilekçe ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına soruşturma numarasıyla verilir. Görevlendirmeyi sulh ceza hâkimliği veya başka bir hâkim yapmışsa dilekçe o hâkimliğe yöneltilir. Kovuşturma evresinde atamayı yapan ceza mahkemesine esas numarasıyla sunulur. İstinabe veya talimat dosyası varsa, bilirkişiyi fiilen görevlendiren merci ile asıl dosya bilgisi karıştırılmaz; atama yazısındaki merci, dosya numarası ve karar tarihi aynen kullanılır.
Bilirkişilik bölge kurulu çekinme talebi hakkında atamayı yapan merci yerine ilk karar mercii değildir. Bununla birlikte CMK m.71, sebepsiz biçimde gelmeyen veya yeminden, oy ve görüş bildirmekten çekinen bilirkişi hakkında durumun bilirkişilik bölge kuruluna bildirileceğini düzenler. Bu nedenle dilekçe doğrudan atamayı yapan mercie sunulmalı; “kurula bildirdim, dosya görevi bitti” varsayımıyla hareket edilmemelidir. UYAP Bilirkişi Portal üzerinden bildirim yapılmışsa evrak kayıt numarası ve gönderim tarihi saklanır.
Çekinme dilekçesinde kanuni süre var mıdır?
CMK m.70, çekinme için günle hesaplanan özel bir süre koymaz. Bu durum başvurunun bekletilebileceği anlamına gelmez. Bilirkişilik Yönetmeliği m.11/2, uzmanlık yetersizliğinin, konunun uzmanlık alanına girmediğinin veya görevi kabulden kaçınmayı haklı kılan mazeretin görevlendiren mercie bildirilmesini yükümlülük olarak düzenler. Bilirkişi sebebi görevlendirme yazısını okuduğunda biliyorsa hemen; dosyayı incelerken sonradan öğreniyorsa öğrendiği anda bildirir.
CMK m.66/1 uyarınca rapor süresi atama kararında gösterilir ve işin niteliğine göre üç ayı geçemez; özel sebepler zorunlu kıldığında bilirkişinin istemi üzerine gerekçeli kararla en çok üç ay daha uzatılabilir. Süre uzatımı ile görevden çekinme aynı talep değildir. İnceleme yapılabilir, fakat yalnız daha fazla zamana ihtiyaç varsa m.66 çerçevesinde uzatma istenir. Görevin tarafsız veya bilimsel biçimde yapılamadığı ileri sürülüyorsa m.70 çekinme talebi kurulur. Bir talepte iki farklı ihtimal bulunuyorsa bunlar asıl ve alternatif talep olarak açıkça ayrılır.
Hangi kayıt ve belgeler eklenmelidir?
İlk ek, bilirkişiyi belirleyen atama veya görevlendirme kararıdır. Kararın tarihi, dosya numarası, cevaplanacak sorular, uzmanlık alanı ve rapor süresi dilekçedeki bilgilerle eşleşmelidir. İkinci ek, çekinme sebebinin niteliğine göre ilişkiyi veya engeli kanıtlayan belgedir. Yakınlık için gerekli resmî kayıt; önceki hizmet için görev veya sözleşme kaydı; uzmanlık dışı alan için sicil ve alt uzmanlık bilgisi; sağlık mazereti için yalnız gerekli kapsamda belge sunulabilir.
Meslek sırrı söz konusuysa sır içeriği ek yapılmaz. Dilekçe, korunan ilişkinin varlığını ve görevlendirmeyle bağlantısını açıklayacak kadar bilgi verir. Tarafla geçmiş iletişim bulunması hâlinde kişisel veriler ve dosya dışı gizli bilgiler gereksiz biçimde paylaşılmaz. Belge yoksa varmış gibi ek listesine yazılmaz. Bilirkişi, görevlendirme yazısı kendisine tebliğ edilmeden önce dosyada taraf olduğu varsayımına dayanmaz; gerçek evrak ve UYAP kaydı esas alınır.
CMK 70 bilirkişinin görevden çekinmesi Word dilekçesi
CMK 70 bilirkişinin görevden çekinmesi dilekçesini Word olarak indir. Şablondaki seçeneklerden yalnız gerçek çekinme sebebine uyanı bırakın; diğerlerini silin. Taraf, dosya, görevlendirme ve belge alanları resmî kayıttan doldurulmalıdır.
[… CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞINA / … CEZA MAHKEMESİNE / … HÂKİMLİĞİNE]
DOSYA NO: [Soruşturma / esas / değişik iş numarası]
GÖREVLENDİRİLEN BİLİRKİŞİ: [Ad soyad, sicil numarası, temel ve alt uzmanlık alanı]
TEBLİĞ TARİHİ: [Görevlendirme kararının tebliğ tarihi]
KONU: CMK m.70/1 uyarınca aşağıda somutlaştırılan yasal veya geçerli diğer sebep nedeniyle bilirkişilik görevinden çekinme; görevlendirmenin kaldırılması ve teslim alınan materyalin merciye iadesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. [Merci adı] tarafından [karar tarihi] tarihli görevlendirme kararıyla, [inceleme konusu ve soruların kısa tanımı] hakkında bilirkişi olarak görevlendirildim. Karar [tebliğ tarihi] tarihinde tarafıma tebliğ edilmiş; [varsa teslim tutanağı tarihi] tarihinde [teslim alınan eşya/belge/dijital materyal] teslim alınmıştır.
2. Görevlendirme incelendiğinde, aşağıdaki çekinme sebebi tespit edilmiştir: [Yalnız gerçek seçeneği ayrıntılandırın: şüpheli veya sanıkla CMK m.45/1 kapsamındaki bağın türü / CMK m.46 kapsamındaki meslek sırrının kaynağı / CMK m.48 kapsamındaki kovuşturma riski / taraf veya ilgili kurumla mevcut ya da önceki iş ilişkisi / inceleme konusunun kayıtlı uzmanlık alanı dışında kalması / görevin bağımsız, tarafsız ve bizzat yapılmasını engelleyen diğer somut sebep].
3. Sebebi kanıtlayan olgu ve kayıt şudur: [ilişkinin veya engelin başlangıç ve bitiş tarihi, ilgili kişi ya da kurum, görev veya belge kaydı]. Bu açıklama çekinme sebebini incelemeye yetecek kapsamda sunulmuş; meslek sırrının, kişisel sağlık verisinin veya dosyayla ilgisiz gizli bilginin içeriği açıklanmamıştır.
4. Belirtilen sebep, görevlendirme sorularının [tamamını / açıkça belirtilen bölümünü] bağımsız, tarafsız, objektif ve bilimsel biçimde cevaplamayı engellemektedir. [Sebep sonradan öğrenilmişse:] Bu durum [öğrenme tarihi] tarihinde [gerçek kayıt] incelenirken öğrenilmiş ve gecikmeksizin merciinize bildirilmiştir.
5. CMK m.70/1 uyarınca tanıklıktan çekinmeyi gerektirecek sebepler bilirkişiler hakkında da geçerlidir; bilirkişi geçerli diğer sebeplerle görüş bildirmekten çekinebilir. Somut sebep ayrıca [uygunsa CMK m.45, 46, 48 veya Bilirkişilik Yönetmeliği m.5, 8, 9, 11] kapsamındadır. Başvuru sebepsiz görev reddi değil, kanuni çekinme ve etik yükümlülüğün yerine getirilmesidir.
6. [Görevin yalnız bir bölümü etkileniyorsa:] Çekinme sebebinin yalnız [soru veya inceleme bölümü] yönünden geçerli olduğu kanaatindeyim. Atama kapsamını değiştirme yetkisi merciinize ait olduğundan, kısmi görevlendirmenin mümkün olup olmadığına ve gerekli uzmanlık alanına sahip başka bilirkişi görevlendirilmesine merciinizce karar verilmesini talep ederim.
7. Tarafıma teslim edilen [eşya, belge, dijital materyal veya dosya] mevcut hâliyle korunmaktadır. Çekinme talebinin kabulü üzerine teslim yeri ve usulünün bildirilmesi; iadenin liste ve tutanakla yapılması talep olunur. Materyal üçüncü kişiye devredilmeyecek ve dosya bilgileri gizli tutulacaktır.
HUKUKİ NEDENLER: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.45, 46, 48, 49, 62, 65, 66, 70, 71; 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu; Bilirkişilik Yönetmeliği m.5–11 ve ilgili hükümler.
DAYANAK KAYITLAR: [Görevlendirme kararı], [tebliğ kaydı], [çekinme sebebini gösteren gerçek belge], [varsa teslim tutanağı] ve dosyada mevcut diğer kayıtlar.
SONUÇ VE İSTEM: Açıklanan ve belgelenen nedenlerle CMK m.70/1 uyarınca bilirkişilik görevinden çekinme beyanımın kabulüne; [tam veya açıkça belirtilen bölüm yönünden] görevlendirmemin kaldırılmasına; gerekli görülürse uygun uzmanlık alanından başka bilirkişi görevlendirilmesine; teslim alınan eşya ve belgelerin merciinizce bildirilecek usulle tutanak karşılığında iadesine karar verilmesini saygıyla arz ederim.
[Tarih]
Bilirkişi
[Ad soyad]
[Sicil numarası]
(E-İMZALIDIR)
EKLER: 1. [Görevlendirme ve tebliğ kaydı] 2. [Çekinme sebebini gösteren belge] 3. [Varsa teslim tutanağı].
Dilekçeden sonra hangi işlemler izlenir?
Başvurunun UYAP’a veya fizikî dosyaya kaydedildiği evrak numarası alınır. Görevlendirme kararı, rapor süresi ve yaklaşan duruşma tarihi not edilir. Merci çekinme hakkında karar verene kadar bilirkişi dosya içeriğini ve teslim edilen materyali korur; taraflarla doğrudan iletişim kurmaz; dosyayı başka uzmana devretmez. Ek açıklama istenirse çekinme sebebi somutlaştırılır, fakat korunması gereken sır gereksiz biçimde açıklanmaz.
Talep kabul edildiğinde kararın hangi tarihte tebliğ edildiği, materyalin kime ve hangi tutanakla iade edildiği, portal görevinin kapatılıp kapatılmadığı kontrol edilir. Kısmi çekinme kabul edilmişse kalan görev için yeni sorular ve süre açık bir karar ile belirlenmeden rapor kapsamı kendiliğinden değiştirilmez. Talep reddedilirse ret gerekçesi ve yapılması istenen işlem okunur; rapor süresi yönünden gerekiyorsa ayrı ve açık süre talebi sunulur. Bilirkişi, yalnız çekinme dilekçesi vermiş olmasını görevin sona erdiği şeklinde kabul etmez.
Geçerli sebep kabul edilmezse CMK 71’in sonucu nedir?
CMK m.71/1, usulünce çağrıldığı hâlde gelmeyen veya gelip de yeminden, oy ve görüş bildirmekten çekinen bilirkişi hakkında CMK m.60/1’in uygulanacağını ve durumun bilirkişilik bölge kuruluna bildirileceğini düzenler. CMK m.60/1, yasal sebep olmaksızın çekinme hâlinde doğan giderlere hükmedilmesini ve yükümlülüğün yerine getirilmesi amacıyla dava hakkında hüküm verilinceye kadar, her hâlde üç ayı geçmemek üzere disiplin hapsi verilebilmesini öngörür; yükümlülüğe uygun davranıldığında kişi derhâl serbest bırakılır. Disiplin hapsi kararına m.60/4 uyarınca itiraz edilebilir.
Bu sonuçlar, her çekinme dilekçesinin cezalandırılacağı anlamına gelmez. Kanun yaptırımı “yasal bir sebep olmaksızın” çekinmeye bağlar. Bu yüzden bilirkişi kanuni veya geçerli diğer sebebi zamanında, dosya kaydıyla ve doğru mercie açıklamalıdır. Tersinden, yaptırım ihtimalini yazıp bilirkişinin m.70 hakkını kullanmasını fiilen imkânsızlaştırmak da kanun metniyle bağdaşmaz. Merci önce ileri sürülen sebebi değerlendirir; karar somut olay ve sunulan kayıt üzerinden kurulur.
Bilirkişinin çekinme dilekçesinde yapılan somut hatalar
Birinci hata, dilekçeyi taraf vekilinin bilirkişi reddi talebi gibi yazmaktır. İkinci hata, “özel sebeplerim var” deyip olguyu hiç göstermemektir. Üçüncü hata, m.70’te günle hesaplanan süre varmış gibi gerçek olmayan üç, yedi veya on beş günlük süre yazmaktır. Dördüncü hata, yalnız iş yoğunluğunu otomatik çekinme sebebi saymak; uzmanlık dışı alan, tarafsızlık veya fiilî engel bağlantısını kurmamaktır.
Beşinci hata, meslek sırrını korumak isterken sırrın kendisini ve üçüncü kişilerin kişisel verilerini dilekçe ekinde açıklamaktır. Altıncı hata, bilirkişinin kendisini veya yakınını kovuşturmaya uğratabilecek soruyu açıklarken suç ikrarı kurmaktır. Yedinci hata, tarafsızlık sorunu doğuran iş ilişkisini tarih, kurum ve görev alanıyla somutlaştırmamaktır. Sekizinci hata, dilekçe verildiği anda görevin bittiğini varsayarak rapor süresini ve merci kararını izlememektir.
Dokuzuncu hata, teslim alınan dosya, mühürlü eşya veya dijital materyali tutanaksız iade etmek ya da başka kişiye bırakmaktır. Onuncu hata, süre yetersizliği sorununu çekinme gibi; gerçek çekinme sebebini de yalnız süre uzatımı gibi sunmaktır. On birinci hata, yalnız bir soruyu etkileyen engelde bütün dosya hakkında genelleme yapmak; on ikinci hata, m.69’daki ret, m.67’deki rapor itirazı ve m.70’teki bilirkişi çekinmesini tek başlıkta karıştırmaktır.
İlgili dilekçe ve rehberler
Tarafların ceza bilirkişi raporundaki yöntem ve veri sorunlarını ileri sürmesi için ceza davasında bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi, bilimsel mütalaa hazırlayan uzmanın duruşmada açıklama yapması için CMK 68/3 bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi dilekçesi, liste dışından atanan bilirkişinin yemin işlemi için CMK 64/6 liste dışı bilirkişi yemini dilekçesi incelenebilir. Hukuk davasındaki farklı usul için HMK 272 bilirkişinin reddi dilekçesi ve HMK 270 bilirkişilik görevini kabul zorunluluğu rehberi ceza dosyasına aynen kopyalanmadan karşılaştırmalı olarak okunabilir. Tanığın yasal sebep olmadan çekinmesiyle bilirkişiye yapılan gönderme arasındaki ilişki için CMK 60 disiplin hapsinden bırakılma dilekçesi ayrı konuyu ele alır.
Sık sorulan sorular
Bilirkişi görevi kabul ettikten sonra çekinebilir mi?
Evet. Çekinme sebebi dosya tesliminden veya inceleme başladıktan sonra öğrenilmişse CMK m.70 uyarınca gecikmeden bildirilir. Sebebin ne zaman ve hangi kayıtla öğrenildiği dilekçede gösterilir.
Taraf, bilirkişi adına CMK 70 dilekçesi verebilir mi?
CMK m.70 bilirkişinin kendi çekinmesini düzenler. Taraflar bilirkişinin reddini CMK m.69 uyarınca ve somut olguları göstererek ister.
Bilirkişinin tarafla akraba olması otomatik olarak saklanabilir mi?
Hayır. CMK m.45’teki yakınlık sebepleri m.70 aracılığıyla bilirkişiye uygulanır; ayrıca Yönetmelik m.9/3 yakın veya iş ilişkisi bulunan dosyada görevi kabul etmeme yükümlülüğü getirir.
Meslek sırrı açıklanmadan çekinme sebebi nasıl anlatılır?
Korunan bilginin içeriği değil, mesleki ilişkinin türü, tarafı, dönemi ve görevlendirme sorusuyla bağlantısı açıklanır. İncelemeye yetecek en az bilgi sunulur.
Uzmanlık alanı dışında kalan görev için hangi madde kullanılır?
CMK m.70’teki geçerli diğer sebep, CMK m.63–66 ve Bilirkişilik Yönetmeliği m.11/2 ile birlikte açıklanır. Kayıtlı uzmanlık alanı ve atama sorusu karşılaştırılır.
İş yoğunluğu tek başına çekinme sebebi midir?
Tek cümlelik iş yoğunluğu yeterli değildir. Fiilî engelin görevi bizzat, zamanında ve mesleki özenle yapmayı nasıl imkânsız kıldığı gerçek tarih ve kayıtla açıklanmalıdır.
Çekinme dilekçesi verilince rapor süresi kendiliğinden durur mu?
CMK m.70 böyle bir otomatik durma sonucu düzenlemez. Merci kararı ve rapor süresi izlenir; gerekiyorsa m.66 kapsamında ayrı süre talebi sunulur.
Çekinme yalnız bir inceleme sorusunu etkiliyorsa ne yapılır?
Etkilenen soru açıkça belirtilir ve kısmi görevlendirmenin mümkün olup olmadığı mercie bırakılır. Bilirkişi atama kararının kapsamını kendiliğinden değiştiremez.
Görevlendirme materyali hemen iade edilmeli midir?
Materyal korunur; kabul kararı ve iade usulü izlenir. İade, liste ve tutanakla, görevlendiren mercie veya onun gösterdiği birime yapılır; üçüncü kişiye devredilmez.
CMK 71 her çekinmede disiplin hapsi sonucunu doğurur mu?
Hayır. CMK m.71’in m.60/1’e göndermesi yasal sebep olmaksızın çekinmeye ilişkindir. CMK m.70 kapsamındaki sebebin varlığı merci tarafından somut olgularla değerlendirilir.
Resmî mevzuat ve kurum kaynakları
Güncel metin kontrolünde Adalet Bakanlığı 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu PDF’sindeki CMK m.69–71, tanıklıktan çekinme hükümleri için aynı resmî metindeki m.45–49 ve kabul yükümlülüğü için m.65 esas alınmıştır. Bilirkişilik meslek ilkeleri için Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Yönetmeliği m.5, 8, 9 ve 11; kurumsal işlem ve güncel kaynaklar için Bilirkişilik Daire Başkanlığı ile UYAP Bilirkişi Portalı incelenmiştir. Mevzuat kontrol tarihi 3 Ekim 2026’dır.

Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.