Adli Yardım Giderlerinden Tam veya Kısmi Muafiyet Dilekçesi | HMK 339/2 Word

Kısa ve net cevap: Mahkemenin daha önce verdiği adli yardım kararı, dava sonunda ertelenmiş giderlerin her durumda silindiği anlamına gelmez. HMK m.339/1 uyarınca adli yardım nedeniyle ertelenen yargılama giderleri ile Devletçe ödenen avanslar, dava veya takip sonunda haksız çıkan kişiden tahsil olunur. Bununla birlikte HMK m.339/2, Devletçe ödenen veya muaf tutulan yargılama giderlerinin tahsilinin adli yardımdan yararlanan kişinin mağduriyetine neden olacağının mahkemece açıkça anlaşılması hâlinde, hükümde tamamen veya kısmen ödemeden muafiyet kararı verilebilmesini düzenler. Aşağıdaki dilekçe, karar verilmeden önce gerçek mali belgeler sunularak bu özel değerlendirmenin yapılmasını istemek içindir; yeni bir adli yardım başvurusu veya adli yardım reddine itiraz değildir.

HMK 339/2 dilekçesi hangi aşamada kullanılır?

Bu dilekçe, dosyada adli yardımdan yararlanmış kişinin yargılama sonunda gider yüküyle karşılaşma ihtimali bulunduğu ve karar henüz kurulmadan önce mahkemenin HMK m.339/2 değerlendirmesi yapmasının istendiği durumda kullanılır. Kanun, tam veya kısmi muafiyet kararının “hükümde” verilebileceğini söyler. Bu nedenle talep, hüküm kurulmadan önce ve mahkemenin giderler hakkında karar verebileceği aşamada dosyaya sunulur. Karar verildikten sonra herhangi bir süre veya kanun yolu incelenmeden sıradan bir dilekçeyle hükmün değişeceği varsayılmaz.

Başvuru sahibinin daha önce adli yardım kararı almış olması temel başlangıçtır. Adli yardım talebi hiç kabul edilmemişse öncelikle HMK m.334-337 sistemindeki koşullar ve usul incelenir. adli yardım başvuru dilekçesi, dava başındaki veya yargılama sırasındaki geçici muafiyet içindir. Buradaki HMK m.339/2 talebi ise dava sonunda Devletçe karşılanan veya geçici olarak alınmayan giderlerin nihai tahsilinin doğuracağı mağduriyete ilişkindir.

Dosyada adli yardım talebi reddedilmişse HMK m.337/2 kapsamındaki itiraz usulü ayrı yürür. adli yardım reddine itiraz dilekçesi, ret kararının tebliğinden başlayan kanuni itiraz süresine ve ret gerekçesine yönelir. HMK m.339/2 dilekçesi, kaçırılmış bir ret itirazını canlandırmak veya hiç verilmemiş bir adli yardım kararını var kabul etmek için kullanılamaz.

HMK 339 hangi iki ayrı çözümü düzenler?

Adalet Bakanlığının güncel UYAP mevzuat kaydındaki HMK m.339/1, adli yardım kararı nedeniyle ertelenen bütün yargılama giderleri ile Devletçe ödenen avansların dava veya takip sonunda haksız çıkan kişiden tahsilini düzenler. Adli yardımdan yararlanan kişi haksız çıkmışsa mahkeme, uygun gördüğü durumda giderlerin en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitlerle ödenmesine karar verebilir. Bu düzenleme, ödeme borcunu kaldırmadan ödeme takvimi sağlar.

HMK m.339/2 ise farklı bir sonuç öngörür. Devletçe ödenen veya muaf tutulan yargılama giderlerinin tahsilinin, adli yardımdan yararlananın mağduriyetine neden olacağı mahkemece açıkça anlaşılırsa mahkeme hükümde tamamen veya kısmen ödemeden muafiyet kararı verebilir. 6459 sayılı Kanunun HMK m.339’a ikinci fıkrayı ekleyen TBMM metni de tam ve kısmi muafiyet ayrımını açıkça gösterir.

Bu iki çözüm dilekçede kademeli kurulabilir. Gerçek mali tablo tahsilatın başvurucuyu açıkça mağdur edeceğini gösteriyorsa öncelikle tam muafiyet, mahkeme bunu kabul etmezse ödeme gücünü aşan bölüm için kısmi muafiyet istenir. Muafiyet verilmeyen bakiye bakımından HMK m.339/1 çerçevesinde en çok bir yıl içinde aylık eşit taksit talep edilebilir. “Bir yıl erteleme” ile “bir yıl içinde eşit taksit” aynı şey değildir; talep kanun metnine uygun yazılır.

Muafiyet hangi giderleri kapsayabilir?

HMK m.339/2, adli yardım kararı nedeniyle Devletçe ödenen veya muaf tutulan yargılama giderlerinden söz eder. Dosyada bu kapsamda hangi kalemlerin bulunduğu mahkeme kayıtlarından belirlenir. Harç, tebligat, bilirkişi, keşif, tanık, dosya ve zorunlu diğer yargılama giderleri kalem kalem incelenir. bilirkişi ve keşif giderlerinin adli yardım kapsamı hakkındaki açıklama, yargılama sırasında Devletçe avans olarak karşılanan giderlerin niteliğini gösterir.

Dilekçede tahmini veya yuvarlanmış bir toplam kullanılmaz. Mahkemenin gider dökümü, vezne kaydı, bilirkişi ve keşif ödeme belgeleri ile harç hesabı esas alınır. Başvurucu her kalem için “Devletçe ödendi”, “adli yardım nedeniyle alınmadı” veya “tarafımdan ödendi” ayrımını yapar. Daha önce kendi ödediği gideri ikinci kez muafiyet hesabına katmaz; karşı taraftan tahsil edilecek veya başka bir kararla yükletilmiş kalemi de kendisine aitmiş gibi göstermez.

Karşı taraf lehine hükmedilen vekâlet ücreti otomatik olarak HMK m.339/2 kapsamındaki “Devletçe ödenen veya muaf tutulan yargılama gideri” sayılmaz. Dilekçe, kanunun açık kapsamını aşarak karşı taraf vekâlet ücretinin de mutlaka silineceğini ileri sürmez. Yargılama giderlerinin hangi tarafa ve hangi oranda yükletileceği HMK m.326 ve devamı hükümleri ile hüküm sonucuna göre belirlenir; m.339/2 değerlendirmesi bunların içindeki özel Devlet gideri boyutuna odaklanır.

Tahsilatın mağduriyet doğuracağı nasıl gösterilir?

Kanun, mağduriyetin mahkemece “açıkça” anlaşılmasını arar. Bu nedenle yalnız “maddi durumum kötü” cümlesi yeterli bir açıklama değildir. Başvurucu, güncel net geliri, düzenli sosyal yardım veya nafaka gelirini, kira ve zorunlu barınma giderini, elektrik-su-ısınma gibi temel giderleri, sağlık ve engellilik giderlerini, çocukların eğitim ve bakım giderlerini, bakmakla yükümlü olduğu kişileri ve zorunlu borç ödemelerini belgeleriyle gösterir. İhtiyari harcamalarla zorunlu geçim kalemleri birbirinden ayrılır.

Gelir bulunmaması hâlinde bu durum da belgeye bağlanır. İşsizlik kaydı, SGK hizmet dökümü, sosyal yardım kaydı, emekli aylığı bilgisi, ücret bordrosu, kira sözleşmesi, sağlık raporu ve düzenli tedavi giderleri dosyanın niteliğine göre kullanılabilir. Banka hesap dökümü sunulacaksa yalnız ilgili dönemi ve mali durumu gösteren kayıtlar eklenir; internet bankacılığı şifresi, kart güvenlik kodu veya ilgisiz kişisel hareketler paylaşılmaz.

Malvarlığı kaydı varsa saklanmaz. Taşınmazın aile konutu olması, gelir getirmemesi, haciz veya ipotek altında bulunması, paylı mülkiyet nedeniyle hemen paraya çevrilememesi somut belgelerle açıklanabilir. Araç kaydı varsa aracın engellilik, çalışma veya tedavi ulaşımı için zorunlu olup olmadığı; değeri ve üzerindeki takyidatlar gösterilir. Malvarlığını gizlemek hem talebin güvenilirliğini zedeler hem HMK m.338 kapsamındaki kaldırma değerlendirmesini gündeme getirebilir.

Mali durum tablosu nasıl hazırlanır?

Ekli mali tabloda aylık gelir toplamı ile zorunlu gider toplamı aynı dönem için yazılır. Yıllık veya üç aylık ödeme, aylık karşılığı açıklanarak gösterilir. Bir defalık gelir sürekli aylık gelir gibi yazılmaz; düzenli gelir de saklanmaz. Hane içindeki başka kişinin geliri başvurucunun serbestçe kullanabildiği para kabul edilmeden, ortak giderlere katkısı ve bakmakla yükümlülük ilişkisi açıklanır.

İkinci tabloda dosyadan kaynaklanan yargılama giderleri yer alır. Her satırda gider türü, ödeme tarihi, Devletçe ödenen tutar, adli yardım nedeniyle alınmayan tutar ve belge numarası bulunur. Toplam giderin tek seferde tahsil edilmesi hâlinde kira, gıda, tedavi veya çocuk bakımının hangi kısmının karşılanamayacağı rakamsal olarak gösterilir. Mağduriyet bağlantısı, genel ekonomik şikâyetle değil tahsilat ile zorunlu geçim arasındaki somut farkla kurulur.

Başvurucu tam muafiyet istiyorsa neden kısmi ödeme dahi yapamayacağını açıklar. Kısmi muafiyet istiyorsa ödeyebileceği gerçek tutarı veya oranı ve bunun hangi gelir hesabına dayandığını belirtir. Alternatif taksit talebinde aylık eşit taksidin karşılanabilir olması gerekir. Kişinin gelirinin çok üzerinde sembolik olmayan bir taksit yazmak, talebi uygulanabilir kılmaz.

İlk adli yardım kararı ile nihai muafiyet arasındaki fark

HMK 335 kapsamında adli yardımın sonuçları geçici niteliktedir. Yargılama sürerken harç ve gider avansını peşinen ödeyemeyen kişinin hak arama yoluna erişimi korunur. Mahkeme yardımın bütününü veya yalnız belirli kısımlarını tanıyabilir; yardım kural olarak hükmün kesinleşmesine kadar devam eder. Ancak geçici muafiyet, davanın sonunda giderlerin hiçbir koşulda tahsil edilmeyeceğine ilişkin kesin bir sonuç değildir.

HMK m.339, dava veya takip sonunda nihai gider aşamasını düzenler. Birinci fıkra tahsil ve taksit, ikinci fıkra ise açık mağduriyet hâlinde hükümde tam veya kısmi muafiyet imkânı getirir. Bu nedenle aynı belgeler iki aşamada farklı soruya cevap verir: İlk aşamada kişi yargılama giderini peşinen karşılayabiliyor mu; son aşamada Devletçe karşılanan veya alınmayan giderlerin tahsili bugün açık mağduriyet doğuracak mı?

Adli yardımın HMK m.338 uyarınca kaldırılması da başka bir konudur. Kasten veya ağır kusurla yanlış mali bilgi verildiğinin ortaya çıkması ya da mali durumun sonradan yeterince iyileşmesi hâlinde yardım kararı kaldırılabilir. HMK m.339/2 talebi ise yardımın kaldırılmasını değil, gerçek ve güncel mali durum nedeniyle nihai Devlet giderinin tahsilinden muafiyet değerlendirmesini hedefler.

Talep ne zaman ve nasıl dosyaya sunulur?

Kanundaki “mahkeme, hükümde” ifadesi nedeniyle talep, hüküm kurulmadan önce dosyada bulunmalıdır. Tahkikatın tamamlanmasına yakın aşamada gider kalemleri ve mali durum güncellenebilir. Mahkeme sözlü yargılama için süre vermişse, dilekçenin sunulması o aşamadaki usul kurallarını ortadan kaldırmaz. Belge sunma imkânı, tahkikatın bitirilmesi ve hüküm aşaması somut dosya takviminden kontrol edilir.

Dilekçe mahkemeye, mevcut esas numarasıyla sunulur. Ayrı ve yeni bir dava açıldığı izlenimi oluşturulmaz. Talepte adli yardım kararının tarihi ve kapsamı, Devletçe karşılanan giderler, güncel mali durum, tahsilatın doğuracağı somut mağduriyet ve istenen tam/kısmi muafiyet açıkça yazılır. Mahkemenin henüz kesinleştirmediği gider toplamı hakkında gerçek dışı kesin rakam kurulmaz; mevcut kayıtların çıkarılması ve değerlendirilmesi istenir.

Hüküm verilmişse kararın giderler ve HMK m.339/2 talebi yönünden ne içerdiği okunur. Talep hakkında karar verilmemesi, yanlış gider yükü veya eksik inceleme bulunduğu düşünülüyorsa uygulanabilecek yol kararın türü, tebliğ tarihi ve kanun yolu durumuna göre belirlenir. İnternetteki bu örnek, süresi geçmiş hükmü her zaman değiştiren bağımsız bir “muafiyet başvurusu” gibi kullanılmaz.

Adli yardım giderlerinden muafiyet dilekçesi örneği

Aşağıdaki örnek, hüküm kurulmadan önce aynı dosyaya sunulacak talep için hazırlanmıştır. Köşeli parantezli alanlar mahkemenin gerçek kayıtlarıyla doldurulur. Tam muafiyet, kısmi muafiyet ve taksit seçeneklerinden olaya uymayanlar silinir. Belgesiz gelir veya gider rakamı eklenmez.

Düzenlenebilir Word dilekçesini indirin. Word belgesinde tam muafiyet, kısmi muafiyet ve taksit seçenekleri aynı anda kesin sonuç gibi bırakılmaz; gerçek mali duruma uyan talep seçilir. Tarih, dosya numarası, gider kalemleri ve ekler mahkeme kayıtlarıyla eşleştirilir.

Dilekçe sunulmadan önce son kontrol

İlk kontrol, dosyada gerçekten kabul edilmiş bir adli yardım kararı bulunup bulunmadığıdır. Kararın yalnız belirli giderlere ilişkin olması hâlinde kapsam dışındaki kalemler m.339/2 dilekçesine otomatik olarak eklenmez. İkinci kontrol, başvurucunun dava veya takip sonunda haksız çıkma ihtimali nedeniyle gider yükünün gündeme gelip gelmediğidir. Henüz gider sorumluluğu belli değilse talep, mahkemenin hükümde yapacağı değerlendirmeye yöneltilir.

Üçüncü kontrol, mali belgelerin güncelliğidir. Yıllar önce alınmış fakirlik belgesi tek başına bugünkü mağduriyeti göstermeyebilir. Son ücret, emekli aylığı, işsizlik, kira, sağlık ve malvarlığı kayıtları mümkün olan en güncel dönemden sunulur. Belgeler birbirini doğrulamalıdır; dilekçedeki aylık toplam ile ekli tablodaki toplam farklı bırakılmaz.

Dördüncü kontrol, talebin kapsamıdır. HMK m.339/2 Devletçe ödenen veya muaf tutulan yargılama giderlerine ilişkindir. Karşı taraf vekâlet ücreti, özel borçlar veya dosya dışındaki kamu alacakları aynı hükümle otomatik olarak silinmiş sayılmaz. Beşinci kontrol, alternatif talebin uygulanabilirliğidir. Kısmi muafiyet veya taksit isteniyorsa ödenebilir gerçek tutar yazılır; mahkemeye sunulan mali tabloyla çelişen bir teklif verilmez.

Sık sorulan sorular

Adli yardım kararı bütün giderleri kesin olarak siler mi?

Hayır. HMK m.335 geçici muafiyet ve Devletçe avans imkânı sağlar. Nihai tahsil, taksit ve tam/kısmi muafiyet HMK m.339 kapsamında ayrıca değerlendirilir.

HMK 339/2 talebi yeni bir adli yardım başvurusu mudur?

Hayır. Bu talep, kabul edilmiş adli yardım kapsamında Devletçe karşılanan veya alınmayan giderlerin dava sonundaki tahsilinin açık mağduriyet doğurmasına ilişkindir.

Mahkeme tam muafiyet vermek zorunda mıdır?

Hayır. Kanun, mağduriyetin mahkemece açıkça anlaşılması hâlinde tamamen veya kısmen muafiyet kararı verilebileceğini düzenler. Mali durum ve mağduriyet belgelerle gösterilir.

Kısmi muafiyet ile taksit aynı şey midir?

Hayır. Kısmi muafiyette giderin bir bölümü ödenmez; taksitte borç kaldırılmadan muafiyet dışındaki tutar en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitlerle ödenir.

Karşı taraf vekâlet ücreti de HMK 339/2 ile silinir mi?

Hüküm, adli yardım nedeniyle Devletçe ödenen veya muaf tutulan yargılama giderlerine yöneliktir. Karşı taraf vekâlet ücretinin otomatik olarak bu kapsamda silindiği ileri sürülmez.

Talep ne zaman sunulmalıdır?

HMK m.339/2 muafiyet kararının hükümde verilebilmesini düzenlediğinden talep hüküm kurulmadan önce, dosyanın usul aşamasına uygun zamanda sunulur.

Yalnız fakirlik belgesi yeterli midir?

Tek başına yeterli olduğu varsayılmaz. Güncel gelir, zorunlu gider, bakmakla yükümlü olunan kişiler, malvarlığı ve tahsil edilecek gider toplamı birlikte belgelenir.

Malvarlığım varsa muafiyet isteyemez miyim?

Malvarlığı gizlenmez; niteliği, gelir getirip getirmediği, takyidatları ve zorunlu kullanım durumu açıklanır. Mahkeme bütün mali tabloyu değerlendirir.

Hüküm verildikten sonra bu örnekle karar değişir mi?

Otomatik olarak değişmez. Verilmiş hükmün içeriği, tebliğ tarihi ve açık kanun yolu somut dosyada incelenmeden basit dilekçeyle değişiklik yapılacağı kabul edilemez.

Muafiyet verilmezse hangi alternatif istenebilir?

Başvurucu, muaf tutulmayan bakiye için HMK m.339/1 uyarınca en çok bir yıl içinde aylık eşit taksit talep edebilir; bu karar da mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır.