Afet Toplanma Alanı Nasıl Belirlenir ve Değiştirilir? | 10809 m.14/8 ve 14/12 (2026)

Afet ve acil durum toplanma alanları, afetin hemen sonrasında vatandaşların güvenli şekilde bir araya gelmesi, ilk bilgilendirmeyi alması ve sonraki yönlendirmelerin yapılması için önceden belirlenen alanlardır. 10809 sayılı Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliğinin 14 üncü maddesinin sekizinci fıkrası, bu alanların nasıl belirleneceğini ve korunacağını; on ikinci fıkrası ise mevcut toplanma alanının hangi şartlarla değiştirilebileceğini açıkça düzenler.

Toplanma alanları, Afet Tahliye ve Yerleştirme Planlama Grubu tarafından belirlenen kriterler dikkate alınarak belediyeler ve özel idare teşkilatları tarafından belirlenir ve denetlenir. Alan, toplanma alanı vasfını kaybedecek şekilde farklı amaçla kullanılamaz. Vatandaşın erişilebilir formatlarda bilgilendirilmesi için alanlarda erişilebilir işaretleme yapılır. Alan değişikliğinde ise valilik, il jandarma komutanlığı ve il AFAD müdürlüğü bilgilendirilir; muadil alan belirlenir ve vali uygun görüşü alınır.

Afet toplanma alanı nedir?

Toplanma alanı, afetin hemen ardından insanların tehlikeli yapılardan ve riskli bölgelerden uzaklaşıp güvenli şekilde bir araya gelebileceği, yakınlarıyla buluşabileceği ve resmî bilgilendirme alabileceği açık alandır. Bu işlev, geçici barınma alanından farklıdır. Toplanma alanı ilk aşama güvenli buluşma alanıdır; geçici barınma ise çadır, konteyner veya uygun tesislerde daha uzun süreli yaşam ve temel hizmet düzenidir.

Yönetmelik m.9/4 toplanma alanlarının kapasite ve koordinatlarıyla AYDES’e ve ilgili plan haritalarına işlenmesini öngörür. M.14/8 ise bu alanı kimin belirleyeceğini, denetleyeceğini, nasıl korunacağını ve nasıl işaretleneceğini düzenler.

Bu nedenle internette veya eski bir belediye haritasında görülen her açık alan güncel resmî toplanma alanı sayılmaz. Güncel plan, belediye/özel idare kayıtları ve AYDES/AFAD verisi esas alınmalıdır.

Toplanma alanını kim belirler?

10809 m.14/8’e göre toplanma alanları belediyeler ve özel idare teşkilatları tarafından belirlenir. Belirleme işlemi serbest takdirle değil, Afet Tahliye ve Yerleştirme Planlama Grubunun belirlediği kriterler dikkate alınarak yapılır. Büyükşehir olan illerde büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev paylaşımı kendi kuruluş ve imar mevzuatıyla birlikte uygulanır.

Belediyenin alan belirlemesi, il afet planlama sisteminden bağımsız değildir. Alanın kapasitesi ve koordinatı yerel afet grubu planına işlenmeli; il afet müdahale planıyla uyum sağlanmalıdır. Bir ilçede belirlenen alan, ilin tahliye ve yerleştirme planıyla çelişmemelidir.

Özel idare teşkilatı bulunan illerde bu idarelerin görev alanındaki yerleşimler için aynı hüküm uygulanır. Amaç, kırsal ve kentsel yerleşimlerde toplanma kapasitesinin birlikte planlanmasıdır.

Toplanma alanı belirlenirken hangi kriterler dikkate alınır?

Yönetmelik kriterleri tek tek saymak yerine Afet Tahliye ve Yerleştirme Planlama Grubunun belirleyeceği kriterlere atıf yapar. Bu nedenle güncel AFAD/TAMP planlama dokümanları esas alınmalıdır. Alan seçiminde afet tehlikesinden uzaklık, erişim, nüfus kapasitesi, tahliye güzergâhı, açık alan niteliği, ikincil riskler ve engelli erişilebilirliği gibi unsurlar önem taşır.

Toplanma alanı yüksek duvar, yıkılma riski bulunan bina, enerji hattı, tehlikeli tesis veya sel güzergâhı gibi ikincil tehlikelerin içinde kalmamalıdır. Alanın afet sonrası yaya ulaşımı mümkün olmalı ve bölgedeki nüfusu makul kapasitede karşılamalıdır.

Alan seçimi yalnızca metrekare hesabına indirgenemez. Giriş-çıkış, acil araç erişimi, bilgilendirme imkânı, gece aydınlatması, erişilebilirlik ve gerektiğinde temel ihtiyaç ulaştırma kapasitesi birlikte değerlendirilmelidir.

Toplanma alanlarını kim denetler?

M.14/8, belirleme yetkisi yanında denetim görevini de belediyeler ve özel idare teşkilatlarına verir. Denetim, alanın plan üzerinde bulunup bulunmadığını kontrol etmekle sınırlı değildir; fiilen açık, erişilebilir ve işaretli olup olmadığı da kontrol edilmelidir.

Bir alanda sonradan yapı, otopark, şantiye, depo veya kalıcı tesis oluşturulmuşsa toplanma kapasitesi etkilenebilir. Denetimde bu değişiklik tespit edilip plan ve veri sistemi güncellenmelidir. Alan kullanılabilirliğini kaybetmişse m.14/12’deki değişiklik usulü uygulanmalıdır.

Denetimin periyodik yapılması önemlidir. Afet planlarının yıllık güncelleme dönemleri, alan kontrolü için asgari takvim sağlar; ancak yıl içinde meydana gelen önemli değişiklikte 31 Aralık beklenmemelidir.

Toplanma alanı başka amaçla kullanılabilir mi?

Yönetmelik açık koruma hükmü getirir: toplanma alanı olarak belirlenen yerler, toplanma alanı vasfını kaybedecek şekilde farklı amaçla kullanılamaz. Ölçüt, alanın afet anındaki toplanma işlevinin ortadan kalkıp kalkmadığıdır.

Bu nedenle kısa süreli ve alanın afet işlevini bozmayan kullanım ile alanı kalıcı olarak yapılaştıran veya erişimi kapatan kullanım aynı değildir. Somut projenin alan kapasitesi, giriş-çıkış, güvenlik ve erişilebilirlik üzerindeki etkisi değerlendirilmelidir.

Planlama makamının “başka yerde alan var” düşüncesiyle mevcut toplanma alanını kendiliğinden kaldırması mümkün değildir. Değişiklik m.14/12’deki bilgi verme, muadil alan ve vali uygun görüşü şartlarına tabidir.

Toplanma alanlarında işaretleme zorunlu mu?

Evet. M.14/8, belediyeler ve özel idare teşkilatlarının vatandaşın erişilebilir formatlarda bilgilendirilmesi amacıyla toplanma alanlarında erişilebilir şekilde işaretleme yapmasını emreder. Bu hüküm, alanın haritada bulunmasının yeterli olmadığını gösterir.

İşaret, afet sırasında elektrik veya internet kesildiğinde de alanın tanınmasına yardımcı olur. Konum, alan adı ve gerektiğinde yönlendirme işaretleri görünür, anlaşılır ve erişilebilir olmalıdır. Engelli bireyler bakımından yalnızca küçük yazılı tabela yeterli olmayabilir.

İşaretin güncel alanla eşleşmesi gerekir. Alan değişmişse eski tabelanın kaldırılması ve yeni alanın işaretlenmesi, yanlış yönlendirmeyi önlemek için zorunludur.

Toplanma alanı hangi usulle değiştirilebilir?

10809 m.14/12 değişiklik için özel usul kurar. Toplanma alanında değişiklik yapılması istendiğinde valilik, il jandarma komutanlığı ve il afet ve acil durum müdürlüğüne bilgi verilmesi gerekir. Bunun yanında mevcut alanın yerine muadil alan belirlenmeli ve il valiliğinden uygun görüş alınmalıdır.

Bu nedenle belediye imar veya yatırım kararı tek başına afet toplanma alanını ortadan kaldırmaya yetmez. Afet planlama sistemi içinde ilgili makamların bilgilendirilmesi ve valinin olumlu görüşü gerekir.

Değişiklik kararının plan, harita, tabela ve AYDES kayıtlarına aynı anda yansıtılması gerekir. Eski alanın sistemde aktif görünmesi vatandaşın ve ekiplerin yanlış yönlendirilmesine neden olabilir.

Muadil alan ne demektir?

Yönetmelik, değişiklikte “muadilinin belirlenmesi” şartını getirir. Bu, eski alanın yerine yalnızca herhangi bir boş arsa gösterilmesinin yeterli olmadığı anlamına gelir. Yeni alan, afet toplanma işlevini karşılayacak uygun kapasite, erişim, güvenlik ve konum özelliklerine sahip olmalıdır.

Muadillik değerlendirmesinde hizmet verilen nüfus, yürüme erişimi, alan büyüklüğü, tehlike kaynaklarından uzaklık ve bağlantı yolları dikkate alınmalıdır. Kentin başka ucundaki büyük bir alan, mahalle ölçeğindeki eski alanın işlevsel muadili olmayabilir.

Yeni alanın da Afet Tahliye ve Yerleştirme Planlama Grubu kriterlerine uygun olması gerekir. Muadil alan belirlenmeden mevcut alanın işlevsiz hâle getirilmesi m.14/12 ile bağdaşmaz.

Valinin uygun görüşü neden gereklidir?

Toplanma alanı il afet müdahale planının parçasıdır ve ilin genel tahliye-yerleştirme kapasitesini etkiler. Bu nedenle Yönetmelik değişiklikte valilik uygun görüşünü şart koşar. Valilik, değişikliğin yalnızca ilgili belediye sınırı içinde değil, ilin afet kapasitesi bakımından etkisini değerlendirebilir.

İl AFAD müdürlüğünün bilgilendirilmesi teknik plan ve AYDES verisinin güncellenmesi; il jandarma komutanlığının bilgilendirilmesi ise özellikle güvenlik ve erişim boyutunun koordinasyonu açısından önemlidir.

Valinin uygun görüşü alınmadan alanın fiilen başka kullanıma geçirilmesi, afet planıyla saha durumunu birbirinden koparır. Bu durum afet anında ciddi koordinasyon sorunu yaratır.

Toplanma alanları AYDES ve haritalarda nasıl tutulur?

M.9/4 uyarınca toplanma alanları kapasite ve koordinatlarıyla AYDES’e ve ilgili plan haritalarına işlenir. Bu kayıt, vatandaş bilgilendirmesi ve kurumlar arası kaynak planlaması için ortak coğrafi referans sağlar.

Alan değiştiğinde eski koordinat pasife alınmalı, yeni muadil alanın koordinat ve kapasitesi işlenmelidir. Yönetmeliğin 11 inci maddesi ilgili afet grubu verilerinin AYDES’te sürekli güncel tutulmasını zorunlu kılar.

Afet coğrafi verilerinin AFAD’a aktarımı için m.13/6 rehberi, yerel plan haritalarının kapsamı için m.9 rehberi incelenebilir.

Toplanma alanı ile geçici barınma alanı arasındaki fark nedir?

Toplanma alanı, afet sonrası ilk güvenli buluşma ve bilgilendirme noktasıdır. Geçici barınma alanı ise afetzedelerin daha uzun süre kalacağı çadır, konteyner veya uygun tesis yerleşimidir. Bu nedenle altyapı ve hizmet kapasitesi aynı değildir.

Geçici barınma alanı m.14/7’ye göre valilikçe kurulan komisyon tarafından, Afet Barınma Grubu kriterleriyle belirlenir. Toplanma alanı m.14/8’e göre belediyeler ve özel idare teşkilatlarınca Afet Tahliye ve Yerleştirme Planlama Grubu kriterleriyle belirlenir.

Geçici barınmanın ayrıntıları için geçici barınma alanı rehberimiz incelenebilir.

Sonuç

10809 sayılı Yönetmelik m.14/8 ve m.14/12, afet toplanma alanlarının belirlenmesi ve değiştirilmesi için açık bir koruma sistemi kurmuştur. Alanı belediyeler ve özel idare teşkilatları belirler ve denetler; kriterleri Afet Tahliye ve Yerleştirme Planlama Grubu belirler. Alan başka kullanımla vasfını kaybedemez ve erişilebilir şekilde işaretlenir.

Toplanma alanı değiştirilecekse ilgili kurumlara bilgi verilmeli, muadil alan belirlenmeli ve valinin uygun görüşü alınmalıdır. Değişiklik plan, AYDES, harita ve saha işaretlerinde birlikte güncellenmelidir.

Resmî kaynak: 31 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete – 10809 sayılı Karar eki Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği. Güncel toplanma alanı bilgisi için AFAD ve ilgili belediye/valilik resmî kaynakları kullanılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular