Alman İthalatçı Türk Lityum Pilinde UN 38.3 Test Özeti Eksikse: ADR Taşıma Reddi ve CISG Rücu
Hızlı özet tablosu
| Denetim | Temel hüküm | İlk belge |
|---|---|---|
| UN 3480 / UN 3481 | ADR 2025 tablo A | Ürün ve ambalaj tanımı |
| Test özeti gerekli mi? | UN Manual 38.3 ve 38.3.5 | Model bazlı test özeti |
| Taşıyıcı ret sebebi | ADR 1.4; CMR m.6, 8, 17 | Yazılı ret ve CMR |
| Türk satıcıya rücu | CISG m.34,35,38,39,74–77 | Sözleşme, ihbar, gider faturaları |
İçindekiler – 34 hukuk analizi başlığı
- 1. Somut uyuşmazlığın hukukî niteliği
- 2. Ürünün kimliği: hücre, batarya paketi ve cihaz
- 3. UN 3480 ile UN 3481 ayrımının sonuçları
- 4. UN 38.3 testi ile test özeti aynı şey değildir
- 5. UN 38.3.5 özetinde hangi bilgiler araştırılır?
- 6. T.1–T.8 testleri ve ispat değeri
- 7. 2025 değişikliği ve 2026 tarihli sevkiyat
- 8. ADR 2025 uygulaması ve kamu hukuku boyutu
- 9. ADR özel hüküm 188 ve küçük pil istisnası
- 10. Hasarlı veya kusurlu bataryanın taşınması
- 11. P903, P908 ve diğer paketleme talimatları
- 12. Etiket, UN numarası ve taşıma belgesinin delil niteliği
- 13. Karayolu, denizyolu ve havayolu ayrımı
- 14. CISG uygulama şartı ve tarafların işyeri
- 15. CISG m.34 kapsamında belge teslimi
- 16. CISG m.35 kapsamında uygunluk
- 17. Incoterms ile düzenleyici sorumluluk aynı değildir
- 18. Gönderen ve taşıyıcı rolleri
- 19. Taşıyıcının reddinin ispatı
- 20. CISG m.38–39 inceleme ve ihbar
- 21. CISG m.40 ve m.44 istisnaları
- 22. HMK m.400 uyarınca delil tespiti
- 23. Elektronik delil ve HMK m.199, 219–220
- 24. Numune ve laboratuvar raporunun sınırı
- 25. CISG m.74 tazminat ve öngörülebilirlik
- 26. CISG m.77 ve zararın azaltılması
- 27. CISG m.46, 48, 49 ve 50 hakları
- 28. CISG m.47 ve kesin olmayan ek süre
- 29. Riskin geçişi ve taşıma masrafı
- 30. CMR sözleşmesi: kim taşıyıcıya yönelir?
- 31. Görev, yetki, arabuluculuk ve uygulanacak hukuk
- 32. İhtarnamenin içeriği ve örnek hesap mantığı
- 33. Hızlı delil dosyası: hangi sırayla?
- 34. Önceki pil kayıt yazılarından farklı arama niyeti
1. Somut uyuşmazlığın hukukî niteliği
Alman ithalatçı, Türkiye'de üretilen lityum iyon hücre veya batarya paketini satın almış; sevkiyat başlamadan ya da taşıma sırasında lojistik işletmesi UN 38.3 test özetinin ibrazını istemiş olabilir. Burada üç ayrı ilişki doğar: pilin teknik olarak taşınabilirliği, tehlikeli madde taşımacılığındaki gönderen ve taşıyıcı yükümlülükleri, Türk satıcı ile Alman alıcı arasındaki milletlerarası mal satım sözleşmesi. Test özetinin bulunmaması, tek başına pilin testten hiç geçmediğini kesin biçimde ispatlamaz; fakat taşımacılıkta istenen belge setinin eksikliği sözleşmede vaat edilen sevk edilebilirlik şartına aykırılık oluşturabilir. Dava stratejisinde önce bu ayrım kurulmalı; taşıyıcının yazılı ret gerekçesi, ürün modeli ve sözleşmedeki doküman teslim şartı birlikte incelenmelidir.
2. Ürünün kimliği: hücre, batarya paketi ve cihaz
Yazışmada yalnız “lityum pil” ibaresinin geçmesi yeterli değildir. Tekil hücre, birden çok hücre içeren batarya, cihaz içine yerleştirilmiş batarya ve cihazla beraber ayrıca paketlenmiş batarya farklı taşıma tanımlarına karşılık gelir. Ürün tipi, kapasite, nominal enerji, model, seri/parti, üretim yılı, gönderilen paket sayısı ve taşıma sırasında hasar olup olmadığı belirlenmelidir. Özellikle üreticinin hücreye ait eski bir raporu bütün batarya paketi için sunduğu durumlarda test edilmiş tasarımın piyasaya arz edilen ürünle özdeşliği ayrıca sorgulanır. Alıcı, yalnız katalog fotoğrafı üzerinden uygunluk sonucuna varmamalı; teknik özellik föyü, üretici tanımı, batarya mimarisi ve sevk edilen fizikî numuneyi tutarlı bir dosyada eşleştirmelidir.
3. UN 3480 ile UN 3481 ayrımının sonuçları
ADR 2025 tehlikeli madde cetvelinde UN 3480, bağımsız taşınan lityum iyon bataryalara; UN 3481 ise ekipman içinde bulunan veya ekipmanla paketlenmiş lityum iyon bataryalara ilişkindir. Aynı batarya kimyası için sevk biçiminin farklı olması uygun paketleme, işaretleme ve taşıma belgesi değerlendirmesini değiştirir. Sözleşmede “batarya aksesuarı” yazılması otomatik sınıflandırma sağlamaz. Taşıma evrakındaki UN numarası, ticari faturadaki ürün, ambalajdaki fiilî yerleşim ve CMR sevk mektubundaki açıklama karşılaştırılmalıdır. Uygun bir teknik inceleme gerçekleşmeden taşıyıcının hatalı sınıflandırmayı düzeltmesi veya malın başka araçla gönderilmesi kesin bir çözüm olarak sunulmamalıdır.
4. UN 38.3 testi ile test özeti aynı şey değildir
BM Test ve Kriterler El Kitabı Bölüm III alt bölüm 38.3, belirli lityum hücre ve batarya tasarımlarına uygulanacak test dizisini düzenler; 38.3.5 ise buna ilişkin test özeti hakkında hükümler içerir. Laboratuvarın ayrıntılı ham testi, uygunluk sertifikası, laboratuvar akreditasyon belgesi ve alıcıya sunulan “test summary” birbirinden farklı belgelerdir. Satıcının tek sayfalık “UN 38.3 passed” ifadesi yahut katalog etiketi, ilgili özetin yerini her durumda almaz. Öte yandan test özetinin taranmış nüshasının bulunmaması otomatik olarak ürünün tüm testlerden başarısız geçtiği anlamına da gelmez. Hukukî iddia doğru kurulmalıdır: eksik sunulan belgenin sözleşmeye ve uygulanacak sevk standardına göre ne zaman gerekli olduğu somutlaştırılmalıdır.
5. UN 38.3.5 özetinde hangi bilgiler araştırılır?
Test özetinin gerçekliğini kontrol ederken üretici adı ve iletişim bilgisi, laboratuvar kimliği, ilgili hücre veya bataryanın fiziksel tanımı, model/ürün tanımlayıcısı, test raporu kimliği ve tarihi, uygulanan testler ile sonuçları, ilgili baskı ve imza/onay bilgileri karşılaştırılmalıdır. Taşıyıcı ayrıca ürün varyantlarını aynı test özeti kapsamına sokan üretici açıklamasını isteyebilir. Özetin bulunması dahi, üretici değişikliği veya enerji kapasitesi değişmiş başka modelin bu belgeyle otomatik sevk edilebileceğini göstermez. Alıcının talebi teknik dosya indeksinden başlayıp parti ve model numarasına inmeli; çelişkiler uzman raporunda ayrı kalemler olarak gösterilmelidir. Böylece belgesizlik iddiası soyut bir uygunluk itirazı olmaktan çıkar.
6. T.1–T.8 testleri ve ispat değeri
UN 38.3 kapsamında irtifa simülasyonu, sıcaklık, titreşim, darbe, dış kısa devre, darbe/ezilme, aşırı şarj ve zorlamalı deşarj gibi farklı test aşamaları bulunur. Her test her hücre ve batarya türüne aynı şekilde uygulanmayabilir; geçerli tasarım ve taşıma tipi esas alınır. Dava dosyasında bir internet şemasındaki T.1–T.8 kutularını işaretlemek yeterli değildir. Test kurumunun düzenlediği raporun hangi revizyona, numune planına ve model koduna dayandığı gösterilmelidir. Satıcı raporu sonradan temin ederse özetin düzenlenme tarihi ve daha önce taşınması planlanan ürünle uyumu araştırılır. Teknik nedensellik bakımından mahkemede uzman bilirkişi incelemesi talep edilmesi önem taşır.
7. 2025 değişikliği ve 2026 tarihli sevkiyat
UNECE, Test ve Kriterler El Kitabı sekizinci revizyonunu 2023'te, bu revizyona birinci değişikliği 12 Eylül 2025'te yayımlamıştır. 2025 değişikliğinin 38.3 alanında açıklık sağlayan hükümleri bulunması, geçmişte belirli kurallara göre yapılmış bütün testlerin kendiliğinden geçersiz olduğu anlamına gelmez. Hukukî kontrol, testin yapıldığı tarihte uygulanabilen revizyon, mevcut ADR geçiş hükümleri ve ürün üzerinde değişiklik yapılıp yapılmadığı üzerinden yürütülür. 1 Kasım 2026 tarihli bir analizde 2027 için yayımlanan taslak ADR değişiklikleri yürürlükteymiş gibi kullanılmamalıdır. Konunun uzmanına yürürlük, geçiş ve test tasarımı eşdeğerliği hakkında tarihli, gerekçeli görüş aldırılmalıdır.
8. ADR 2025 uygulaması ve kamu hukuku boyutu
UNECE'nin ECE/TRANS/352 numaralı ADR 2025 düzenlemesi 1 Ocak 2025 itibarıyla uygulanmaya başlamış; önceki sürüme ilişkin genel geçiş dönemi 30 Haziran 2025 sonunda kapanmıştır. ADR, ürünün hangi UN numarasıyla sınıflandırıldığından paketleme talimatına, etiketlemeye, araç ve sürücü şartlarına kadar ayrı yükümlülükler getirir. “Cihaz zaten CE işaretli” veya “Alman EAR kaydı var” savunması, UN 38.3 teknik taşımacılık gerekliliğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. İhlalin yaptırımı ve taşımanın durdurulması ayrı idari süreçlerdir; bunların bedelinin kime yükleneceği ise satış sözleşmesindeki görev dağılımı ve tazminat hukuku ile belirlenir.
9. ADR özel hüküm 188 ve küçük pil istisnası
ADR 2025 özel hüküm 188 belirli küçük hücre ve bataryalar için şartlı kolaylaştırılmış taşıma kuralları öngörür. Lityum iyon hücrede 20 Wh ve bataryada 100 Wh üst sınırları tek başına muafiyet belgesi değildir; paketleme, kısa devreden korunma ve gerekli işaretleme gibi diğer şartlar da değerlendirilir. Gönderici, bu hükmü uygulayacağı için 38.3 test koşullarının otomatik olarak ortadan kalktığını varsayamaz. Taşıyıcının “SP188 mümkün değil” açıklaması enerji değeri, paket kütlesi ve fizikî ambalaj koşullarıyla doğrulanmalıdır. Uyuşmazlıkta eksik belge iddiası ile yanlış istisna uygulanması farklı kusur sebepleridir; zararın doğru kişiye yöneltilebilmesi için bu farklılık somutlaştırılmalıdır.
10. Hasarlı veya kusurlu bataryanın taşınması
Paketin ezilmesi, hücre şişmesi, sıvı sızıntısı, olağan dışı ısınma veya batarya yönetim sistemi arızası gibi olgular dosyaya girerse sıradan sevkiyat planı geçerli olmayabilir. ADR özel hüküm 376 ve ilgili paketleme talimatları hasarlı veya kusurlu piller için farklı değerlendirmeler içerir. Bu durumda alıcının yalnızca eksik test özetini e-posta ile istemesi taşıma engelini kaldırmaz. İlk yapılacak işlem, malı güvenli koşullarda muhafaza etmek, hasarın fotoğraf ve tutanakla kaydını sağlamak, taşıyıcıdan gerekçe istemek ve gerekli tehlikeli madde uzmanına başvurmaktır. Özel riskli bataryayı depodan çıkarmaya zorlayan bir mahkeme kararı talebinde kamu güvenliği hükümleri göz ardı edilemez.
11. P903, P908 ve diğer paketleme talimatları
ADR'de normal lityum batarya sevkiyatında P903, hasarlı veya kusurlu ürünlerde olayın niteliğine göre P908 ve bağlantılı özel talimatlar gündeme gelebilir. Somut ürünün P903 koşullarını taşıyıp taşımadığı, hücrelerin birbirine ve ambalajın iletken yüzeylerine temasını önleyen tedbirler, iç/dış ambalaj, işaretleme ve taşıma belgesi bakımından kontrol edilmelidir. Satıcının karton kutuyu değiştirmesi, belge eksikliği veya cihaz içi batarya sınıflandırmasını her durumda düzeltmez. Taşıyıcı ret tutanağında hangi özel hükmün ve paketleme maddesinin karşılanmadığını belirtmelidir. Maliyet talebinde yeni paketleme bedeli, ek depolama ve iade navlunu farklı zarar kalemleri olarak belgelenmelidir.
12. Etiket, UN numarası ve taşıma belgesinin delil niteliği
Bir sevkiyatın dış ambalajında işaretin bulunması, test özetinin usulüne uygun olduğu anlamına gelmez; belgelerin içerik bütünlüğü aranır. ADR 5.2 işaretleme ve etiketleme; 5.4 taşıma belgeleri çerçevesinde fiilî paketlerin UN numarası, etiket sınıfı, gönderici/alıcı bilgileri ve sevk senedi birbirini doğrulamalıdır. Kamera kaydı, depo giriş formu ve barkod logu teslim edilen fizikî malı teknik raporla eşleştirmek açısından yararlıdır. Eksik veya yanlış etiket nedeni ile taşıyıcı red kararı verdiyse UN 38.3 özetinin bu karara sebep olduğu ileri sürülmemelidir. Tazminat iddiası taşıma reddinin gerçek gerekçesine dayalı olmalıdır.
13. Karayolu, denizyolu ve havayolu ayrımı
Türkiye'den Almanya'ya sevkiyat karayolu, denizyolu veya havayoluyla ya da birkaç modun birleşimiyle yapılabilir. Karayolunda ADR, denizyolunda IMDG, havayolunda ICAO teknik talimatları ve ilgili IATA işletme kuralları birlikte incelenir. 2026 IATA lityum batarya rehberi, hava taşımacılığında sınıflandırma ve test özeti açısından faydalı resmî sektör kaynağıdır; ancak kara taşımacılığına ait ADR maddelerini hava kargosuna doğrudan uygulamak doğru değildir. Sözleşmede “air freight possible” güvencesi varsa yalnız karayolu paketleme şartlarını karşılamak sözleşmesel taahhüdü tamamlamayabilir. Taşıma türü ve tarihe özgü kural uyumu ayrı uzmanlık soruları olarak ele alınmalıdır.
14. CISG uygulama şartı ve tarafların işyeri
Türk satıcı ile Alman ithalatçı farklı akit ülkelerde işyerlerine sahipse ve sözleşmenin niteliği uluslararası mal satımıysa CISG m.1 kural olarak uygulama alanı bulur; tarafların m.6 ile yaptığı geçerli hukuk tercihi ve kapsam dışı düzenlemeler ayrıca incelenir. Salt “GmbH” unvanı ya da alıcının Alman banka hesabı bulunması yeterli değildir; ilgili işyerleri ve ifa tarafları tespit edilmelidir. Hizmet ağırlıklı proje veya ağırlıklı malzemeyi alıcının sağladığı üretim sözleşmelerinde CISG m.3 ayrı değerlendirme ister. Test özetinin teslim borcuna dahil olup olmadığı belirlenmeden tazminat talebini doğrudan “belge hatası” etiketiyle kurmak eksik hukukî nitelendirme olur.
15. CISG m.34 kapsamında belge teslimi
CISG m.34, satıcının mallara ilişkin belgeleri sözleşmede öngörülen zaman, yer ve biçimde teslim etmesi borcunu düzenler. UN 38.3 test özetinin bu borca dahil olup olmadığı sipariş metni, teknik şartname, teslim takvimi ve taraflar arasındaki yazışmalardan çıkarılır. Sözleşmede açık “test summary before collection” kaydı varsa taşıyıcının malı almadan rapor istemesi öngörülebilir bir olaydır. Belge sonradan sunulursa m.34 çerçevesinde aykırılığın zamanında giderilip giderilmediği ve alıcının doğan giderleri saklı tutulur. Bununla birlikte sözleşmeye hiç bağlanmayan ve mevzuat gereği belirli aktörün sunacağı belgeleri satıcıya yüklerken otomatik sorumluluk varsayılamaz.
16. CISG m.35 kapsamında uygunluk
CISG m.35 satılan malın miktar, kalite, tür ve ambalaj bakımından sözleşmeye uygun olmasını gerektirir. Sözleşmenin açıkça Almanya'ya hukuka uygun taşınabilen bir batarya öngördüğü hallerde gerekli test tasarımı veya ulaşım için öngörülen belge setindeki aykırılık m.35 kapsamında tartışılabilir. Ancak Almanya'nın bütün yerel satış/geri dönüşüm yükümlülüklerini Türk satıcı üstlenmiş gibi yorumlamak doğru değildir; bunun için özel taahhüt, bilgilendirme veya başka hukukî dayanak araştırılır. Alıcı satışa uygunluk, taşımaya uygunluk ve piyasa kayıt yükümlülüklerini ayrı sütunlarda ispatlamalıdır. Bağımsız taşıma testine ilişkin aykırılığın fiilî mala mı yoksa sunum tarihine mi ilişkin olduğu özellikle açıklanmalıdır.
17. Incoterms ile düzenleyici sorumluluk aynı değildir
FOB, FCA, DAP veya DDP gibi teslim terimleri teslim yeri, masraf ve riskin taşınması bakımından önemlidir; fakat tek başlarına test özeti hazırlama veya eksik belge nedeniyle bütün idari sorumluluğu devretme hükmü sayılmazlar. Incoterms kaydı, sözleşmedeki tehlikeli madde belge maddesi ve taşıma hizmet sözleşmesiyle birlikte okunmalıdır. Özellikle FCA kapsamında malın belirlenen taşıyıcıya teslim edileceği an, taşıyıcının eksik UN 38.3 özeti nedeniyle kabulden kaçındığı anla örtüşmeyebilir. Bu durumda riskin geçmiş olduğunu ileri süren tarafın teslim fiilini ve belge borçlarının ifasını göstermesi gerekir. Ticari faturaya yazılan üç harflik kısaltma tek başına teknik sorunu çözmez.
18. Gönderen ve taşıyıcı rolleri
Tehlikeli madde taşımacılığında gönderen, paketleyen, yükleyen, taşıyıcı, alıcı ve üretici farklı kişiler olabilir. ADR bölüm 1.4, bu aktörlere ilişkin güvenlik yükümlülüklerinin incelenmesinde başlangıç noktasıdır. Türk satıcı üretici olduğu halde nakliyeciyi Alman alıcı seçmişse sorumluluk kendiliğinden yalnız taşıyıcıya yüklenmez. Taşıyıcıya sunulan belgeyi kimin düzenlediği, kimin sevk öncesi kontrol yaptığı ve kimin doğruluğunu garanti ettiği sözleşme ve fiilî iş akışıyla saptanır. Zarar tazmini davasında aktörlerin birbirine rücu ihtimali bulunduğu için ihtarların tüm ilgili taraflara olguya uygun biçimde gönderilmesi ve delillerin ortak kaynaklardan güvence altına alınması yararlıdır.
19. Taşıyıcının reddinin ispatı
Nakliye şirketinin “lityum pil kabul etmiyoruz” şeklindeki genel açıklaması ile belirli UN 38.3 özetinin sunulmaması nedeniyle belirli partinin reddi birbirinden farklıdır. Yazılı ret mektubu, gönderi numarası, teklif tarihi, taşıma modu, UN sınıflandırması ve talep edilen belge listesi dosyada bulunmalıdır. Eğer taşıyıcı kapasite yetersizliği veya şirket içi risk politikası nedeniyle sevkiyatı reddetmişse sırf belge teminindeki gecikmeden kaynaklanan tazminat talebi nedensellik bakımından zayıflar. Alternatif taşıma imkânları araştırılırken benzer güvenlik kurallarını ihlal eden bir taşıma çözümü kabul edilmemelidir. Objektif zarar hesabı için karşılaştırılabilir tarihte alınan navlun teklifleri saklanmalıdır.
20. CISG m.38–39 inceleme ve ihbar
CISG m.38 alıcının malları koşullara göre mümkün olan en kısa sürede incelemesini, m.39 ise uygunsuzluğu öğrendiği veya öğrenmesi gerektiği andan itibaren makul sürede satıcıya niteliğini belirterek bildirmesini öngörür. Lityum batarya test özetinin eksikliği sevkiyat öncesi fark edilmişse bu tarih; teslim sonrasında teknik kontrolde belirlenmişse incelemenin yapılabildiği ilk uygun tarih ayrı kaydedilir. “Ürün ayıplı” başlıklı genel e-posta yerine model, parti, rapor ve taşıma ret sebebini belirten somut bildirim hazırlanmalıdır. İki yıllık üst sınırla ilgili m.39/2 koşulları da teslimden itibaren somut olayda gözden geçirilir; bu süreyi her uyuşmazlığa tek başına uygulanacak bir dava zamanaşımı gibi sunmamak gerekir.
21. CISG m.40 ve m.44 istisnaları
Satıcı aykırılığın ilgili unsurlarını biliyor veya bilmemesi mümkün değilse ve alıcıya açıklamamışsa CISG m.40 çerçevesinde alıcının ihbar eksikliğine dayanılmasının sınırları tartışılabilir. Ayrıca m.44 bazı hallerde bildirim gecikmesini makul gerekçeyle açıklayan alıcıya sınırlı talepler tanıyabilir. Bu istisnalar “test özeti yok, ihbara gerek yok” şeklinde genel bir kural değildir. Eski raporun başka modele ait olduğuna dair üretici iç yazışmaları veya satış öncesi bilgilendirme içerikleri satıcının bilgi düzeyini gösterebilir. İhtilaf stratejisinde önce usulüne uygun, tarihli ihbar yapmak; istisnalara ise yalnız delilleri bulunan olaylarda dayanmak daha güvenlidir.
22. HMK m.400 uyarınca delil tespiti
Türk hukuk mahkemesinde görülecek veya açılacak davaya ilişkin delilin kaybolması yahut ileri sürülmesinin güçleşmesi ihtimali varsa HMK m.400 kapsamında delil tespiti değerlendirilebilir. Henüz dava açılmadığında görev ve yetki bakımından tespit talebinin somut olaya uygun mahkemeye yöneltilmesi gerekir; talep, bir bilirkişiye soyut hukukî görüş yazdırma aracı olarak kullanılmaz. Örnek pil paketlerinin seri numaraları, ambalajın taşıyıcıya sunulduğu hal, test raporlarının elektronik asılları, sevk tutanakları ve tarihli ekran kayıtları incelenebilir. Tehlikeli madde içeren örneklerin mahkeme kalemine sıradan numune gibi bırakılması güvenlik gereklerine aykırı olabilir; teknik muhafaza koşulları öncelikle sağlanmalıdır.
23. Elektronik delil ve HMK m.199, 219–220
Teklif, sipariş onayı, teknik şartname, e-posta ve mesajlaşma kayıtları HMK m.199 anlamında belge niteliği bakımından incelenebilir. Özellikle test özeti gönderileceği vaadi, PDF'nin gönderildiği zaman, değiştirilen model listeleri ve lojistik platformundaki ret sebebi zaman çizelgesine dökülmelidir. Ham e-posta başlıkları, imzalı sözleşme eki, elektronik dosya karması ve sürüm geçmişi korunursa belgelerin bütünlüğü daha güçlü gösterilir. HMK m.219–220 kapsamındaki belge ibrazı tartışmaları, karşı tarafta bulunan özgün laboratuvar ve üretim kayıtlarının elde edilmesi için somutlaştırılabilir. Noter tespiti veya ekran çıktısı tek başına teknik testin doğru yapıldığını ispatlamaz; delil zinciri ayrıca incelenmelidir.
24. Numune ve laboratuvar raporunun sınırı
Bağımsız uzman incelemesi yaptırılırken hangi partiden kaç hücre veya batarya örneği seçildiği, testin yıkıcı olup olmadığı ve seçimin taraflara bildirilip bildirilmediği belgelenmelidir. Laboratuvarın yalnız belirli bir numuneyi test etmesi, tüm seri üretim için belgenin doğruluğunu otomatik göstermez. Aynı şekilde tek bozuk numune bütün sevkiyatın taşınamaz olduğuna dair kesin hukukî sonuç yaratmaz. Alıcı, ilk resmî test özetiyle ihtilaf sonrası alınan rapor arasındaki farkı uzman görüşünde açıklatmalıdır. Teknik değerlendirme güvenli numune taşıma ve depolama kuralları altında yapılmalı; salt hukukî delil elde etmek amacıyla tehlikeli materyalin standart dışı gönderilmesi önerilmemelidir.
25. CISG m.74 tazminat ve öngörülebilirlik
CISG m.74, ihlal nedeniyle uğranılan kayıp ve yoksun kalınan kazanç dahil zararları, sözleşmenin kurulduğu sırada ihlal eden tarafça öngörülebilen veya öngörülmesi gereken sonuçlarla sınırlar. UN 38.3 belgesinin geç sunulması yüzünden ikinci navlun, güvenli depolama, yeni paketleme veya müşteriye karşı cezai şart ödenmişse her kalem için sözleşme bağlantısı, fatura ve banka kaydı gerekir. Alıcının kendi mevzuat uyumsuzluğundan doğan bütün giderler Türk satıcıya kendiliğinden yansıtılamaz. Yoksun kalınan kâr hesabında Alman müşterinin gerçek siparişi, iptal tarihi, ikame tedarik olasılığı ve marjı gösterilmeli; tahmini ciro doğrudan net zarar sayılmamalıdır.
26. CISG m.77 ve zararın azaltılması
Zarar gören alıcı CISG m.77 gereğince kaybı azaltmak için olayın koşullarına uygun makul önlemleri değerlendirmelidir. Geçerli bir test özetinin üreticiden süratle alınması, uygun paketleme, güvenli ve hukuka uygun alternatif taşıyıcı araştırması, müşteriye şeffaf teslim erteleme bildirimi ve malın niteliklerine göre kontrollü depolanması bu çerçevede incelenebilir. Zarar artırıcı tedbirler alınmışsa karşı taraf tazminat indirimi savunması ileri sürebilir. Ancak zarar azaltma ödevi, alıcıyı tehlikeli ürünün kurallara aykırı taşınmasına veya teknik uygunluk olmadan piyasaya sunulmasına zorlamaz. Her alternatifin teklif tarihi, uyum koşulu ve reddedilme sebebi yazılı kayıt haline getirilmelidir.
27. CISG m.46, 48, 49 ve 50 hakları
Uygun teslimin talebi, satıcının aykırılığı giderme imkânı, bedel indirimi ve sözleşmeden dönme aynı şartlarda kullanılabilecek özdeş çözümler değildir. CISG m.46 kapsamında uygun ifa veya şartlarına göre ikame mal talebi; m.48 kapsamında satıcının aykırılığı giderme önerisi; m.50 kapsamında bedel indirimi ve m.49 kapsamında esaslı ihlale bağlı dönme ayrı ayrı değerlendirilmeli. Sadece test özetinin birkaç gün geç gelmesi her zaman m.25 anlamında esaslı ihlal doğurmaz; özellikle alıcının önceden bildirdiği kesin teslim tarihi ve satıcının bunu bilmesi önem taşır. Başvuru yazısında seçimlik taleplerin birbirini dışlayan yönleri tespit edilmelidir.
28. CISG m.47 ve kesin olmayan ek süre
Belgenin sonradan sağlanabilecek olması halinde alıcı CISG m.47 uyarınca uygun bir ek ifa süresi verebilir. Bu sürenin uzunluğu, laboratuvarın rapor verme kapasitesi, taşıyıcının kabul penceresi ve son müşteriye karşı üstlenilen teslim tarihiyle bağlantılı belirlenir. “48 saat içinde belge gönderin yoksa her şey iptal” ifadesi her olayda geçerli dönme hakkı doğurmaz. Satıcının belgeyi zamanında verip vermediği, önceki yazışmalarda hangi formatın vaat edildiği ve gecikmenin ne kadarının alıcıya ait olduğu birlikte kaydedilmelidir. Sözleşme sona erdirilecekse CISG m.26 anlamındaki açık dönme bildirimi ile tazminat ve iade talepleri ayrı bir hukukî kurguya oturtulmalıdır.
29. Riskin geçişi ve taşıma masrafı
CISG m.66–70 çerçevesindeki hasar riskinin geçişi, satıcının belge teslim borcuna ilişkin ihlal iddiasıyla karıştırılmamalıdır. Malın fizikî hasar riski belli anda alıcıya geçmiş olsa da satıcı kendi önceki belge yükümlülüğünün ihlalinden doğan zarardan koşulları varsa sorumlu olabilir. Öte yandan belgelerin hazırlanması alıcıya bırakılmış ve Türk satıcı gerekli malumatı zamanında teslim etmişse zarar ilişkisinin yönü değişebilir. Taşıma fiilen başlamadan reddedilmiş sevkiyat için riskin ve masrafın ne zaman geçtiği CMR konşimentosu, teslim tutanağı, Incoterms versiyonu ve tarafların fiilî ifasıyla tespit edilir; faturadaki teslim terimi yalnız başlangıç verisidir.
30. CMR sözleşmesi: kim taşıyıcıya yönelir?
Türkiye–Almanya uluslararası ücretli karayolu taşıması, CMR Sözleşmesi'nin uygulama şartlarını sağlıyorsa taşıyıcının sorumluluğu ayrıca bu rejime göre incelenir. CMR m.8, malın teslim alınmasındaki kontrol yükümlülükleri; m.17 ve devamı taşıyıcının kayıp, hasar ve gecikmeye ilişkin sorumluluğu bakımından önemlidir. Tehlikeli malın gönderen tarafından eksik tanıtılması veya paketleme yanlışlığı ile taşıyıcının malı teslim aldıktan sonraki kendi işlemleri birbirinden ayrılmalıdır. CMR m.6 ve m.11 çerçevesinde gerekli sevk bilgileri ve belgelerin temini tartışılabilir. Satış sözleşmesine dayanan CISG alacağı ile taşıma sözleşmesine dayanan CMR alacağı aynı zarar için mükerrer tahsil imkânı vermez.
31. Görev, yetki, arabuluculuk ve uygulanacak hukuk
Uyuşmazlık Türk mahkemesinde açılacak ticari alacak/tazminat davası ise TTK m.4–5 ticari dava ve görev; TTK m.5/A ise kanundaki şartları karşılayan para alacağı ve tazminat taleplerinde dava şartı arabuluculuk bakımından incelenir. Yabancılık unsuru için MÖHUK m.24 sözleşmeye uygulanacak hukuk, m.40 milletlerarası yetki ve mevcut yetki anlaşmasının geçerliliği ayrı değerlendirme konusudur. Tarafların tahkim kaydı veya geçerli mahkeme seçimi varsa doğrudan Asliye Ticaret Mahkemesi yoluna gidilmesi uygun olmayabilir. Davanın yerinde öncelikle faturanın, sözleşmenin, Türk üreticinin merkezinin ve ifa yerinin belgeleri toplanmalı; görev, yetki, dava şartı ve zamanaşımı sorunları açılış aşamasında ele alınmalıdır.
32. İhtarnamenin içeriği ve örnek hesap mantığı
Etkili ihtar, “batarya yasadışı” gibi ispatı henüz kurulmamış sonuç cümleleri yerine ürün kodunu, UN 3480/3481 varsayılan sınıflandırmasını, taşıyıcının yazılı ret gerekçesini, talep edilen 38.3.5 test özetini, teslim/ek süreyi ve saklı tutulan zarar kalemlerini sıralamalıdır. Tazminat hesabında örneğin yeniden paketleme, güvenli depolama ve alternatif navlun üç ayrı fatura grubu olarak toplanır; sözleşmede öngörülmeyen veya belgeyle nedenselliği gösterilemeyen harcama eklenmez. İhtardan sonra belgeler ulaştıysa teslim planı ve karşı tarafın giderlerin hangi bölümünü kabul ettiği de kayda alınır. Maliyet hesabında belge temin masrafı ile piyasaya arz için EAR/BattDG kayıt maliyetlerinin yanlışlıkla birleştirilmemesi gerekir.
33. Hızlı delil dosyası: hangi sırayla?
Dosya başlangıcında sırasıyla (i) imzalı sözleşme ve teknik ek, (ii) sipariş/fatura ve parti numarası, (iii) üreticinin test özetinin tüm sürümleri, (iv) taşıyıcının ret e-postası ve taşıma teklifi, (v) depo fotoğrafları, (vi) alternatif lojistik teklifleri, (vii) zarar faturaları, (viii) satıcıya yapılan tarihli ihbar bir araya getirilmelidir. Belge yoksa bunun “hiç test yapılmadı” ile eşdeğer olmadığı açıkça belirtilir. Her dosya öğesi için oluşturan kişi, oluşturma tarihi, özgün kaynak ve mümkünse elektronik bütünlük verisi tutulur. Böyle bir düzen, hem Türk mahkemesinde hem Alman şirketinin kendi iç raporlamasında olayın sebep-sonuç zincirini anlaşılır hale getirir.
34. Önceki pil kayıt yazılarından farklı arama niyeti
Bu incelemenin konusu Almanya'da üretici kaydı veya atık pil finansmanı değil, lityum bataryanın taşınması için teknik UN 38.3 test özeti eksikliği nedeniyle taşıyıcı tarafından kabul edilmeyen somut sevkiyattır. Alman BattDG/EAR veya OfH rejimi atık pil üretici sorumluluğu; ElektroG/WEEE ise elektrikli ve elektronik ekipman üretici yükümlülükleri bakımından ayrı rejimlerdir. Bu konuları karıştırmak yanlış yaptırım ve zarar hesabı doğurur. Ürünün hem taşımacılıkta hem de piyasaya arzda farklı hukukî şartlara tabi olabilmesi mümkündür. İthalatçı aynı anda birden fazla uyum sorunu yaşıyorsa her biri ayrı hata kodu, ayrı kaynak ve ayrı sorumlu aktörle izlenmelidir.
İlgili hukuk yazıları
Bu konunun sınırları bakımından aşağıdaki özgün rehberlere başvurulabilir:
- BattDG ve EAR sicil kayıt yükümlülüğü
- ElektroG ve WEEE üretici kaydı
- Makine CE belgesi ve teknik dosya uyuşmazlığı
- Fabrika yangınında CISG 79 ve avans
- ISPM 15 ambalaj nedeniyle sınır kontrolü
- A.TR belgesinin sonradan geçersiz sayılması
Resmî mevzuat ve kurum kaynakları
- UNECE ADR 2025, ECE/TRANS/352
- UNECE ADR kapsam ve uygulama açıklaması
- UNECE Test ve Kriterler El Kitabı Rev.8 ve 2025 Değişikliği
- ABD PHMSA lityum pil test özeti rehberi
- IATA 2026 Lithium Battery Guidance
- UNECE CMR Karayolu Taşıma Sözleşmesi
- UNCITRAL CISG resmî metin ve açıklama
- AB 2008/68/EC Tehlikeli Maddelerin Kara Taşımacılığı Direktifi
- 6100 sayılı HMK, Mevzuat Bilgi Sistemi
- 6102 sayılı TTK, Mevzuat Bilgi Sistemi
- 5718 sayılı MÖHUK, Mevzuat Bilgi Sistemi
12 sık sorulan soru
UN 38.3 test özeti bulunmayan lityum pil Almanya’ya taşınabilir mi?
Somut pilin tipi, uygulanacak ADR/IMDG/IATA hükümleri ve taşıyıcının belge talebi incelenmeden kesin cevap verilemez. Uygun test koşullarını ve gerekli test özetini doğrulamadan sevk yapılmamalıdır.
UN 38.3 testi ile test özeti arasındaki fark nedir?
Alt bölüm 38.3 teknik testlerin çerçevesini; 38.3.5 ise test özetinin içeriğini düzenler. Ticari katalogdaki “test edildi” ifadesi bütün gerekli özet bilgilerin bulunduğunu tek başına ispatlamaz.
UN 3480 ve UN 3481 arasındaki fark nedir?
UN 3480 bağımsız lityum iyon bataryaları, UN 3481 cihazın içinde veya cihazla paketlenmiş lityum iyon bataryaları konu alır. Sevk şekli taşımacılık kurallarını etkiler.
100 Wh altı her batarya için ADR muafiyeti var mı?
Hayır. ADR özel hüküm 188 kapsamında enerji eşiklerinin yanında paketleme, kısa devre koruması, işaretleme ve diğer koşullar birlikte değerlendirilir.
Türk satıcı UN 38.3 özetini teslim etmek zorunda mı?
Sözleşmedeki belge yükümlülüğü, sevkiyatın rol dağılımı ve CISG m.34–35 çerçevesinde değerlendirilir. Üretici olmak tek başına bütün lojistik maliyetleri üstlenmek anlamına gelmez.
Taşıyıcının sevkiyatı reddetmesi tek başına ayıp delili midir?
Hayır. Ret gerekçesinin taşıyıcı kapasitesinden mi, kendi şirket politikasından mı, paketlemeden mi yoksa gerçek belge eksikliğinden mi kaynaklandığı belgelenmelidir.
Satıcı raporu sonradan gönderirse tazminat biter mi?
Hayır. Ayıbın giderilmesi ile daha önce uygun ve öngörülebilir biçimde doğmuş zarar kalemleri farklı meselelerdir; CISG m.34, 48 ve 74–77 hükümleri incelenir.
Hasarlı batarya normal P903 ambalajıyla gönderilebilir mi?
Otomatik olarak değil. Hasarlı/kusurlu ürün için ADR özel hüküm 376 ve ilgili özel ambalaj hükümleri ayrıca araştırılmalıdır.
Alman ithalatçı alternatif taşıyıcı bulmak zorunda mı?
CISG m.77 zararı azaltmak için makul tedbirleri değerlendirmeyi gerektirir; bu ödev hukuka aykırı veya güvenli olmayan taşıma yapılmasını gerektirmez.
UN 38.3 sorunu için Türk mahkemesinde hangi deliller önemlidir?
Sipariş ve teknik ekler, test özetinin sürümleri, taşıyıcı ret yazısı, parti numaraları, CMR evrakı, depo kayıtları ve somut gider faturaları başlıca delillerdir.
Dava öncesi ticari arabuluculuk gerekli midir?
TTK m.5/A kapsamındaki ticari para alacağı ve tazminat taleplerinde dava şartı arabuluculuk incelenir. Tahkim veya başka usul ilişkisi varsa farklı değerlendirme gerekebilir.
BattDG veya EAR kaydının bulunması UN 38.3 testinin yerine geçer mi?
Geçmez. BattDG/EAR Alman üretici sorumluluğu ve geri alma sistemi; UN 38.3 ise tehlikeli madde taşımacılığı bakımından teknik test ve belge rejimidir.
Mersin ofisi haritası
İstanbul Ofisi – Polaris Plaza, Maslak / Sarıyer
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul
İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerimizden Türkiye genelindeki dosyalar, görev ve yetki kuralları ile gerekli yerel işlemler dikkate alınarak koordine edilir. Yüz yüze görüşme için randevu sırasında tercih ettiğiniz ofisi belirtiniz.
İstanbul ofisini Google Haritalar’da açın · İletişim ve randevu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
