Alman Şirketi Türk Şirkete Marka Lisansı Verirken Sözleşmede Neleri Düzenlemeli?

Kısa ve net cevap: Alman şirketi Türkiye’de tescilli markasını Türk distribütör, franchise alan, üretici veya bağımsız lisans alana kullandırabilir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu marka hakkının lisans sözleşmesine konu olmasına izin verir. Lisans yalnız belirli mal/hizmet sınıfları, bölge, kanal ve süre için verilebilir; münhasır veya münhasır olmayan biçimde kurulabilir. Sözleşmede markanın tam tescil numarası, lisans türü, kullanım biçimi, kalite standardı, reklam onayı, alt lisans, royalty, ihlal takibi, TÜRKPATENT siciline kayıt işlemi ve fesih sonrası kullanımın sona ermesi açık düzenlenmelidir. Alman veya AB marka tescili Türkiye’de kendiliğinden ulusal marka hakkı yaratmadığından, önce Türkiye’deki marka koruması kontrol edilmelidir.

Kısa Özet

Alman markasının Türkiye’de tescilli olması gerekir mi?

Marka hakkı ülkeseldir. Alman Patent ve Marka Ofisi veya EUIPO tescili tek başına Türkiye’de ulusal marka hakkı sağlamaz. Madrid sistemi üzerinden Türkiye’yi kapsayan uluslararası tescil veya TÜRKPATENT nezdinde ulusal tescil bulunmalıdır. Lisans verilmeden önce marka sahibinin unvanı, tescil numarası, koruma tarihi ve Nice sınıfları kontrol edilir.

Türkiye’yi kapsayan tescil bulunmadığında, taraflar arasındaki kullanım anlaşmasıyla üçüncü kişilere karşı ileri sürülen sınai hak aynı mesele değildir. Önceki kullanımdan doğan haklar, tanınmış marka ve haksız rekabet gibi ayrı koruma sebepleri kendi şartlarıyla incelenir; tescil yok diye hiçbir koruma bulunmadığı söylenmez. Buna karşılık Alman veya AB kaydı Türkiye için kendiliğinden tescil yerine geçmez. Yatırım öncesinde Türkiye korumasının araştırılması ve gerekli başvurunun planlanması önerilir. Türkiye’de marka tescili ve ihlal rehberi bu aşamayı açıklar.

Münhasır ve münhasır olmayan lisans arasındaki fark nedir?

SMK m.24/2’de varsayılan tür inhisari olmayan lisanstır: sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa marka sahibi markayı kullanmaya ve başkalarına lisans vermeye devam eder. İnhisari lisansta ise başkasına lisans veremez; kendi kullanım hakkını açıkça saklı tutmamışsa markayı kendisi de kullanamaz. Bu nedenle “münhasır” kelimesi kullanılırken hak sahibinin kendi üretim ve satışının devam edip etmeyeceği açık yazılmalıdır.

Lisans türü açık yazılmalıdır. “Exclusive distributor” ifadesi marka lisansını da otomatik münhasır hâle getirmez; dağıtım münhasırlığı ile fikrî hak lisansı ayrı düzenlenir. Bölge, kanal ve müşteri kapsamı lisansın fiili sınırını oluşturur.

Markanın hangi ürünlerde kullanılacağı nasıl belirlenir?

Lisans marka tescilindeki bütün mal/hizmetler için veya yalnız belirli sınıf ve ürünler için verilebilir. Alman şirket örneğin markasını Türkiye’de sadece endüstriyel makine servisi için lisanslayıp perakende tüketici ürünlerini kapsam dışında bırakabilir.

Ürün listesi, SKU veya hizmet kategorisi ek olarak yazılır. Lisans alanın yeni ürün çıkarma hakkı bulunuyorsa ön marka onayı gerekir. Lisans kapsamı dışındaki kullanım marka ihlali ve sözleşme ihlali oluşturabilir.

Türkiye’nin tamamı veya belirli bölge için lisans verilebilir mi?

Lisans sözleşmesi coğrafi alanı Türkiye geneli, belirli şehirler veya satış kanallarıyla sınırlayabilir. Ancak marka hakkının ülkesel niteliği ile sözleşmesel bölge sınırlaması ayrıdır. Lisans alan bölge dışına aktif satış yaparsa sözleşme ihlali olabilir; rekabet hukuku ayrıca değerlendirilir.

Online satışın Türkiye’nin her yerinden erişilebilir olması nedeniyle e-commerce ve marketplace kullanımı ayrıca yazılmalıdır. Dijital reklam hedefleme, sosyal medya hesabı ve domain kullanımı lisansın kanal kapsamına eklenir.

Marka lisansında ürün ve kalite kontrolü nasıl kurulur?

SMK m.24, marka sahibinin lisans alanın mal veya hizmet kalitesi için önlem almasını düzenler. Bu nedenle sözleşme yalnız logo dosyasının verilmesinden oluşmamalıdır. Hangi ürün örneğinin onaylandığı, ambalaj, reklam ve hizmet standardının nasıl denetleneceği belirlenir. Hak sahibinin kalite sorumluluğu ile lisans alan şirketin günlük personel yönetimi farklı konulardır. Dayanak: 6769 sayılı Kanun, m.24.

Varsayımsal örnek: Aynı marka altında iki ürün grubu

Alman şirketin Türk üreticiye yalnız belirli endüstriyel temizlik ürünleri için lisans verdiği, Türk şirketin daha sonra aynı logoyla ev temizliği ürünü çıkardığı varsayılsın. İki ürünün gündelik dilde benzer görünmesi, yeni ürünün sözleşme kapsamında olduğu anlamına gelmez. Önce marka tescilindeki mal listesi, sonra lisansın bundan daha dar tutulup tutulmadığı incelenir. Tescilin kapsamı ile sözleşmenin verdiği kullanım yetkisi aynı liste olmak zorunda değildir.

Ürün eki hazırlanırken ticari ad, ürün kodu ve onaylanan kullanım biçimi eşleştirilmelidir. Sadece sınıf numarası yazılıp bütün alt ürünlerin serbest bırakıldığı varsayımı yapılmaz. Yeni ürünün onayı için kimin hangi belgeyi değerlendireceği ve cevap süresi belirlenir. Üretici, cevapsızlığın onay sayıldığı bir düzenleme yoksa sırf beklediği süre geçti diye yeni ambalajı kullanmaya başlamamalıdır.

Onaylanan logo sonradan değişirse

Marka sahibi yeni bir tasarım göndermiş, fakat ürünlerde eski ambalaj stoku bulunuyor olabilir. Eski ve yeni görsellerin kullanılacağı dönem, geçiş masrafı ve hazır stokun durumu yazılı karara bağlanmalıdır. Bu değişiklik marka sahibinin sicildeki korumasını veya lisans kapsamını da etkiliyorsa ayrıca incelenir. Bir e-postaya eklenen görsel dosyası, bütün mevcut sözleşmelerin ve marka kayıtlarının kendiliğinden değiştiğini göstermez.

Kontrol dosyasında onaylanan görselin sürümü ve tarihi bulunmalıdır. Üreticinin reklam ajansına gönderdiği örnek ile ürün üzerinde kullanılan örnek farklıysa bunun nedeni araştırılır. Yazılı talimatların gerçek tarihleri korunur. Ambalaj değişikliğinin yapıldığı dönemde hangi partilerin üretildiği biliniyorsa olası ihlal veya geri çekme incelemesi daha dar ve isabetli yürütülür.

Lisanslı kullanımın kanıtı neden saklanır?

SMK m.9/3 uyarınca hak sahibinin izniyle kullanım, marka sahibi tarafından kullanım olarak kabul edilir. Ancak lisans sözleşmesinin bulunması markanın gerçekten kullanıldığını tek başına kanıtlamaz. Hangi malda, hangi dönemde ve hangi pazarda kullanım yapıldığına ilişkin satış, ambalaj ve reklam belgeleri ayrı saklanır. Bu kayıtlar ileride kullanımın ispatının gerektiği işlemlerde önem taşır.

Örneğin yalnız üzerinde logo bulunan bir tasarım dosyasının hazırlanmasıyla müşterilere gerçek satış yapılması aynı olgu değildir. Fatura, ürün görseli ve sevkiyat kaydı aynı ürünle ilişkilendirilmelidir. İhracat amaçlı ambalaj kullanımı varsa bunun kanundaki özel değerlendirmesi de dikkate alınır. Bu bölüm herhangi bir başvurunun sonucunu garanti etmez; hangi delilin hangi olguyu gösterdiğini ayırır.

Kalite eksikliğinde fesih mi, düzeltme mi?

Bir etiketteki düzeltilebilir renk sapmasıyla tüketici güvenliğini etkileyen ürün kusuru aynı müdahaleyi gerektirmez. Sözleşmede ihlal türleri ve acil önlemler ayrı belirlenmelidir. Yeniden test, üretimin geçici durması ve piyasadaki ürünlerin incelenmesi somut riskle ilişkilendirilir. Yetki kullanımı yalnız ticari baskı aracı hâline getirilmemelidir.

Örnek bir incelemede bazı partilerde kusur bulunmuşsa bütün dönem ürünlerinin aynı durumda olduğu peşinen kabul edilmez. Numunenin seçilme yöntemi, test standardı ve sonuçların kapsamı açıklanır. Bağımsız teknik değerlendirme gerektiğinde görev tanımı ve erişilecek kayıtlar belirlenir. Teknik rapor kusuru açıklarken sözleşmenin haklı nedenle sona erip ermeyeceği ayrıca hukuken değerlendirilir.

Ücret hesabıyla kalite düzeltmesi de ayrı tutulmalıdır. Hak sahibi kusur bulunduğu için ek bedel istiyor veya lisans alan bedeli tamamen kesiyorsa bunun sözleşmesel dayanağı gösterilir. Karşılıklı talepler mahsup edilecekse hangi tutarın hangi borca uygulandığı yazılır. Lisans bedelinin vergisel boyutu için Almanya’ya royalty ödemeleri rehberi ayrıca incelenebilir.

Royalty nasıl hesaplanmalıdır?

Royalty net satışların yüzdesi, sabit yıllık tutar veya minimum garanti + ciro payı şeklinde belirlenebilir. “Net sales” tanımında KDV, iade, indirim, navlun ve grup içi satışların dahil olup olmadığı açıklanmalıdır. Raporlama dönemi ve ödeme para birimi belirlenir.

Türk lisans alanın Alman şirkete royalty ödemesi vergi stopajı, KDV ve Türkiye–Almanya ÇVÖA bakımından mali inceleme gerektirir. Transfer fiyatlandırması ilişkili şirketler bakımından ayrıca önem taşır. Hukuki sözleşme ile vergi hesabı birlikte kurgulanmalıdır.

Yazılı şekil ile TÜRKPATENT siciline kayıt aynı şart mıdır?

SMK m.148/4, sınai mülkiyet hakkına ilişkin hukuki işlemleri yazılı şekle bağlar. Aynı fıkradaki noter onaylı şekil şartı devir sözleşmelerine ilişkindir; marka lisansı ile marka devri birbirine karıştırılmaz. Yabancı ülkede imzalanan belgenin şekli ve Türkiye’deki sicil başvurusunda istenecek tercüme veya tasdik belgeleri ayrıca kontrol edilir.

M.148/5 uyarınca talep, ücret ve yönetmelik şartlarıyla işlem sicile kaydedilip yayımlanır. Sicile kaydedilmeyen hukuki işlemlerden doğan haklar iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Dolayısıyla kayıt, yalnız görünürlük sağlayan isteğe bağlı bir tanıtım işlemi değildir; üçüncü kişilere karşı sonuç doğurması bakımından önemlidir. Ortak marka lisansında m.148/7’nin kaydı geçerlilik şartı yapan özel hükmü ayrıca uygulanır. Standart bir bireysel marka lisansına bu özel kural otomatik taşınmaz.

Başvuruda marka numarası, hak sahibi, lisans alan, imza yetkisi, süre ve kapsam birbiriyle eşleştirilir. Unvan veya hak sahibi değişmişse önce hak zinciri açıklanır. Dayanak: 6769 sayılı Kanun, m.24 ve m.148.

Türk lisans alan alt lisans verebilir mi?

Alt lisans hakkı açıkça verilebilir veya yasaklanabilir. Franchise/dağıtım ağında alt bayilerin markayı kullanacağı biliniyorsa kullanım zinciri sözleşmede kurulmalıdır. Ana lisans sona erdiğinde alt lisansların akıbeti de belirlenir.

Alt lisans alanların kalite ve marka kullanımına ana lisans alanın sorumluluğu devam ettirilebilir. Alman marka sahibinin doğrudan denetim veya ihlale müdahale hakkı saklı tutulabilir.

Lisans alanın dava hakkı ve üç aylık süre nasıl işler?

6769 sayılı SMK m.158, inhisari ve inhisari olmayan lisansı ayırır. İnhisari lisans alan, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa hak sahibinin açabileceği tecavüz davalarını kendi adına açar. İnhisari olmayan lisans alanın dava hakkı sözleşmede açıkça sınırlandırılmamışsa önce hak sahibine bildirim yaparak dava açmasını istemesi gerekir.

Hak sahibi bu talebi kabul etmez veya bildirimden itibaren üç ay içinde istenen davayı açmazsa, inhisari olmayan lisans alan yaptığı bildirimi de ekleyerek kendi adına ve kendi menfaatinin gerektirdiği ölçüde dava açar. Açılan davayı hak sahibine bildirir. Dolayısıyla her olayda marka sahibinden ayrıca dava yetkisi alınması zorunluymuş gibi anlatmak doğru değildir; m.158/2’nin şartları gerçekleştiğinde kanundan doğan yol vardır.

Ciddi zarar tehlikesinde m.158/3 uyarınca üç aylık süre dolmadan ihtiyati tedbir istenir. Mahkeme tedbir kararı verirse talep eden lisans sahibi dava açmaya da yetkilidir; ikinci fıkradaki koşullar yargılama sırasında tamamlanır. İhlal dosyası, bildirim ve tebliğ delili, lisans kapsamı ve acil zarar belgeleriyle hazırlanır. Marka tecavüzü ve tedbir rehberi bu taleplerin ayrı incelemesini içerir.

Marka lisansı rekabet hukukuna tabi midir?

Marka lisansı dağıtım/franchise gibi dikey ilişkiyle birlikteyse 4054 sayılı Kanun ve 2002/2 Tebliğ uygulanabilir. Sabit yeniden satış fiyatı, pasif satış yasakları veya uzun rekabet etmeme yükümlülükleri “markayı koruma” adı altında sınırsızlaştırılamaz.

Teknoloji/know-how lisansı da varsa 2008/2 Teknoloji Transferi Grup Muafiyeti Tebliği ayrı değerlendirilir. Hangi tebliğin baskın olduğu sözleşmenin esas amacına göre analiz edilir.

Marka hesabı ve müşteri verisi kime ait?

Instagram, marketplace mağazası, Google Business ve domain hesaplarının marka sahibinin kontrolünde mi yoksa lisans alanın kontrolünde mi olacağı baştan yazılmalıdır. Sözleşme bitince erişim şifreleri ve içerikler devredilir/de-brand edilir.

Müşteri kişisel verisi fikrî mülkiyet değildir. Alman marka sahibine aktarılacak veriler KVKK m.9 yurt dışı aktarım rejimine göre ayrıca yapılandırılır.

Lisans bitince yeni üretim ile mevcut stok nasıl ayrılır?

Lisans sona erdiğinde, devam eden ayrı bir yetki yoksa markalı yeni üretim ve yetkili lisans sahibi izlenimi veren kullanım durdurulur. Tabela, reklam, internet hesabı ve sözleşme kapsamındaki materyaller için geçiş işlemleri tamamlanır. Ancak eldeki bütün orijinal stokun satışı sırf lisans bitti diye otomatik marka tecavüzü sayılmaz.

SMK m.152 uyarınca hak sahibi veya onun izniyle piyasaya sunulmuş ürünlerde hakkın tüketilmesi ayrıca incelenir. Henüz piyasaya sunulmamış üretim stoku, izinsiz üretilmiş mal ve daha önce hukuka uygun biçimde piyasaya sunulmuş orijinal ürün aynı değildir. Ürünün değiştirilmesi veya kötüleştirilmesi hâlindeki hak sahibi yetkisi de saklıdır. Sözleşmedeki stok satışı veya geri alım borcu ile üçüncü kişilere karşı marka hakkından doğan talep ayrı değerlendirilir.

Son royalty hesabı, stok envanteri, materyal iadesi, alt lisanslar ve hesap erişimleri yazılı teslim tutanağıyla kapatılır. Geçiş süresi varsa ürün, miktar ve yetkinin bitiş tarihi açık gösterilir; sınırsız yeni üretim izni çıkarılmaz.

Marka lisansında MÖHUK m.28 ile m.23 nasıl ayrılır?

Türk mahkemesi bakımından fikrî mülkiyet haklarına ilişkin sözleşmelerin özel bağlama kuralı 5718 sayılı MÖHUK m.28 hükmüdür. Taraflar lisans sözleşmesine uygulanacak hukuku seçer. Seçim yoksa kural olarak hakkı veya kullanımını devreden tarafın sözleşme kurulurken bulunduğu işyeri hukuku, işyeri yoksa mutad mesken hukuku uygulanır; sözleşmeyle daha sıkı ilişkili başka hukuk bulunması istisnası saklıdır. Bu özel düzenleme yerine yalnız genel sözleşme maddesi olan m.24’e dayanılması yeterli değildir.

Markanın korunması ve ihlalinden doğan haklar ise m.23 uyarınca hangi ülke için koruma isteniyorsa o ülke hukukuna tabidir. Türkiye için marka koruması istenmesiyle Alman hukukuna tabi bir lisans sözleşmesinden ücret talep edilmesi aynı hukuki soru değildir. Türkiye’deki sicil işlemleri, hak koruması ve doğrudan uygulanan rekabet hükümleri ayrıca değerlendirilir.

Mahkeme veya tahkim seçimi, uygulanacak hukuk seçiminden ayrıdır. Lisans bedeli gibi tarafların üzerinde tasarruf edebildiği sözleşmesel uyuşmazlık ile marka sicilinin üçüncü kişilere karşı durumunu değiştiren talepler aynı kapsamda kabul edilmez. Tahkim şartı yazılırken tahkime elverişlilik ve Türkiye’de geçici hukuki koruma ihtiyacı ayrıca incelenir.

Türkiye geneli takip ve Mersin’den koordinasyon

Lisans alan Türkiye’nin herhangi bir ilinde olabilir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun tek fiziksel ofisi Mersin’dedir; üstlenilen marka lisansı ve ticari sözleşme dosyaları görev/yetki kuralları çerçevesinde Türkiye genelinde Mersin’den koordine edilir.

Almanca bilgi için Almanca ana sayfa, kurumsal uzaktan temsil için Yurt Dışındaki Müvekkiller kullanılabilir.

Sık sorulan sorular

Alman markası Türkiye tescili olmadan lisanslanabilir mi?

Taraflar arasında kullanım izni kurulabilir; fakat Türkiye’de üçüncü kişilere karşı marka koruması için Türkiye’yi kapsayan geçerli tescil kritik önemdedir.

Münhasır lisans ne demek?

Belirlenen kapsamda tek lisans alanın kullanılmasını öngören lisans türüdür; marka sahibinin kullanım hakkı ve diğer lisans verme imkânı sözleşme/SMK’ya göre belirlenir.

Lisansın sicile kaydı yalnız görünürlük için midir?

Hayır. SMK m.148 uyarınca sicile kaydedilmeyen hukuki işlemlerden doğan haklar iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Yazılı sözleşme ile sicile kayıt farklı şartlardır. Ortak marka lisansında ise kaydın geçerlilik şartı olması nedeniyle ayrıca özel kural uygulanır. Somut başvurunun belge ve tercüme gerekleri ayrıca tamamlanır.

Royalty Euro olabilir mi?

Ticari taraflar arasında para birimi ve ödeme şartları döviz mevzuatı/vergi kuralları çerçevesinde düzenlenebilir.

Alt lisans otomatik mümkün mü?

Hayır. Alt lisans hakkı sözleşmede açıkça düzenlenmelidir.

Türk lisans alan ihlal davası açabilir mi?

Lisansın münhasır olup olmaması ve SMK’daki prosedüre göre hakları değişir; sözleşme dava yetkisini ayrıca düzenlemelidir.

Lisans bitince bütün orijinal stokun satışı yasaklanır mı?

Otomatik olarak hayır. Sözleşmedeki stok ve geçiş yükümlülükleri ile SMK m.152’deki hakkın tüketilmesi ayrı değerlendirilir. Daha önce hak sahibinin izniyle piyasaya sunulmuş orijinal ürün, henüz piyasaya sunulmamış üretim stoku ve izinsiz üretim aynı değildir. Lisans sonrası yeni markalı üretim için devam eden ayrı bir yetki aranır.

Alman şirket Türkiye’ye gelmeden marka lisans uyuşmazlığını takip edebilir mi?

Usulüne uygun yabancı şirket vekâletiyle avukat aracılığıyla birçok işlem yürütülebilir.

Resmî dayanaklar

TÜRKPATENT – 6769 sayılı SMK ve Uygulama Yönetmeliği. Rekabet Kurumu 2002/2 Tebliğ. Bu içerik genel bilgilendirmedir; tescil, lisans türü ve dağıtım modeli somut dosyada birlikte incelenmelidir.