Hangi Aroma Vericiler Bakanlık Değerlendirmesi ve İznine Tabidir? 2026 Yönetmelik m.7
Kısa ve net cevap
14 Eylül 2026 tarihli Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Gıda Bileşenleri Yönetmeliğinin 7’nci maddesi, bazı aroma vericilerin ve kaynak materyallerin gıdalarda kullanılmasını Tarım ve Orman Bakanlığının değerlendirmesi ve iznine bağlar. Bu gruplar; aroma verici maddeler, Yönetmelik m.4/1-ç/2 kapsamındaki belirli aroma verici preparatlar, m.4/1-ö/2 kapsamındaki kaynaklardan üretilen veya EK-5 koşullarını sağlamayan belirli ısıl işlem aroma vericileri, m.4/1-a/2 kapsamındaki aroma öncülleri, m.4/1-k kapsamındaki diğer aroma vericiler ve m.4/1-r/2 kapsamındaki belirli kaynak materyallerdir.
Yönetmelik m.8 uyarınca bu kapsamdaki ürünlerden yalnızca EK-1’de yer alanlar piyasaya arz edilebilir ve listede belirlenen kullanım koşulları altında gıdalarda kullanılabilir. Bir ürünün “gıda sınıfı”, “doğal”, “uluslararası piyasada kullanılıyor” veya “tedarikçi onaylı” olması, m.7 kapsamındaki Bakanlık değerlendirmesi ve EK-1 şartının yerine geçmez.
- m.7’nin hukuki dayanağı
- Aroma verici maddeler
- İzne tabi aroma verici preparatlar
- İzne tabi ısıl işlem aroma vericileri
- Aroma öncülleri
- Diğer aroma vericiler
- Kaynak materyaller
- EK-1’de yoksa kullanılabilir mi?
- İzin ve listeye dahil olma sistemi
- Tedarikçi kontrolü
- Aykırılık ve yaptırım
- Sık sorulan sorular
Yönetmelik m.7 hangi sistemi kuruyor?
Yeni Aroma Vericiler Yönetmeliği, tüm aroma ürünlerini aynı hukuki kategori altında değerlendirmez. Bazı aroma vericiler ve kaynak materyaller geçmiş kullanım, üretim biçimi ve teknik özellikleri nedeniyle doğrudan genel şartlara tabi olurken, m.7’de sayılan belirli gruplar Bakanlığın değerlendirmesi ve iznine bağlanmıştır. Bu yaklaşım, gıda güvenliğinin ürün kategorisine göre farklı kontrol seviyeleriyle yürütülmesini sağlar.
m.7’nin birinci fıkrasında izin gerektiren kategoriler kapalı biçimde sayılır. Bu nedenle işletmenin ilk işi, satın aldığı veya ürettiği aroma ürününün Yönetmelik m.4’teki hangi tanıma girdiğini doğru belirlemektir. Yanlış kategori seçimi, bir ürünün izne tabi olmadığı varsayımıyla piyasaya arz edilmesine ve sonuçta mevzuata aykırılığa yol açabilir.
Yönetmelik m.12 de gerekli durumlarda bir gıdanın, materyalin veya madde karışımının Yönetmelikteki hangi spesifik aroma kategorisine ait olduğuna Bakanlıkça karar verileceğini düzenler. Dolayısıyla sınıflandırmanın teknik olarak tartışmalı olduğu dosyalarda işletmenin kendi ticari tanımı değil, Yönetmelik sistematiği ve Bakanlığın değerlendirmesi esas alınır.
1. Aroma verici maddeler Bakanlık iznine tabi midir?
Evet. Yönetmelik m.7/1-a, aroma verici maddeleri doğrudan Bakanlığın değerlendirmesi ve iznine tabi gruplar arasında sayar. Yönetmeliğin 4’üncü maddesindeki tanıma göre aroma verici madde, tanımlanmış kimyasal yapıya sahip bir maddedir ve gıdaya tat ve/veya koku vermek amacıyla kullanılır.
Bir aroma verici maddenin piyasada yaygın kullanılması, yabancı ülkede izinli olması veya tedarikçi tarafından “GRAS”, “food grade” ya da benzeri ticari ifadelerle sunulması Türkiye’deki izin şartını ortadan kaldırmaz. Türkiye’de gıdada kullanılabilmesi için Yönetmeliğin izin ve liste mekanizmasına uygun olması gerekir.
Değerlendirmesi tamamlanmış maddeler ile risk değerlendirmesi devam eden maddeler aynı listede farklı statülerde bulunabilir. Risk değerlendirmesi devam eden maddelerin kullanım koşulları için değerlendirmesi devam eden aroma maddeleri 2026 rehberimiz incelenebilir.
2. Hangi aroma verici preparatlar izne tabidir?
m.7/1-b, Yönetmelik m.4/1-ç/2 kapsamında tanımlanan aroma verici preparatları Bakanlığın değerlendirmesi ve iznine tabi tutar. Bu ayrım önemlidir; çünkü aroma verici preparatların kaynak materyali bakımından Yönetmelikte “gıda” olarak kabul edilen geleneksel kaynaklar ile gıda dışındaki kaynak materyaller arasında farklı hukuki yaklaşım vardır.
m.4/1-ç/2 kapsamındaki preparatlar, bitkisel, hayvansal veya mikrobiyal kaynaklardan elde edilse dahi, geleneksel olarak gıda kabul edilen kaynaklardan gelmeyen veya Yönetmelikteki özel tanıma giren kaynak materyaller bakımından değerlendirme gerektirir. İşletme bu nedenle “bitkisel ekstrakt” ya da “doğal preparat” ticari adının izin gerekliliğini ortadan kaldırdığını varsaymamalıdır.
Kaynak materyalin ne olduğu, nasıl işlendiği, uzun süredir aroma üretiminde kullanılıp kullanılmadığı ve m.4’teki teknik tanımın hangi alt bendine girdiği dosya üzerinden belirlenmelidir. Bu sınıflandırma, ürünün EK-1 sistemine tabi olup olmadığını doğrudan etkiler.
3. Hangi ısıl işlem aroma vericileri izne tabidir?
Yönetmelik m.7/1-c iki ayrı durumda ısıl işlem aroma vericilerini değerlendirme ve izne tabi tutar. Birinci durum, ürünün kısmen veya tamamen m.4/1-ö/2 kapsamındaki bileşenlerin ısıtılmasıyla elde edilmesidir. İkinci durum, ısıl işlem aroma vericisinin EK-5’te belirlenen üretim koşullarını ve/veya bazı maddeler için öngörülen en yüksek miktarları karşılamamasıdır.
Bu nedenle ısıl işlemle aroma elde edilen her üretimde “bu sadece pişirme işlemidir” yaklaşımı yeterli değildir. Kullanılan başlangıç materyallerinin niteliği, ısıtma süresi, sıcaklık, pH ve EK-5’teki teknik koşullar incelenmelidir. Koşulların dışında kalan ürün için m.7 değerlendirme ve izin rejimi devreye girer.
İşletme, tedarikçiden yalnız ürünün adı ve duyusal profilini değil, üretim yöntemini ve EK-5 uygunluğunu gösteren teknik spesifikasyonu da istemelidir. Özellikle et, maya, sebze, şeker-amino asit reaksiyonları veya kompleks başlangıç materyalleriyle üretilen ısıl işlem aromalarında proses bilgisi hukuki sınıflandırmanın parçasıdır.
4. Aroma öncülleri ne zaman izne tabidir?
m.7/1-ç, Yönetmelik m.4/1-a/2 kapsamındaki aroma öncüllerini değerlendirme ve izne tabi tutar. Aroma öncülü, kendisi doğrudan aroma vermek zorunda olmayan fakat gıdanın işlenmesi sırasında parçalanma veya reaksiyon yoluyla aroma oluşturmaya katkı sağlayan üründür.
Burada kaynak materyal ayrımı yine belirleyicidir. Gıda dışındaki kaynaklardan elde edilen ve m.4/1-a/2 kapsamına giren öncüller için değerlendirme yapılmadan kullanım kabul edilemez. İşletme, “ürün nihai gıdada kimyasal olarak değişiyor” gerekçesiyle başlangıç materyalinin hukuki statüsünü göz ardı edemez.
Aroma öncüllerinde üretim prosesi ve hedef kullanım şekli teknik dosyada açıkça belirtilmelidir. Hangi gıda kategorisinde, hangi miktarda ve hangi işlem koşulunda kullanılacağı, güvenilirlik değerlendirmesi bakımından doğrudan önem taşır.
5. “Diğer aroma verici” kategorisi izne tabi midir?
Evet. Yönetmelik m.7/1-d, m.4/1-k’de tanımlanan “diğer aroma vericiler”i Bakanlığın değerlendirmesi ve iznine tabi tutar. Bu kategori, aroma verici madde, doğal aroma verici madde, aroma verici preparat, ısıl işlem aroma vericisi, tütsü aroma vericisi ve aroma öncülü tanımlarına girmeyen ancak gıdaya tat ve/veya koku vermek amacıyla ilave edilen veya edilmesi amaçlanan aroma vericileri kapsar.
Bu artık kategori, sınıflandırılamayan ürünlerin denetim dışında kalmasını önler. Bir aroma ürünü klasik kategorilere girmiyorsa “mevzuatta yok, dolayısıyla serbest” sonucu çıkmaz. Tam tersine m.7, “diğer aroma verici” kategorisini açıkça izin sistemine almıştır.
Yeni teknolojiyle geliştirilen veya alışılmış sınıflandırmalara uymayan ürünlerde bu madde özellikle önemlidir. Ürünün m.4/1-k’ye girip girmediği ve başka bir gıda mevzuatının kapsamına tabi olup olmadığı ürün dosyası üzerinden değerlendirilmelidir.
6. Hangi kaynak materyaller Bakanlık iznine tabidir?
m.7/1-e, Yönetmelik m.4/1-r/2 kapsamındaki kaynak materyalleri de değerlendirme ve izne tabi tutar. Kaynak materyal, aroma vericilerin veya aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenlerinin üretiminde kullanılan bitkisel, hayvansal, mikrobiyal veya mineral kökenli materyalleri kapsayabilir.
Yönetmelik, uzun süredir aroma üretiminde kullanıldığına ilişkin yeterli veri bulunan belirli kaynakların gıda olarak kabul edilmesine ilişkin hüküm içerir. Buna karşılık bu geleneksel kullanım zemininin dışında kalan kaynak materyaller için m.7 değerlendirme sistemi devreye girebilir.
Ayrıca kaynak materyal bakımından açık yasaklar göz ardı edilmemelidir. Yönetmelik m.5/1-d, domuz ve böcek kaynaklı aroma vericiler, aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri ve bunların kaynak materyallerinin gıdalarda kullanılmasını yasaklar. Ayrıntılar için domuz ve böcek kaynaklı aroma verici yasağı rehberimize bakılabilir.
m.7 kapsamındaki ürün EK-1’de yoksa kullanılabilir mi?
Hayır. Yönetmelik m.8/1 açık biçimde, m.7 kapsamında kullanımına izin verilen aroma vericiler ve kaynak materyallerin EK-1’de listeleneceğini ve sadece EK-1’de yer alan aroma vericiler ile kaynak materyallerin piyasaya arz edilebileceğini ve belirtilen koşullar altında gıdalarda kullanılabileceğini düzenler.
Bu hüküm, m.7 ile m.8’in birlikte okunmasını gerektirir. m.7 hangi kategori ürünlerin Bakanlık değerlendirmesine tabi olduğunu belirler; m.8 ise değerlendirme sonucunda piyasaya arz ve kullanım hakkının EK-1 listesi üzerinden doğduğunu ortaya koyar. Dolayısıyla başvuru yapılmış olması tek başına kullanım hakkı yaratmaz.
Risk değerlendirmesi devam eden ve EK-1’de özel dipnotla yer alan maddeler için m.6/4’teki geçici kullanım rejimi ayrıca uygulanır. Ancak hiç listede bulunmayan bir ürün için “başvurusu devam ediyor” gerekçesiyle piyasaya arz ve kullanım yapılamaz.
Aroma vericinin EK-1’e dahil edilmesi nasıl gerçekleşir?
Yönetmelik m.9’a göre bir aroma verici veya kaynak materyal, Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri, Gıda Enzimleri ve Gıda Aroma Vericilerine İlişkin Ortak İzin Prosedürü Hakkında Yönetmelikte belirlenen izin prosedürüne uygun olarak ve m.5/1-a’daki güvenilirlik şartını sağlamak kaydıyla EK-1’deki listelere dahil edilir.
Listeye alınan ürün için tanımlama ve gerektiğinde kullanım koşulları ile kısıtlamalar belirtilir. Dolayısıyla “EK-1’de var” kontrolü tek başına tamamlanmış sayılmaz; işletme satırdaki kullanım koşullarını da okumalıdır. Belirli gıda kategorisi, azami miktar veya teknik şart varsa bunlara uyulması gerekir.
Yönetmelik m.10, EK-1 listelerinde ortak izin prosedürüne uygun biçimde değişiklik yapılacağını düzenler. Bu da listenin statik olmadığını gösterir. Yeni maddeler eklenebilir, mevcut maddelerin şartları değişebilir veya maddeler listeden çıkarılabilir. İşletme mevzuat takibini bir defalık ürün kabul işlemi olarak görmemelidir.
Aroma satın alan işletme hangi belgeleri istemelidir?
İlk belge güncel teknik spesifikasyondur. Spesifikasyonda aroma kategorisi, FL/CAS gibi tanımlayıcı numaralar, kaynak materyal, üretim yöntemi ve kullanım koşulları bulunmalıdır. İkinci olarak ürünün EK-1 statüsü ve varsa listede belirtilen kısıtlamalar teyit edilmelidir. Üçüncü olarak lot/parti bilgisi ve tedarikçi uygunluk beyanı dosyalanmalıdır.
Ürün “doğal” olarak pazarlanıyorsa bu kelimenin m.13’teki teknik şartları ayrıca kontrol edilmelidir. Belirli kaynağa atıf yapılan doğal aroma adlarında yüzde 95 şartı için doğal aroma vericisi yüzde 95 kuralı 2026 rehberimiz kullanılabilir.
B2B olarak satın alınan aroma vericinin etiketi de m.13’e uygun olmalıdır. “Gıdada kullanım içindir” veya gerekiyorsa “Gıdada kullanımı sınırlıdır” gibi ibareler ve lot bilgisi dahil zorunlu unsurlar için son tüketiciye sunulmayan aroma verici etiketi yazımız ayrıntılı açıklama içerir.
Tedarikçi ürünün izne tabi olmadığını iddia ediyorsa bu iddianın hangi m.4 tanımına dayandığı yazılı olarak sorulmalıdır. Sınıflandırma belirsizliği, “tedarikçi böyle söyledi” gerekçesiyle kapatılmamalıdır.
İzin kontrolünde sık yapılan hatalar
Birinci hata, yabancı ülke iznini Türkiye izni yerine kullanmaktır. İkinci hata, “doğal” kelimesinin Bakanlık değerlendirmesini gereksiz kıldığını varsaymaktır. Üçüncü hata, ürün ticari adının mevzuat kategorisini kesin olarak gösterdiğini düşünmektir. Dördüncü hata, EK-1’deki ürünün kullanım koşullarını okumadan sadece listede bulunmasına bakmaktır. Beşinci hata ise tedarikçinin eski tarihli uygunluk belgesini süresiz geçerli kabul etmektir.
Altıncı hata, karışım aroma ürününde yalnız ana aroma bileşeninin statüsünü kontrol etmektir. Karışım içindeki diğer izinli/izne tabi bileşenler ve taşıyıcılar da kendi mevzuatına uygun olmalıdır. Yedinci hata, yeni üretim yöntemi veya başlangıç materyalindeki önemli değişikliğin eski izin dosyasını hiç etkilemeyeceğini varsaymaktır.
Yönetmelik m.16/2, risk değerlendirmesinde kullanılanlara göre önemli bir üretim yöntemi veya başlangıç materyali değişikliği varsa gerekli belgelerin, gerektiğinde ürün piyasaya arz edilmeden önce Bakanlığın değerlendirmesine sunulmasını öngörür. Bu nedenle tedarikçi revizyonları düzenli izlenmelidir.
İzinsiz aroma verici kullanılırsa ne olur?
Yönetmelik m.17, hükümlerine aykırı davrananlar hakkında 5996 sayılı Kanunun ilgili maddelerine göre idari yaptırım uygulanacağını düzenler. m.7 kapsamındaki bir ürünün gerekli değerlendirme ve izin olmadan kullanılması, izinli ürün sistemine aykırılık oluşturur. Ürünün niteliğine göre idari para cezası ve resmi kontrol tedbirleri gündeme gelir.
İdari yaptırıma ek olarak uygunsuz nihai gıdanın piyasaya arzının durdurulması, geri çağrılması, çekilmesi veya düzeltici işlem uygulanması gerekebilir. Tedarikçinin hatalı sınıflandırması bulunuyorsa sözleşmesel rücu ve tazminat ilişkisi ayrıca değerlendirilir; ancak bu durum gıda işletmecisinin kamu hukuku sorumluluğunu kendiliğinden kaldırmaz.
m.7 kapsamında 12 maddelik işletme kontrol listesi
- Aroma ürününün m.4 kapsamındaki teknik kategorisini belirleyin.
- Ürün aroma verici maddeyse m.7/1-a kontrolünü uygulayın.
- Preparatın m.4/1-ç/2 kapsamına girip girmediğini belirleyin.
- Isıl işlem ürününde başlangıç materyali ve EK-5 şartlarını kontrol edin.
- Aroma öncülünün m.4/1-a/2 kapsamını kontrol edin.
- Ürün başka kategoriye girmiyorsa “diğer aroma verici” m.4/1-k testini yapın.
- Kaynak materyalin m.4/1-r/2 kapsamını değerlendirin.
- m.7 kapsamındaysa EK-1’de bulunup bulunmadığını doğrulayın.
- EK-1 satırındaki kullanım koşulları ve kısıtlamaları okuyun.
- Teknik spesifikasyon ve lot kaydını dosyalayın.
- Tedarikçi veya üretim yöntemi değişikliğinde yeniden kontrol yapın.
- Liste ve mevzuat değişikliklerini periyodik izleyin.
Resmî kaynaklar
- 14 Eylül 2026 tarihli Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler Yönetmeliği
- Tarım ve Orman Bakanlığı – Yönetmelik tam metni
- 5996 sayılı Kanun
Sık Sorulan Sorular
1. Bütün aroma vericiler için ayrıca Bakanlık izni gerekir mi?
m.7’de değerlendirme ve izne tabi kategoriler açıkça sayılmıştır. Ürünün m.4’teki teknik kategorisi belirlenerek m.7 kapsamı kontrol edilir.
2. Aroma verici maddeler izne tabi mi?
Evet. m.7/1-a aroma verici maddeleri açıkça değerlendirme ve izin kapsamına alır.
3. Her aroma verici preparat izne tabi midir?
m.7/1-b özellikle m.4/1-ç/2’de tanımlanan preparatları kapsar. Kaynak materyal ve üretim biçimi belirleyicidir.
4. Isıl işlem aromalarında hangi durumda izin gerekir?
m.7/1-c kapsamındaki kaynaklardan üretilen veya EK-5 üretim koşulları/en yüksek miktar şartlarını karşılamayan ısıl işlem aroma vericileri değerlendirme ve izne tabidir.
5. “Diğer aroma verici” kategorisi serbest midir?
Hayır. m.7/1-d bu kategoriyi de değerlendirme ve izne tabi tutar.
6. EK-1’de olmayan m.7 kapsamındaki ürün kullanılabilir mi?
Hayır. m.8’e göre yalnız EK-1’de yer alan ürünler, listede belirtilen koşullarla piyasaya arz edilebilir ve kullanılabilir.
7. Başvuru yapılmış olması kullanım hakkı verir mi?
Hayır. Ürünün izinli liste sistemine uygun olması gerekir. Değerlendirmesi devam eden maddeler için m.6/4’teki özel liste rejimi ayrıca uygulanır.
8. Yabancı ülkede izinli ürün Türkiye’de otomatik izinli midir?
Hayır. Türkiye’de Türk Gıda Kodeksi ve EK-1 statüsü uygulanır.
9. Doğal aroma olması izin şartını ortadan kaldırır mı?
Hayır. “Doğal” etiketleme niteliğidir; ürünün m.7 kapsamı ayrıca belirlenir.
10. Üretim yöntemi değişirse ne yapılmalıdır?
Önemli değişiklik varsa m.16/2 kapsamında gerekli belgelerin Bakanlığa sunulması gerekebilir.
11. İzin kontrolünü yalnız tedarikçi mi yapar?
Hayır. Nihai gıdayı piyasaya arz eden işletme kullandığı girdilerin uygunluğunu kendi sistemi içinde doğrulamalıdır.
12. İzin olmadan kullanımın yaptırımı nedir?
Yönetmelik m.17 uyarınca 5996 sayılı Kanunun ilgili idari yaptırım hükümleri ve gerektiğinde ürün güvenliği tedbirleri uygulanır.
Hukuki değerlendirme ve E-E-A-T notu
Bu rehber 14 Eylül 2026 tarihli Yönetmeliğin m.4, m.7, m.8, m.9, m.10, m.12, m.16 ve m.17 hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Aroma ürününün izne tabi olup olmadığı ticari adıyla değil, Yönetmelikteki teknik kategorisi ve güncel EK-1 statüsüyle belirlenmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
