Değerlendirmesi Devam Eden Aroma Maddeleri Kullanılabilir mi? 2026 Yönetmelik m.6
Kısa ve net cevap
Evet, ancak yalnızca Yönetmelikteki geçici izin statüsü devam ettiği sürece. 14 Eylül 2026 tarihli Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Gıda Bileşenleri Yönetmeliğinin 4’üncü maddesi, “değerlendirmesi devam eden aroma verici maddeler”i risk değerlendirmesi henüz tamamlanmamış maddeler olarak tanımlar. Yönetmeliğin 6’ncı maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarına göre bu maddeler EK-1 Bölüm A’daki listede 1’den 5’e kadar numaralandırılmış dipnotlarla gösterilir ve risk değerlendirmesi sonuçlanıncaya kadar piyasaya arz edilebilir ve gıdalarda kullanılabilir.
Bu izin süresiz ve koşulsuz değildir. Değerlendirme tamamlandığında madde ya EK-1 Bölüm A, Tablo 1’e değerlendirilmiş aroma verici madde olarak eklenir ya da listeden çıkarılır. Listeden çıkarıldığı anda geçici kullanım zemini sona erer. Ayrıca değerlendirmesi devam eden bir madde, bu statüde bulunduğu dönemde de Yönetmeliğin güvenilirlik, kaynak yasağı, kullanım miktarı, etiketleme, izlenebilirlik ve Bakanlığa raporlama hükümlerine tabidir.
- Değerlendirmesi devam eden aroma maddesi nedir?
- EK-1’de nasıl anlaşılır?
- Ne zamana kadar kullanılabilir?
- Geçici izin hangi sınırlarla uygulanır?
- Listeden çıkarsa ne olur?
- Güvenilirlik şartı devam eder mi?
- Bakanlığa raporlama yükümlülüğü
- Tedarikçi ve satın alma kontrolü
- Stok ve reçete yönetimi
- İthal ürünlerde durum
- Aykırılık ve yaptırım
- Sık sorulan sorular
Değerlendirmesi devam eden aroma verici madde nedir?
Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (j) bendine göre değerlendirmesi devam eden aroma verici madde, risk değerlendirmesi henüz tamamlanmamış olan maddedir. Buna karşılık aynı maddenin (i) bendindeki “değerlendirilmiş aroma verici maddeler”, değerlendirme ve onay süreci tamamlanmış maddelerdir. Bu iki statü birbirinden açık biçimde ayrılmıştır.
Bu ayrım işletme açısından yalnız teorik bir sınıflandırma değildir. Değerlendirilmiş bir aroma maddesi bakımından izin statüsünün tamamlanmış olması söz konusuyken, değerlendirmesi devam eden maddede idari ve bilimsel süreç henüz bitmemiştir. İşletmenin bu nedenle ilgili maddenin listesini ve dipnot durumunu güncel olarak takip etmesi gerekir.
Risk değerlendirmesinin devam ediyor olması maddenin otomatik olarak “güvensiz” olduğu anlamına gelmez. Yönetmelik bu maddelerin, değerlendirme tamamlanıncaya kadar belirli şartlarla piyasaya arzına ve gıdalarda kullanımına izin vermektedir. Ancak bu izin, gelecekte maddenin mutlaka onaylanacağı anlamına da gelmez. Sonuçta madde değerlendirilmiş listeye alınabilir veya listeden çıkarılabilir.
Bu nedenle gıda işletmecisinin “bugün kullanabiliyorum, dolayısıyla gelecekte de kullanabilirim” varsayımıyla uzun vadeli reçete, ambalaj veya tedarik planı yapması doğru değildir. Geçici statü, mevzuat takibinin sürekliliğini zorunlu kılar.
Değerlendirmesi devam eden maddeler EK-1’de nasıl anlaşılır?
Yönetmeliğin 6’ncı maddesinin ikinci fıkrası, değerlendirilmesi tamamlanan aroma verici maddeler için EK-1 Bölüm A’daki Aroma Vericiler ve Kaynak Materyallerin Listesinde dipnot bulunmadığını belirtir. Üçüncü fıkra ise risk değerlendirmesi devam eden aroma verici maddelerin aynı listede 1’den 5’e kadar numaralandırılmış dipnotlarla gösterildiğini düzenler.
Bu nedenle teknik satın alma dosyasında yalnız FL numarasını veya kimyasal adı kaydetmek yeterli değildir. Maddenin EK-1 Bölüm A’daki satırı ve varsa dipnotu da kontrol edilmelidir. Dipnot, maddenin risk değerlendirmesinin hâlen sonuçlanmadığını gösteren hukuki uyarı niteliğindedir.
İşletme kendi ERP veya hammadde kartında “değerlendirmesi devam eden” şeklinde ayrı bir statü alanı oluşturabilir. Böylece listede değişiklik olduğunda hangi hammaddelerin etkilenebileceği kolayca belirlenir. Bu yöntem özellikle çok sayıda aroma maddesi kullanan içecek, şekerleme, süt ürünleri, pastacılık, atıştırmalık ve hazır gıda işletmeleri bakımından önemlidir.
Dipnotun bulunup bulunmadığı, tedarikçinin eski tarihli kataloğundan değil güncel EK-1 üzerinden kontrol edilmelidir. Tedarikçinin teknik föyü önceki mevzuata göre hazırlanmışsa güncel statüyü göstermeyebilir.
Değerlendirmesi devam eden aroma maddeleri ne zamana kadar kullanılabilir?
Yönetmeliğin 6’ncı maddesinin dördüncü fıkrası bu soruya açık cevap verir: değerlendirmesi devam eden aroma verici maddeler, değerlendirme tamamlanıp EK-1 Bölüm A, Tablo 1’de değerlendirilmiş aroma verici madde olarak listeye ekleninceye veya listeden çıkartılıncaya kadar piyasaya arz edilebilir ve gıdalarda kullanılabilir.
Burada iki ayrı bitiş senaryosu vardır. Birinci senaryoda bilimsel ve idari değerlendirme olumlu sonuçlanır ve madde değerlendirilmiş statüde listeye eklenir. Bu durumda kullanım, yeni listede belirlenen koşul ve kısıtlamalara göre devam eder. İkinci senaryoda madde listeden çıkarılır. Bu durumda değerlendirmesi devam eden statüye dayalı geçici kullanım hakkı sona erer.
Dolayısıyla işletmenin yalnız “değerlendirme tamamlandı mı?” sorusunu değil, “değerlendirme sonunda hangi statü verildi ve yeni kullanım koşulları nedir?” sorusunu da takip etmesi gerekir. Olumlu değerlendirme bile kullanım koşullarının hiç değişmeyeceği anlamına gelmez. Bakanlık listede kategori, miktar veya diğer kısıtlamaları belirleyebilir.
Bu hukuki yapı nedeniyle satın alma sözleşmelerine mevzuat statüsü değiştiğinde tedarikçinin derhal bildirim yapacağına ilişkin hüküm eklenmesi yararlıdır. Ancak tedarikçinin bildirim yükümlülüğü, gıda işletmecisinin kendi mevzuat takip sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Geçici kullanım izni hangi sınırlarla uygulanır?
Yönetmelik m.6/4’teki izin yalnızca “değerlendirmesi devam ediyor” statüsünden kaynaklanan geçici liste durumunu düzenler. Bu hüküm, Yönetmeliğin diğer maddelerinin uygulanmayacağı anlamına gelmez. Maddenin gıdada kullanımı sırasında güvenilirlik, tüketiciyi yanıltmama, kaynak materyal, kullanım miktarı, özel kategori, etiket ve raporlama yükümlülükleri devam eder.
Örneğin yeni Yönetmeliğin 5’inci maddesi domuz ve böcek kaynaklı aroma vericiler, aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri ve bunların kaynak materyalleri için açık yasak getirmiştir. Bir aroma maddesinin risk değerlendirmesi devam ediyor olsa bile bu kaynak yasağı aşılamaz. Ayrıntılı açıklama için domuz ve böcek kaynaklı aroma verici yasağı 2026 rehberimiz incelenebilir.
Aynı şekilde belirli bir maddede gıda kategorisi veya azami kullanım miktarı bulunuyorsa işletme bu kısıtlamaya uymak zorundadır. Geçici değerlendirme statüsü “her gıdada, her miktarda kullanılabilir” anlamına gelmez. EK-1 satırı, dipnotlar ve varsa özel kullanım koşulları birlikte okunmalıdır.
Etiketleme bakımından da m.13 uygulanır. Profesyonel müşteriye satılan aroma vericilerde ürün adı, kullanım amacı, parti bilgisi, bileşim, sorumlu işletmeci ve diğer zorunlu bilgiler bulunmalıdır. Bu konu için son tüketiciye sunulmayan aroma verici etiketi yazımızdaki kontrol listesi kullanılabilir.
Madde değerlendirme sonunda listeden çıkarılırsa ne yapılmalıdır?
m.6/4 hükmüne göre listeden çıkarılma, geçici kullanım hakkının sona erdiği olaylardan biridir. İşletme listeden çıkarılan maddeyi yeni gıda üretiminde kullanmaya devam edemez. Bunun için ayrıca “tedarikçinin stokları bitene kadar” veya “mevcut sözleşme süresince” genel bir hak yoktur. Varsa özel geçiş hükmü ayrıca açıkça mevzuatta düzenlenmelidir.
Listeden çıkarılma kararı sonrasında dört operasyonel alan birlikte ele alınmalıdır: hammadde stokları, açık satın alma siparişleri, aktif üretim reçeteleri ve ilgili nihai ürün etiketleri. İşletme öncelikle etkilenen FL numarasını tüm sistemlerde taramalı, sonra bu maddeyi içeren karışım aroma ürünlerini de tedarikçiden doğrulamalıdır.
Karışım ürünlerde en büyük risk, yasaklanan veya listeden çıkarılan maddenin ticari ürün adından anlaşılamamasıdır. Bir aroma preparatı “meyve aroması”, “baharat aroması” veya tedarikçiye özgü kodla satılıyor olabilir. Bu nedenle içerik değişiklikleri yalnız ürün adı üzerinden değil teknik spesifikasyon üzerinden izlenmelidir.
Yeni bir maddeye geçiş duyusal profil, ürün adı veya “doğal” kaynak beyanını etkiliyorsa ambalaj da yeniden incelenmelidir. Belirli bir kaynağın doğal aroma adıyla kullanılmasındaki yüzde 95 kuralı için doğal aroma vericisi yüzde 95 kuralı rehberimiz tamamlayıcıdır.
Risk değerlendirmesi bitmemiş olsa da güvenilirlik şartı uygulanır mı?
Evet. Yönetmeliğin sistematiğinde bir maddenin geçici olarak listede bulunması, gıda işletmecisinin güvenilir gıda üretme sorumluluğunu kaldırmaz. 5996 sayılı Kanun ve Yönetmeliğin 5’inci maddesindeki temel güvenlik ilkeleri uygulanmaya devam eder. İşletme, elde ettiği yeni bilimsel veya teknik bilginin maddenin güvenilirliğini etkilediğini görürse bunu görmezden gelemez.
Bu husus Yönetmeliğin 16’ncı maddesinin üçüncü fıkrasında ayrıca somutlaştırılmıştır. Aroma vericilerin ve/veya kaynak materyallerinin üreticisi veya kullanıcısı, güvenilirlik değerlendirmesini etkileyebilecek yeni bilimsel veya teknik bilgiye ulaştığında Bakanlığı derhal bilgilendirmek zorundadır. Bu yükümlülük, değerlendirmesi devam eden maddelerde özellikle önemlidir.
Dolayısıyla “madde zaten Bakanlığın listesinde, yeni güvenlik verisini bildirmeme gerek yok” yaklaşımı açıkça yanlıştır. Risk değerlendirmesi dinamik bir süreçtir ve üretici/kullanıcı yeni bilgiyi Bakanlığa iletmekle yükümlüdür.
Bakanlığa raporlama yükümlülüğü nasıl işler?
Yönetmeliğin 16’ncı maddesinin birinci fıkrası hem kullanımına izin verilen hem de değerlendirmesi devam eden aroma verici maddeler için özel bir bilgi verme yükümlülüğü düzenler. Bakanlık talep ederse kullanıcı veya üretici, gıdaya eklenen aroma verici maddenin miktarı hakkında on iki aylık süre içinde Bakanlığı bilgilendirmek zorundadır.
Bu süre Bakanlığın talebiyle başlayan hukuki bir raporlama süresidir. İşletme, yıllık satın alma toplamını vermekle yetinmemeli; talebin kapsamına göre hangi gıda kategorisinde ne miktarda kullanım yapıldığını güvenilir kayıtlardan çıkarabilecek sistemi kurmalıdır. Üretim reçetesi, lot tüketimi ve üretim miktarı kayıtları bu nedenle önemlidir.
m.16/2 ayrıca listede yer alan bir aroma vericinin üretim yönteminde veya başlangıç materyalinde, risk değerlendirmesinde kullanılanlardan önemli bir değişiklik yapılması hâlinde gerekli belgelerin, gerektiğinde aroma verici piyasaya arz edilmeden önce Bakanlığın değerlendirmesine sunulmasını düzenler. Bu hüküm, aynı FL numarasının üretim prosesi değişse bile hukuki açıdan kontrol gerektirebileceğini gösterir.
m.16/3 ise güvenilirlik değerlendirmesini etkileyen yeni bilimsel veya teknik bilginin derhal bildirilmesini emreder. Böylece raporlama yükümlülüğü yalnız Bakanlığın bilgi talebine bağlı değildir; yeni güvenlik bilgisi ortaya çıkarsa işletmenin kendiliğinden harekete geçmesi gerekir.
Tedarikçi ve satın alma birimi hangi kontrolleri yapmalıdır?
Satın alma sürecinde ilk kontrol ürünün FL numarasıdır. İkinci kontrol EK-1’deki güncel statüdür. Üçüncü kontrol varsa dipnot numarası ve kullanım kısıtlamalarıdır. Dördüncü kontrol teknik spesifikasyonun revizyon tarihidir. Beşinci kontrol ürünün kaynak materyal ve üretim yöntemi bilgisidir.
Değerlendirmesi devam eden bir madde için tedarikçiden “madde halen kullanılabilir” şeklinde genel bir e-posta almak yeterli değildir. Tedarikçi beyanı EK-1’deki güncel satırla karşılaştırılmalıdır. Özellikle uzun süreli çerçeve sözleşmelerinde mevzuat statüsü değişikliği, ürünün hukuken satılabilirliğini etkileyebilir.
Sözleşmeye, aroma maddesinin listeden çıkarılması veya kullanım koşullarının değiştirilmesi hâlinde tedarikçinin sevkiyatı durduracağı, müşteriyi gecikmeksizin bilgilendireceği ve alternatif ürünün teknik dosyasını sağlayacağına ilişkin hükümler konulabilir. Bu hükümler ticari riskin paylaşılmasını kolaylaştırır.
Ancak kamu hukuku bakımından nihai gıdayı piyasaya arz eden işletmenin sorumluluğu sözleşmeyle tamamen tedarikçiye devredilemez. Bu nedenle kalite ve mevzuat ekibi bağımsız doğrulama yapmalıdır.
Stok ve reçete yönetimi nasıl yapılmalıdır?
Değerlendirmesi devam eden aroma maddeleri için işletme normal hammaddeden daha sıkı bir “statü değişikliği alarmı” kurmalıdır. Hammadde kartına FL numarası, EK-1 satırı, dipnot, onay tarihi ve son kontrol tarihi yazılabilir. Liste güncellendiğinde etkilenen ürünler otomatik olarak yeniden incelemeye alınmalıdır.
Uzun raf ömürlü hammadde satın alırken değerlendirme sürecinin gelecekte sonuçlanabileceği hesaba katılmalıdır. Hukuken kullanılabilirlik sona erdiğinde stok maliyeti işletmenin üzerinde kalabilir. Bu nedenle geçici statüdeki maddelerde gereksiz büyük stok oluşturmamak ticari risk yönetimi bakımından önemlidir.
Reçete değişikliği gerektiğinde yalnız ana aroma maddesi değil, aynı maddenin yer aldığı premiksler ve karışım aromalar da kontrol edilmelidir. Yasaklanan 10 FL maddesi ve 31 Aralık 2026 geçiş düzeni için 31 Aralık 2026’dan sonra yasaklanan 10 aroma maddesi rehberimiz stok geçişinin nasıl yönetileceğini somut biçimde açıklar.
İthal aroma vericilerde değerlendirme statüsü nasıl kontrol edilir?
Yabancı ülkede bir aroma maddesine izin verilmiş olması, Türkiye’de otomatik kullanım hakkı doğurmaz. Türkiye’de piyasaya arz ve gıda üretiminde kullanım bakımından Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler Yönetmeliği ve EK-1’deki güncel statü esas alınır. İthalatçı, yabancı tedarikçinin ürün kodunu Türkiye’deki FL numarası ve liste statüsüyle eşleştirmelidir.
Ürünün menşe ülkedeki teknik föyünde “pending”, “under evaluation” veya benzeri ifade bulunması tek başına Türkiye’deki statünün kanıtı değildir. Türkiye’deki EK-1 listesi kontrol edilmelidir. Ayrıca bazı maddeler için özel ithalat yasakları veya geçiş tarihleri bulunabileceğinden yalnız m.6/4’e bakmak yeterli değildir.
İthal bitmiş gıdada kullanılan aroma maddeleri de gerektiğinde teknik dosyayla sorgulanmalıdır. İthalatçı, ürünün Türkiye’deki mevzuata uygunluğuna ilişkin tedarikçi garantisini sözleşmeye bağlayabilir; fakat resmi kontrol bakımından kendi yükümlülüğü devam eder.
Statüsü değişmiş aroma verici kullanılmaya devam edilirse ne olur?
Yönetmeliğin 17’nci maddesi, Yönetmeliğe aykırı davrananlar hakkında 5996 sayılı Kanunun ilgili hükümlerine göre idari yaptırım uygulanacağını düzenler. Bir maddenin listeden çıkarılmasına rağmen üretimde kullanılmaya devam edilmesi, yalnız teknik dosya eksikliği değil, izinli bileşim sistemine aykırılık oluşturur.
Somut olayın niteliğine göre idari para cezası yanında ürünün piyasaya arzının durdurulması, piyasadan çekilmesi, geri çağırma veya diğer resmi kontrol tedbirleri uygulanabilir. Hangi yaptırımın uygulanacağı ihlalin türü ve ürünün güvenilirlik durumuna göre belirlenir; bütün aykırılıklar için tek bir sabit ceza rakamı yoktur.
Tedarikçi güncel statüyü yanlış bildirmişse işletme özel hukuk çerçevesinde sözleşmesel zararlarını tedarikçiye yöneltebilir. Ancak bu durum, resmi makamlar karşısındaki gıda işletmecisi sorumluluğunu otomatik olarak kaldırmaz.
Değerlendirmesi devam eden aroma maddeleri için 12 adımlı kontrol
- Ürünün FL numarasını doğrulayın.
- EK-1 Bölüm A’daki güncel satırı kontrol edin.
- 1–5 numaralı dipnotlardan biri bulunuyor mu bakın.
- Kullanım kategorisi ve miktar kısıtlamalarını inceleyin.
- Kaynak materyalin yasak kapsamda olmadığını doğrulayın.
- Tedarikçi spesifikasyonunun revizyon tarihini kaydedin.
- Üretim yöntemi veya başlangıç materyali değişti mi kontrol edin.
- Üretim reçetesinde kullanılan miktarı izlenebilir şekilde kaydedin.
- Bakanlık talebinde 12 aylık raporlama için veriyi hazır tutun.
- Yeni bilimsel/teknik güvenlik bilgisini derhal bildirecek prosedür oluşturun.
- Liste değişikliklerini periyodik izleyin.
- Listeden çıkarılma hâlinde stok, reçete ve açık siparişleri aynı gün bloke edecek süreç kurun.
Resmî kaynaklar
- 14 Eylül 2026 tarihli Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler Yönetmeliği
- Tarım ve Orman Bakanlığı – Yönetmeliğin tam metni
- 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu
Sık Sorulan Sorular
1. Risk değerlendirmesi devam eden aroma maddesi kullanılabilir mi?
Evet. Yönetmelik m.6/4 uyarınca değerlendirme tamamlanıp madde değerlendirilmiş listeye ekleninceye veya listeden çıkarılıncaya kadar piyasaya arz edilebilir ve gıdalarda kullanılabilir.
2. Risk değerlendirmesi devam ediyor olması maddenin güvensiz olduğu anlamına mı gelir?
Hayır. Bu statü risk değerlendirmesinin henüz tamamlanmadığını gösterir. Yönetmelik bu süre içinde şartlı kullanım imkânı tanır.
3. Değerlendirmesi devam eden madde listede nasıl anlaşılır?
EK-1 Bölüm A’daki listede 1’den 5’e kadar numaralandırılmış dipnotlarla gösterilir.
4. Değerlendirilmiş maddelerde dipnot var mı?
m.6/2’ye göre değerlendirmesi tamamlanan aroma verici maddeler için EK-1 Bölüm A’daki listede bu değerlendirme dipnotları bulunmaz.
5. Madde listeden çıkarılırsa mevcut üretimde kullanılabilir mi?
Geçici m.6/4 kullanım zemini listeden çıkarılmayla sona erer. Varsa özel geçiş hükmü ayrıca incelenmelidir; aksi hâlde yeni üretimde kullanım durdurulmalıdır.
6. Bakanlık kullanım miktarını sorabilir mi?
Evet. m.16/1 uyarınca Bakanlığın talebi üzerine kullanıcı veya üretici, gıdaya eklenen miktarı on iki aylık süre içinde bildirmek zorundadır.
7. Yeni güvenlik bilgisi ortaya çıkarsa ne yapılmalıdır?
m.16/3 uyarınca güvenilirlik değerlendirmesini etkileyebilecek yeni bilimsel veya teknik bilgi Bakanlığa derhal bildirilmelidir.
8. Üretim yöntemi değişirse eski değerlendirme otomatik geçerli midir?
Önemli bir üretim yöntemi veya başlangıç materyali değişikliğinde m.16/2 kapsamında gerekli belgelerin Bakanlığa sunulması gerekebilir.
9. Geçici statü her gıdada kullanım hakkı verir mi?
Hayır. EK-1’deki kategori, miktar ve diğer kullanım kısıtlamaları ile Yönetmeliğin genel hükümleri uygulanmaya devam eder.
10. İthal aromada yabancı ülke izni yeterli midir?
Hayır. Türkiye’deki EK-1 listesi ve Türk Gıda Kodeksi şartları esas alınır.
11. Tedarikçinin “kullanılabilir” yazısı yeterli mi?
Hayır. Tedarikçi beyanı güncel EK-1 statüsü, dipnotlar ve kullanım koşullarıyla doğrulanmalıdır.
12. Aykırılıkta hangi yaptırım uygulanır?
Yönetmelik m.17 uyarınca ihlalin niteliğine göre 5996 sayılı Kanunun ilgili idari yaptırım hükümleri ve gerektiğinde ürün güvenliği tedbirleri uygulanır.
Hukuki değerlendirme ve E-E-A-T notu
Bu rehber 14 Eylül 2026 tarihli ve 33370 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yönetmeliğin özellikle m.4/j, m.6/2-4, m.16 ve m.17 hükümleri ile Tarım ve Orman Bakanlığının yayımladığı güncel tam metin esas alınarak hazırlanmıştır. Değerlendirmesi devam eden maddelerin hukuki statüsü değişebildiği için ürün bazında güncel EK-1 kontrolü zorunludur.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
