Başka İldeki Taraf İçin İstinabe Yoluyla Yemin Dilekçesi | HMK 236

1. İl dışında oturma ve teknik koşul birlikte aranır

HMK m.236’nın başlangıç kuralı, mahkemenin yargı çevresi dışında oturan kişinin yemin için davaya bakan mahkemeye gelmesidir. İstinabe, maddenin devamındaki özel koşullarla uygulanır. Kişi mahkemenin bulunduğu ilin dışında oturmalı ve bulunduğu yerde aynı anda ses ve görüntü nakli yoluyla yemin icrası mümkün olmamalıdır. Bu iki unsurdan yalnız birinin anlatılması eksik başvuru oluşturur.

Yargı çevresi ile il sınırı aynı kavram değildir. Aynı ilde başka ilçede oturan kişi bakımından sadece mahkemenin yargı çevresi dışındayım açıklaması, istinabe koşulunu kendiliğinden karşılamaz. Gerçek yerleşim ve oturma durumu açıklanmalıdır. Geçici seyahat, tatil veya iş gezisi de sürekli oturma olgusuyla aynı kabul edilmemelidir. Talep, kişinin gerçekten bulunduğu ve işlem yapılabilecek yerle ilişkilendirilir.

Genel çerçeve için başka şehirdeki kişinin yemini rehberi tamamlayıcıdır. Bu sayfadaki örnek, o açıklamayı tekrar eden ikinci genel rehber değil, iki koşulun belgelenmesi ve uygulanabilir talimat kararının kurulması için hazırlanmış usul dilekçesidir. Yemin teklifinin kabulü veya uyuşmazlığın esası hakkında yeni bir karar istemez.

2. Adres belgesi ile işlem yapılacak yer farklı bilgiler olabilir

İl dışında oturmayı gösteren belgenin tarihi, kişinin adı ve açık adresi dosyayla uyumlu olmalıdır. Adres kayıt sistemi belgesi, ilgili diğer kayıtlarla birlikte değerlendirilir. Kişi belgedeki adresten taşınmışsa eski belge güncel oturma durumunu kesin olarak gösteriyormuş gibi kullanılmamalıdır. Mahkemenin yazışmayı hangi yer üzerinden yürüteceği açıklaştırılmalıdır.

Dilekçede mahkemenin bulunduğu il ve kişinin oturduğu il ayrı yazılır. Sadece çok uzakta oturuyor ifadesi kanuni karşılaştırmayı göstermez. Talimatın gönderileceği yargı biriminin belirlenmesi için ilçe ve ulaşılabilir tebligat adresi de önemlidir. Kişinin başka şehirde işyeri bulunması, orada oturduğu sonucunu tek başına doğurmaz.

Belgenin dosyada daha önce sunulmuş olması hâlinde tarih ve ek numarasına atıf yapılabilir. Yine de yemin gününe kadar değişen adresin bildirilmesi gerekir. Aynı kişinin birden fazla adresi görünüyorsa bunların hangi amaçla kullanıldığı açıklanır. Belirsizliği gidermek için gerekli kayıt istenir; gerçekte bulunmayan bir adres veya kurumsal bağlantı oluşturulmaz.

3. Kişisel cihaz eksikliği ile yargısal teknik imkânsızlık aynı değildir

HMK m.236, kişinin bulunduğu yerde yemin işleminin eş zamanlı ses ve görüntüyle yapılamamasını esas alır. İlgili yargı biriminin imkânı, kullanılabilir sistem ve işlemin organizasyonu bu nedenle önemlidir. Kişinin evinde kamera bulunmaması, bütün uygun bağlantı seçeneklerinin kapalı olduğunu tek başına kanıtlamaz. Başvuruda teknik durumun hangi bilgiye dayandığı gösterilmelidir.

Kurum yazısı, önceki teknik deneme tutanağı veya mahkemenin dosyaya aldığı bilgi varsa tarih ve kapsamıyla belirtilir. Henüz böyle bir kayıt yoksa dilekçeye kesin imkânsızlık ispatlanmıştır yazılmaz. İlgili yargı biriminden bu kişi ve işlem için bağlantı kurulup kurulamayacağının sorulması istenir. Mahkemece doğrulanması gereken konuyla başvuranın kişisel tahmini ayrılır.

Geçici arıza, belirli gün için organizasyon sorunu ve yapısal teknik eksiklik farklı durumlardır. Yazı bunlardan hangisini gösteriyorsa o açıklanmalıdır. Eski bir bağlantı kesintisi, sonraki bütün tarihlerde yemin yapılamayacağının kesin kanıtı gibi sunulmaz. Talimat veya yeni bağlantı yönteminin seçimi, gerçek güncel bilgi üzerinden yapılır.

Bu başvuru, özel bir görüntülü görüşme uygulamasından yapılan konuşmanın kendiliğinden yemin sayılmasını istemez. Kimlik, yargısal gözetim, kanuni merasim ve tutanak güvenceleri korunmalıdır. Teknik kolaylık sağlamakla kesin delil işleminin şekli değiştirilmemelidir. Ekran üzerinden bağlantı kurulmuş olması, o oturumda bütün yemin koşullarının yerine getirildiğini otomatik göstermez.

4. Talep asıl dosyaya sunulur ve mevcut davetiye takip edilir

İstinabe başka mahkemenin belirli usul işlemini yerine getirmesidir; asıl davanın yeni yere taşınması değildir. Başvuru davaya bakan mahkemeye yöneltilir. Dosya numarası, yemin ara kararı, konusu ve mevcut gün belirtilir. Kişinin bulunduğu adliyeye kendi başına gidip herhangi bir görevliye beyan vermesi, mahkemece kurulmuş istinabe işleminin yerine geçmez.

HMK m.236 ayrı ve bütün olaylara uygulanacak sabit bir dilekçe sunma günü sayısı koymaz. Buna rağmen mevcut yemin günü geçmeden yöntem hakkında karar alınmasına imkân sağlayacak başvuru önemlidir. Dilekçe kaydının yapılmasıyla talebin kabul edilmesi farklıdır. HMK m.229’un sonuçları nedeniyle çağrı, mazeret ve yeni karar birlikte kontrol edilmelidir.

Usulüne uygun çağrı yapılmadığı da ileri sürülüyorsa yemin davetiyesinin yenilenmesi dilekçesi ayrı soruna yönelir. Adres veya teknik yöntem talebi, davetiyenin içeriğindeki eksikliği kendiliğinden tamamlamaz. İki iddianın belgeleri ve istenen ara kararlar ayrı gösterilmelidir.

5. Talimat yalnız yemin alınsın cümlesinden oluşmamalıdır

İstinabe yazısında tarafın kimliği, sıfatı, açık yemin konusu, ilgili ara karar ve gerekli sorular bulunmalıdır. Talimat mahkemesinin hangi olay hakkında işlem yapacağı anlaşılmalıdır. Hukuki borç sonucunu belirsiz biçimde soran metin yerine, asıl dosyada belirlenen maddi vakıa esas alınır. Konu değişikliği gerekiyorsa bu işlem uygun usulle asıl dosyada değerlendirilir.

Çağrıda gün, saat, yer ve HMK m.228 kapsamındaki uyarılar açık olmalıdır. Kimlik ve tebligat kayıtları sonraki denetime elverişli tutulur. Hangi belgelerin talimata eklenmesi gerektiği dosyanın ihtiyacına göre belirlenir; ilgisiz bütün kişisel evrakın gönderilmesi istenmez. Eksik soru veya çelişkili tarih görülürse işlem öncesinde açıklığa kavuşturulmalıdır.

6. HMK 233 ve 238 istinabede de uygulanır

Yemin, ilgili kişinin bizzat katılımıyla yaptırılır. Hâkim konuyu, anlam ve önemi, yalan yeminin sonuçlarını açıklar ve kanuni yemin işlemini uygular. İstinabe, bunların yerine sadece yazılı bir doğru beyan formu alınmasına izin vermez. Kişinin vekilinin hazır bulunması da yeminin muhatabını değiştirmez.

HMK m.238 uyarınca beyan tutanağa geçirilir, kişinin huzurunda okunur, beyanında ısrar edip etmediği sorulur ve cevap kaydedilir. Tutanak ve ilgili tebligat kayıtları asıl dosyaya gönderilir. Yemin tutanağı rehberi, son kaydın denetlenmesini açıklar. Talimatın yerine getirildiği yazılmış olması, tutanağın bütün içeriğinin doğru ve eksiksiz olduğu anlamına gelmez.

7. İstinabe yoluyla yemin talebi: Tam örnek dilekçe

Metin vekille yürütülen dosyaya göre düzenlenmiştir. Köşeli alanlar gerçek kayıtlarla doldurulur. Kurumdan teknik imkânsızlık belgesi alınmamışsa üçüncü paragraf var olmayan bir belge sunuluyormuş gibi kullanılmamalı; yalnız ilgili teknik bilginin mahkemece istenmesi yönünde uyarlanmalıdır.

8. Word dosyası ve kullanılmadan önce kontrol

Dosyadaki mahkeme, esas numarası, taraf, adres, ara karar ve teknik belge alanları tamamlanmalıdır. Vekilsiz başvuruda vekil satırı çıkarılır, müvekkil anlatımı tarafın kendi anlatımına çevrilir ve imza bölümü uyarlanır. Mevcut delil veya tebligat üzerinde geriye dönük değişiklik yapılmaz. Dilekçe, ispatlanmamış durumları kesin belge varmış gibi göstermemelidir.

Teknik bilgi henüz alınmadıysa ek listesinde belge sunulmuştur yazılmamalıdır. İlgili yargı biriminin adı ve istenen bilgi açıklanır. Dilekçenin sağlık veya erişilebilirlik gibi başka koşulları da kapsaması gerekiyorsa bunlar gerçek belgeler üzerinden eklenir. Hazır metnin başka dosyaya aynen taşınması, eksik ve birbirine aykırı istemler doğurabilir.

9. Yerinde yemin, istinabe ve vekilin çevrim içi katılımı

Hasta veya engelli kişinin mahkemeye gelememesi HMK m.235’teki ayrı yöntemdir. Hasta tarafın bulunduğu yerde yemin dilekçesi, fiziksel geliş engeline ilişkin başvuruyu açıklar. Sırf başka ilde oturmayı hastalık mazereti gibi göstermek veya belgeli sağlık engelini hiç değerlendirmemek doğru değildir.

HMK m.149 çerçevesindeki uzaktan duruşmaya katılım ile taraf yemini kendi kanuni koşullarıyla incelenir. Avukatın çevrim içi bağlanabilmesi, müvekkilin o oturumda bizzat yemin ettiği anlamına gelmez. Yurt dışında oturma hâlinde ise uluslararası adli yardımlaşma, uygulanacak usul ve ilgili ülke koşulları ayrıca değerlendirilir. Bu yurt içi istinabe örneği yabancı ülkedeki her başvuruya değişmeden uygulanmamalıdır.

10. Talimat gönderildikten sonra dosya takibi

Talimatın gönderildiği mahkeme, dosya numarası, davetiye ve tebliğ durumu kontrol edilir. Yeni gün belirlendiğinde tarafın fiilen hangi yerde hazır bulunacağı açık olmalıdır. Eski çağrı ile yeni çağrının birbirine karışması önlenir. Teknik yöntem değişmişse bu değişiklik ayrıca kayıt altına alınır; yalnız telefonla verilen bilgiyle bütün usul işlemleri tamamlanmış kabul edilmez.

İşlem sonunda gelen tutanak asıl yemin konusu ve ara kararla karşılaştırılır. Yanlış kişiye soru yöneltilmesi, konunun eksik aktarılması veya merasimin atlanması gibi belirli eksiklikler somutlaştırılır. Usulsüz yemin işleminin yenilenmesi ayrı talep niteliğindedir. İstinabenin yapılması, esas davanın hangi taraf lehine sonuçlanacağını peşinen belirleyen bir güvence değildir.