Batık veya Terk Edilmiş Gemi Kaç Günde Kaldırılır? 45 Gün Kuralı | 618 m.7 (2026)

618 Sayılı Limanlar Kanunu m.7 Hangi Gemileri Kapsar?

Madde, liman başkanlığı idari sorumluluk sahasında bulunan ve belirli riskleri taşıyan gemileri hedefler. Karaya oturmuş, yarı batık, batık, terk edilmiş veya atıl halde bulunan gemi ve eşyası m.7 kapsamına girebilir. Yalnız geminin fiziksel durumu yeterli değildir; can, mal veya çevresel risk taşıması ya da seyir ve seferin selametine engel olabilecek durumda bulunması aranır.

Bu nedenle her uzun süre bekleyen gemi otomatik olarak m.7 kapsamında zorla kaldırılmaz. Liman başkanlığının risk ve emniyet değerlendirmesi önemlidir. Gemi rıhtım işgal ediyor, seyir kanalını daraltıyor, yakıt sızıntısı riski yaratıyor veya fırtınada sürüklenme tehlikesi taşıyorsa m.7 uygulaması daha doğrudan gündeme gelir.

45 Günlük Süre Nasıl İşler?

Kanun liman başkanına kaldırma için süre belirleme yetkisi verir ve üst sınırı açıkça koyar: belirlenen süre kırk beş günden fazla olamaz. Bu, her olayda mutlaka 45 gün verileceği anlamına gelmez. Riskin derecesine, geminin konumuna ve kaldırma işinin teknik niteliğine göre daha kısa süre belirlenebilir.

Sürenin başlangıcı bakımından bildirim işlemi kritik önemdedir. Donatan veya kaptanın hangi tarihte usulüne uygun biçimde haberdar edildiği belgelenmelidir. Yabancı bayraklı gemi, adresi bilinmeyen donatan veya ilan yoluyla bildirim gibi durumlarda tebligat/ilan kayıtları dosyada saklanmalıdır.

Süreyi Kim Belirler?

618 m.7 açıkça liman başkanını yetkili kılar. Donatan kendi takvimini tek taraflı belirleyemez; sigortacı, kurtarma şirketi veya terminal işletmesi de kanuni süreyi belirleyen makam değildir. Elbette teknik kaldırma planı hazırlanırken bu tarafların görüşü ve operasyon süresi dikkate alınabilir, ancak idari süre liman başkanlığı kararına dayanır.

Belirlenen sürenin gerçekçi olmadığı düşünülüyorsa donatanın teknik veya meteorolojik zorunluluğa dayalı uzatma talebi ayrı fıkrada düzenlenmiştir. Bu mekanizma, sürenin sessizce aşılmasına izin vermez; ilgilinin gerekçeli biçimde liman başkanlığına başvurması gerekir.

Risk Şartı Nasıl Belirlenir?

Kanun dört ana risk alanı sayar: can, mal, çevresel risk ve seyir/sefer selametine engel olma. Karaya oturmuş geminin gövdesi stabil görünse bile içinde yakıt veya tehlikeli madde varsa çevresel risk bulunabilir. Batık gemi seyir kanalının dışında olsa bile balıkçı tekneleri veya sualtı altyapısı için tehlike yaratabilir.

Risk tespitinde survey, batimetri, dalgıç/ROV incelemesi, gövde durum raporu, yakıt miktarı, meteoroloji, akıntı, yakın tesisler ve gemi trafik yoğunluğu dikkate alınabilir. Liman başkanlığının işlemi teknik olgulara dayanmalı ve hangi risk nedeniyle m.7’nin uygulandığı açıkça belirlenmelidir.

Karaya Oturmuş Gemi Ne Zaman Kaldırılmalıdır?

Karaya oturma her zaman tam batık anlamına gelmez. Gemi kısmen yüzüyor olabilir; ancak bulunduğu konumda manevra emniyetini bozuyor, fırtınada parçalanma veya yakıt sızıntısı riski yaratıyor olabilir. Liman başkanı bu durumda donatan veya kaptana belirli sürede refloat veya kaldırma yükümlülüğü verebilir.

Kurtarma planında gelgit, hava penceresi, römorkör kapasitesi, hafifletme, yakıt boşaltma ve gövde dayanımı dikkate alınır. Plansız çekme operasyonu daha büyük çevresel zarar veya gemi kaybı yaratabileceğinden teknik kurtarma uzmanlığı gerekir.

Yarı Batık ve Batık Gemide Süreç Nasıl Farklılaşır?

Yarı batık veya tamamen batık gemide görünmeyen yapısal hasar, sualtı konumu ve çevresel risk daha ağır olabilir. Önce geminin koordinatı, derinliği ve stabilitesi belirlenir. Gerekirse ROV veya izinli dalgıç operasyonuyla gövde incelenir. Enkazın kaldırılması için vinç, kaldırma balonu, kesim veya parçalı çıkarma gibi farklı teknik yöntemler kullanılabilir.

Kanun teknik yöntemi dikte etmez; donatanın temel yükümlülüğü gemi ve eşyasını belirlenen sürede çıkarmak veya bulunduğu yerden kaldırmaktır. Kullanılacak yöntemin emniyetli, çevreye uygun ve liman başkanlığının operasyon düzeniyle uyumlu olması gerekir.

Terk Edilmiş veya Atıl Gemi m.7 Kapsamına Girer mi?

Evet. Madde terk edilmiş veya atıl halde bulunan gemileri açıkça sayar. Bunun nedeni yalnız estetik veya ekonomik değer değildir; uzun süre bakımsız kalan gemi halat kopması, sürüklenme, batma, yangın, sızıntı ve rıhtım işgali gibi riskler yaratabilir. Gemi terk edilmiş olsa bile donatanlık ve sicil kayıtları araştırılır.

“Gemiyi artık kullanmıyorum” veya “ekonomik değeri kalmadı” beyanı donatanı m.7’deki kaldırma yükümlülüğünden kurtarmaz. Gemi hâlâ risk yaratıyorsa liman başkanlığı süreci başlatabilir ve sürenin sonunda kanunun öngördüğü kamu müdahalesi gündeme gelir.

Geminin Eşyası da Kapsama Girer mi?

Madde yalnız gemiyi değil “gemileri ve eşyasını” da kapsar. Batık gemiden ayrılmış yük, ekipman, konteyner, makine parçası veya enkaz unsurları seyir ve çevre riski yaratabilir. Bu nedenle kaldırma planı yalnız ana gövdeye odaklanmamalı, deniz tabanında veya çevrede kalan eşyayı da belirlemelidir.

Yükün tehlikeli madde olması hâlinde özel tehlikeli yük ve çevre düzenlemeleri ayrıca uygulanır. Eşyanın üçüncü kişiye ait olması mülkiyet tartışması doğurabilir; ancak acil emniyet ihtiyacı olduğunda liman başkanlığının m.7 yetkileri kamu güvenliği bakımından önemini korur.

Yabancı Bayraklı Gemiye Süre Nasıl Bildirilir?

618 m.7, yabancı bayraklı gemi için özel bildirim düzeni kurar. Belirlenen süre, geminin sicile kayıtlı olduğu devletin ilgili makamlarına, donatana ve kaptana bildirilir. Böylece bayrak devleti ve geminin temel özel hukuk ilgilileri aynı süreçten haberdar edilir.

Bu bildirimlerin yapıldığı tarih ve yöntem dosyada belgelenmelidir. Yabancı donatanın yerel acentası bulunuyorsa acenta üzerinden iletişim sağlanması pratik olabilir; ancak kanunun açıkça saydığı bayrak devleti, donatan ve kaptan bildirimleri göz ardı edilmemelidir.

Yabancı Donatanın Adresi Bilinmiyorsa Ne Olur?

Kanun, yabancı bayraklı gemide ilgililerin adreslerinin bilinmemesi hâlinde ilan yolunu açıkça düzenler: herhangi bir uluslararası denizcilik bülteninde ilan yapılır. Bu özel ilan mekanizması, sahibi belirsiz veya terk edilmiş yabancı gemiler bakımından sürecin tıkanmasını önler.

İlanın metni, geminin kimlik bilgileri, konumu, kaldırma yükümlülüğü ve verilen süreyi açık biçimde göstermelidir. İlan nüshası ve yayımlanma tarihi satış veya kamu müdahalesi aşamasında usulün yerine getirildiğinin kanıtı olacaktır.

Türk Bayraklı Gemiye Bildirim Nasıl Yapılır?

Türk bayraklı gemide belirlenen süre donatan veya kaptana bildirilir. Bu kişilerin adresleri bilinmiyorsa Kanun, yurt düzeyinde dağıtımı yapılan ve tirajı yüz binin üzerinde olan bir gazetede ilan yapılmasını öngörür. Bu şart, m.7’nin açık kanuni ilan usulüdür.

Güncel uygulamada elektronik iletişim veya acenta bildirimi ek olarak yapılabilir; ancak kanunun adres bilinmemesi hâlinde öngördüğü ilan şartının yerine başka bir yöntemin otomatik olarak geçeceği varsayılmamalıdır. Usule aykırılık sonraki satış ve müdahale işlemlerinde uyuşmazlık doğurabilir.

Donatan ve Kaptanın Temel Yükümlülüğü Nedir?

Donatan veya kaptan, liman başkanının belirlediği süre içinde gemi ve eşyasını çıkarmak veya bulunduğu yerden kaldırmak zorundadır. Bu yükümlülük yalnız “çalışmaya başlamak” değil, fiilen riskli konumu ortadan kaldıracak sonucu sağlamak amacına yöneliktir.

Kurtarma firmasıyla sözleşme yapılması, sigorta onayı beklenmesi veya maliyet tartışması sürenin kendiliğinden durmasına yol açmaz. Teknik veya meteorolojik zorunluluk varsa m.7’deki uzatma mekanizması kullanılmalıdır.

Kaldırma Planı Nasıl Hazırlanmalıdır?

Plan geminin teknik durumuna göre değişir. Refloat, çekme, vinçle kaldırma, parçalı çıkarma, yakıt boşaltma veya geçici emniyetli yere nakil seçenekleri değerlendirilebilir. Plan; personel ve ekipman kapasitesi, hava penceresi, çevre koruma tedbirleri, dalış/ROV ihtiyacı ve acil durum senaryosunu içermelidir.

Liman başkanlığı operasyonun deniz trafiğine etkisini ve çalışma sahasını koordine eder. Kaldırma sırasında başka gemilerin hareketi kısıtlanacaksa operasyon takvimi önceden belirlenmelidir. Tehlikeli yük veya yakıt bulunması hâlinde ilgili çevre ve acil müdahale planları ayrıca hazırlanır.

Çevresel Risk Varsa Önce Yakıtın Boşaltılması Gerekebilir mi?

Batık veya karaya oturmuş gemide yakıt, yağ, kimyasal veya tehlikeli yük bulunması çevresel riski artırır. Kurtarma operasyonunda gövde hareket ettirilmeden önce kirletici maddelerin emniyetli şekilde alınması teknik olarak gerekli olabilir. Bu karar uzman planına ve liman/çevre makamlarının talimatına göre verilir.

Yakıt boşaltma m.7’deki kaldırma yükümlülüğünün alternatifi değildir; kaldırmanın güvenli bir aşamasıdır. Deniz kirliliği oluşmuşsa 5312 sayılı Kanun ve 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamındaki müdahale ve tazmin sorumlulukları ayrıca gündeme gelir.

Seyir Emniyeti Bakımından Neden Hızlı Müdahale Gerekir?

Batık gemi yüzeyden görünmese bile seyir draftı olan gemiler için çarpma riski yaratabilir. Yarı batık geminin gece fark edilmemesi veya fırtınada yer değiştirmesi yeni kazalara neden olabilir. Liman başkanlığı geçici şamandıra, işaretleme veya trafik düzeni gibi tedbirler alabilir.

M.7’nin 45 günlük üst sınırı, riskli enkazın belirsiz süreyle limanda bırakılmasını önler. Ciddi ve acil tehlikede ise aynı maddenin sonraki fıkrası liman başkanına 45 günlük süreye bağlı kalmadan tedbir alma yetkisi verir; bu durum ayrı başlıkta değerlendirilmelidir.

Kurtarma Firmasıyla Sözleşme Yapmak Donatanın Yükümlülüğünü Sona Erdirir mi?

Hayır. Donatanın kurtarma veya enkaz kaldırma şirketiyle özel hukuk sözleşmesi yapması, liman başkanlığına karşı m.7’den doğan kaldırma sorumluluğunu kendiliğinden devretmez. Kurtarma yüklenicisinin gecikmesi, ekipman bulamaması veya fiyat uyuşmazlığı idari süreyi otomatik olarak durdurmaz.

Donatan, yüklenicinin programını liman başkanlığınca belirlenen süreye uygun kurmalı ve gecikme ihtimali ortaya çıkarsa kanundaki uzatma şartlarına dayanarak zamanında başvurmalıdır. Kurtarma sözleşmesindeki tazmin ve gecikme hükümleri donatan ile yüklenici arasındaki iç ilişkide ayrıca sonuç doğurur.

Kaldırma Operasyonu Sırasında Üçüncü Kişiye Zarar Verilirse Kim Sorumlu Olur?

Enkaz kaldırma sırasında komşu gemiye, rıhtıma, denizaltı kablosuna veya çevreye zarar verilmesi yeni ve ayrı bir olaydır. Kurtarma operasyonunun m.7 gereği zorunlu olması, operasyonun özensiz yürütülmesinden doğan üçüncü kişi zararlarını otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

Donatan, kurtarma yüklenicisi, gemi işletmecisi ve diğer tarafların sorumluluğu sözleşme, kusur, deniz ticareti ve çevre hükümlerine göre değerlendirilir. Operasyon sigortalarının kapsamı ve teminat limitleri işe başlanmadan önce kontrol edilmelidir.

Kaldırma Masrafını Kim Karşılar?

İlk yükümlülük donatan veya kaptandadır; kendi kaldırma operasyonunun maliyetini kural olarak donatan karşılar. Donatan sürede işlem yapmaz ve liman başkanlığı kamu müdahalesiyle çıkarma, kaldırma, imha veya satış sürecine geçerse m.7 masrafların karşılanması ve satış bedelinin dağıtımı için özel hükümler içerir.

Gemi sigortalıysa kurtarma ve enkaz kaldırma teminatı sigorta/P&I şartlarına göre devreye girebilir. Sigortacının teminat kararı idari kaldırma yükümlülüğünü durdurmaz. Donatan idareye karşı kanuni sürede sorumluluğunu yerine getirmelidir.

Süre İçinde Gemi Kaldırılmazsa Ne Olur?

İlgililere ulaşılamaz veya ulaşıldığı hâlde geminin çıkarılması/kaldırılmasından imtina edilirse liman başkanı gemi ve eşyasını çıkarmaya, çıkarttırmaya, kaldırmaya, kaldırtmaya, imha ettirmeye, satmaya ve sattırmaya yetkilidir. Bu yetkiler m.7’de açıkça sayılmıştır.

Bu aşama artık özel kişi tarafından gönüllü kaldırma değil, kamu otoritesinin kanuni müdahalesidir. Satış, masraflar, hacizli gemi ve artan bedelin beş yıl emanet hesabında tutulması ayrı fıkralarda özel olarak düzenlenmiştir ve her biri ayrı hukuki sonuç doğurur.

Delil ve Belge Kontrol Listesi

• Gemi sicil ve bayrak bilgileri
• Donatan ve kaptan iletişim bilgileri
• Liman başkanlığı risk tespit tutanağı
• Karaya oturma/batık koordinatları
• Survey, ROV veya dalış raporları
• Yakıt ve tehlikeli yük envanteri
• Verilen 45 günlük veya daha kısa süreye ilişkin yazı
• Yabancı bayrak devleti bildirim kayıtları
• Donatan ve kaptana tebligat
• Adres yoksa ilan nüshası
• Kurtarma planı ve teklifleri
• Sigorta/P&I yazışmaları
• Meteoroloji ve operasyon planı

İlgili İçerikler

• Kara sularında dalgıçlık için liman izni
• Limanda denize dolgu ve işgal yasağı
• Gemi liman tesisine zarar verirse
• Gemi kurtarma ücreti ve teminat

Resmî Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 618 sayılı Limanlar Kanunu
• Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü

Sık Sorulan Sorular