Bayrampaşa Hali’nde Çürük Ürün Raporu ve Satıcıya Ayıp Bildirimi
Bayrampaşa Hali’nde çürük veya hileli ürün için belediyeden rapor istenmesi, satıcıya ayıp bildirimini kendiliğinden yerine getirmez. İstanbul hal yönetmeliği m.27, hileli satış iddiasında alt istif bozulmadan aynı gün mesai bitimine kadar Hal Müdürlüğüne başvuruyu düzenler. Tacirler arasındaki satışta ise TTK m.23/1-c’deki iki günlük veya sekiz günlük inceleme ve bildirim düzeni ayrıca uygulanır. Raporun düzenlenmesini beklerken satıcıya yapılacak bildirim ertelenmemelidir. Ürünün kimliği, teslim zamanı, görülen kusur ve istenen tespit aynı dosyada açıkça gösterilmelidir.
Bu rehber, İstanbul Bayrampaşa Hali’ndeki yerel tespit işlemi ile satış sözleşmesinden doğan hakları birlikte fakat birbirine karıştırmadan inceler. Çürük ürün, farklı kaliteyle yapılmış alt istif, eksik tartım ve gıda güvenilirliği sorunu aynı tespit değildir. Başvurunun doğru sınıflandırılması, gerekli belgelerin ve korunacak mevcut durumun belirlenmesini sağlar. Burada satıcıya ilişkin değerlendirme yapılırken taşıyıcının veya depolayanın ayrı sorumluluğu peşinen kabul ya da reddedilmez.
Çürük ürün raporu ile hileli ürün raporunun belgeleri
Avrupa Yakası Hal Şube Müdürlüğünün resmî hizmet standardında çürük veya bozulmuş ürün raporu için künye numaralarını içeren dilekçe ile miktarı gösteren kantar fişi; adetle satılan malda adet beyanı istenir. Hileli ürün raporunda ise dilekçe, satış faturası ve ürün künyesi ayrı listelenir. Başvuru iki farklı hizmet başlığı üzerinden hazırlanır.
Aynı tabloda ürünün yerinde tespiti için aynı gün, raporun düzenlenmesi halinde ise beş iş günü gösterilir. Bu süreler belediye hizmetinin tamamlanmasına ilişkindir. Alıcının satıcıya bildirim süresini beş iş gününe çıkaran hüküm değildir. Başvuru numarası, yerinde inceleme ve raporun teslim tarihi ayrı kaydedilir; yalnız nihai rapor tarihiyle dosya takvimi kurulmaz.
Faturada birden fazla ürün varsa hangi satırın inceleme konusu olduğu işaretlenir. Künyenin başka partiye ait olması, doğru miktar yazılmış olsa bile ürünün izlenmesini güçleştirir. Alıcının elindeki mal ile dilekçede belirtilen mal aynı parti olmalıdır. Başvuru sırasında yapılan ticari tanım, tespit sonucunda ortaya çıkacak teknik değerlendirmenin yerine geçirilmez; “hile” iddiası ile komisyonun bulgusu ayrı gösterilir.
Ürün Tespit Komisyonunun görevi ve raporun kapsamı
İstanbul Sebze ve Meyve Ticareti ile Toptancı Halleri Yönetmeliği m.17, kamu görevlisinin başkanlığında gıda mühendisi veya sebze ve meyvede uzman kişi ile ilgili meslek örgütü temsilcisinden oluşan üç üyeli komisyonu düzenler. Komisyon, çürük veya bozuk olma durumunu, malın niteliklerini ve hileli satış iddiasını inceleyerek raporunu Hal Müdürlüğüne sunar.
Raporun konusu, incelenen malın bulunduğu durum ve komisyonun tespitleridir. Ürünün hangi tarihte nerede saklandığı, taşımadaki koşulları veya satıcının tüm beyanları raporda yer almıyorsa bu bilgiler varmış gibi anlatılmaz. Teknik tespitin satış ilişkisindeki hangi yükümlülüğü açıkladığı ayrıca kurulmalıdır. Bir malın inceleme anında bozulmuş olması ile bozulmanın teslimde mevcut olması aynı olgu değildir.
Rapor örneği alındığında ürünün cinsi, künye, miktar, satıcı bilgisi ve inceleme yeri kontrol edilir. Yazım veya eşleştirme yanlışı varsa hangi alanın düzeltilmesi istendiği belirtilir. Düzeltilmiş rapor gelince önceki nüsha silinmez; değişikliğin açıklamasıyla birlikte saklanır. Böylece tespitin sonradan farklı mala veya farklı miktara uygulanması önlenir. Aynı raporla kapsam dışındaki bütün sevkiyat için sonuç istenmemelidir.
Alt istif bozulmadan aynı gün başvuru şartı
Yerel yönetmelik m.27, satışa sunulan malın alt ve üst kısmının aynı standartta olmasını öngörür. Hileli satış iddiasında, alt istifin bozulmamış olması şartıyla aynı gün mesai bitimine kadar Hal Müdürlüğüne başvuru düzenlenmiştir. Bu özel yol, malın mevcut dizilişinin incelenebilmesine dayanır. Ürünün tamamını başka kasalara aktararak sonra ilk istifi aynen korunmuş gibi göstermek doğru değildir.
İlk görünüm, ambalaj ve kasa bağlantısı güvenli ve hukuka uygun biçimde belgelenir. Mevcut durumun korunması, insan sağlığına aykırı saklama veya bozulmayı artıracak işlem yapma anlamına gelmez. Gıda güvenilirliği sorunu ortaya çıktığında yetkili birimlerin talimatları izlenir. İspat hazırlığı için tehlikeli ürünü tüketmek, satmak veya uygun olmayan ortamda bekletmek önerilemez.
M.27, komisyon kararı sonucunda alıcının haklılığı sabit olduğunda bedelin iadesini ve gerekli yaptırım işlemini de düzenler. Bu hüküm göz ardı edilerek yerel yolun bedelle hiçbir ilgisi olmadığı söylenemez. Ancak başvuru alındısı veya henüz sonuçlanmamış tespit talebi, iadenin gerçekleştiğini göstermez. Verilen kararın hangi mal ve tutarı kapsadığı, satıcının yaptığı ödeme ve kalan uyuşmazlık ayrı incelenir.
Tacirler arasındaki satışta iki gün ve sekiz gün
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.23/1-c, ayıbın teslim sırasında açıkça belli olduğu durumda satıcıya iki gün içinde bildirim yapılmasını ister. Açıkça belli değilse alıcı, teslimden itibaren sekiz gün içinde malı incelemeli veya incelettirmeli; bu incelemede ayıp ortaya çıkarsa aynı süre içinde satıcıya bildirmelidir. Bu düzen tacirler arasındaki satış içindir.
Sekiz günlük inceleme süresinden sonra ayrıca sekiz günlük yeni bildirim süresi başladığı kabul edilmez. İnceleme ile bildirim aynı kanuni aralık içinde değerlendirilir. Belediyenin beş iş günlük rapor süresini beklemek de bu takvimi kendiliğinden uzatmaz. İlk bulgular satıcıya belirli bir ürün ve kusur açıklamasıyla bildirilir; sonradan tamamlanan rapor ilgili bildirime eklenir.
TTK m.23’ün diğer durumlar için gönderme yaptığı TBK m.223/2, olağan incelemeyle ortaya çıkarılamayan ayıbın sonradan anlaşılması halinde hemen bildirim yapılmasını düzenler. Gizli ayıp iddiası, gözle görülebilen kusurun geç bildirilmesini yalnız adı değiştirilerek haklı hale getirmez. Teslim görüntüleri, ilk açma ve inceleme kayıtları bu ayrımda önemlidir.
Faturaya itiraz ile üründeki ayıbı bildirme
TTK m.21/2’de faturanın içeriğine itiraz için yer alan sekiz gün, malın ayıbına ilişkin m.23/1-c ile aynı işlem değildir. Faturadaki miktarın veya bedelin yanlış yazıldığını bildirmek, ürünün çürük olduğunu her durumda açıklamaz. Tersine yalnız çürük mal şikâyeti de faturada başka bir kalemin iki kez yazıldığı iddiasının açıkça ileri sürüldüğünü göstermeyebilir. İki sorun varsa ikisi de somutlaştırılır.
Bildirimde fatura tarihi ve numarası, teslim edilen ürün, ilgili künye, miktar, gözlenen kusur ve inceleme talebi bulunmalıdır. “Malları kabul etmiyorum” gibi genel cümle, hangi sevkiyattaki hangi eksikliğin ileri sürüldüğünü belirsiz bırakır. Fotoğraf veya rapor eklenmişse hangi eki hangi iddianın desteklediği belirtilir. Gönderimin muhataba ulaştığını açıklayan kayıt da korunur.
Temerrüt, fesih veya sözleşmeden dönme bildirimi yapılacaksa tacirler arasında TTK m.18/3’teki yöntemler ayrıca değerlendirilir. Her ayıp bildiriminin aynı biçim şartına koşulsuz tabi olduğu ya da sıradan bir mesajın bütün farklı hukuki bildirimleri her durumda karşıladığı söylenmemelidir. İspatlanabilir iletişim ile belirli bir hukuki sonuç için aranan usul ayrı kontrol edilir.
Satıcı, komisyoncu ve taşıyıcının kayıtları
Halde malın bulunduğu işyeri ile fatura düzenleyenin kimliği karşılaştırılır. Malın başkası hesabına satılması, komisyon ilişkisi veya üreticiye ait cari hesap bulunması halinde gerçek işlem yapısı belirlenir. Belediye başvurusunun yapıldığı işyeri numarası, özel hukukta hangi kişiye hangi talebin yöneltileceğini tek başına çözmez. Sözleşme, fatura, satış bordrosu ve ödeme birbiriyle eşleştirilmelidir.
Taşıma sırasında meydana gelmiş olduğu ileri sürülen bozulma da ayrı incelenir. Teslimdeki durum, sevkiyat süresi, varsa sıcaklık kayıtları ve depoya kabul işlemi karşılaştırılır. Bu bilgiler bulunmadan bütün zararı yalnız satıcıya veya yalnız taşıyana bağlamak doğru değildir. Birden fazla hukuki sebep ileri sürülüyorsa her birinin dayandığı olay ve talep açıkça ayrılır.
Ürünün izlenmesinde HKS künyesi önemli bir bağlantı sağlar; ancak künye, tek başına bütün kalite koşullarının yerine getirildiği anlamına gelmez. Kayıt ve bildirim düzeninin ayrıntısı Hal Kayıt Sistemi bildirim rehberinde açıklanmıştır. Teknik kusur kaydı, ticari kayıtla ilişkilendirilirken aynı parti kimliği korunmalıdır.
Tartı, kasa, fotoğraf ve miktar hesabı
Başvuruda toplam gelen miktarla kusurlu olduğu ileri sürülen miktar ayrılır. Kasa sayısı, net ağırlık, dara ve satış birimi aynı şey değildir. Kantar fişi hangi yükün tartıldığını açıklamalıdır. Aynı araçta birden fazla üreticinin veya satıcının malı varsa aracın toplam ağırlığını tek satıcının kusurlu ürün miktarı gibi göstermek, talep hesabını yanlış kurar.
| Kayıt | Gösterilecek bilgi | Önlenen hata |
|---|---|---|
| Fatura ve künye | Ürün, parti, işlem ve taraf bağlantısı | Başka sevkiyatın belgesini kullanmak |
| Kantar veya adet beyanı | İncelemeye konu miktar ve satış birimi | Brüt yükü net kusurlu miktar saymak |
| İstif görüntüsü | Alt ve üst kısmın mevcut düzeni | Sonradan kurulmuş dizilişi ilk durum gibi sunmak |
| Bildirim alındısı | Muhatap, içerik ve gönderim zamanı | Rapor talebini satıcı bildirimi sanmak |
| Rapor ve ödeme | Tespit sonucu ile giderilen tutar | Kısmi iadeyi yok sayıp aynı bedeli tekrar istemek |
Numune alınması gerekiyorsa miktar, yöntem ve muhafaza koşulları yetkili incelemenin gerektirdiği biçimde belirlenir. Bu yazı bütün sebze ve meyveler için tek saklama sıcaklığı veya tek numune adedi ilan etmez. Uzman incelemesinin konusu farklı olabilir. Kullanıcının kendi seçtiği birkaç parçanın bütün partiyi temsil ettiği, seçim yöntemi açıklanmadan kabul edilmemelidir.
Başka yerden gönderilen malın korunması
TBK m.226, başka yerden gönderilen ayıplı malda, alıcının bulunduğu yerde satıcının temsilcisi yoksa geçici koruma önlemlerini düzenler. Alıcı gerekli korumayı sağlamadan malı geri gönderemez ve durumu gecikmeksizin usulüne göre tespit ettirmelidir. Bu koşullar görülmeden sırf satıcıya kızıldığı için malı kontrolsüz biçimde geri yüklemek ispat ve zarar bakımından yeni sorun yaratır.
Aynı maddede kısa zamanda bozulma tehlikesindeki malın mahkeme aracılığıyla sattırılması düzenlenmiştir. Bu hüküm, güvenilir olmayan gıdanın piyasaya sürülmesine izin veren genel bir istisna değildir. Malın satışa hukuken elverişliliği ile değerinin korunması ayrı değerlendirilir. Ayrıntılı özel hukuk çerçevesi çabuk bozulan ayıplı ticari malın mahkeme yoluyla satışı rehberinde yer alır.
Satıcıya yapılan bildirimde malın nerede bulunduğu ve hangi koruma işlemlerinin yürütüldüğü açıklanır. Satıcının incelemeye katılması isteniyorsa bunun zamanı ve yöntemi kayda geçirilir. İncelemeye gelmediği ileri sürülecek kişinin gerçekten neye davet edildiği belli olmalıdır. Muhafaza masrafı doğmuşsa miktarı, süresi ve zorunluluğu belgeyle gösterilir; belgesiz toplam gider eklenmez.
Kalite sorunu ile güvenilir olmayan gıda
Yerel yönetmelik m.16, gıda güvenilirliği ve kalite analizini yetkilendirilmiş laboratuvarlara bağlar; uygun olmayan malların ilgili mercilere bildirilmesini düzenler. Aynı maddenin beşinci fıkrası, güvenilirliğini yitirmiş ürünlerin komisyon raporuyla imhasını öngörür. Kalite sınıfındaki düşüklük ile insan sağlığı açısından uygun olmama durumu otomatik olarak aynılaştırılmamalıdır.
Ürünün rengi, büyüklüğü veya olgunluğu satışta vaat edilen sınıftan farklı olabilir; bunun gıda güvenliği yönünden ayrıca incelenmesi gerekebilir. Gözlemin sınırı açık yazılmalıdır. Sağlık yönünden değerlendirme yapılmamış bir ürüne yalnız ticari kaybı azaltmak için “yenilebilir” etiketi verilemez. Belediyenin tespit ve yetkili makamların güvenlik işlemleri uygulanırken ticari uyuşmazlık dosyası da korunur.
İmha gerektiğinde malın kimliği, miktarı, işlem dayanağı ve uygulama kaydı dosyaya alınır. Ürünün ortadan kalkması bütün hakların otomatik kaybolduğu anlamına gelmez; TBK m.228’de yok olma sebebine göre farklı sonuçlar vardır. Fakat hiçbir tespit veya bağlantı kaydı bırakmadan malın yok edilmesi, teslimdeki ayıbın ve miktarın ispatını güçleştirir. İşlem hem güvenli hem izlenebilir yürütülmelidir.
Bedel iadesi, indirim ve kısmi ayıp hesabı
TBK m.219, satıcının vaat ettiği nitelikler ile malın kullanım ve değerine etki eden ayıplardan sorumluluğunu düzenler. M.227’deki seçimlik haklar değerlendirilirken ürünün niteliğine uygun sonuç istenir. Çürümüş meyve için “onarım” sözcüğünü otomatik şablon gibi kullanmak yerine dönme, bedel indirimi veya mümkünse ayıpsız mal değişimi şartları somutlaştırılır. Genel hükümlere göre zarar talebi de ayrıca açıklanır.
Bir sevkiyatın yalnız bir bölümünün kusurlu olması, diğer bölümün hesabını görünmez hale getirmemelidir. TBK m.230, birlikte satılan malların bir kısmı ayıplıysa kural olarak o kısma ilişkin dönmeyi; önemli zarar olmadan ayrılmanın mümkün olmadığı durumda ise bütünlük değerlendirmesini düzenler. Kusurlu miktar, birim fiyat, alınmış iade ve kalan bedel aynı cetvelde gösterilir.
Satıcı geç bildirim savunması yaparsa TBK m.225’in ağır kusurlu satıcı ve mesleği gereği bilmesi gereken ayıplara ilişkin sınırı da incelenir. Ancak her bozuk ürün bulunduğunda ağır kusur kendiliğinden kanıtlanmış sayılmaz. Bildirim süresini bilerek kaçırıp bu istisnaya güvenmek doğru değildir. İlgili genel ayrım geç ayıp bildirimi ve satıcının ağır kusuru rehberinde açıklanmıştır.
Hal tespit talebi ve satıcı bildiriminin ayrı hazırlanması
Hal Müdürlüğüne sunulan dilekçe, tespiti istenen ürünü, künyeyi, miktarı, bulunduğu yeri ve iddiayı belirtmelidir. Hileli istif incelemesi isteniyorsa ilk dizilişin hangi durumda bulunduğu gerçeğe uygun açıklanır. Satıcıya gönderilen bildirim ise hangi teslimde hangi ayıbın görüldüğünü ve hangi hakkın ileri sürüldüğünü anlatır. Birinin kopyasının diğer tarafa gönderilmesi, içerikte gerekli açıklamalar yoksa bütün eksikleri kendiliğinden gidermez.
Bildirim özeti şu yapıyla kurulabilir: “[Fatura ve künye] bilgili, [teslim tarihi] teslim edilen [ürün ve miktar] üzerinde [somut kusur] tespit edilmiştir. [Miktar] için Hal Müdürlüğüne [başvuru numarası] ile inceleme talebi yapılmıştır. Ürün [yer] adresinde korunmaktadır. Ayıp bildirimimi iletiyor, [seçilen talep] yönündeki istemimin değerlendirilmesini ve inceleme düzeninin bildirilmesini talep ediyorum.” Bu metin resmî zorunlu form değildir; yalnız gerçek bilgilerle uyarlanmalıdır.
Rapor geldikten sonra ilk bildirimin tarihi değiştirilmez; rapor aynı ürün ve işlem numarasıyla ek olarak sunulur. Satıcı kısmi ödeme veya değişim yaparsa sonuç dosyaya işlenir. Komisyonun bedel iadesine ilişkin değerlendirmesiyle fiilen yapılan ödemenin aynı olup olmadığı kontrol edilir. Dava veya başka uyuşmazlık çözüm yoluna geçilecekse tespit süreci, bildirimler ve kalan talep birlikte açıklanır; raporun varlığı bütün süreleri durdurmuş gibi kabul edilmez.
Sık sorulan sorular
Çürük ürün raporu için hangi belgeler istenir?
İBB hizmet listesinde ürün künyelerini içeren dilekçe ile miktarı gösteren kantar fişi; adetle satılan malda adet beyanı yer alır. Hileli ürün başvurusunda satış faturası ve künye ayrıca aranır.
Rapor beş iş gününde çıkacaksa satıcıya bildirimi bekletebilir miyim?
Hayır. Belediyenin hizmet süresiyle satıcıya ayıp bildirim süresi ayrı düzenlerdir. İlk somut kusur bilgisi süresinde bildirilir; rapor sonradan eklenebilir.
Hileli alt istif için belediyeye ne zaman başvurulur?
Yerel yönetmelik m.27, alt istif bozulmamışken aynı gün mesai bitimine kadar Hal Müdürlüğüne başvuruyu düzenler. Bu koşul, ticari satış bildirimlerinden ayrı izlenir.
Tacirler arasında açık ayıbın bildirim süresi nedir?
TTK m.23/1-c uyarınca teslim sırasında açıkça belli ayıp iki gün içinde satıcıya bildirilmelidir. Açık olmayan ayıpta sekiz günlük inceleme ve aynı süre içinde bildirim düzeni uygulanır.
Sekiz gün inceleyip sonra yeni sekiz günde bildirebilir miyim?
Hayır. TTK m.23/1-c’de incelemede ortaya çıkan ayıbın aynı sekiz günlük süre içinde bildirilmesi öngörülür. Gizli ayıpta TBK m.223/2 ayrıca değerlendirilir.
Faturaya itiraz etmiş olmam çürük mal bildirimini de tamamlar mı?
İtirazın içeriğine bakılır. Fatura bedeline veya miktarına itirazla malın ayıbını açıklamak farklıdır. İki sorun varsa ayrı ve somut biçimde belirtilmelidir.
Komisyon alıcıyı haklı bulursa bedel iadesi düzenlenmiş mi?
Evet. Yerel yönetmelik m.27 bunu öngörür. Ancak başvurunun yapılması, karar verilmesi ve iadenin fiilen ödenmesi ayrı aşamalardır.
Çabuk bozulduğu için ürünü kendim hemen satabilir miyim?
TBK m.226’daki mahkeme aracılığıyla satış koşulları ve gıda güvenliği hükümleri birlikte değerlendirilir. Düzenleme, güvenilir olmayan gıdayı piyasaya sürme izni değildir.
Bir kasanın ayıplı olması bütün yük için iade hakkı verir mi?
TBK m.230 kapsamında ayıplı bölüm ve ayrılabilirlik incelenir. Tek kasadan bütün parti hakkında koşulsuz sonuç çıkarılmaz; miktar ve kusurun yayılımı tespit edilir.
İmha edilen ürüne ilişkin bütün haklar otomatik kaybolur mu?
Hayır. TBK m.228’de yok olma nedenine göre farklı sonuçlar vardır. Ürün kimliği, miktarı, tespit ve imha kayıtlarının korunması ispat bakımından önemlidir.
Resmî kaynaklar ve hukuki dayanaklar
İBB Avrupa Yakası Hal Şube Müdürlüğü hizmet standartları: 13–14 numaralı tespit hizmetleri. İstanbul hal yönetmeliği: m.16, 17 ve 27. 6102 sayılı TTK: m.18/3, 21/2 ve 23/1-c. 6098 sayılı TBK: m.219, 223, 225–230. Başvuruya konu malın özel gıda güvenliği koşulları ayrıca dikkate alınır.
İstanbul ofisi
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, Mersin merkezli Türkiye geneli çalışmalarını İstanbul ve Mersin odaklı yürütür. Fatura, künye, tespit raporu ve satıcı bildirimiyle İstanbul ofisi iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
