Bilimsel Mütalaa Sunma Dilekçesi | HMK 293 Uzman Görüşü
Bilimsel mütalaa sunma dilekçesi, tarafın dava konusu teknik olaya ilişkin bir uzmandan aldığı tamamlanmış görüşü mahkeme dosyasına kazandırırken hangi tespitin hangi çekişmeli vakıa ile ilgili olduğunu göstermesi için kullanılır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 293/1 taraflara bu görüşü alma imkânı verir; sırf görüş alınacak diye ayrıca süre isteme hakkı tanımaz. Aşağıdaki örnek, raporun zaten hazır olduğu ve derdest hukuk davasına ekleneceği işlem için hazırlanmıştır.
Örnek olay, ayıplı endüstriyel soğutma cihazına ilişkin tazminat davasında ölçüm kayıtlarını inceleyen makine mühendisi mütalaasının sunulmasıdır. Başka bir uyuşmazlıkta cihaz, ölçüm ve istem bölümleri gerçek dosya belgelerine göre değiştirilmelidir. Dilekçe, raporu mahkemece atanmış bilirkişi raporu gibi tanıtmaz; uzman görüşünün hangi veriye dayanıp hangi teknik soruyu yanıtladığını açıklayıp dosya kapsamıyla birlikte değerlendirilmesini ister.
HMK 293/1: tarafın uzman görüşü sunma hakkı
HMK m. 293/1, tarafların dava konusu olayla ilgili olarak uzmandan bilimsel mütalaa alabileceğini düzenler. Aynı fıkra, yalnızca bu sebeple ayrıca süre istenemeyeceğini açıkça söyler. Dilekçede kanun maddesini doğru yazmak kadar, raporun hangi olay hakkında olduğu ve davadaki hangi iddia veya savunmayı açıklığa kavuşturduğu da gösterilmelidir. Soyut bir “uzman görüşümüz ektedir” ifadesi, rapor ile uyuşmazlık arasındaki bağlantıyı mahkeme ve karşı taraf açısından görünür kılmaz.
Hazır görüşün dosyaya verilmesi, mahkemenin bu görüşteki her sonucu benimsemesi anlamına gelmez. Tarafın seçtiği uzmanın raporu ile mahkemenin görevlendirdiği bilirkişinin usulî konumu farklıdır. Mahkeme, tarafın sunduğu görüşü dosyadaki diğer deliller ve bilirkişi değerlendirmeleriyle birlikte ele alır. Bu nedenle talep, “mütalaa doğrultusunda kesin hüküm kurulsun” biçiminde değil, belirli teknik itirazlar ve dayanak belgeler değerlendirilerek karar verilsin biçiminde kurulmalıdır.
Bu dilekçe hangi dosyada ve hangi aşamada kullanılır?
Bu örnek, esas numarası bilinen, taraf sıfatı ve çekişmeli teknik olgu belirlenmiş bir hukuk davasında kullanılmak üzere yazılmıştır. Bir taraf soğutma cihazının teslimden sonra beklenen kapasitede çalışmadığını ileri sürüyorsa uzman, teslim ve devreye alma tutanaklarını, sıcaklık kayıtlarını, servis belgelerini ve teknik şartnameyi karşılaştırabilir. Dilekçe o verilerin dosyada mevcut olanlarını tarih ve ek numarasıyla saymalıdır. Uzmanın hiç görmediği belge, raporu güçlendirmek için görmüş gibi gösterilmemelidir.
Rapor hazırlık aşamasındaysa bu metin “hazır raporun sunulması” işlevini yerine getirmez. HMK m. 293/1 gereği yalnızca uzman görüşü elde edilecek diye ek süre talebi kurulamaz. Görüşün mahkemeye verilme zamanı, yargılamanın usul aşaması, mahkemenin ara kararları ve delil sunma düzeni gözetilerek dosya özelinde belirlenir. Bu yazı her dosyada geç sunulan belgenin koşulsuz kabul edileceği gibi bir sonuç ileri sürmez.
Mütalaanın kimliği ve teknik kapsamı nasıl gösterilir?
Ek raporun ilk sayfası, uzman kişinin adı, meslek veya akademik unvanı, uzmanlık alanı, rapor tarihi, imzası, incelenen belgeler ve cevaplanan sorular bakımından kontrol edilmelidir. Dilekçede “Makine mühendisi [ad] tarafından [tarih] düzenlenen [sayfa sayısı] sayfalık teknik görüş” gibi doğrulanabilir tanım kullanılır. Diploma veya mesleki yetkinliği gösteren belge rapora ekleniyorsa ayrı ek olarak işaretlenir; eklenmiyorsa dilekçede eklenmiş gibi yazılmaz.
Somut uyuşmazlıkta uzman görüşü soğutma kapasitesine, ölçüm yöntemi ve kaydın güvenilirliğine yöneliktir. “Cihaz kesinlikle ayıplıdır, davayı kazanmalıyız” gibi hukukî sonuçları uzman adına aktarmak doğru değildir. Uzmanın teknik bulgusu, örneğin ölçümün hangi saat aralığında yapıldığı, sensörün nerede bulunduğu ve şartnamedeki hedef değerle kaydın nasıl karşılaştırıldığı biçiminde özetlenir. Hukukî nitelendirmeyi ve delillerin nihai değerlendirmesini mahkeme yapar.
Rapor ile dosyadaki belgeler arasında izlenebilir bağ kurun
Profesyonel sunumun merkezi, teknik iddiayı doğrulanabilir belgeye bağlayan bir eşleştirmedir. Dilekçenin ilk açıklama maddesinde tarafların ve uyuşmazlığın kısa özeti, ikinci maddesinde mütalaanın kimliği, üçüncü maddesinde raporun dayanak verileri, sonraki maddelerde her bir teknik bulgunun dosya eki gösterilir. Örneğin 12 Mayıs ölçüm tablosunun saat 09.00–12.00 verileri raporun 6. sayfasındaki grafiğe karşılık geliyorsa ikisi birlikte anılmalıdır. Belge sayısı fazla diye yalnızca klasör adını vermek incelemeyi zorlaştırır.
Ölçüm kaydının ham hâli, servis müdahalesi sonrası kayıt, cihaz seri numarası ve şartnamenin ilgili satırı ayrı ayrı tanımlanmalıdır. Dava dosyasındaki mevcut belge ile dilekçe eki olarak ilk kez sunulan belge birbirinden ayrılmalıdır. Aynı raporu tarayıp tekrar eklemek yerine okunaklı, tam sayfa ve imzalı nüsha sunulması; ek listesindeki adın elektronik dosya adını karşılaması, yanlış belgenin açılması riskini azaltır.
Mahkeme bilirkişi raporu ile farkı ve itiraz sınırı
HMK m. 293, tarafın kendi uzmanından aldığı bilimsel mütalaayı düzenler. Mahkeme tarafından bilirkişi atanması, bilirkişinin görev kapsamı ve rapora itiraz başka usul kurallarıyla yürür. Dosyada mahkeme bilirkişi raporu varsa mütalaa, rapordaki belirli hesap varsayımını, veri seçimini veya ölçüm yöntemini eleştirebilir. “Bilirkişi raporu yanlıştır” demek yerine raporun sayfası, tablo satırı, kullanılan veri ve somut fark yazılmalıdır.
Mahkeme bilirkişisinin raporuna ilişkin itiraz hakkı ve süre hesabı bakımından HMK 281 itiraz süresi rehberi ayrıca incelenmelidir. Bu dilekçe, süresinde yapılması gereken bilirkişi raporu itirazının yerine kendiliğinden geçmez. İtiraz kurulacaksa hangi rapora, hangi tebliğ tarihine ve hangi teknik nedenle itiraz edildiği ayrıca açıkça belirtilmelidir. Raporun hukukî değerlendirme içermesine yönelik ayrı usul için HMK 279/4 örneği kullanılabilir.
Uzmanın duruşmada dinlenmesi ayrı bir karardır
HMK m. 293/2 uyarınca hâkim, talep üzerine veya kendiliğinden raporu alınan uzman kişinin davet edilerek dinlenmesine karar verebilir; hâkim ve taraflar gerekli soruları sorabilir. Dosyaya yazılı mütalaa sunulması, uzmanın kendiliğinden duruşmaya çağrılması sonucunu doğurmaz. Teknik çelişkinin yalnızca yazılı dosyayla çözülemeyeceği düşünülüyorsa hangi soru için dinlenmenin gerektiği ayrı istemde gösterilmelidir.
Uzman çağrılıp geçerli mazereti olmadan gelmezse HMK m. 293/3 gereğince hazırladığı rapor mahkemece değerlendirmeye tabi tutulmaz. Bu yaptırım, her görüş sunumunda otomatik işleyen bir kural değildir; çağrı ve mazeretsiz gelmeme koşullarıyla bağlantılıdır. Dinlenme işleminin kendisi için sitedeki uzmanın duruşmada dinlenmesi dilekçesi somut sorularla düzenlenmiştir.
Örnek olay: soğutma cihazı kapasite uyuşmazlığı
Örnek dilekçede davacı alıcı, şartnamede belirtilen çalışma aralığına ulaşılamadığı iddiasıyla tazminat davası açmıştır. Dosyada satın alma sözleşmesi, teknik şartname, teslim tutanağı ve tarihli sıcaklık kayıtları bulunmaktadır. Tarafça görevlendirilen makine mühendisi, yalnızca kendisine verilen belgeleri ve yöntemini raporunda göstermiştir. Bu kurgu gerçek bir müvekkil olayının tespiti değildir; örnek dosyada boş bırakılan seri numarası, ölçüm tarihi, hedef sıcaklık ve dava numarası uydurularak doldurulamaz.
Raporun asıl katkısı, cihazın belirlenen koşullarda ölçülen performansı ile sözleşmedeki teknik değerin karşılaştırılmasıdır. Başka bir dosyada uzman görüşü muhasebe kayıtları, yazılım hata günlüğü, statik proje, tıbbi ölçüm veya başka bir teknik nesne hakkında olabilir. Her durumda dilekçe, somut teknik soruyu gösterip raporu o soruyla sınırlar. Farklı sektördeki rapor için bu örnekteki “soğutma kapasitesi” gerekçesinin aynen taşınması, arama niyetini karşılamayan hatalı bir dilekçe üretir.
Sunmadan önce yedi somut kontrol
İlk olarak mahkeme adı, esas numarası, taraf sıfatı ve vekil bilgisi dosyanın güncel kayıtlarıyla karşılaştırılır. İkinci olarak rapordaki uzman adı, tarih, imza ve sayfa sayısı kontrol edilir. Üçüncü olarak raporda belirtilen her dayanak belgenin gerçekten dosyada veya eklerde olup olmadığı belirlenir. Dördüncü olarak teknik şartname satırı ve ölçüm kayıtlarının dönemleri birbirine karıştırılmaz. Beşinci olarak gizli kişisel veriler veya ticari sır niteliğindeki gereksiz kopyalar ayıklanır.
Altıncı kontrol, mahkemenin son ara kararı ve yargılama aşamasıdır: dosyada delil ibrazına ilişkin karar veya kapanmış inceleme aşaması varsa dilekçe ona göre kurulur. Yedinci kontrol elektronik eklerin açılabilir ve okunabilir olmasıdır. Sonuç kısmı yalnızca gerçekten istenen işlemleri içermelidir: tarihli mütalaanın ek olarak dosyaya alınması, teknik bulguların dosya delilleriyle birlikte değerlendirilmesi ve gerektiği takdirde belirtilen teknik çelişkinin giderilmesi. Metne otomatik “ek süre verilsin” cümlesi eklenmez.
Mahkemeye sunulacak örnek dilekçenin iskeleti
Aşağıdaki Word dosyası, hazır teknik görüşün derdest davaya sunulmasına göre düzenlenmiştir. Başlıkta mahkeme ve esas numarası, taraf ile varsa vekil, konuda HMK m. 293/1 kapsamında düzenlenen mütalaanın sunulması bulunur. Açıklamalarda uyuşmazlığın kısa bağlamı, uzmanın uzmanlık alanı, incelediği kayıtlar, rapordaki belirli teknik bulgu ve o bulgunun dosyadaki uyuşmazlıkla ilgisi ayrı maddelerdedir. Hukukî nedenler ve ekler sonuç istemini izler.
Düzenlenebilir alanlar köşeli ayraçla işaretlenmiştir. Bu alanlar mahkemeye verilmeden önce gerçek dava bilgileriyle doldurulmalı, mevcut olmayan belge satırları silinmeli ve seçenekli açıklamalar tek somut anlatıma dönüştürülmelidir. Word, doldurulmadan doğrudan sunulacak nihai vekil dilekçesi değildir. Özellikle raporda olmayan ölçüm sonucu veya imza tarihi örnekten türetilip gerçekmiş gibi yazılamaz.
UYAP üzerinden ekleme ve belge adlandırma
Elektronik sunumda dilekçe ile raporun birbiriyle eşleşmesi gerekir. Dilekçe başlığında ve ek listesinde aynı rapor tarihi, uzman adı ve sayfa sayısı kullanılır. Rapora eklenen çizelgeler ayrıca dosyalanmışsa Ek-1 rapor, Ek-2 ölçüm çizelgesi, Ek-3 uzman yetkinlik belgesi gibi sıralama yapılır. Elektronik dosya adında yalnızca “rapor son yeni.pdf” yazılması, daha sonra hangi sürümün incelendiğini belirsiz kılar. Dosya adı tarih, uzman ve belge türünü gösterebilir.
Evrak gönderim kaydı, e-imza ve eklerin yüklenme durumu işlem sonunda kontrol edilir. Sistemde evrakın kayda alınması ile mahkemenin içeriği kabul edip değerlendirmesi aynı kavram değildir. Word şablonundaki örnek tarih gerçek gönderim gününe çevrilir; vekil tarafından sunumda dosyaya uygun imza ve vekâlet ilişkisi ayrıca kontrol edilir. Fizikî sunum gerekiyorsa mahkeme kalemi için okunaklı nüsha ve ek bütünlüğü sağlanır.
Karşı tarafın inceleme ve cevap imkânı
Teknik görüşün karşı tarafça incelenebilir biçimde sunulması, çelişmeli yargılamanın sağlıklı işlemesine hizmet eder. Rapordaki tablo yalnızca düşük çözünürlüklü görsel hâlindeyse ham verinin ve okunaklı dosyanın eklenmesi düşünülmelidir. Dayanak belgeler eksikken mütalaayı tek başına kesin veri gibi sunmak, karşı tarafın ölçüm koşullarını sınamasını da zorlaştırır. Hangi kayıtların tarafın elinde bulunduğu ve hangilerinin dosyaya önceden verildiği açık yazılır.
Karşı taraf rapora yöntem, veri ve uzmanlık bakımından itiraz edebilir. Bu nedenle dilekçe peşinen “itirazlar dikkate alınmasın” gibi bir talep kurmamalıdır. Bir teknik noktada farklı iki rapor varsa çelişkiyi sayfa ve veri bazında tarif etmek; hâkimin gerektiğinde uzmanı dinleme veya başka inceleme konusunda karar vermesine yardımcı olur. Nihai değerlendirme mahkemenindir.
Yaygın hatalar ve doğru düzeltme
İlk hata, uzman görüşünün dosyaya eklenmesiyle rapordaki hukukî sonucun zorunlu olarak kabul edileceğini sanmaktır. Düzeltme, teknik bulguyu iddia edilen vakıa ve dayanak kayıtla sınırlı sunmaktır. İkinci hata, mahkeme bilirkişi raporunun itiraz süresini ayrı bir uzman görüşü beklerken kaçırmaktır. Düzeltme, tebliğ tarihini ve ilgili HMK 281 usulünü ayrı takip etmektir. Üçüncü hata, yalnızca mütalaa elde etmek gerekçesiyle ek süre istemektir; HMK m. 293/1 buna açıkça izin vermez.
Dördüncü hata, raporun sunduğu veri kümesini olduğundan geniş göstermektir: dört günlük ölçüm üç aylık performansı tek başına kanıtlar diye yazılmaz. Beşinci hata, rapor ekindeki isim, tarih veya sayfa sayısının dilekçeyle tutmamasıdır. Altıncı hata, aynı teknik konuda mevcut duruşmada dinleme yazısıyla bu sunma dilekçesini kopyalayarak iki benzer yayın veya iki farklı istem yaratmaktır. İhtiyaç sadece raporu dosyaya koymaksa bu metnin istemi o işlemle sınırlı tutulur.
Sunumdan sonra dosyada ne izlenir?
Dilekçe ve ekler kayda girdikten sonra duruşma tutanağı, ara karar ve varsa karşı taraf beyanı incelenir. Mahkeme teknik bulgu hakkında açıklama isterse uzman görüşünün dayandığı veri ve yöntem gösterilerek cevap verilir. Bilirkişi raporuyla çelişki varsa farkın hangi hesap satırından kaynaklandığı belirtilir. Yeni belgenin davaya etkisi konusunda ayrı bir usul işlemi gerekip gerekmediği dosyanın aşamasına göre ele alınır; bu yazı otomatik yeni bilirkişi atanacağı vaadini içermez.
Mahkeme HMK m. 293/2 kapsamında uzmanı duruşmaya çağırmaya karar verirse çağrı tarihinin ve uzmanın mazeretinin takibi önem kazanır. Mazeretsiz gelmeme hâlindeki HMK m. 293/3 sonucu, raporun değerlendirilmesini etkiler. Rapora ilişkin karar verilmeden yalnızca elektronik gönderim makbuzuna bakıp mütalaanın benimsendiğini varsaymak yanlış olur. Mahkemenin rapora dair gerekçesi ve dosyanın sonraki işlem sırası ayrıca okunmalıdır.
Resmî metin ve ilgili site yazıları
Asıl kanun dayanağı Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat, 6100 sayılı HMK m. 293 metnidir. TBMM kabul metni de maddenin üç fıkrasını gösterir; TBMM sayfası ilk kabul metni olduğundan güncel uygulama bakımından UYAP metniyle birlikte okunmalıdır. İlgili daha genel açıklama için HMK 293 uzman görüşü rehberi ve mahkeme bilirkişisinin sözlü açıklaması için HMK 281/2 dilekçesi farklı işlemleri açıklar.
Bu metin 29 Eylül 2026 tarihinde kanun metni ve site içindeki ilgili yayınlar karşılaştırılarak düzenlendi. Kullanılacak tarih, mahkemenin ara kararı, raporun imzalı nüshası ve eklerin gerçek içeriği her dosyada yeniden kontrol edilmelidir. Genel açıklama ile somut dosyada yapılacak usul işlemi birbirine karıştırılmamalıdır.
Bilimsel mütalaa sunma dilekçesi Word (.docx) indir
Sık sorulan sorular
Bilimsel mütalaa sunmak için mahkemenin önce izin vermesi gerekir mi?
HMK m. 293/1 taraflara dava konusu olay hakkında uzman görüşü alma imkânı tanır. Hazır rapor, ilgili davaya dilekçe eki olarak sunulur; sunumun zamanı ve dosyadaki değerlendirmesi yargılamanın aşamasına göre ele alınır.
Uzman görüşü için ek süre isteyebilir miyim?
Yalnızca uzman görüşü alınacak olması, HMK m. 293/1 uyarınca ayrıca süre istenmesine dayanak olamaz. Başka bir usulî neden varsa onun dayanağı ve koşulları ayrı incelenir.
Raporu mahkemenin bilirkişi raporu olarak adlandırabilir miyim?
Hayır. Tarafın seçtiği uzmanın bilimsel mütalaası ile mahkeme tarafından görevlendirilen bilirkişinin raporu farklı usulî kaynaklardan doğar. Belge doğru adı, uzmanı ve tarihiyle tanımlanmalıdır.
Raporda uzman imzası ve tarih neden önemlidir?
Dilekçenin hangi rapora atıf yaptığını, raporun tamamlığını ve uzman kimliğini belirlemek için imza, tarih, sayfa sayısı ile eklerin tutarlılığı kontrol edilir. Eksik belge eklenmiş gibi gösterilmemelidir.
Uzman görüşü mahkeme bilirkişi raporuna itiraz yerine geçer mi?
Kendiliğinden geçmez. Bilirkişi raporuna yöneltilen itirazın konusu, tebliğ tarihi ve HMK m. 281 uyarınca ilgili usul ayrıca izlenmelidir.
Uzman mutlaka duruşmaya çağrılır mı?
Hayır. HMK m. 293/2 hâkime, talep üzerine veya kendiliğinden uzmanı davet ederek dinleme kararı verme imkânı tanır; yazılı raporun sunulması otomatik çağrı değildir.
Çağrılan uzman duruşmaya gelmezse rapora ne olur?
HMK m. 293/3 uyarınca uzman geçerli bir mazeret olmaksızın çağrıldığı duruşmaya gelmezse hazırladığı rapor mahkemece değerlendirmeye tabi tutulmaz.
Word şablonundaki köşeli alanlar aynen kalabilir mi?
Hayır. Mahkeme, esas numarası, taraf, uzman, tarih, teknik belge ve ek alanları gerçek dosyaya göre doldurulmalı; uymayan alternatifler çıkarılmalıdır.
Mütalaada dayanak belge dosyada yoksa ne yapmalıyım?
Raporda anılan veri ile dosyaya sunulan ekler karşılaştırılır. Gerçekte mevcut ve ibraz edilebilir belgeler doğru ek adıyla gösterilir; mevcut olmayan kayıt varmış gibi ileri sürülmez.
Bu dilekçenin temel sonuç istemi nedir?
Tarih ve uzmanı belirtilen hazır bilimsel mütalaanın ek olarak dosyaya alınması, belirli teknik bulguların ilgili kayıtlarla birlikte değerlendirilmesidir. Somut dosyada gerekmeyen ek süre veya otomatik duruşma istemi eklenmez.
Yazar: Av. Halil Bakırcı — Mersin merkezli hukuk bürosunda Türkiye genelindeki uyuşmazlıklara ilişkin çalışmalar. Yayın tarihi: 29 Eylül 2026. Bu örnek, dosya belgeleriyle kişiselleştirilerek kullanılmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
