Çalışanların İSG Konusunda Görüşü Alınmak Zorunda mı? 6331 m.18 | 2026

6331 m.18 Çalışan Katılımını Neden Zorunlu Tutuyor?

İş sağlığı ve güvenliği yalnız işverenin, iş güvenliği uzmanının veya işyeri hekiminin masa başında yönettiği bir süreç değildir. Çalışan işi fiilen yapan kişidir; makinenin günlük davranışını, üretim baskısını, bakım eksikliğini, ergonomik zorluğu, ramak kala olayları ve yazılı prosedürle gerçek çalışma arasındaki farkı doğrudan görür. Bu nedenle 6331 sayılı Kanun, çalışanı yalnız talimat alan kişi olarak değil iş sağlığı ve güvenliği sisteminin aktif katılımcısı olarak kabul eder.

Madde 18’in birinci fıkrası işverene üç ayrı yükümlülük getirir: görüş alma, teklif getirme hakkı tanıma ve görüşmelere katılım sağlama. Bu üç unsur birlikte değerlendirilmelidir. İşverenin yılda bir kez “öneriniz var mı?” formu imzalatması, gerçek katılım mekanizması kurulmadığında kanunun amacını tek başına karşılamaz.

Çalışanların görüşlerinin alınması, işverenin karar yetkisini ortadan kaldırmaz. Nihai tedbir ve organizasyon sorumluluğu işverendedir. Ancak işveren, özellikle m.18’de açıkça sayılan alanlarda karar vermeden önce çalışan veya temsilcilerin bilgisini ve önerisini sisteme dahil etmelidir.

Katılımın amacı, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin sahaya uygunluğunu artırmaktır. Kullanılmayan bir kişisel koruyucu donanımın neden kullanılmadığını, teorik olarak açık olan bir tahliye yolunun vardiya sırasında neden kapandığını veya yeni makinenin hangi beklenmeyen davranışı gösterdiğini çalışanlar erken aşamada bildirebilir.

İşveren Kimin Görüşünü Almak Zorunda?

Madde 18, işyerindeki örgütlenme biçimine göre çalışanların veya temsilcilerin katılımını düzenler. Çalışan temsilcisi bulunmayan veya doğrudan katılımın uygun olduğu işyerlerinde çalışanların görüşü alınır. İki ve daha fazla çalışan temsilcisinin bulunduğu işyerlerinde, varsa işyeri yetkili sendika temsilcileri; yoksa çalışan temsilcileri devreye girer.

Çalışan temsilcisi sayısı 6331 m.20’ye göre çalışan sayısına bağlıdır. İki ile elli çalışan bulunan işyerinde bir, 51–100 arasında iki, 101–500 arasında üç, 501–1000 arasında dört, 1001–2000 arasında beş, 2001 ve üzeri çalışan bulunan işyerinde altı temsilci görevlendirilir. Birden fazla temsilci varsa baş temsilci temsilciler arasındaki seçimle belirlenir.

İşyerinde yetkili sendika varsa işyeri sendika temsilcileri çalışan temsilcisi olarak da görev yapar. Bu durum, işverenin sendika temsilcisini iş sağlığı ve güvenliği sürecinin dışında bırakabileceği anlamına gelmez.

Temsil sisteminin bulunması çalışanların bireysel olarak tehlikeyi bildirme, öneri sunma veya ciddi ve yakın tehlikede haklarını kullanma imkanını ortadan kaldırmaz. Temsilci, katılımı kolaylaştıran kurumsal kanaldır.

Çalışanın İSG Konusunda Teklif Getirme Hakkı Var mı?

Evet. Madde 18/1-a çalışanlara iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili konularda teklif getirme hakkının tanınmasını açıkça emreder. Çalışan, riskin ortadan kaldırılması, ekipman değişikliği, çalışma yöntemi, kişisel koruyucu donanım, ergonomi, vardiya düzeni veya acil durum yöntemi hakkında öneri sunabilir.

İşveren her öneriyi aynen kabul etmek zorunda değildir; ancak öneriyi değerlendirmeden reddetmek, görüş alma mekanizmasını şekli hale getirir. Özellikle ciddi bir tehlikeye ilişkin öneri teknik gerekçeyle reddediliyorsa, seçilen alternatif tedbirin eşdeğer veya daha yüksek koruma sağlaması gerekir.

İyi uygulamada öneriler kayıt altına alınır; risk seviyesi, teknik uygunluk, sorumlu birim ve sonuç belirlenir. Uygulanmayan önerinin gerekçesi de kaydedilir. Bu sistem çalışanların “söyledik ama hiçbir şey olmadı” algısını azaltır ve işverenin denetim yükümlülüğünü güçlendirir.

Öneri mekanizması anonim bildirim kanalı içerebilir. Özellikle üretim baskısı, yönetici davranışı veya psikososyal risk gibi alanlarda çalışan doğrudan ismini vermekten çekinebilir. Ancak acil ve hayati tehlikede anonim sistemin yavaşlığına bağlı kalmadan derhal bildirim yapılmalıdır.

Yeni Teknoloji ve İş Ekipmanı Seçiminde Çalışan Görüşü Alınır mı?

Evet. Madde 18/1-b, yeni teknolojilerin uygulanması, seçilecek iş ekipmanı, çalışma ortamı ve şartlarının çalışanların sağlık ve güvenliğine etkisi konusunda çalışanların görüşlerinin alınmasını açıkça düzenler.

Yeni makine teknik olarak daha hızlı olabilir ancak bakım sırasında erişim riski, ergonomik yük, gürültü veya otomatik hareket tehlikesi doğurabilir. Satın alma kararından önce bu ekipmanı kullanacak ve bakımını yapacak çalışanların görüşü alınırsa sahadaki riskler daha erken belirlenebilir.

Çalışma ortamı değişiklikleri de kapsamdadır. Üretim hattının yerleşimi, yaya–forklift yolları, iş istasyonunun yüksekliği, havalandırma, aydınlatma veya kimyasal depolama düzeni çalışan sağlığını etkiliyorsa katılım sağlanmalıdır.

Görüş alma teknik risk değerlendirmesinin yerine geçmez. İş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, mühendislik birimi ve çalışanların bilgisi birlikte değerlendirilir. Çalışanın “bu makine güvenli” demesi, mevzuata aykırı ekipmanı hukuka uygun hale getirmez.

Yeni teknoloji uygulamasında m.17 gereği çalışanlara uygun eğitim de verilmelidir. Görüş alma ve eğitim birbirinden farklı iki yükümlülüktür: biri karar sürecine katılımı, diğeri güvenli kullanım bilgisini sağlar.

İşyeri Hekimi ve İş Güvenliği Uzmanı Görevlendirilmeden Önce Görüş Alınır mı?

Madde 18/2-a, işyerinden görevlendirilecek veya işyeri dışından hizmet alınacak işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer personel ile ilk yardım, yangınla mücadele ve tahliye işleri için kişilerin görevlendirilmesi konusunda destek elemanları ve çalışan temsilcilerinin önceden görüşlerinin alınmasını öngörür.

Bu hüküm çalışan temsilcisinin uzmanı tek başına seçtiği veya işverenin sözleşme yapma yetkisinin ortadan kalktığı anlamına gelmez. Ama görevlendirme kararından önce temsilcilerin görüşünün alınması gerekir. Özellikle hizmetin çalışma saatleri, sahaya erişim, iletişim yöntemleri veya mevcut profesyonelin işyerindeki etkinliği konusunda çalışan temsilcileri önemli bilgi sağlayabilir.

OSGB değişikliği, işyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanı değişikliği ve acil durum görevlilerinin belirlenmesi sırasında görüş alma kayda bağlanmalıdır. Çalışan temsilcisine karar verildikten sonra yalnız “bilgi verilmesi”, kanundaki önceden görüş alma yükümlülüğüyle aynı değildir.

Görevlendirilen profesyonelin mesleki bağımsızlığı korunur. Çalışanların veya temsilcinin görüşü, uzmana mevzuata aykırı talimat verme yetkisi doğurmaz.

Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Donanım Kararında Çalışan Temsilcisinin Görüşü Alınır mı?

Evet. Madde 18/2-b; risk değerlendirmesi sonucunda alınması gereken koruyucu ve önleyici tedbirlerin ve kullanılması gereken koruyucu donanım ve ekipmanın belirlenmesinde destek elemanları ile çalışan temsilcilerinin önceden görüşlerinin alınmasını zorunlu kılar.

Kişisel koruyucu donanım seçimi bu açıdan tipik örnektir. Teknik standardı uygun olsa bile yüze oturmayan maske, kavramayı bozan eldiven veya işi imkansızlaştıran gözlük çalışan tarafından kullanılmayabilir. Kullanıcı görüşü, mevzuat ve teknik yeterlilik sınırları içinde doğru ürünün seçilmesine katkı sağlar.

Risk değerlendirmesi ekibinde çalışan temsilcisinin bulunması zaten Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğinin temel yaklaşımıdır. Çalışanlar tehlike belirleme aşamasında ramak kala olayları, pratikte yapılan sapmaları ve vardiya farklılıklarını aktarabilir.

Görüş alınması, toplu korunma tedbirlerine kişisel korunmadan önce öncelik verme kuralını değiştirmez. Çalışan “baret yeter” dese dahi düşen cisim riskinin mühendislik tedbiriyle ortadan kaldırılabilmesi halinde 6331 m.5’teki koruma hiyerarşisi uygulanır.

İSG Bilgilendirme ve Eğitim Planında Çalışan Görüşü Alınmalı mı?

Madde 18/2’nin devamında çalışanların bilgilendirilmesi ile eğitimlerin planlanması konusunda destek elemanları ve çalışan temsilcilerinin önceden görüşlerinin alınması sistemi düzenlenir. Eğitim konularının yalnız genel mevzuat başlıklarından seçilmesi yerine işyerinin gerçek sorunlarıyla ilişkilendirilmesi gerekir.

Çalışan temsilcileri hangi vardiyada eğitim katılımının zor olduğunu, yabancı çalışanlar için dil desteği gerekip gerekmediğini, hangi makinede tekrar eğitim ihtiyacı bulunduğunu veya son kazaların hangi konuya işaret ettiğini bildirebilir.

İşveren eğitim sürelerini 6331 m.17 ve ilgili Yönetmeliğe uygun planlamak zorundadır. Çalışan görüşü asgari süreyi azaltamaz; ancak işyerine özgü ek konuların belirlenmesine yardımcı olabilir.

Bilgilendirme de eğitimden ayrı bir yükümlülüktür. Çalışana işyerindeki riskler, acil durum, yasal hak ve sorumluluklar, görevlendirilmiş kişiler ve koruyucu önlemler hakkında erişilebilir bilgi sağlanmalıdır.

Çalışan veya Temsilci İSG Tedbirlerini Yetersiz Görürse Yetkili Makama Başvurabilir mi?

Evet. 6331 m.18, çalışanların veya çalışan temsilcilerinin işyerinde alınan önlemleri yetersiz bulmaları halinde iş sağlığı ve güvenliği yönünden teftiş yapmaya yetkili makama başvurma hakkını güvence altına alır.

Bu hak, çalışanın önce mutlaka işverenle uyuşmazlığı tüketmesi gereken bir sistem değildir. Özellikle ağır, devam eden veya işveren tarafından giderilmeyen risklerde çalışan yetkili kamu makamına başvurabilir. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin m.8 kapsamındaki hayati tehlike bildirim yükümlülüğü bundan ayrı bir profesyonel görevdir.

Çalışan, teftiş sırasında müfettişlerle görüşebilir ve işyerindeki sağlık ve güvenlik koşulları hakkında bilgi verebilir. İşveren bu iletişimi engellememeli veya çalışanı baskı altında bırakmamalıdır.

Gerçeğe aykırı ihbarla hukuka uygun başvuru birbirinden farklıdır. Kanunun koruduğu husus, iş sağlığı ve güvenliği yönünden hak arama ve yetkili denetim makamıyla iletişimdir.

İSG Konusunda Görüş Bildiren Çalışanın Hakları Kısıtlanabilir mi?

Hayır. İş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin yetersiz olduğunu düşünen, görüş bildiren, öneri sunan veya yetkili makama başvuran çalışan ve çalışan temsilcilerinin bu faaliyetleri nedeniyle hakları kısıtlanamaz.

Ücret düşürme, vardiya cezası, terfi engeli, baskı, tehdit veya sırf İSG bildirimi nedeniyle fesih gibi işlemler somut olaya göre iş hukuku ve diğer mevzuat bakımından ayrıca değerlendirilir. Çalışan temsilcileri için m.20/4 ayrıca görevlerini yürütmeleri nedeniyle haklarının kısıtlanamayacağını düzenler.

İşveren, çalışanların tehlike bildirmekten çekinmediği bir sistem kurmalıdır. Hata veya ramak kala bildiriminde bulunan kişinin otomatik cezalandırıldığı kültürde çalışanlar bilgi saklar ve aynı risk daha ağır kazaya dönüşebilir.

Bu koruma çalışana mevzuata aykırı davranma veya kötü niyetli şekilde iş akışını bozma serbestisi vermez. Katılım hakkı dürüstlük kuralı ve iş sağlığı ve güvenliği amacı içinde kullanılır.

Çalışanların Görüşünün Alındığı Nasıl Belgelenir?

Kanun her görüş alma işlemi için tek tip bir form zorunlu tutmaz. Ancak denetimde ve uyuşmazlıkta sürecin gerçekten işletildiğini göstermek için kayıt tutulması önemlidir. Kurul tutanakları, çalışan temsilcisi toplantı tutanakları, risk değerlendirmesi ekip kayıtları, e-posta, öneri sistemi kayıtları ve satın alma öncesi İSG değerlendirme formları kullanılabilir.

Belgede yalnız “görüş alındı” yazılması yerine konu, sunulan öneri, değerlendirme sonucu ve alınan karar gösterilmelidir. Özellikle m.18/2’deki “önceden görüş alma” alanlarında tarih, karar tarihinden önce olmalıdır.

Çalışanların görüşünü yazılı almak işverenin fiili katılımı sağlamadığı halde topluca imza toplamayı meşru hale getirmez. Kayıt, gerçek sürecin kanıtı olmalıdır.

Dijital sistem kullanılabilir; ancak çalışanların erişimi, gizlilik ve kayıt bütünlüğü sağlanmalıdır. Kritik tehlike bildirimleri hızlı değerlendirme kanalına yönlendirilmelidir.

İşveren İçin Çalışan Katılımı Kontrol Listesi

1. İşyerinde çalışan temsilcisi sayısını m.20’ye göre doğru belirleyin.
2. Yetkili sendika varsa sendika temsilcilerinin çalışan temsilcisi rolünü dikkate alın.
3. Çalışanların İSG önerisi sunabileceği açık bir kanal oluşturun.
4. Yeni teknoloji ve iş ekipmanı seçmeden önce kullanıcı çalışanların görüşünü alın.
5. İSG profesyoneli ve acil durum görevlendirmelerinde temsilcileri önceden bilgilendirip görüş alın.
6. Risk değerlendirmesi ekibine çalışan temsilcisini dahil edin.
7. Koruyucu donanım seçerken teknik standartla birlikte kullanıcı uygunluğunu değerlendirin.
8. İSG eğitim planını çalışanların gerçek risk ve ihtiyaçlarıyla ilişkilendirin.
9. Sunulan önerilere sonuç ve gerekçe ile geri bildirim verin.
10. Yetkili makama başvuran çalışan üzerinde baskı kurulmasını engelleyin.
11. Görüş alma ve katılım kayıtlarını denetlenebilir biçimde saklayın.
12. Ramak kala ve tehlike bildirimlerini düzeltici faaliyet sistemine bağlayın.

Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler

• İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü
• İSG eğitimi ne zaman ve kaç saat?
• Risk değerlendirmesi zorunlu mu?
• İşverenin İSG yükümlülükleri