Cari Hesap Ekstresi Alacağı İspatlar mı? TTK 89, HMK 199 ve 222 | 2026
Kısa ve net cevap: Cari hesap ekstresi, ticari alacağın varlığını ve tarafların hesap hareketlerini göstermeye yarayan önemli bir belgedir; ancak tek taraflı hazırlanmış bir ekstre tek başına her durumda kesin delil değildir. Ekstrenin karşı tarafa gönderilmesi, açıkça kabul edilmesi, mutabakatla doğrulanması, faturalarla ve ödeme kayıtlarıyla örtüşmesi veya usulüne uygun ticari defter kayıtlarıyla desteklenmesi ispat gücünü artırır. Hukuki değerlendirmede 6102 sayılı TTK m.89’daki cari hesap sözleşmesi, HMK m.199’daki belge kavramı ve HMK m.222’deki ticari defterlerin delil niteliği birbirinden ayrılmalıdır.
- Cari hesap ekstresi nedir?
- TTK m.89 anlamında cari hesap sözleşmesi nedir?
- Her cari hesap ekstresi TTK m.89 kapsamına girer mi?
- Ekstre tek başına alacağı ispatlar mı?
- Ekstreye itiraz edilmezse borç kesinleşir mi?
- Cari hesap mutabakatı ile ekstre arasındaki fark
- Fatura ve irsaliye ile ekstre çelişirse
- Ticari defterlerin rolü
- E-posta ile gönderilen ekstre delil olur mu?
- İcra takibinde cari hesap ekstresi
- Mahkemeye hangi belgeler sunulmalı?
- Uygulama kontrol listesi
Cari hesap ekstresi nedir?
Cari hesap ekstresi, bir ticari ilişki içindeki borç, alacak, fatura, ödeme, mahsup, iade ve benzeri hareketlerin belirli dönem itibarıyla topluca gösterildiği hesap dökümüdür. Muhasebe programından alınan ekstre, şirketin kendi kayıtlarından üretilir. Bu nedenle ekstrenin varlığı ile ekstrenin içindeki her kalemin karşı tarafça kabul edilmiş olması aynı şey değildir.
Bir satıcının sisteminde “alıcıdan 750.000 TL alacak” görünmesi, bu rakamın nereden doğduğunu açıklamaya yarar; fakat uyuşmazlık çıkınca faturanın, teslimin, sözleşmenin, iadenin veya ödemenin ayrıca incelenmesi gerekir. Ekstre ispat zincirinin bir parçasıdır.
TTK m.89 anlamında cari hesap sözleşmesi nedir?
TTK m.89’a göre iki kişinin herhangi bir hukuki sebep veya ilişkiden doğan alacaklarını ayrı ayrı ve tek tek istemekten karşılıklı olarak vazgeçip bunları kalem kalem alacak ve borç şekline çevirerek hesabın kesilmesinden sonra çıkacak artan tutarı isteyebileceklerine ilişkin sözleşme cari hesap sözleşmesidir. Kanun, cari hesap sözleşmesinin yazılı yapılmasını öngörür.
Bu teknik hukuki kurum ile muhasebede “cari hesap” adı verilen müşteri hesabı aynı değildir. Taraflar arasında TTK m.89 anlamında yazılı cari hesap sözleşmesi yoksa, sırf muhasebe programındaki hareket dökümüne “cari hesap ekstresi” adı verilmesi ilişkiyi kanuni cari hesap sözleşmesine dönüştürmez.
Her cari hesap ekstresi TTK m.89 kapsamına girer mi?
Hayır. Uygulamada şirketlerin çok büyük kısmı müşterilerin faturalarını ve ödemelerini “cari kart” altında izler. Bu muhasebe yöntemi, TTK m.89 anlamındaki cari hesap sözleşmesinden farklıdır. Teknik cari hesap sözleşmesinde taraflar tek tek alacakları istemek yerine hesap kesimi sonunda ortaya çıkan bakiyeyi esas alır. Normal açık hesap ticari ilişkide ise her fatura kendi hukuki sebebine dayanabilir.
Bu ayrım dava dilekçesinde ve bilirkişi incelemesinde açık tutulmalıdır. “Cari hesap alacağı” denirken alacağın mal satışı, hizmet, taşıma, kira veya başka bir temel ilişkiden mi doğduğu ve taraflar arasında ayrıca TTK m.89 sözleşmesi bulunup bulunmadığı gösterilmelidir.
Cari hesap ekstresi tek başına alacağı ispatlar mı?
HMK m.199, uyuşmazlık konusu vakıaları ispata elverişli yazılı veya basılı metinleri, elektronik verileri ve benzeri bilgi taşıyıcılarını belge kabul eder. Cari hesap ekstresi bu kapsamda belge niteliği taşıyabilir. Ancak şirketin kendi muhasebe sisteminden tek taraflı aldığı çıktı, karşı tarafın borcu kabul ettiğini otomatik olarak göstermez.
Ekstredeki her kalemin dayanağı önemlidir. Fatura, sipariş, teslim tutanağı, irsaliye, banka dekontu, e-posta, sözleşme ve karşı tarafın kabul beyanı gibi belgeler ekstreyı destekler. Ekstre ile bu dayanaklar tutarlıysa ispat zinciri güçlenir. Karşı taraf bazı faturaları iade etmiş veya ödeme yapmışsa fakat bunlar ekstreye işlenmemişse, salt son bakiye esas alınamaz.
Ekstreye itiraz edilmezse borç kesinleşir mi?
Tek taraflı cari hesap ekstresinin gönderilmesi ve karşı tarafın sessiz kalması, kural olarak bütün kalemlerin tartışmasız biçimde kesinleştiği anlamına gelmez. TTK m.21/2’deki sekiz günlük itiraz kuralı faturaya ilişkindir; her muhasebe ekstresine otomatik uygulanmaz. TTK m.21/3’teki teyit mektubu da daha önce yapılan sözleşme veya açıklamayı teyit eden özel bir kurumdur.
Bununla birlikte tarafların imzaladığı veya elektronik ortamda açıkça “mutabıktır” diyerek onayladığı bir mutabakat metni daha güçlü delil niteliği taşıyabilir. Sitedeki Cari Hesap Mutabakatı Borcu Kesinleştirir mi? rehberi bu ayrımı ayrıca açıklamaktadır.
Cari hesap mutabakatı ile ekstre arasındaki fark
Ekstre genellikle bir tarafın sisteminden alınan dökümdür. Mutabakat ise iki tarafın belirli tarih itibarıyla bakiye üzerinde karşılıklı doğrulama yapmasıdır. “31.08.2026 itibarıyla borç bakiyeniz 420.000 TL’dir” yazısına yetkili kişinin “mutabıkız” cevabı, yalnız tek taraflı ekstreye göre daha yüksek ispat değerine sahiptir.
Yine de mutabakatın kapsamı okunmalıdır. Bazı mutabakat formları yalnız muhasebe teyidi amacıyla kullanılır ve belirli ihtilaflı faturalar saklı tutulur. Karşı taraf “yalnız muhasebe kayıtlarımızın eşleştiğini doğruluyoruz, ayıp ve iade haklarımız saklıdır” şeklinde ihtirazi kayıt koymuşsa bu kayıt göz ardı edilemez.
Fatura ve irsaliye ile ekstre çelişirse ne olur?
Ekstre, alacağın kaynağı değil hesap özetidir. Faturada 100.000 TL, ekstreden ise aynı işlem için 125.000 TL görünüyorsa farkın hukuki dayanağı açıklanmalıdır. Kur farkı, vade farkı, ek hizmet veya faiz gibi bir kalem varsa sözleşmesel ya da kanuni dayanak gösterilmelidir.
Fatura bakımından TTK m.21, teslim bakımından irsaliye ve teslim belgeleri, sözleşmenin kurulması bakımından TBK m.1-2, elektronik kayıtların belge niteliği bakımından HMK m.199 birlikte değerlendirilir. E-Fatura Tek Başına Alacağı İspatlar mı? yazımız faturanın ispat sınırlarını açıklar.
Ticari defterlerin rolü
HMK m.222, ticari defterlerin ticari davalarda delil olarak kullanılmasının şartlarını düzenler. Kanuna göre ticari defterlerin eksiksiz ve usulüne uygun tutulmuş, açılış ve kapanış onaylarının yaptırılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması önem taşır. Bir tarafın usulüne uygun defterlerindeki kayıtların karşı tarafın defterleriyle karşılaştırılması bilirkişi incelemesinin temel konularından biridir.
Cari hesap ekstresi muhasebe yazılımından üretilmiş olsa da mahkemedeki ticari defter incelemesinin yerine kendiliğinden geçmez. Elektronik defter kullanan şirkette e-defter beratları ve yevmiye kayıtları incelenebilir. Ayrıntı için Ticari Defterler Mahkemede Delil Olur mu? HMK 222 rehberimize bakılabilir.
E-posta ile gönderilen ekstre delil olur mu?
HMK m.199 elektronik veriyi belge saydığı için e-posta ile gönderilen ekstre ve buna verilen cevap delil olarak kullanılabilir. E-postanın hangi hesaptan gönderildiği, ek dosyanın içeriği, tarih, alıcı ve cevap zinciri önemlidir. Karşı taraf “bakiye doğrudur” diye cevap vermişse bu beyan ayrıca değerlendirilir.
Yalnız ekran görüntüsü yerine orijinal e-posta, ek dosya ve mümkünse başlık verileri korunmalıdır. E-posta ile sözleşme kurulması ve elektronik yazışmaların ispatı için E-Posta ile Sözleşme Kurulur mu? yazımız da incelenebilir.
İcra takibinde cari hesap ekstresi kullanılabilir mi?
Para alacağı için genel haciz yoluyla ilamsız takip başlatılırken her durumda mahkeme ilamı veya kambiyo senedi zorunlu değildir. Alacaklı cari hesap ekstresine dayanabilir. Ancak borçlu süresinde itiraz ederse takip durur ve alacaklı elindeki belgenin niteliğine göre itirazın kaldırılması veya itirazın iptali yolunu değerlendirmek zorundadır. Cari hesap ekstresinin tek başına hangi yola elverişli olduğu, belgenin imzalı olup olmamasına ve İİK’daki belge şartlarına göre belirlenir.
Bu nedenle “ekstre var, icrada kesin kazanılır” şeklinde bir sonuç doğru değildir. Takip stratejisi dayanak sözleşme, fatura, teslim, mutabakat ve ödeme belgeleriyle birlikte kurulmalıdır.
Mahkemeye hangi belgeler sunulmalı?
Cari hesap alacağı davasında temel sözleşme, siparişler, faturalar, sevk ve teslim belgeleri, banka hareketleri, iade kayıtları, ihtarlar, cari hesap ekstresi, mutabakat yazışmaları ve ticari defterler birlikte değerlendirilmelidir. Alacağın başlangıç bakiyesi varsa bunun hangi önceki işlemlerden geldiği de açıklanmalıdır.
Ekstrede faiz veya kur farkı varsa oran ve başlangıç tarihi dayanağı gösterilmelidir. “Muhasebe böyle hesapladı” açıklaması tek başına hukuki dayanak değildir. Faizin sözleşmeden veya kanundan, kur farkının da taraf mutabakatından kaynaklandığı ortaya konulmalıdır.
Uygulama kontrol listesi
- Ekstrede her hareketin tarih ve belge numarasını gösterin.
- Fatura, irsaliye ve ödeme kayıtlarını ekstreyle eşleştirin.
- İade ve mahsupları eksiksiz işleyin.
- Dönemsel mutabakatları yetkili kişiden alın.
- E-posta onaylarını orijinal formatıyla saklayın.
- Ticari defter ve e-defter beratlarını muhafaza edin.
- Faiz ve kur farkı kalemlerinin dayanağını açık yazın.
- İcra veya dava öncesinde bakiye hesabını yeniden kontrol edin.
Resmî kaynaklar
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu – m.21 ve m.89 vd.; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu – özellikle m.199 ve 222; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu – sözleşme ve ifa hükümleri.
Sık sorulan sorular
Cari hesap ekstresi kesin delil midir?
Tek taraflı ekstre her durumda kesin delil değildir; dayanak belgeler ve karşı tarafın kabulüyle birlikte değerlendirilir.
Ekstreye cevap vermemek borcu kabul etmek midir?
Her durumda değildir. Fatura ve teyit mektubuna ilişkin özel hükümler ayrıca değerlendirilir.
İmzalı mutabakat daha güçlü müdür?
Evet, yetkili kişinin bakiye üzerinde açık mutabakatı tek taraflı ekstreden daha güçlü bir ispat aracıdır.
WhatsApp ile “bakiye doğru” denmesi delil olur mu?
HMK m.199 kapsamında elektronik veri belge olabilir; aidiyet ve bütünlük ayrıca değerlendirilir.
Ticari defterler incelenmeden karar verilebilir mi?
Uyuşmazlığın niteliğine göre diğer deliller yeterli olabilir; ancak taraf ticari defterlere dayanmışsa HMK m.222 şartları çerçevesinde incelenmesi önem taşır.
Cari hesap ekstresiyle icra takibi yapılır mı?
Genel haciz yoluyla takip başlatılabilir; itiraz hâlinde alacağın ve belgenin niteliğinin ayrıca ispatı gerekir.
Ekstredeki faiz otomatik geçerli midir?
Hayır. Faizin sözleşmesel veya kanuni dayanağı ve başlangıç tarihi bulunmalıdır.
Eski bakiyenin kaynağı gösterilmeli mi?
Evet. Açılış bakiyesi uyuşmazlık konusuysa önceki dönem işlemleriyle açıklanmalıdır.
Fatura ile ekstre farklıysa hangisi esas alınır?
Alacağın temel işlemi ve taraf mutabakatı belirlenir; ekstre tek başına çelişkiyi çözmez.
En güvenli yöntem nedir?
Her cari hareketi dayanak belgeyle eşleştirmek ve dönemsel yazılı mutabakat almaktır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
