CISG Madde 22-24: Kabul Geri Alınabilir mi, Sözleşme Ne Zaman Kurulur, Beyan Ne Zaman Ulaşmış Sayılır? | 2026
Kısa ve net cevap: CISG m.22’ye göre kabul, geri alma beyanı teklif sahibine kabulün hüküm doğurmasından önce veya aynı anda ulaşırsa geri alınabilir. CISG m.23’e göre sözleşme, teklifin kabulünün CISG hükümleri uyarınca hüküm doğurduğu anda kurulur. CISG m.24 ise teklif, kabul veya diğer irade beyanının “ulaşma” anını tanımlar: beyan muhataba sözlü olarak yapılırsa o anda; başka bir yolla muhatabın kendisine, işyerine, posta adresine veya bunlar yoksa mutad meskenine teslim edildiğinde ulaşmış sayılır. Bu üç madde, uluslararası satışta gönderme–ulaşma–sözleşmenin kurulma anı ayrımını birlikte belirler.
CISG Madde 22’ye Göre Kabul Geri Alınabilir mi?
Evet. CISG m.22, kabulün henüz hüküm doğurmadığı aşamada geri alınmasına izin verir. Geri alma beyanı teklif sahibine, kabulün hüküm doğuracağı andan önce veya kabul ile aynı anda ulaşırsa kabul etkisiz kalır. Bu nedenle “kabul bir kez gönderildi mi artık geri dönülemez” şeklindeki genelleme CISG bakımından doğru değildir.
Kabulün ne zaman hüküm doğurduğu m.18/2’ye göre kural olarak teklif sahibine ulaştığı andır. M.22 bu ulaşma anından önce yetişen geri alma beyanına sonuç bağlar. Örneğin alıcı imzalı kabul mektubunu kurye ile göndermiş, ardından kararını değiştirip daha hızlı e-posta ile kabulünü geri almışsa, e-posta mektuptan önce teklif sahibine ulaşırsa m.22 uygulanabilir.
M.22’deki geri alma ile teklifin m.15/2’de geri alınması birbirinden farklıdır. M.15 teklif sahibinin henüz hüküm doğurmamış teklifini, m.22 ise muhatabın henüz hüküm doğurmamış kabulünü geri almasını düzenler.
Kabulün Geri Alınması İçin Zaman Koşulu Nedir?
CISG m.22 son derece kesin zaman kuralı koyar: geri alma beyanı, kabulün hüküm doğurmasından önce veya aynı anda teklif sahibine ulaşmalıdır. Kabul daha önce hüküm doğurmuşsa sözleşme m.23 uyarınca kurulmuştur; artık tek taraflı “kabulümü geri alıyorum” bildirimi sözleşmeyi ortadan kaldırmaz.
Sözleşme kurulduktan sonra tarafların karşılıklı anlaşmayla sözleşmeyi değiştirmesi veya sona erdirmesi m.29 kapsamında ayrı konudur. Ayrıca ihlal nedeniyle dönme beyanı m.26 ve ilgili özel hükümler çerçevesinde değerlendirilir. Bu nedenle m.22 yalnız sözleşme kurulmadan hemen önceki dar aşamayı düzenler.
Elektronik iletişimde saniyeler dahi önem taşıyabilir. Kabul e-postasının saat 10:00:05’te, geri alma e-postasının 10:00:03’te teklif sahibinin sunucusuna ulaştığı teknik kayıtlarla gösterilebiliyorsa m.22 sonucu buna göre belirlenir. Ulaşma anı teknik ve hukuki delille somutlaştırılmalıdır.
CISG Madde 23’e Göre Sözleşme Ne Zaman Kurulur?
CISG m.23 kısa ve temel bir kural içerir: sözleşme, teklifin kabulünün CISG hükümleri uyarınca hüküm doğurduğu anda kurulur. Bu nedenle sözleşmenin kuruluş anını bulmak için önce geçerli teklif olup olmadığı, sonra kabulün nasıl ve ne zaman hüküm doğurduğu belirlenir.
Açık kabul beyanında m.18/2 gereği kural olarak kabul teklif sahibine ulaştığında sözleşme kurulur. Davranışla kabulde m.18/3 şartları varsa malın sevki veya bedelin ödenmesi gibi davranışın yapıldığı anda kabul hüküm doğurabilir. Geç kabulde m.21 özel kuralları sözleşme kuruluş anını etkileyebilir.
Sözleşmenin kuruluş anı yalnız teorik değildir. Hangi CISG taraflık statüsünün ve hangi sözleşme koşullarının geçerli olduğu, teklifin geri çekilip çekilemediği, fiyat endeks tarihi, kur hesabı, bazı risk ve ifa yükümlülükleri bakımından bu an önem taşıyabilir.
CISG Madde 24 “Ulaşma” Kavramını Nasıl Tanımlar?
CISG m.24, Antlaşmanın II. Kısmı bakımından teklif, kabul beyanı veya diğer irade açıklamasının muhataba ne zaman ulaştığını tanımlar. Beyan muhataba sözlü olarak yapıldığında doğrudan ulaşmış sayılır. Başka bir araçla yapılan beyan ise muhatabın kendisine, işyerine veya posta adresine; bunlar yoksa mutad meskenine teslim edildiğinde ulaşmış olur.
Bu tanım, muhatabın mesajı fiilen okuyup anlamasını her durumda şart koşmaz. Hukuki ulaşma ile kişinin ekranı açıp okuma anı aynı değildir. Mesajın CISG m.24 anlamında muhatabın erişim alanına usulüne uygun biçimde teslim edilmesi önemlidir.
M.24, teklif sahibinin “mesajı üç gün sonra okudum” savunmasıyla ulaşma anını keyfî biçimde ertelemesini engeller. Bununla birlikte yanlış adrese, kullanılmayan hesaba veya tarafların ilişkisinde hiç kullanılmamış iletişim kanalına gönderilen beyanın ulaşıp ulaşmadığı somut olarak incelenmelidir.
Sözlü Beyan Ne Zaman Ulaşmış Sayılır?
M.24’e göre sözlü beyan muhataba sözlü olarak yapıldığı anda ulaşır. Telefon görüşmesinde tarafın karşı tarafa açık kabul veya geri alma beyanını iletmesi tipik örnektir. Görüşmede karşı tarafın yetkili temsilcisi olup olmadığı ise temsil hukuku bakımından ayrıca değerlendirilir.
Sözlü beyanın en büyük sorunu şekilden çok ispattır. CISG m.11 genel şekil serbestisi tanısa da m.12/m.96 rezervasyonları saklıdır. Ayrıca telefon görüşmesinde ne söylendiğinin sonradan ispatı güç olabilir. Bu nedenle kritik sözlü bildirimlerin aynı gün e-posta ile teyit edilmesi ticari risk yönetimi açısından önemlidir.
Sözlü beyanın tercüman veya aracı üzerinden iletilmesi hâlinde mesajın içeriği ve muhataba hangi anda ulaştığı ayrıca belgelenmelidir.
Beyanın İşyerine Teslim Edilmesi Ne Anlama Gelir?
M.24, beyanın muhatabın işyerine teslim edilmesini ulaşma için yeterli adreslerden biri olarak sayar. Bir şirketin birden fazla işyeri bulunuyorsa hangi işyerinin sözleşmeyle ilgili olduğu m.10’a göre belirlenebilir. Tarafların sözleşmede bildirim adresi belirlemesi bu tartışmayı azaltır.
Örneğin kabul, satıcının sözleşmede açıkça bildirdiği satın alma e-posta adresine veya ticari merkezine teslim edilmişse, yetkili yöneticinin o gün ofiste bulunmaması tek başına ulaşmayı ortadan kaldırmaz. Buna karşılık şirket grubundaki farklı tüzel kişiye veya sözleşmeyle ilgisiz başka şubeye gönderim aynı sonucu doğurmayabilir.
İşyerinin sonradan değişmesi hâlinde taraflar güncel adresi karşı tarafa bildirmelidir. M.57 gibi diğer CISG hükümleri işyeri değişikliğinin masraf etkisini ayrıca düzenler.
Posta Adresi ve Mutad Mesken Ne Zaman Kullanılır?
M.24, işyerinin yanında posta adresine teslimi de ulaşma yöntemi olarak kabul eder. Muhatabın işyeri veya posta adresi yoksa mutad meskeni devreye girer. Bu düzen özellikle sabit işletme organizasyonu bulunmayan gerçek kişiler bakımından önemlidir.
Mutad mesken vatandaşlık veya nüfus adresiyle aynı kavram değildir. Kişinin fiilî ve sürekli yaşam merkezi esas alınır. CISG m.10(b) de işyeri olmayan taraf bakımından mutad meskeni kullanır.
Şirketlerle yapılan profesyonel satışlarda sözleşmede açık posta ve elektronik bildirim adresi belirlemek, m.24’ün yedek kurallarına duyulan ihtiyacı azaltır.
E-posta Ne Zaman Ulaşmış Sayılır?
CISG’nin 1980 tarihli m.24 metni e-postayı adlandırmaz. Modern uygulamada e-postanın muhatabın belirlediği bilgi sistemine girdiği an, tarafların kullandığı iletişim yöntemi ve elektronik işlemlere ilişkin uygulanabilir kurallar önem taşır. Mesajın göndericinin “sent” klasörüne düşmesi tek başına alıcıya ulaştığını göstermez.
Tarafların uzun süredir kullandığı kurumsal e-posta adresine başarılı teslim, ulaşma için güçlü göstergedir. Sunucunun “delivery failed” hatası vermesi ise aksi yönde delildir. Okundu bilgisi yararlı olabilir; ancak CISG m.24 anlamındaki ulaşma için her durumda kişinin fiilen okuması aranmaz.
Elektronik iletişim sözleşmesinde “bildirimler şu e-posta adresine gönderildiğinde ve sistem tarafından reddedilmediğinde ulaşmış sayılır” gibi açık kural kurulabilir. M.12/m.96 rezervasyonları varsa şekil konusu ayrıca kontrol edilmelidir.
Spam Klasörü, Otomatik Yanıt veya Sistem Arızası Sonucu Değiştirir mi?
Mesajın spam klasörüne düşmesi tek başına gönderici lehine veya aleyhine otomatik sonuç yaratmaz. Kullanılan adresin taraflarca sözleşme için kabul edilip edilmediği, sistemin mesajı alıp almadığı ve gönderenin teslim hatası bildirimi alıp almadığı değerlendirilir. Kurumsal sistemin iç filtreleme tercihlerinin riskini kimin taşıdığı somut olaya göre belirlenir.
Otomatik “ofis dışındayım” yanıtı, mesajın e-posta sistemine ulaştığını gösteren güçlü teknik emare olabilir. Ancak otomatik yanıtın içeriği kabul veya ret değildir. Muhatabın mesai dışında olması da m.24’te açıkça “okuma şartı” yaratmaz.
Sistem arızası biliniyor ve gönderici “mailbox unavailable” gibi hata alıyorsa alternatif sözleşmesel kanalın kullanılması gerekir. Kritik kabul, dönme veya ayıp bildiriminin tek kanala bırakılması ticari risk yaratır.
Saat Dilimi ve Mesai Dışı Ulaşma Nasıl Değerlendirilir?
Uluslararası satışta gönderici ile muhatap farklı saat dilimlerinde olabilir. Kabul e-postası Türkiye’de saat 18.00’de gönderildiğinde Almanya’da 17.00 olabilir. Teklifte son saat belirtilmişse hangi saat diliminin esas olduğu açık yazılmalıdır.
Mesai dışında sisteme düşen elektronik bildirimin hangi anda ulaştığı konusunda tarafların anlaşması ve uygulanabilir elektronik iletişim kuralları önem taşır. Fiziksel kurye tesliminde işyerinin kapalı olması ile 7/24 çalışan sunucuya e-posta düşmesi aynı değildir.
Belirsizliği önlemek için “17.00 CET” veya “17.00 Europe/Istanbul time” gibi kesin saat dilimi kullanılmalıdır. Sunucu kayıtlarının UTC olarak tutulması hâlinde dava dosyasında yerel saate dönüşüm açıkça gösterilmelidir.
Beyanın Ulaşması Nasıl İspatlanır?
- E-posta sunucu logları ve teslim raporları.
- Kurye teslim tutanağı ve teslim alan kişi kaydı.
- Taahhütlü posta kayıtları.
- Elektronik sipariş platformunun zaman damgaları.
- Otomatik teslim veya sistem yanıtları.
- Telefon görüşmesi sonrasında gönderilen yazılı teyit.
- Tarafların sözleşmedeki bildirim adresleri.
- Önceki işlemlerde kullanılan iletişim kanalları.
- Mesajın yanlış adrese gittiğini gösteren hata kayıtları.
- Saat dilimi ve teknik sistem kayıtları.
Ulaşma iddiası yüksek değerli uyuşmazlıklarda yalnız ekran görüntüsüne bırakılmamalıdır. Mümkünse orijinal e-posta başlıkları ve teknik kayıtlar korunmalıdır.
Somut Uygulama Örnekleri
Örnek 1 – Kabul ve geri alma: Kabul kurye ile yoldadır; alıcı daha hızlı e-posta ile geri alma gönderir. Geri alma kabulden önce satıcının kurumsal adresine ulaşırsa m.22 uyarınca kabul geri alınabilir.
Örnek 2 – Aynı anda ulaşma: Kabul ve geri alma mesajları aynı anda teklif sahibine teslim edilirse m.22 yine geri almaya izin verir.
Örnek 3 – Kabul ulaştıktan sonra pişmanlık: Kabul saat 10.00’da ulaşmış, geri alma 10.05’te ulaşmışsa sözleşme m.23 uyarınca 10.00’da kurulmuş olabilir. Sonraki beyan m.22 geri alması değildir.
Örnek 4 – Yanlış grup şirketi: Kabul, satıcı grubundaki fakat sözleşmeye taraf olmayan başka şirketin adresine gönderilmişse m.24 anlamında gerçek muhataba ulaşıp ulaşmadığı ayrıca incelenir.
2026 İçin CISG m.22-24 Kontrol Listesi
- Geçerli teklif ve kabulü ayrı ayrı tespit edin.
- Kabulün hüküm doğurma anını m.18’e göre belirleyin.
- Geri alma beyanının kabulden önce veya aynı anda ulaşıp ulaşmadığını kontrol edin.
- Sözleşmenin m.23 uyarınca hangi anda kurulduğunu kayıt altına alın.
- Bildirimin sözleşmede belirlenen doğru adrese gönderildiğini doğrulayın.
- Birden fazla işyeri varsa m.10 testini uygulayın.
- E-posta için gönderim değil teslim/ulaşma kaydını saklayın.
- Spam, hata mesajı ve otomatik yanıt kayıtlarını koruyun.
- Saat dilimini açıkça belirleyin.
- Kritik beyanlarda tek iletişim kanalına güvenmeyin.
Kabulün temel kuralları için CISG m.18 rehberimizi; kabul süresi ve geç kabul için CISG m.20-21 rehberimizi; işyeri için CISG m.10 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Hukuki Dayanak ve Resmî Kaynaklar
Sık Sorulan Sorular
Kabul gönderildikten sonra geri alınabilir mi?
Evet. Geri alma kabul hüküm doğurmadan önce veya aynı anda teklif sahibine ulaşırsa m.22 uygulanır.
Kabul ulaştıktan sonra geri alma mümkün mü?
M.22 kapsamında hayır. Sözleşme m.23 uyarınca kurulmuş olabilir; sonraki sona erdirme başka kurallara tabidir.
Sözleşme hangi anda kurulur?
CISG m.23’e göre kabulün CISG hükümleri uyarınca hüküm doğurduğu anda.
E-posta gönderildiği anda ulaşmış sayılır mı?
Hayır. Gönderim ile muhatabın bilgi sistemine teslim/ulaşma ayrılmalıdır.
Mesajın okunması şart mı?
CISG m.24 metni fiilî okuma şartı koymaz; muhataba veya ilgili adresine teslim önemlidir.
Yanlış e-posta adresine gönderim ulaşma sayılır mı?
Somut olayda adresin taraflarca belirlenip belirlenmediği ve mesajın gerçek muhatabın erişim alanına girip girmediği incelenir.
Spam klasörüne düşen mesaj ne olur?
Otomatik sonuç yoktur; sistemin mesajı alması, kullanılan adresin doğruluğu ve teknik kayıtlar değerlendirilir.
Otomatik “ofis dışındayım” yanıtı ulaşmayı gösterir mi?
Mesajın sisteme ulaştığına güçlü emare olabilir; otomatik yanıtın kendisi kabul veya ret değildir.
Saat dilimi nasıl belirlenmeli?
Teklif ve bildirim maddelerinde açık saat dilimi yazılmalıdır.
M.24 hangi beyanlara uygulanır?
CISG’nin II. Kısmı bakımından teklif, kabul ve diğer irade açıklamalarının ulaşma anını tanımlar.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.