CISG Madde 63: Satıcı Alıcıya Ek Süre Verebilir mi? Nachfrist ve Sonuçları | 2026
- CISG Madde 63’ün açık kuralı
- Nachfrist nedir?
- Ek süre ne kadar olmalıdır?
- Ek süre bildirimi nasıl yapılmalı?
- Ödeme borcunda ek süre
- Malların teslim alınmasında ek süre
- Ek süre devam ederken satıcının hakları
- Alıcı ifa etmeyeceğini bildirirse ne olur?
- Ek sürenin bitmesi ve m.64 dönme hakkı
- Gecikme tazminatı ve faiz
- İspat ve belge düzeni
- Sık sorulan sorular
CISG Madde 63’ün Açık Kuralı Nedir?
CISG m.63 satıcıya, alıcının sözleşme veya CISG kapsamındaki yükümlülüğünü yerine getirmesi için ek bir süre belirleme hakkı verir. Bu mekanizma özellikle ödeme ve teslim alma gecikmelerinde kullanılır. Madde, satıcının ihlali hemen sözleşmenin sona ermesine dönüştürmesi yerine alıcıya son bir ifa fırsatı vermesine imkân tanır.
Ek süre verilmesi her alıcı ihlalinde zorunlu değildir. Alıcının ihlali m.25 anlamında zaten esaslı ihlal ise satıcı m.64/1(a) şartları çerçevesinde doğrudan dönmeyi değerlendirebilir. M.63, esaslı ihlal bulunmayan veya bunun tartışmalı olduğu ödeme/teslim alma gecikmelerinde daha belirgin bir hukuki yol oluşturur.
M.63’ün en önemli sonucu m.64/1(b) ile birlikte ortaya çıkar. Alıcı satıcının verdiği ek süre içinde bedeli ödemez veya malları teslim almazsa ya da bu süre içinde bunu yapmayacağını bildirirse satıcı sözleşmeden dönebilir. Böylece ilk gecikmenin “esaslı ihlal” olup olmadığına dair belirsizlik azalır.
Satıcı ek süre verirken süreyi makul belirlemeli ve alıcının hangi yükümlülüğü ne zamana kadar yerine getirmesi gerektiğini açıkça bildirmelidir. Belirsiz bir hatırlatma m.63 ek süresiyle aynı etkiyi doğurmayabilir.
Nachfrist Nedir?
“Nachfrist” terimi, borçlu tarafa ifa için ek ve kesin bir süre verilmesini ifade eder. CISG alıcı açısından m.47’de, satıcı açısından m.63’te benzer mekanizmalar kurar. M.47 alıcının satıcıya; m.63 satıcının alıcıya ek süre vermesini düzenler.
Mekanizmanın amacı, tarafın sözleşmenin devam edip etmeyeceğini öngörülebilir hâle getirmesidir. Örneğin alıcı vadesinde ödeme yapmamış fakat “bankada işlem var” diyerek sürekli erteleme istiyorsa satıcı m.63 ile kesin bir tarih belirleyebilir. O tarihe kadar ödeme yapılması sözleşmenin devamını sağlar; yapılmaması m.64 bakımından dönme sonucunu güçlendirir.
Nachfrist, otomatik olarak ödeme vadesini geçmişe dönük değiştirip ilk ihlali yok etmez. Alıcı m.59 uyarınca ilk vade tarihinde zaten ödeme yapmak zorundadır. Ek süre yalnız ihlali gidermek için ikinci bir dönem tanır. Bu nedenle ilk vade ile ek süre sonu ayrı tarihlerdir.
Faiz ve gecikme tazminatı açısından da ilk vade önemini korur. Satıcının ek süre tanıması, açıkça feragat etmediği sürece geçmiş gecikmeden doğan parasal haklarını ortadan kaldırmaz.
Ek Süre Ne Kadar Olmalıdır?
CISG m.63 “reasonable length” yani makul uzunlukta bir süre arar. Antlaşma sabit olarak 7, 10 veya 30 gün öngörmez. Makul süre somut işlemin niteliğine göre belirlenir.
Bedel ödemesinde banka transferinin normal süresi, para birimi, uluslararası yaptırım/uyum kontrolü, hafta sonu ve resmî tatiller dikkate alınabilir. Basit EUR havalesi için aylarca ek süre verilmesi gerekmeyebilir; buna karşılık karmaşık akreditif değişikliğinin yapılması birkaç iş günü gerektirebilir.
Teslim alma borcunda taşıma aracının yeniden planlanması, gümrük işlemleri, depo kapasitesi ve malın niteliği önemlidir. Bozulabilir üründe uzun ek süre satıcı için makul olmayan zarar doğurabilir; büyük endüstriyel makinede özel vinç organizasyonu daha uzun süre gerektirebilir.
İhlalin ne kadar süredir devam ettiği de ölçülür. Alıcı zaten bir aydır gecikiyorsa satıcının yeni bir ay daha beklemesi her zaman makul değildir. Ek süre, gerçek ifa fırsatı verecek kadar uzun fakat satıcıyı gereksiz belirsizlikte bırakmayacak kadar kısa olmalıdır.
Sözleşmede belirli bir cure period kararlaştırılmışsa önce bu hüküm uygulanır. Taraflar CISG m.6 çerçevesinde örneğin “ödeme gecikmesinde 5 iş günü ek süre” gibi önceden düzenleme yapabilir.
CISG m.63 Ek Süre Bildirimi Nasıl Yapılmalıdır?
CISG m.63 özel bir şekil şartı belirlemez; ancak ispat ve hukuki sonuç bakımından yazılı bildirim yapılması gerekir. E-posta, sözleşmede belirlenen elektronik bildirim sistemi, noter/kurye veya tarafların kabul ettiği başka araç kullanılabilir.
Bildirim dört unsuru mümkün olduğunca açık taşımalıdır: hangi borç, hangi tutar veya işlem, kesin son tarih ve ifanın nereye/nasıl yapılacağı. Örneğin “100.000 EUR bakiye satış bedelini en geç 22 Eylül 2026 saat 17.00’ye kadar sözleşmedeki hesaba ödeyin” ifadesi, “acilen ödeme yapınız” ifadesinden çok daha belirgindir.
Satıcı ek sürenin sonuçlarını da yazabilir. “Bu tarihe kadar bedel ödenmezse CISG m.64 uyarınca sözleşmeden dönme dahil haklarımız kullanılacaktır” şeklindeki açıklama, alıcının sürenin ciddiyetini anlamasını sağlar. Ancak bildirimin içeriği tehditkâr veya hukuken yanlış olmamalıdır.
Bildirim adresi sözleşmedeki notice maddesiyle uyumlu olmalıdır. Yanlış kişiye veya kullanılmayan e-postaya gönderilen bildirim ulaşıp ulaşmama tartışması yaratır. CISG m.27’deki iletişim riski kuralı ve sözleşmesel bildirim hükümleri birlikte değerlendirilir.
Satış Bedelinin Ödenmesi İçin Ek Süre Nasıl Verilir?
Alıcının bedel ödeme borcu m.53, ödeme yeri m.57, ödeme zamanı m.58-59’da düzenlenir. Vade geçtiğinde satıcı ana para borcunu m.62 uyarınca isteyebilir ve m.63 uyarınca ek süre belirleyebilir.
Ödeme bildiriminin borç miktarını doğru göstermesi önemlidir. Kısmi ödeme, bedel indirimi, iskonto, iade veya karşılıklı mahsup tartışması varsa “bakiye” hesabı açıklanmalıdır. Yanlış veya şişirilmiş tutar içeren ek süre bildirimi, alıcının neyi ifa etmesi gerektiği konusunda belirsizlik yaratabilir.
Alıcı “bankam ödeme yapacak” şeklinde genel vaat verirse satıcı ek sürenin kesin tarihini kaldırmamalıdır. Banka SWIFT teyidi, transfer talimatı ve hesaba geçiş tarihi ayrı kaydedilmelidir. Para, sözleşmeye göre satıcının tasarrufuna geçmeden ifanın tamamlandığı her olayda kabul edilmeyebilir.
Ek süre boyunca m.78 faiz hakkı kural olarak devam eder. M.63/2, satıcının gecikme nedeniyle tazminat isteme hakkını korur. Satıcı açıkça faizden veya belirli tazminattan feragat ediyorsa bu ayrıca yazılmalıdır.
Malların Teslim Alınması İçin Ek Süre Nasıl Verilir?
Alıcının m.60 kapsamında teslim alma borcunu ihlal etmesi hâlinde satıcı belirli bir son teslim alma tarihi verebilir. Bildirimde malların bulunduğu yer, teslim için hazır oldukları tarih, depo çalışma saatleri, taşıyıcı giriş koşulları ve varsa boşaltma sorumluluğu açıklanmalıdır.
Örneğin alıcı ilk teslim tarihinde depoyu açmamışsa satıcı “mallar 18-20 Eylül 2026 arasında 09.00-16.00 saatlerinde teslim alınmaya hazırdır; en geç 20 Eylül 16.00’ya kadar taşıyıcı/depo organizasyonunu tamamlayın” şeklinde makul bir ek süre tanıyabilir.
Mal bozulabilir veya pahalı depolama gerektiriyorsa süre buna göre kısa olabilir. Satıcı malları korumak için m.85 uyarınca makul önlemler almalı; gerektiğinde m.87 üçüncü kişi deposu ve m.88 satış hükümlerini değerlendirmelidir.
Alıcı ek sürede de malları teslim almazsa satıcı m.64/1(b) uyarınca dönmeyi değerlendirebilir ve ortaya çıkan makul giderleri m.74 kapsamında talep edebilir.
Ek Süre Devam Ederken Satıcı Başka Hukuki Çare Kullanabilir mi?
CISG m.63/2’ye göre satıcı alıcıya ek süre tanıdığı durumda, alıcı bu süre içinde ifa etmeyeceğini bildirmedikçe, süre devam ederken sözleşme ihlaline dayalı başka bir hukuki çareye başvuramaz. Bu kural alıcıya verilen ek sürenin gerçek bir ifa fırsatı olmasını sağlar.
Satıcının örneğin 10 günlük ödeme süresi verip üçüncü gün “fikrimi değiştirdim, sözleşmeden döndüm” demesi kural olarak m.63 mekanizmasıyla bağdaşmaz. Alıcı ek süreye güvenerek ifa hazırlığı yapabilir.
Bununla birlikte satıcının gecikmeden doğan tazminat hakkı saklıdır. M.63/2 açıkça gecikme zararlarının talep edilebileceğini belirtir. Ana para faizi, depolama veya finansman gideri şartları varsa ek süre yüzünden ortadan kalkmaz.
Ayrıca karşı tarafın durumunun ciddi biçimde bozulması gibi ayrı koşullarda m.71 ifayı askıya alma hükümleri gündeme gelebilir. Her hukuki çarenin kendi şartları ayrıca analiz edilmelidir.
Alıcı Ek Süre İçinde İfa Etmeyeceğini Bildirirse Ne Olur?
Alıcı açıkça “ödeme yapmayacağım”, “malları teslim almayacağım” veya ilgili yükümlülüğü yerine getirmeyeceğini bildirirse satıcı ek sürenin bitmesini beklemek zorunda değildir. M.63/2 bu durumu açıkça istisna olarak düzenler.
İfanın reddi açık olmalıdır. “Ödeme şu an zor”, “bankayla görüşüyoruz” veya “birkaç gün daha gerekebilir” gibi belirsiz ifadeler kesin ret ile aynı değildir. Satıcı aceleyle dönme bildirimi göndermeden önce alıcının iradesini yazılı olarak netleştirmelidir.
Kesin ret aynı zamanda m.72 vade öncesi esaslı ihlal sistemiyle de ilişki kurabilir. Ancak m.63 devam eden bir ihlal sonrası verilen ek süreyi, m.72 ise henüz vade gelmeden gelecekteki esaslı ihlalin açıkça belli olmasını düzenler.
Ek Süre Biterse Satıcı Sözleşmeden Dönebilir mi?
CISG m.64/1(b), alıcının m.63 uyarınca verilen ek süre içinde bedeli ödeme veya malları teslim alma borcunu yerine getirmemesi hâlinde satıcının sözleşmeden dönebileceğini düzenler. Bu yolun önemli avantajı, ilk gecikmenin m.25 anlamında esaslı ihlal olup olmadığı tartışmasını azaltmasıdır.
Ancak m.64/1(b) tüm alıcı yükümlülüklerine sınırsız uygulanmaz; hüküm özellikle bedelin ödenmesi ve malların teslim alınmasına odaklanır. Diğer yükümlülüklerin ihlalinde dönme için m.64/1(a) esaslı ihlal şartı önem taşır.
Dönme kendiliğinden gerçekleşmez. CISG m.26 gereği dönme bildiriminin karşı tarafa yapılması gerekir. Satıcı ek süre sona erdikten sonra sözleşmeyi sürdürür şekilde uzun süre davranırsa m.64/2’deki süre sınırları ve somut davranışlar ayrıca değerlendirilir.
Dönme sonrası m.81-84 iade/tasfiye hükümleri ve m.75-76 fiyat farkı tazminatı gündeme gelebilir. Bu nedenle ek süre stratejisi, sonraki tazminat ve yeniden satış planıyla birlikte kurulmalıdır.
Ek Süre Verilmesi Gecikme Tazminatını veya Faizi Kaybettirir mi?
Hayır. M.63/2 açıkça satıcının gecikmeden doğan tazminat hakkını kaybetmediğini belirtir. Satıcı makul ek süre verirken alıcının ilk vadeden sonraki gecikmesi nedeniyle oluşan zararlarını m.74 çerçevesinde talep edebilir.
Muaccel para borcunda CISG m.78 faiz hakkı da ayrıca gündeme gelir. Ek süre, ilk vade tarihini geçmişe dönük değiştirmez. Faizin hangi oran üzerinden hesaplanacağı m.78’de belirlenmemiştir; sözleşme ve uygulanacak hukuk ayrıca incelenir.
Satıcının açık bir “faizden feragat” veya “bu ek süre içinde hiçbir gecikme bedeli uygulanmayacaktır” beyanı varsa sonuç değişebilir. Bu nedenle ek süre yazısı hazırlanırken hakların saklı tutulup tutulmadığı bilinçli biçimde düzenlenmelidir.
CISG m.63 Dosyasında Hangi Belgeler Bulunmalıdır?
- Satış sözleşmesi ve ödeme/teslim planı,
- İlk vadenin veya teslim tarihinin belgesi,
- Fatura ve bakiye hesap özeti,
- Banka/SWIFT kayıtları,
- Malların teslim için hazır olduğunu gösteren kayıtlar,
- İlk ihlal bildirimi,
- M.63 ek süre bildirimi ve gönderim/ulaşma kaydı,
- Alıcının cevapları, özellikle ifa etmeme beyanı,
- Ek süre sırasında oluşan faiz ve zarar kayıtları,
- Ek süre sonrası dönme bildirimi, varsa yeniden satış belgeleri.
Dosyada iki tarih özellikle karıştırılmamalıdır: asıl sözleşmesel vade ve m.63 ek süre sonu. Bu iki tarih farklı hukuki sonuçlara hizmet eder.
Yurt Dışındaki Satıcı İçin Adım Adım Ek Süre Prosedürü
- Alıcının borcunun gerçekten vadesinin geldiğini doğrulayın.
- İhlal edilen borcu ve eksik tutarı/işlemi kesin belirleyin.
- İşlemin yapılması için gerçekçi makul süre hesaplayın.
- Kesin tarih ve mümkünse saat içeren yazılı m.63 bildirimi gönderin.
- Bildirimi sözleşmedeki notice kanalından da iletin.
- Ek süre boyunca alıcının banka/teslim hazırlığını takip edin.
- Gecikme faizi ve zararlarını ayrıca belgeleyin.
- Alıcı kesin ret bildirirse süre sonunu beklemeden m.64 koşullarını değerlendirin.
- Süre sonuçsuz kalırsa dönme veya aynen ifa seçimini bilinçli yapın.
- Dönme seçilirse bildirimi açık ve zamanında gönderin.
Yurt dışında bulunan şirketler Türkiye bağlantılı uluslararası satış alacaklarını vekil aracılığıyla takip edebilir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun tek fiziksel ofisi Mersin’dedir; Türkiye’deki dava, icra ve sözleşme süreçleri görev ve yetki kuralları çerçevesinde Mersin’den koordine edilir.
Sözleşmede Önceden Ek Süre Düzenlemek Faydalı mı?
Evet. Taraflar ödeme veya teslim alma gecikmesinde otomatik veya bildirimle başlayan belirli cure period öngörebilir. Ancak sürenin hangi ihlallere uygulanacağı, iş günü/takvim günü hesabı ve süre sonunda hangi hakların doğacağı açık yazılmalıdır.
Örneğin “Buyer shall have five Business Days after written notice to cure a payment default” hükmü, yazılı ihtarı ek sürenin başlangıç şartı yapar. Bu tür sözleşmesel düzenleme CISG m.6 çerçevesinde m.63’ün tamamlayıcı yapısını özelleştirir.
Sözleşmede süre düzenlenmemişse de satıcı m.63 hakkını kullanabilir. Her durumda bildirim dilinin açık ve delillendirilebilir olması en önemli unsurdur.
En Sık Yapılan Hatalar
- “Acilen ödeme yapın” gibi kesin son tarih içermeyen metni Nachfrist saymak,
- Makul olmayacak kadar kısa süre vermek,
- Ek süre devam ederken sebepsiz biçimde dönme bildirmek,
- Alıcının kesin ret beyanını belirsiz vaatlerle karıştırmak,
- Ek süre vermenin ilk ödeme vadesini değiştirdiğini sanmak,
- Faiz ve gecikme tazminatı hakkının kaybolduğunu düşünmek,
- M.64/1(b)’yi bütün alıcı borçlarına otomatik uygulamak,
- Ek süre bitince dönmenin kendiliğinden gerçekleştiğini sanmak.
Sık Sorulan Sorular
1. Satıcı alıcıya ek süre vermek zorunda mı?
Her durumda hayır. M.63 satıcıya hak verir; esaslı ihlal varsa m.64/1(a) ayrıca değerlendirilebilir.
2. Ek süre kaç gün olmalıdır?
CISG sabit gün sayısı belirlemez; süre somut işlem için makul olmalıdır.
3. “Acilen ödeyin” m.63 ek süresi midir?
Kesin son tarih içermediği için m.63’ün amaçladığı belirli ek süre etkisini sağlamayabilir.
4. Ek süre içinde satıcı sözleşmeden dönebilir mi?
Alıcı süre içinde ifa etmeyeceğini bildirmedikçe, satıcı ek süreyle bağdaşmayan hukuki çareleri kural olarak kullanamaz.
5. Alıcı “ödemeyeceğim” derse süre sonunu beklemek gerekir mi?
Hayır. M.63/2 kesin ifa etmeme bildirimi hâlinde bekleme zorunluluğunu kaldırır.
6. Ek süre verilince faiz durur mu?
Otomatik olarak hayır. İlk vade geçmişse m.78 faiz ve m.63/2 gecikme tazminatı hakları devam edebilir.
7. Ek süre sonunda ödeme olmazsa sözleşme otomatik biter mi?
Hayır. Satıcı m.64’e dayanarak dönme hakkını bildirimle kullanmalıdır.
8. Malları teslim almama için de ek süre verilebilir mi?
Evet. M.63 alıcının yükümlülüklerini kapsar ve m.64/1(b) teslim almama bakımından özel sonuç bağlar.
9. Teknik spesifikasyon gecikmesinde m.63 yeterli mi?
Ek süre verilebilir; ayrıca m.65’in özel spesifikasyon mekanizması incelenmelidir.
10. Taraflar sözleşmeyle farklı cure süresi belirleyebilir mi?
Evet. CISG m.6 uyarınca ek süre mekanizması sözleşmeyle ayrıntılandırılabilir.
İç Bağlantılar
- CISG Madde 61: Alıcı ihlalinde satıcının hakları
- CISG Madde 60: Teslim alma borcu
- CISG Madde 58: Ödeme zamanı
- CISG Madde 74: Tazminat
- Yurt dışındaki müvekkiller için hukuk rehberleri
Resmî Kaynaklar
Sonuç
CISG Madde 63, alıcının gecikmesini belirsiz bir bekleme sürecinden çıkarıp kesin bir son tarihe bağlamak için etkili bir araçtır. Satıcı makul ve belirli ek süre verir; alıcı bu sürede ifa ederse sözleşme devam eder, kesin olarak ifayı reddederse satıcı beklemek zorunda kalmaz, bedel ödeme veya teslim alma borcu ek sürede de yerine getirilmezse m.64/1(b) dönme hakkı doğabilir. Ek süre ilk vade ihlalini silmez; faiz ve gecikme tazminatı hakları korunur.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
