Çocuğa, Gebe Kadına veya Avukata Karşı İşkence

TCK 94/2 Nitelikli İşkenceyi Nasıl Düzenler?

TCK 94/1’e göre işkencenin faili kural olarak kamu görevlisidir. Kamu görevlisinin, görevin sağladığı nüfuzu kullanarak insan onuruyla bağdaşmayan ve mağdurun bedensel veya ruhsal acı çekmesine, algılama ya da irade yeteneğinin etkilenmesine veya aşağılanmasına yol açan davranışları işkence suçunu oluşturabilir. TCK 94/2 ise mağdurun özel durumu ya da görevi nedeniyle cezayı ağırlaştırır.

Bu düzenleme bağımsız bir suç değil, temel işkence suçunun daha ağır cezayı gerektiren hâlidir. Bu nedenle yalnızca mağdur sıfatının ispatı yetmez; failin niteliği, görev bağlantısı, fiilin insan onuruyla bağdaşmazlığı ve meydana getirdiği fiziksel ya da ruhsal sonuç birlikte incelenir. Temel unsurlar hakkında ayrıntılı açıklama için TCK 94 işkence suçu rehberine bakılabilir.

Nitelikli Hâl Hangi Mağdurları Kapsar?

Bir kişide birden fazla kategori birleşebilir. Örneğin mağdur hem çocuk hem de kendisini savunamayacak durumda olabilir. Bununla birlikte aynı nitelikli hâller matematiksel biçimde ayrı ayrı ceza eklenmesi anlamına gelmez; mahkeme kanuni aralık içinde temel cezayı somut olayın ağırlığına göre belirler.

Çocuğa Karşı İşkencede Yaş ve Beyan Nasıl Değerlendirilir?

TCK 6’ya göre çocuk, henüz 18 yaşını doldurmamış kişidir. Nitelikli hâl için ayrıca çocuğun fiziksel olarak direnemediğinin ispatı aranmaz. Çocukluk sıfatı yeterlidir; ancak failin bu maddi olguyu bilip bilmediği TCK 30/2 çerçevesinde değerlendirilebilir.

Çocuğun anlatımı yaşına ve gelişim düzeyine uygun yöntemle alınmalı, gereksiz tekrarlarla örselenmesi önlenmelidir. Beyan tek başına peşinen değersiz sayılamayacağı gibi sorgulanmadan da kabul edilmez. Kamera kayıtları, teslim-tesellüm belgeleri, kurum giriş-çıkışları, sağlık muayeneleri, uzman gözlemleri ve olay sonrası davranış değişiklikleriyle birlikte değerlendirilir.

Gebe Kadın ve Kendisini Savunamayacak Kişi

Gebe kadına karşı işkence

Fiil tarihinde gebeliğin varlığı sağlık kayıtları, muayene, ultrason veya başka güvenilir delillerle belirlenir. Nitelikli hâlin faile uygulanabilmesi için onun gebelik olgusuna ilişkin hatası ayrıca ele alınır. Gebeliğin görünür olması, mağdurun bildirmesi, daha önceki sağlık işlemleri veya taraflar arasındaki iletişim bu değerlendirmede önem taşıyabilir.

Mağdur kadın ancak gebe değilse, TCK 94/1’deki “kadına karşı işlenme” hükmü nedeniyle temel cezanın alt sınırı beş yıldan az olamaz. Gebelik şartları oluştuğunda TCK 94/2’deki sekiz–on beş yıllık özel aralık gündeme gelir.

Beden veya ruh bakımından savunamayacak durumda bulunma

İleri yaş, hastalık, engellilik, bilinç kaybı, yoğun ilaç etkisi veya akut psikiyatrik durum savunma kapasitesini etkileyebilir; fakat herhangi biri otomatik sonuç doğurmaz. Esas olan, kişinin olay anında kaçma, karşı koyma veya yardım isteme imkânının somut biçimde bulunup bulunmadığıdır. Sağlık kayıtları, uzman raporu, tanıklar ve olayın gerçekleştiği fiziksel ortam birlikte incelenir.

Avukata veya Kamu Görevlisine “Görevi Dolayısıyla” İşkence

Avukatın yalnızca meslek unvanına sahip olması TCK 94/2-b için yeterli değildir. İşkence niteliğindeki fiil; yürüttüğü dosya, duruşmadaki savunması, müvekkiliyle görüşmesi, hukuki yardım faaliyeti veya başka bir mesleki görevi nedeniyle gerçekleştirilmiş olmalıdır. Tamamen özel bir borç, komşuluk veya aile uyuşmazlığından doğan olayda bu özel görev bağlantısı kurulamaz; temel işkence suçu ve diğer suçlar yine ayrıca değerlendirilebilir.

Aynı kural “diğer kamu görevlisi” için de geçerlidir. Mağdurun kamu görevlisi olması tek başına yetmez; hedef alınmasının kamu göreviyle nedensel bağının bulunması gerekir. Görev yazıları, dosya hareketleri, önceki tehditler, iletişim kayıtları ve failin sözleri bu bağlantıyı gösterebilir.

Fail, Kast, Hata ve Özel Kişinin İştiraki

İşkence kasten işlenen bir suçtur. Fail, insan onuruyla bağdaşmayan davranışı ve bunun mağdur üzerindeki etkisini bilerek gerçekleştirmelidir. Mağdurun çocukluğu, gebeliği, savunmasızlığı veya görev bağlantısı gibi nitelikli hâle ait maddi olgular bakımından hata varsa TCK 30/2 gündeme gelebilir. Failin yalnızca hukuki madde numarasını bilmemesi ise maddi olguyu bilmemekle aynı değildir.

TCK 94/4 uyarınca işkence suçuna iştirak eden özel kişi de kamu görevlisi gibi cezalandırılır. Bunun için salt olay yerinde bulunma yeterli değildir; müşterek faillik, azmettirme veya yardım etme bakımından somut katkı ve ortak irade ispatlanmalıdır. Kamu görevlisi fail şartı hakkında ayrıntı için işkence suçunda kamu görevlisi fail şartı yazısı incelenebilir.

Ceza, Ağır Netice, Şikâyet ve Görevli Mahkeme

• TCK 94/2 cezası 8 yıldan 15 yıla kadar hapistir.
• Cinsel yönden taciz varsa TCK 94/3’te 10–15 yıl öngörülür.
• Ağır yaralanma veya ölümde TCK 95 ayrıca uygulanabilir.
• Suç şikâyete bağlı değildir; savcılık resen soruşturur.
• Uzlaştırma kapsamında değildir.
• TCK 94/6 gereği zamanaşımı uygulanmaz.
• Yargılama kural olarak ağır ceza mahkemesinde yapılır.
• Doğrudan öldürme kastı varsa öldürme suçu ve içtima ayrıca incelenir.

Organ işlevinin sürekli zayıflaması veya kaybı, yüzde sabit iz, yaşamı tehlikeye sokan durum, kemik kırığı, bitkisel hayat ya da ölüm gibi sonuçlar bakımından TCK 95 neticesi sebebiyle ağırlaşmış işkence hükümleri belirleyicidir.

Nitelikli İşkence İddiasında Delil Nasıl Korunur?

Başvuru yalnızca “kötü muamele gördüm” cümlesiyle bırakılmamalı; yer, saat, görevliler, kullanılan yöntem, tanıklar, sağlık sonuçları ve mevcut kayıtlar mümkün olduğunca kronolojik anlatılmalıdır. Cumhuriyet savcılığından silinme riski bulunan görüntülerin, ham dosyaların, sistem saatlerinin ve erişim günlüklerinin gecikmeden korunması açıkça istenmelidir.

Muayenenin bağımsız ortamda yapılması, mağdurun anlatımının eksiksiz kaydedilmesi ve yalnız fiziksel izlere değil ruhsal bulgulara da bakılması önemlidir. Delil koruma adımları için işkence iddiasında adli rapor ve kamera kaydı rehberi kullanılabilir.

Mağdur ve Şüpheli Açısından İlk Hukuki Kontrol

Mağdur bakımından başvurunun omurgası; bağımsız muayene, kayıtların korunması, çocuk veya kırılgan mağdur için uygun ifade yöntemi ve görev bağlantısının belgelenmesidir. İddia kamu görevlilerini ilgilendiriyorsa soruşturmanın aynı birimin fiilî kontrolünde kalmaması ve delillerin tarafsız biçimde toplanması talep edilmelidir.

Şüpheli bakımından ise savunma yalnız genel inkâra dayanmamalı; görev çizelgesi, kamera bütünlüğü, mekân erişimi, zaman çizelgesi, tıbbi bulguların oluş zamanı ve her kişinin somut katkısı tek tek incelenmelidir. Etkili soruşturma yükümlülüğü hem suçlayıcı hem de aklayıcı delillerin toplanmasını gerektirir.

Sık Sorulan Sorular

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır; somut olayın delilleri ve güncel mevzuat ayrıca değerlendirilmelidir.

Yazar ve Hukuki İnceleme

Av. Halil Bakırcı
Mersin Barosu Sicil No: 3472

Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu’na 3472 sicil numarasıyla kayıtlıdır ve Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunda avukatlık yapmaktadır. Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.

Yayın tarihi: 14 Ağustos 2026

Yazar profilini görüntüle

Somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme değişebilir; bu içerik sonuç garantisi vermez.