İşkence ile Eziyet ve Kasten Yaralama Arasındaki Fark

Karşılaştırılan Kanun Metinleri

TCK 86/1 ceza alt sınırı 7550 sayılı Kanun ile 4 Haziran 2025’te bir yıl altı aya yükseltilmiştir.

İşkence, Eziyet ve Yaralama Karşılaştırması

Adım Adım Suç Vasfı

Bu sıra, yalnız sağlık raporuna veya yalnız fail unvanına göre yanlış madde seçilmesini önler.

Sistematiklik Hangi Suçta Belirleyicidir?

Eziyette davranışların belli süreçte süreklilik ve sistematiklik göstermesi ayırıcı unsurdur. İşkencede ise görev nüfuzu ve TCK 94’te sayılan sonuçlar merkezdir; kanun belirli tekrar sayısı koymaz. Kasten yaralama tek darbe veya tek eylemle oluşabilir.

Bir kamu görevlisinin görev dışında komşusunu aylarca sistematik biçimde aşağılayıp darp etmesi, sırf kamu görevlisi olması nedeniyle işkence değildir; görev nüfuzu yoksa TCK 96 ve 86–87 ayrımı yapılır.

Adli Rapor ve Ağır Netice

Raporda basit tıbbi müdahale, kemik kırığı, yaşamı tehlikeye sokan hâl, yüzde sabit iz veya organ işlev kaybı bulunması yaralama suçunda TCK 86–87’yi; işkencede TCK 95’i etkiler. Eziyette ise rapor, yoğunluk ve sonucu gösterir; suç fiziksel rapor olmadan ruhsal acı/aşağılama ile de oluşabilir.

Suçlar Birlikte Uygulanabilir mi?

Aynı fiilin birden çok suça görünüşte uyması hâlinde özel norm, asli norm ve tüketen-tüketilen norm ilişkisi incelenir. İşkence bütünü içindeki sıradan yaralama ayrıca cezalandırılmayabilir; fakat TCK 95’teki ağır netice uygulanır. Eziyet sırasında bağımsız ağır yaralama veya farklı kastla işlenen ayrı fiil varsa TCK 87 ve gerçek içtima değerlendirilir.

Gözaltında görev nüfuzuyla ağır aşağılama

Kamu görevlisinin gözaltındaki kişiye görev gücünü kullanarak TCK 94 sonuçlarını doğuran fiili işkencedir.

Ev içinde aylar süren baskı

Özel kişinin mağduru darp, aç bırakma ve tehditle sistematik baskı altında tutması eziyet; ağır bağımsız yaralama sonucu varsa TCK 87 yönünden ayrıca incelenir.

Tekil kavga

Bir tartışmada atılan tek yumruk, görev nüfuzu ve sistematik süreç yoksa TCK 86 kapsamında kasten yaralamadır.

Mersin’de Doğru Delil Planı

Dilekçede failin statüsü ve görev bağlantısı, olay kronolojisi, her fiilin yöntemi, sağlık sonucu ve bağımsız suçlar ayrı başlıklarda gösterilmelidir. Kamera, görev çizelgesi, nezarethane kaydı, mesaj, tanık ve raporların hangi unsuru ispatladığı açıklanmalıdır.

İşkence, Eziyet ve Yaralama Farkı İçin Doğru İnceleme Sırası

İşkence eziyet yaralama farkı belirlenirken ilk soru “rapor BTM mi?” olmamalıdır. Önce failin kamu görevlisi olup olmadığı ve fiilin kamu göreviyle bağlantısı; sonra davranışların sistematik bir insan onuru ihlali oluşturup oluşturmadığı; en son her fiilin doğurduğu sağlık sonucu ve bağımsız suç niteliği incelenmelidir.

1. Görev bağlantısı: Kamu gücü, denetim, sorgu, gözaltı, infaz veya görev nüfuzu kullanıldı mı?
2. Süreç: Davranışlar zaman, yöntem ve amaç bakımından sistematik bir bütün mü?
3. Sonuç: Hangi hareket acı, sağlık/algılama bozulması veya ağır yaralanma doğurdu?
4. İçtima: Sağlık sonucu tipik sürecin içinde mi, bağımsız ağır suç mu?

Bu sıra, kamu görevlisinin her yaralamasını işkence; her tekrarlanan yaralamayı eziyet; her ağır raporu da yalnız yaralama sayma hatalarını önler. Suç vasfı tek bir olgu değil, fail, bağlam, süreç, kast ve sonucun birleşimidir.

TCK 86, TCK 94 ve TCK 96 Karşılaştırma Matrisi

Kasten yaralamada tek fiil yeterli olabilir. İşkence ve eziyette fiziksel yaralanma bulunmasa bile ruhsal acı, irade/algı etkisi veya aşağılanma önem taşır. Buna karşılık kaba veya hukuka aykırı her davranış bu ağır suç tiplerine girmez; kanunî unsurlar ve ispat standardı korunur.

Kamu Görevlisi ve Özel Kişi Kesişiminde Hangi Madde Uygulanır?

Kamu görevlisinin komşusuyla tamamen özel tartışmada attığı tek yumruk TCK 86 kapsamında olabilir. Aynı görevlinin aile içinde aylar süren sistematik davranışı, görev bağlantısı yoksa TCK 96’yı gündeme getirebilir. Meslek unvanı tek başına işkence suçunu oluşturmaz.

Özel kişi, kamu görevlisinin görev bağlantılı işkence fiiline ortak karar ve somut katkıyla katılırsa TCK 94/4 uygulanabilir. Mağduru tutmak, kamera kaydını önceden planlı biçimde kapatmak veya kötü muamele için yer sağlamak katkının niteliğine göre değerlendirilir. Yalnız olay yerinde bulunmak yeterli değildir.

Kamu görevlisinin mesai dışında hareket etmesi görev bağını otomatik kesmez. Görevden elde edilen bilgi, silah, araç, kimlik veya nüfuz kullanılmışsa fiilin görev dolayısıyla işlenip işlenmediği araştırılır. Tersine mesai içinde gerçekleşen tamamen özel kavga da sırf kurum binasında diye işkence olmayabilir.

Tekil Ağır Fiil ile Kısa Sürede Yoğun Sistematik Süreç

Tek bir çok ağır darbe veya silahlı saldırı çoğu durumda TCK 86–87 kapsamında nitelikli yaralamadır. Ağırlık, sistematikliğin yerine geçmez. Ancak davranışlar yalnız birkaç saat sürse bile planlı aşamalar, tekrar, farklı yöntemler ve mağdur üzerinde tam hâkimiyet varsa işkence veya eziyet süreci tartışılabilir.

Örneğin mağdurun saatler boyunca farklı odalara götürülmesi, uyutulmaması, aşağılanması ve aralıklı darp edilmesi; tek mekândaki kesintisiz kavga ile aynı değildir. Süre, kesinti, amaç, görevlilerin değişimi, mağdurun kaçınma imkânı ve her aşamanın önceki davranışı tamamlayıp tamamlamadığı incelenir.

Ruhsal Acı ve Fiziksel Yaralanma Nasıl Birlikte Değerlendirilir?

Adli rapor fiziksel lezyonun ağırlığını gösterebilir; mağdurun tecrit, korku, aşağılanma ve irade üzerindeki baskısını tek başına açıklamaz. Psikiyatrik değerlendirme ruhsal belirti ve işlev kaybını gösterebilir; failin kimliği veya olayın tamamını tek başına ispatlamaz. Her iki alan kamera, mesaj, tanık ve görev kayıtlarıyla birleştirilmelidir.

TCK 86 sağlık veya algılama yeteneğinin bozulmasını kapsadığı için ruhsal sağlık sonucu yaralama bakımından da önem taşıyabilir. İşkence/eziyette ise bu sonucun insan onuruyla bağdaşmayan fiil bütünündeki yeri incelenir. Önceki psikiyatrik rahatsızlık nedenselliği otomatik kesmez; yeni sürecin başlatma veya ağırlaştırma etkisi uzman tarafından değerlendirilir.

İşkence veya Eziyet İçindeki Yaralama İçin Ayrıca Ceza Verilir mi?

Her darbe için otomatik ayrı yaralama cezası verilmez. İşkence açısından TCK 95, fiilin yaralama sonucu ağırlaştığı hâlleri özel olarak düzenler. Organ işlevi, yüz değişikliği, kemik kırığı, bitkisel hayat veya ölüm gibi sonuçlar ilgili fıkralara göre değerlendirilir.

Eziyet sürecindeki hafif yaralama hareketleri suçun tipik davranışları içinde kalabilir. Buna karşılık bağımsız ağır netice doğuran, süreçten ayrılabilen fiil için ayrıca TCK 86–87 uygulaması tartışılabilir. Özel norm, tüketen-tüketilen norm ve gerçek/fikrî içtima kuralları somut fiil bazında uygulanır.

Hüküm, hangi hareketin hangi suçun parçası olduğunu ve aynı fiilden iki kez ceza verilmediğini gösterecek açıklıkta olmalıdır. Bağımsız ağır neticenin karşılıksız bırakılması da önlenmelidir.

1. Sokakta tek yumruk

TCK 86 yönünden incelenir; sistematiklik ve görev bağı yoktur.

2. Gözaltında bilgi almak için tekrarlanan darp

Kamu görevi ve denetim bağlamı TCK 94’ü gündeme getirir; rapor ve kamera birlikte incelenir.

3. Eşler arasında aylar süren aşağılama ve fiziksel ceza

Görev bağı yoksa TCK 96/2 ve bağımsız yaralama fiilleri değerlendirilir.

4. Kamu görevlisinin özel alacak kavgası

Görev nüfuzu kullanılmamışsa TCK 86 veya diğer özel suçlar; unvan tek başına TCK 94 değildir.

5. Özel kişinin sorgu sırasında görevlilere yardım etmesi

Ortak irade ve katkı ispatlanırsa TCK 94/4 uygulanabilir.

6. Tek olayda kemik kırığı

TCK 87 ağır neticeli yaralama; sistematik süreç yoksa TCK 96 değildir.

7. Kapalı kurumda bir gün süren planlı aşamalar

Süre kısalığı tek başına engel değildir; kamu görevi ve fiil örgüsü TCK 94 yönünden değerlendirilir.

8. Fiziksel temas olmadan sistematik uyutmama

Özel failde TCK 96; kamu görevi bağlantısında TCK 94 ihtimali araştırılır.

9. Yıllar içinde iki bağımsız kavga

Ortak süreç yoksa ayrı yaralama olayları olabilir.

10. İşkence sonucu kemik kırığı

TCK 94’e göre ceza belirlenip TCK 95/3 ağır neticesi uygulanır; rapor kırığın yaşam fonksiyonlarına etkisini belirtir.

Her Suç Vasfı İçin Hangi Delil Paketi Kurulur?

Savcılık alternatif vasıfları erken aşamada açık tutabilir. Yalnız yaralama raporu alıp görev kayıtlarını istememek işkence ihtimalini; yalnız birkaç mesajı toplamak sağlık sonucunu; yalnız fail unvanına bakmak özel ilişki ihtimalini gözden kaçırabilir.

Mağdur tarafı olayları sıfatlandırmaktan önce tarih, yer, kişi ve davranışla anlatmalıdır. Şüpheli tarafı her tarih için karşı kayıt, görev durumu, zor kullanma gerekçesi veya olayların bağımsızlığını gösteren delili sunabilir. Her iki yöndeki temel talepler gerekçeli karara bağlanmalıdır.

Doğru Suç Vasfı Şikâyet, Uzlaştırma ve Görevi Nasıl Etkiler?

TCK 94 ve TCK 96 re’sen soruşturulur ve uzlaştırmaya tabi değildir. Kasten yaralamada ise temel/nitelikli fıkra, mağdur sıfatı ve güncel CMK kuralları şikâyet ve uzlaştırma sonucunu etkileyebilir. Bu nedenle olayın başlangıçta yanlış vasıflandırılması delil kadar usulü de etkiler.

Görevli mahkeme kanunî ceza üst sınırı ve uygulanacak nitelikli/ağır sonuç hükmüne göre belirlenir. Vasıf değişirse sanığa ek savunma hakkı tanınmalı; mağdurun katılma ve kanun yolu hakları korunmalıdır. Suç tarihinde yürürlükteki kanun ve sonradan lehe değişiklik ayrıca kontrol edilir.

Anayasal Kötü Muamele İncelemesi ile Ceza Suçu Ayrımı

Anayasa’nın 17. maddesi işkence, eziyet ve insan haysiyetiyle bağdaşmayan muameleyi mutlak olarak yasaklar. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuruda muamelenin ağırlığı, süresi, mağdurun yaşı ve sağlığı ile devletin önleme ve etkili soruşturma yükümlülüğünü değerlendirir. Bu inceleme yalnız TCK 94 veya 96’nın teknik unsurlarıyla sınırlı değildir.

Ceza mahkemesi ise sanığa belirli bir suçtan ceza verebilmek için kanunî tipin bütün unsurlarını ve kusuru şüpheyi aşan delille belirler. Anayasa Mahkemesinin kötü muamele yasağı ihlali tespit etmesi önemli bir değerlendirmedir; fakat belirli görevlinin otomatik TCK 94 mahkûmiyeti anlamına gelmez. Tersine ceza davasında beraat verilmesi de soruşturmanın yöntem olarak etkili yürütülüp yürütülmediği anayasal sorusunu her zaman tüketmez.

Başvurular bu nedenle iki düzeyi karıştırmamalıdır. Ceza dosyasında fail, görev bağlantısı, sistematik süreç, fiil ve sağlık sonucu; anayasal iddiada ise kamu makamlarının koruma ve araştırma yükümlülüğü ayrı başlıklarla açıklanır. Aynı deliller kullanılabilir, fakat hukukî test ve sonuç farklıdır.

1. Kamu görevlisi unvanını tek başına işkence saymak

Görev bağlantısı ve TCK 94’ün insan onuruyla bağdaşmayan fiil unsurları ayrıca gerekir.

2. Kamu görevlisinin özel fiilini görmezden gelmek

Aile veya komşuluk olayında görev nüfuzu kullanılmamışsa yaralama veya eziyet değerlendirmesi yapılabilir.

3. BTM raporunu otomatik basit yaralama kabul etmek

Tıbbi hafiflik, sistematik ruhsal acı ve aşağılama sürecini ortadan kaldırmaz. Rapor vasfın yalnız bir parçasıdır.

4. Ağır raporu otomatik işkence saymak

Kemik kırığı veya organ kaybı ağır yaralama olabilir; kamu görevi ve fiil örgüsü yoksa TCK 94 uygulanmaz.

5. Olay sayısını sistematiklik yerine koymak

Birçok bağımsız kavga eziyet değildir; kısa sürede planlı aşamalar ise sistematik bütün oluşturabilir.

6. Bütün görevlileri aynı rolle suçlamak

Doğrudan uygulayan, emir veren, yardım eden ve sonradan öğrenen kişiler ayrı değerlendirilir. Ceza sorumluluğu şahsidir.

7. İçtimayı gerekçesiz bırakmak

Her darbe için ayrı ceza veya bütün ağır neticelerin tek suçta kaybolması önlenmelidir. Hangi fiilin hangi madde içinde değerlendirildiği açık yazılır.

İlk Dilekçede Üç Alternatif Vasıf Nasıl Anlatılır?

Başvuru sahibi kesin hukukî sıfat seçmek zorunda değildir. Olayları tarih, yer, fail, görev durumu, davranış ve sonuçla anlatıp TCK 94, 96 ve 86–87 bakımından araştırma isteyebilir. Örneğin “işkence gördüm” demek yerine failin hangi görevle orada bulunduğu, ne yaptığı, sürecin kaç aşama sürdüğü ve sağlık sonucunun ne olduğu yazılmalıdır.

Şüpheli de yalnız “görevimi yaptım” dememelidir. Yetkinin kaynağı, zor kullanma gereği, kademelilik, fiilin sona erme anı, kamera ve tutanaklar sunulur. Özel ilişki iddiası varsa görev araçlarının kullanılıp kullanılmadığı açıklanır. Eziyet iddiasında olayların bağımsızlığı ve sistematik bağın yokluğu; yaralamada sağlık sonucunun nedeni somutlaştırılır.

Savcılık deliller toplandıktan sonra vasfı belirler; kovuşturmada mahkeme sevk maddesiyle bağlı olmadan fiille bağlıdır. Ancak daha ağır veya farklı vasıf gündeme geldiğinde sanığa ek savunma hakkı tanınması gerekir. Mağdur da değişen vasfa karşı delil ve hukukî görüş sunabilir.

Suç Vasfı Ceza Aralığını ve Ağır Neticeyi Nasıl Değiştirir?

Kasten yaralamada ceza TCK 86’nın temel veya basit şekli ile silah, mağdur sıfatı ve diğer nitelikli hâllere; ağır sonuç varsa TCK 87’ye göre belirlenir. İşkencede TCK 94’ün temel ve nitelikli ceza aralıkları uygulanır, yaralama veya ölüm neticesi TCK 95’teki özel oran ve cezalarla ağırlaşır. Eziyette TCK 96/1 iki–beş yıl, 96/2 üç–sekiz yıl hapis öngörür; bağımsız ağır yaralama sonucu içtima içinde değerlendirilir.

Bu farklılıklar nedeniyle rapordaki aynı kemik kırığı, bağlama göre TCK 87 veya TCK 95 bakımından farklı hukukî sonuç doğurabilir. Mahkeme önce suç vasfını belirleyip sonra o suçun özel ağır netice hükmünü uygular. Ağır raporu en yüksek ceza veren maddeye doğrudan bağlamak kanunilik ilkesine aykırı olur.

Şikâyet, uzlaştırma, dava zamanaşımı, görevli mahkeme ve infaz sonuçları da vasfa göre değişebilir. Bu konularda suç tarihi ve güncel mevzuat birlikte kontrol edilmelidir. Dosyaya özgü hesap yapılmadan internet üzerindeki tek bir ceza tablosu kesin sonuç olarak kullanılmamalıdır.

Birden fazla sanık için aynı suç vasfı zorunlu değildir. Kamu görevlisi görev bağlantılı işkenceden, ortak sürece katılmayan özel kişi bağımsız yaralamadan veya hiç katkısı ispatlanmayan kişi beraat sonucundan etkilenebilir. Mahkeme rol ve kastı kişi bazında belirlemeli; toplu hüküm kurmamalıdır.

Mağdurun aynı olayda birden çok suçtan zarar görmesi de mümkündür. Kişiyi hürriyetinden yoksun bırakma, tehdit veya cinsel suç gibi bağımsız fiiller işkence/eziyet/yaralama karşılaştırmasının dışında ayrıca incelenir. Bu yazının üçlü ayrımı diğer olası suçları görünmez kılmaz.

Üçlü Ayrım İçin İlgili Rehberler

• TCK 94 işkence suçu
• TCK 96 eziyet suçu
• Eziyet ile işkence fail/fiil farkı
• Eziyet ile kasten yaralama farkı
• İşkence iddiasında delil

Resmî ve Birincil Kaynaklar