İşkence İddiasında Adli Rapor, Kamera Kaydı ve Etkili Soruşturma

İşkence İddiasında İlk Yapılması Gerekenler

1. Devam eden tehlike veya acil sağlık sorunu varsa 112 üzerinden yardım isteyin.
2. Sağlık kuruluşunda ayrıntılı adli muayene talep edin ve olay öyküsünü kronolojik anlatın.
3. Kamera, nezarethane, sevk, vardiya ve giriş-çıkış kayıtları için gecikmeden yazılı muhafaza talebi yapın.
4. Olayın başlangıç-bitiş saatlerini, yerleri ve görevlileri gösteren zaman çizelgesi hazırlayın.
5. Fotoğraf, belge ve dijital dosyaların orijinallerini düzenlemeden koruyun.
6. Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk dışındaki güvenli yetkili makama başvuru yapın.

Kanunda “ilk 6 veya 24 saat içinde başvurulmazsa hak kaybolur” şeklinde bir şikâyet süresi yoktur. Ancak fiziksel bulgular değişebilir ve kamera sistemleri kayıtların üzerine yazabilir; bu nedenle tıbbi değerlendirme ve delil koruma geciktirilmemelidir.

Adli Muayene ve Rapor Nasıl Olmalıdır?

• Mağdurun olay anlatımı kendi sözleriyle ve kronolojik kaydedilmelidir.
• Tüm vücut muayenesi, ağrı bölgeleri ve görünür bulgular ayrıntılı yazılmalıdır.
• Yaraların ölçüsü, rengi, yeri ve mümkünse fotoğrafı kaydedilmelidir.
• Bulguların anlatılan mekanizmayla uyumu ve olası yaşı tartışılmalıdır.
• Ruhsal belirtiler, uyku, korku, hafıza ve işlev kaybı değerlendirilmelidir.
• Gerekli konsültasyon, görüntüleme ve kontrol muayenesi planlanmalıdır.

Muayene mümkün olduğunca bağımsız, güvenli ve tıbbi gizliliğe uygun yürütülmelidir. Mağdur, iddia ettiği görevlilerin işitme alanında olay anlatmaya zorlanmamalıdır. Güvenlik gereği istisnai tedbir gerekiyorsa bunun nedeni raporda gösterilmelidir.

İlk rapor eksik veya yüzeysel olabilir. Sonraki adli tıp, uzman hekim veya psikiyatrik değerlendirme eksikleri tamamlayabilir. Gecikmenin bulgulara etkisi açıklanmalı; “iz yoktur” ifadesi olayın yaşanmadığı şeklinde otomatik sonuca dönüştürülmemelidir.

Kamera Kayıtları Nasıl Muhafaza Edilmeli?

Muhafaza talebinde kurum, kamera konumu, tarih ve mümkün olan saat aralığı açıkça belirtilmelidir. Sadece olay odası değil koridor, giriş, araç, nezarethane ve sevk güzergâhındaki kameralar da istenebilir. Kayıtların saklama süresi dolmadan savcılıkça el konulması veya güvenli kopya alınması sağlanmalıdır.

Orijinal dosya, cihaz bilgisi, sistem saati, kopyayı alan kişi, tarih ve erişim logları korunmalıdır. Kayıt yoksa kameranın çalışıp çalışmadığı, arıza kaydı, bakım formu, kapasite ve silinme politikası araştırılmalıdır. “Kamera yoktu” veya “kayıt alınmamış” cevabı denetlenmeden kabul edilmemelidir.

Adli Rapor ile Kamera Tek Zaman Çizelgesinde Nasıl Birleştirilir?

Tutarsız saat bilgileri sistem saatindeki sapma ihtimaliyle birlikte araştırılmalıdır. Kamera, rapor ve sevk kayıtları tek çizelgede karşılaştırıldığında hem iddia hem savunma yönünden boşluklar görünür hâle gelir.

İstanbul Protokolü 2022 Ne Sağlar?

İstanbul Protokolü, işkence ve kötü muamelenin etkili soruşturulması ile fiziksel ve ruhsal sonuçlarının belgelenmesine ilişkin Birleşmiş Milletler kılavuzudur. Raporun yalnız yara listesi olmamasını; olay anlatımı, muayene bulguları, psikolojik değerlendirme ve uyumluluk analizini birlikte içermesini önerir.

Protokol mahkemenin yerine geçmez ve tek başına suçun oluştuğuna karar vermez. Sağlık personeli ve soruşturma makamları için belgeleme standardı sağlar; bütün deliller ceza muhakemesinin kurallarına göre birlikte değerlendirilir.

Etkili Soruşturmanın Asgari Unsurları

• Başvurunun gecikmeden kayda alınması ve delillerin hızlı korunması,
• iddia edilen faillerden kurumsal olarak bağımsız inceleme,
• lehe ve aleyhe bütün delillerin toplanması,
• mağdurun güvenli katılımı ve mahremiyetinin korunması,
• sorumlu olabilecek her kişinin rolünün ayrı araştırılması,
• kayıp delil ve kamera arızasının nedeninin incelenmesi,
• sonucun denetlenebilir ve gerekçeli olması.

CMK 160 uyarınca Cumhuriyet savcısı maddi gerçeğin araştırılması için hem şüphelinin lehine hem aleyhine delilleri toplamakla yükümlüdür. Yalnız kurum görevlilerinin tutanağına veya yalnız başvurucunun beyanına dayanmak yerine çelişkiler araştırılmalıdır.

“Direndi, Zor Kullanıldı” Açıklaması Nasıl Denetlenir?

Görevin gerektirdiği ölçülü zor kullanma ile işkence aynı değildir. Ancak “direndi” şeklindeki genel tutanak yeterli kabul edilmemelidir. Direnişin ne olduğu, hangi uyarının yapıldığı, hangi araç ve kuvvetin ne kadar süre kullanıldığı ve zorun olay bittikten sonra devam edip etmediği araştırılmalıdır.

Görevlinin yaralanma raporu, olay anı görüntüsü, telsiz konuşması, zor kullanma formu ve bağımsız tanıklar birlikte incelenir. Kullanılan güç gerekli ve orantılı sınırı aşmışsa yaralama, işkence veya başka suç vasfı gündeme gelebilir.

Şüpheli Açısından Soruşturmanın Güvenceleri

İşkence iddiasının ağırlığı, savunma haklarını ortadan kaldırmaz. Şüpheli avukat yardımından yararlanmalı; görev yeri, vardiya, kamera, telsiz ve giriş-çıkış kayıtları lehine de toplanmalıdır. Yalnız unvan veya olay yerinde bulunma otomatik ceza sorumluluğu doğurmaz.

Emir veren, fiili uygulayan, yardım eden veya müdahale yükümlülüğüne rağmen bilerek hareketsiz kalan kişilerin rolleri ayrılmalıdır. TCK 94/4 özel kişinin iştirakini, TCK 94/5 ise ihmali davranış hâlinde sırf ihmal nedeniyle indirim yapılmamasını düzenler.

Başvuru, Mahkeme ve Zamanaşımı

İşkence suçu şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma kapsamında bulunmaz. Görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir. TCK 94/6 uyarınca işkence suçunda zamanaşımı işlemez; buna rağmen kaybolabilir deliller nedeniyle başvuru geciktirilmemelidir.

Bağlantılı Rehberler

Fail ve görev bağlantısı için işkence ile eziyet farkı; ağır sonuçlar için TCK 95 ağırlaşmış işkence; genel karşılaştırma için işkence, eziyet ve yaralama farkı rehberlerine bakabilirsiniz.

İşkence İddiasında Delil ve Soruşturma Hakkında SSS

Resmî ve Birincil Kaynaklar

• Adalet Bakanlığı – güncel Türk Ceza Kanunu
• Ceza Muhakemesi Kanunu – resmî PDF
• BM İnsan Hakları Ofisi – İstanbul Protokolü 2022

Son hukukçu ve mevzuat kontrolü: 21 Eylül 2026. Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır; sonuç garantisi vermez.

Yazar ve Hukuki İnceleme

Av. Halil Bakırcı
Mersin Barosu Sicil No: 3472

Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu’na 3472 sicil numarasıyla kayıtlıdır ve Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunda avukatlık yapmaktadır. Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.

Yayın tarihi: 14 Ağustos 2026

Yazar profilini görüntüle

Somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme değişebilir; bu içerik sonuç garantisi vermez.