Çocuk İadesi Tesliminde Alıkoyan Kişi Bulunmazsa Ne Olur? 5717 m.19/1 | 2026
Kısa ve net cevap
5717 sayılı Kanun m.19/1 uyarınca, çocuğun iadesi veya şahsî ilişki kurulmasına dair ilamın uygulanması sırasında çocuğu yanında alıkoyan kişi bulunmaz veya hemen bulundurulması mümkün olmazsa ilam onun yokluğunda yerine getirilir. Teslim yükümlüsünün evden ayrılması, müdürlükle görüşmemesi veya uygulama anında hazır bulunmaması kesinleşmiş uluslararası iade kararını kendiliğinden durdurmaz. Güncel sistemde işlemi Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü yürütür; uzman personel bulunur ve gerektiğinde 5717 m.20 kapsamında kolluk desteği alınır.
5717 m.19/1 hangi sorunu önler?
Uluslararası çocuk kaçırma kararının kesinleşmesinden sonra teslim yükümlüsünün yalnızca ortadan kaybolarak veya uygulama saatinde bulunmayarak kararı etkisiz hâle getirmesi kabul edilmez. M.19/1 bu nedenle ilamın, çocuğu yanında alıkoyan kişinin yokluğunda da yerine getirileceğini açıkça düzenler.
Kural, çocuğun nerede bulunduğunun bilindiği ve güvenli biçimde teslim edilebildiği durumda yükümlünün kişisel katılımını uygulamanın ön şartı olmaktan çıkarır. Böylece kesinleşmiş kararın uygulanması kişinin fiilî direncine bağlı hâle gelmez.
“Bulunmamak” ile “çocuğun bulunamaması” aynı şey değildir
M.19/1’deki ilk durum, çocuğu alıkoyan kişinin bulunmamasıdır. Çocuğun kendisinin nerede olduğunun bilinmemesi ise m.19/2 ve diğer araştırma yetkilerini gündeme getirir. Çocuk bilinen bir adreste güvenli biçimde bulunuyor, fakat yükümlü kişi ortada yoksa işlem onun yokluğunda tamamlanabilir.
Çocuğun yeri de bilinmiyorsa müdürlük, çocuğu alıkoyan kişiden bulunabileceği yerleri derhâl göstermesini ister ve gerektiğinde kanundaki diğer yetkileri kullanır.
Karar kesinleşmeden m.19 uygulanır mı?
Hayır. 5717 m.17 uyarınca iade veya şahsî ilişki kararı kesinleştiğinde yerine getirilir. M.19, kesinleşmiş ilamın uygulanması aşamasındaki özel yetkiyi düzenler. İlk derece kararının henüz kanun yolu süresi devam ederken m.19/1’e dayanılarak cebren teslim yapılmaz.
Kesinleşme sürecini 5717 m.17 rehberimizde ayrıntılı açıkladık.
Uygulamayı hangi birim yapar?
2021’de 7343 sayılı Kanunla yapılan değişikliklerden sonra 5717 m.19’un başlığı “Adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğünün yetkisi” olarak güncellenmiştir. Eski metindeki “icra müdürlüğü” ibaresi güncel değildir. Kesinleşmiş iade ve şahsî ilişki ilamları 5717 m.18 uyarınca 5395 sayılı Kanunun Dördüncü Kısmına göre Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü sistemiyle uygulanır.
Güncel uygulama hakkında 5717 m.18 ve 5395 çocuk teslim sistemi rehberimize bakılabilir.
Yükümlü kişi teslim saatine gelmezse
Uluslararası iade ilamında m.18 gereği ayrıca teslim emri tebliğ edilmeksizin uygulama yapılır. Kesinleşmiş kararın uygulanacağı gün yükümlü kişi bilerek gelmezse, bu yokluk m.19/1 karşısında teslimin otomatik olarak iptal edilmesi sonucunu doğurmaz. Çocuğun yeri ve güvenliği belirliyse uzman eşliğinde uygulama sürdürülür.
Yükümlünün avukatı bulunuyorsa
Avukatın bulunması veya bulunmaması m.19/1’deki temel sonucu değiştirmez. Çocuğun fiilî teslimi, vekilin hukuki temsilinden ayrı işlemdir. Avukat usule ilişkin itiraz ve talepleri ileri sürebilir; fakat kesinleşmiş ilamın uygulanmasını yalnız “müvekkilim burada değil” gerekçesiyle durduramaz.
Çocuk başka bir aile ferdinin yanındaysa
Çocuk büyükanne, büyükbaba, akraba veya başka bir kişinin yanında bulunuyorsa müdürlük kesinleşmiş ilamın kapsamı, çocuğun kimliği ve güvenliği doğrultusunda işlem yapar. Çocuğu alıkoyan asıl kişinin o adreste bulunmaması m.19/1’in uygulanmasına engel değildir. Teslim işleminin çocuğun üstün yararına uygun ve uzman eşliğinde yürütülmesi zorunludur.
Çocuğun teslim sırasında korkması veya direnmesi
Çocuğun duygusal durumu uzman tarafından değerlendirilir. 5717 m.21, koruma ve teslim işlemlerinde uzmanların hazır bulundurulmasını düzenler. Ayrıca m.22 uyarınca uzman, kararın yerine getirilmesinin çocuğun fiziksel veya duygusal gelişimini ciddi biçimde tehlikeye sokacağını tespit ederse müdürlük teslim işlemini tehlike ortadan kalkıncaya kadar erteler.
Bu, yükümlü kişinin yokluğundan bağımsız bir çocuk koruma mekanizmasıdır. Teslim yalnız yetişkinlerin iradesine değil çocuğun güvenliğine göre yürütülür.
Yükümlü kişinin yokluğu teslimi ne zaman fiilen engeller?
Yükümlünün yokluğu tek başına engel değildir; ancak çocuğun yeri bilinmiyor, çocuğa erişilemiyor veya güvenli teslim için gerekli koşullar oluşmamışsa müdürlük m.19/2, m.20 ve m.22 dâhil diğer hükümleri uygular. Kanunun amacı “her koşulda fiziksel güç kullanmak” değil, kesinleşmiş ilamı çocuğun üstün yararına uygun biçimde etkin olarak yerine getirmektir.
Kolluk ne zaman devreye girer?
5717 m.20’ye göre zor kullanma konusunda bütün kolluk kuvvetleri müdürlüğün yazılı başvurusu üzerine yardım etmek ve emirlerini yerine getirmekle yükümlüdür. Kolluk desteği otomatik ilk adım değildir; müdürlüğün uygulama ihtiyacına göre kullanılır. Uzman personel çocuğun psikolojik güvenliğini gözetmeye devam eder.
Yükümlü saklanıyorsa yaptırım var mı?
5717 m.25’in güncel hâli, çocuğu saklayan, yeniden kaçıran veya Kanun uyarınca verilen emirlere ve tedbirlere aykırı davrananlar bakımından 5395 m.41/F hükmünü devreye sokar. M.41/F disiplin hapsi yaptırımları içerir. Kesinleşmiş kararı uygulamadan kaçınmak amacıyla çocuğu saklamak hukuken sonuçsuz bir davranış değildir.
Çocuğun yeri biliniyor ama ev kapalıysa
Çocuğun bulunduğu yerin kapalı olması m.19/2’deki “gerektiğinde zorla açtırma” yetkisiyle bağlantılıdır. Bu yetki, müdürlüğün çocuğun bulunabileceği yerleri belirlemesi ve kararın uygulanması için gerekli koşulların oluşması hâlinde kullanılır. Ayrı bir yazıda m.19/2’nin adres gösterme ve yerlerin zorla açtırılması hükümlerini ayrıntılı ele almak gerekir.
Başvuru sahibi teslimde bulunmalı mı?
5717 m.23 uyarınca iade veya şahsî ilişki kararının icrası yoluyla çocuk teslimi, başvuru sahibi ya da onun tayin ettiği kişi veya kurum yetkilisinin huzurunda gerçekleştirilir. Yükümlünün yokluğu teslimi durdurmaz; buna karşılık başvuru tarafındaki hazır bulunma düzeni m.23’e uygun kurulmalıdır.
Yurt dışındaki başvuru sahibi gelemiyorsa
Başvuru sahibi başka ülkede yaşıyor ve teslim tarihinde Türkiye’ye gelemiyorsa m.23’teki tayin mekanizması kullanılabilir. Tayin edilen kişi veya kurumun kimliği ve yetkisi müdürlükle önceden netleştirilmelidir. Uluslararası seyahat, çocuğun pasaportu ve dönüş planı da teslim gününden önce hazırlanmalıdır.
Çocuğun pasaportu yükümlü kişideyse
İade kararının uygulanabilmesi için çocuğun seyahat belgesine ihtiyaç varsa pasaportun nerede bulunduğu müdürlüğe bildirilmelidir. Dava süresince 5717 m.24 kapsamında pasaport işlemlerine ilişkin koruyucu tedbir alınmış olabilir. Kesinleşme sonrasında belgenin teslimi ve seyahatin hukuka uygun biçimde tamamlanması ilgili makamlarla koordineli yürütülür.
Yükümlü kişi hastanede veya cezaevindeyse
M.19/1, kişinin hemen bulundurulmasının mümkün olmaması hâlini de kapsar. Yükümlünün hastanede, ceza infaz kurumunda veya başka yerde bulunması, çocuğun güvenli biçimde erişilebilir olduğu durumda ilamın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Ancak çocuğun bakım ve teslim koşulları uzman tarafından somut olarak değerlendirilir.
Yükümlü kişinin mazereti kararın uygulanmasını durdurur mu?
Kesinleşmiş uluslararası iade ilamında m.18 ve m.19 özel uygulama hükümleridir. Yükümlünün kişisel mazereti, mahkeme kararını kendiliğinden askıya almaz. Çocuğun güvenliği bakımından ciddi bir durum varsa bunun hukuki karşılığı m.22 gibi özel çocuk koruma hükümleri üzerinden değerlendirilir.
6284 kapsamında gizlilik kararı varsa
5395 m.41/C/11, hak sahibi veya teslim yükümlüsü hakkında 6284 sayılı Kanun kapsamında gizlilik ya da başka tedbir kararı bulunması hâlinde teslim işlemlerinin bu tedbirler dikkate alınarak yapılmasını emreder. Yükümlünün yokluğunda uygulama yapılırken gizli adres veya güvenlik tedbiri ihlal edilmemelidir.
Çocuk başka bir şehre götürülmüşse
Çocuğun uygulama öncesi başka bir şehre götürüldüğü belirlenirse müdürlükler ve ilgili makamlar arasında koordinasyon gerekir. M.19’un amacı, yer değiştirme yoluyla ilamın uygulanmasının engellenmesini önlemektir. Çocuğun güncel yerleşim ve bulunma bilgisi tespit edilerek yetkili birim üzerinden işlem sürdürülür.
Çocuk başka bir ülkeye yeniden götürülmüşse
Çocuğun Türkiye’den başka bir ülkeye çıkarılması, Türkiye’deki fiziksel teslim işleminin konusunu değiştirir. Yeni ülke 1980 Lahey Sözleşmesine tarafsa yeni bir merkezî makam ve iade süreci gerekebilir. Mevcut Türk kararı, olayın kronolojisi ve haksız yeniden yer değiştirme bakımından önemli belge olur. 5717 m.25 bakımından yeniden kaçırma davranışının yaptırımı ayrıca değerlendirilir.
İşleme karşı şikâyet mümkün mü?
5395 m.41/E, müdürlüğün çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının uygulanmasına ilişkin işlem ve kararlarına karşı öğrenme veya tebliğden itibaren bir hafta içinde aile mahkemesine şikâyet hakkı tanır. Mahkeme işlemin durdurulmasına karar verebilir. Şikâyet, kesinleşmiş ilamın esasını yeniden tartışma yolu değil, uygulama işleminin hukuka uygunluğunu denetleme aracıdır.
Başvuru sahibinin hazırlaması gereken bilgiler
- Kesinleşmiş iade veya şahsî ilişki ilamı ve kesinleşme kaydı,
- çocuğun güncel adresi ve bulunabileceği yerler,
- çocuğu alıkoyan kişinin bilinen adres ve iletişim bilgileri,
- çocuğun okul, kreş veya düzenli bulunduğu kurum bilgileri,
- varsa yeniden kaçırma veya saklama riskini gösteren kayıtlar,
- m.23 kapsamında teslimde hazır bulunacak kişi veya kurum bilgisi,
- çocuğun uluslararası dönüşü için gerekli seyahat belgeleri,
- 6284 veya başka koruma tedbirleri varsa bunların örnekleri.
Uygulama sırasında temel sıra
- Kararın kesinleşmesi doğrulanır.
- Görevli Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü belirlenir.
- Çocuğun güncel yeri tespit edilir.
- Yükümlü kişi yoksa m.19/1 gereği işlem yalnız bu nedenle durdurulmaz.
- Çocuğun yeri saklanıyorsa m.19/2 yetkileri uygulanır.
- Gerekirse m.20 kapsamında kolluk desteği alınır.
- Uzman m.21 uyarınca hazır bulunur.
- Ciddi gelişim tehlikesi varsa m.22 uygulanır.
- M.23’e uygun şekilde başvuru sahibi veya tayin edilen kişi/kurum huzurunda teslim tamamlanır.
Resmî kaynaklar
5717 m.19’un güncel kurumsal yapıya uyarlanmasına ilişkin değişiklikler 7343 sayılı Kanunun TBMM metninde yer alır. Uluslararası çerçeve için HCCH 1980 Çocuk Kaçırma Sözleşmesi ve uygulama için Adalet Bakanlığı Lahey Sözleşmeleri sayfası incelenmelidir.
Sık sorulan sorular
Çocuğu alıkoyan kişi teslim günü evde yoksa işlem durur mu?
Hayır. 5717 m.19/1 şartları varsa ilam kişinin yokluğunda yerine getirilir.
Karar kesinleşmeden bu yetki kullanılabilir mi?
Hayır. Önce 5717 m.17 gereği kararın kesinleşmesi gerekir.
Görevli birim icra müdürlüğü mü?
Hayır. 2021 sonrası güncel sistemde Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü görevlidir.
Çocuk başka bir akrabanın yanındaysa ne olur?
Çocuğun kimliği ve güvenliği doğrulanarak kesinleşmiş ilam uzman eşliğinde uygulanır; asıl yükümlünün yokluğu tek başına engel değildir.
Çocuk da bulunamıyorsa ne olur?
5717 m.19/2 uyarınca çocuğun bulunabileceği yerlerin gösterilmesi istenir ve gerekli diğer yetkiler kullanılır.
Kolluk yardım etmek zorunda mı?
Evet. 5717 m.20 şartlarıyla müdürlüğün yazılı başvurusu üzerine kolluk yardım eder.
Çocuk teslimden ciddi zarar görecekse?
Uzmanın ciddi fiziksel veya duygusal gelişim tehlikesi tespiti hâlinde 5717 m.22 uyarınca teslim ertelenir.
Başvuru sahibi teslimde bulunmalı mı?
Evet. 5717 m.23, başvuru sahibi veya onun tayin ettiği kişi ya da kurum yetkilisinin huzurunu öngörür.
Sonuç
5717 m.19/1’in hükmü nettir: çocuğu yanında alıkoyan kişinin teslim sırasında bulunmaması veya hemen bulundurulamaması, kesinleşmiş iade ya da şahsî ilişki ilamının uygulanmasını tek başına durdurmaz; işlem onun yokluğunda yerine getirilir. Uygulama 2026 itibarıyla Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü, uzman desteği ve gerektiğinde kolluk yardımıyla yürütülür. Çocuğun yeri de saklanıyorsa m.19/2’nin daha ileri yetkileri devreye girer.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
