İşitme, Konuşma veya Görme Engelli Kişi Konsoloslukta Vekâletname Nasıl Düzenler? Noterlik Kanunu m.73 | 2026
Kısa ve net cevap
İşitme, konuşma veya görme engeli, konsoloslukta vekâletname düzenlenmesine engel değildir. 1512 sayılı Noterlik Kanunu m.73, ilgili kişinin engel durumuna göre işlemin nasıl güvence altına alınacağını düzenler. İlgili kişi işitme, konuşma veya görme engelli ise kendi isteğine bağlı olarak işlem sırasında iki tanık bulundurulabilir. İşitme veya konuşma engelli kişi yazıyla anlaşamıyorsa, işlem iki tanık ve yeminli tercüman aracılığıyla yapılır. Bu kurallar, yurt dışındaki Türk konsolosluklarının noterlik görevinde de uygulanır.
Hukuki dayanak: Noterlik Kanunu m.73
Noterlik Kanunu m.73, noterlik işlemine katılan ilgili kişinin işitme, konuşma veya görme engelli olması halinde irade açıklamasının güvenilir şekilde tespit edilmesini amaçlar. Maddenin mantığı, engelli kişiyi işlemden dışlamak değil, kişinin gerçek iradesini ortaya koyabileceği iletişim yöntemini güvence altına almaktır. Bu nedenle sırf engel durumu nedeniyle vekâletname talebinin reddedilmesi hukuken doğru değildir; uygulanacak usul engelin niteliğine ve kişinin iletişim becerisine göre belirlenir.
Maddenin ilk bölümü, işitme, konuşma veya görme engelli kişinin isteğine bağlı olarak işlem sırasında iki tanık bulundurulabileceğini öngörür. Bu, her engelli başvuru sahibinde otomatik iki tanık zorunluluğu bulunduğu anlamına gelmez. İkinci bölüm ise daha özel bir durum düzenler: işitme veya konuşma engelli kişi yazı ile anlaşma imkânına sahip değilse iki tanık ve yeminli tercüman kullanılmalıdır. Burada amaç, belgenin içeriğinin ilgiliye doğru biçimde aktarılması ve irade açıklamasının yanlış anlaşılmamasıdır.
Konsolosluk neden Noterlik Kanunu’nu uygular?
Yabancı ülkelerde Türk konsolosluklarının noterlik görevi 1512 sayılı Kanun uyarınca yürütülür. Bu nedenle Türkiye’deki noterlik işlemlerinde geçerli olan ehliyet, kimlik tespiti, tercüman, tanık ve şekil kuralları konsolosluk noterliğinde de dikkate alınır. Noterlik Kanunu m.192 ayrıca bu görevin konsolosluk binası içinde yerine getirilmesini öngörür. Dolayısıyla engelli kişinin vekâletname talebi gezici konsolosluk hizmetinde değil, noterlik işlemi yapılabilen konsolosluk binasında yürütülmelidir. Bu ayrımı gezici konsoloslukta noterlik işlemleri rehberimizde ayrıntılı açıkladık.
Görme engelli kişi vekâletname verebilir mi?
Evet. Görme engeli tek başına fiil ehliyetini ortadan kaldırmaz ve vekâletname düzenlenmesine engel değildir. Konsolosluk görevlisi belgenin içeriğini başvuru sahibinin anlayabileceği biçimde aktarır, kimliği ve iradeyi tespit eder. İlgili kişi isterse m.73 uyarınca iki tanık işlemde hazır bulunabilir. Görme engelli kişinin imza atabilmesi halinde imza kullanılır; imza atamama durumu ayrıca Noterlik Kanunu’nun imza yerine kullanılabilecek işaretlere ilişkin hükümleri çerçevesinde değerlendirilir.
Buradaki kritik ayrım şudur: görme engeli ile karar verme yeteneği aynı kavram değildir. Konsolosluk görevlisinin işlem ehliyeti konusunda tereddüdü varsa somut olayı ayrıca değerlendirir; ancak görme engeli tek başına ehliyetsizlik karinesi değildir. Benzer biçimde ileri yaş da tek başına sağlık raporu zorunluluğu doğurmaz. 65 yaş üstü konsolosluk vekâletnamesi yazımız bu ayrımı açıklamaktadır.
İşitme engelli kişi vekâletname verirken tercüman zorunlu mu?
Her işitme engelli kişi için tercüman zorunlu değildir. Noterlik Kanunu m.73 bakımından belirleyici nokta kişinin yazıyla anlaşabilip anlaşamadığıdır. Kişi belgenin içeriğini okuyabiliyor, yazılı iletişimle iradesini açık ve güvenilir biçimde aktarabiliyorsa kanunun iki tanık ve yeminli tercümanı zorunlu tuttuğu özel durum oluşmaz. İlgili kişi kendi isteğiyle iki tanık bulundurabilir.
Buna karşılık işitme engelli kişi yazıyla anlaşamıyorsa m.73’teki özel usul uygulanır. İşlem, iki tanık ve yeminli tercüman aracılığıyla yürütülür. Tercümanın görevi yalnızca kelime çevirmek değildir; noterlik işleminin içeriğinin ilgili kişiye doğru biçimde aktarılmasını ve kişinin irade açıklamasının görevliye doğru biçimde iletilmesini sağlar. Tercümanın kimliği ve görevi işlem belgesinde usulüne uygun şekilde gösterilmelidir.
Konuşma engelli kişi için hangi yöntem uygulanır?
Konuşma engelli kişinin yazıyla iletişim kurabilmesi halinde iradesi yazılı iletişimle tespit edilebilir. Kişi isterse iki tanık bulundurabilir. Yazıyla anlaşamıyorsa ise işitme engelinde olduğu gibi iki tanık ve yeminli tercüman devreye girer. İşaret dili tercümanı gereken durumda tercümanın gerçekten ilgili iletişim yöntemini kullanabilmesi gerekir. Bu nedenle randevu öncesinde dış temsilciliğe engel durumu ve tercüman ihtiyacı bildirilmelidir.
İmza atamayan kişi ne yapar?
Engel nedeniyle imza atılamaması, işlemin yapılamayacağı anlamına gelmez. Noterlik Kanunu, imza yerine mühür, parmak izi veya el ile yapılmış işaret kullanımına ilişkin usuller öngörür. Hangi yöntemin kullanılacağı başvuru sahibinin durumuna ve işlem türüne göre konsolosluk görevlisi tarafından kanun çerçevesinde belirlenir. Özellikle tapu işlemlerine yönelik vekâletnamelerde vekâlet verenin imzası ve düzenleme şekli bakımından tapu mevzuatındaki özel şartlar ayrıca gözetilmelidir.
Türkçe bilmeyen engelli kişi için hangi kural uygulanır?
Engel durumu ile Türkçe bilmemek iki ayrı hukuki konudur. Başvuru sahibi Türkçe bilmiyorsa Noterlik Kanunu m.74’teki tercüman kuralı; işitme, konuşma veya görme engeli varsa m.73’teki koruma kuralları birlikte değerlendirilir. Bu durumda “zaten işaret dili tercümanı var, ayrıca dil tercümesi gerekmez” biçiminde otomatik bir sonuç çıkarılamaz. Kullanılan tercümanın hem kişinin iletişim yöntemini hem işlem dilini güvenilir biçimde aktarabilecek nitelikte olması gerekir.
Türkçe bilmeyen kişinin noter işlemi için Noterlik Kanunu m.74 rehberimiz ile birlikte bu yazı okunmalıdır.
Tanıkların taşıması gereken özellikler
Noterlik işleminde tanığın görevi, yalnızca başvuru sahibine eşlik etmek değildir. Tanığın işlemi anlayabilecek durumda olması, kimliğinin tespit edilebilmesi ve kanunen tanıklığa engel bir halinin bulunmaması gerekir. İşlemden menfaat sağlayan veya tarafsızlığı tartışmalı kişilerin tanık olarak seçilmesi ileride ispat sorunları doğurabilir. Bu nedenle iki tanıkla işlem yapılacaksa randevu öncesinde dış temsilciliğin güncel tanık şartları sorulmalı ve uygun kimlik belgeleri hazırlanmalıdır.
Vekâletnamenin içeriği engel durumundan bağımsız olarak doğru olmalı
m.73, işlemin iletişim ve tanıklık usulünü düzenler; vekâletnamenin içerik bakımından yeterli olmasını otomatik olarak sağlamaz. Türkiye’de yapılacak dava, tapu, miras, araç, banka veya şirket işlemi için gerekli yetkiler ayrı ayrı yazılmalıdır. Avukata dava vekâleti veriliyorsa HMK m.74’te özel yetki gerektiren sulh, feragat, ibra, davadan vazgeçme, hakem sözleşmesi ve benzeri işlemler dosyanın ihtiyacına göre açık biçimde metne alınmalıdır. Bu konuda yurt dışından avukatlık vekâletnamesinde özel yetkiler yazımız kullanılabilir.
Tapu için verilecek vekâletnamede özel dikkat
Tapu sicilinde işlem yapılacaksa yalnızca “taşınmaz işlemlerini takip etmeye” şeklindeki belirsiz bir yetki yeterli olmayabilir. Satış, bağış, ipotek, intifa, taksim, intikal veya diğer ayni hak işlemleri somut biçimde yazılmalıdır. Yabancı bir noterde düzenleme yapılacaksa apostil bulunması da Türk tapu hukukunun aradığı şekil ve yetki şartlarını ortadan kaldırmaz. Bu nedenle vekâlet metni, işlem öncesinde Türkiye’deki tapu ve temsil kurallarına göre kontrol edilmelidir.
Randevu öncesi hazırlanması gerekenler
Başvuru sahibinin geçerli kimlik veya pasaportunu, yapılacak işlemin açıklamasını, vekil olacak kişinin tam kimlik bilgilerini, gerekiyorsa taşınmaz veya araç bilgilerini ve kullanılacak özel yetki metnini hazırlaması gerekir. Engel durumu nedeniyle iki tanık veya yeminli tercüman kullanılacaksa bu ihtiyaç randevu öncesinde temsilciliğe bildirilmelidir. Dış temsilcilikler personel, tercüman kabulü ve randevu yöntemi bakımından güncel idari kurallar uygulayabildiği için resmi duyuru mutlaka kontrol edilmelidir.
Engelli kişi adına yakını vekâletname verebilir mi?
Hayır. Kural olarak vekâletname, yetkiyi verecek kişinin kendi irade açıklamasına dayanır. Bir yakının engelli kişi adına “onun yerine” vekâletname düzenlemesi ancak o kişiyi temsil etmeye ilişkin ayrıca geçerli bir yasal temsil yetkisi varsa mümkündür. Vesayet altında olan kişi bakımından vasi yetkisi, vesayet makamının izni gerektiren işlemler ve TMK hükümleri ayrıca uygulanır. Engellilik ile kısıtlılık aynı hukuki statü değildir.
İşlem ehliyeti ile engellilik ayrımı
Noterlik işleminin temel şartlarından biri kişinin yaptığı işlemin anlam ve sonuçlarını kavrayabilmesidir. Fiziksel veya duyusal engel, bu zihinsel değerlendirme yeteneğini ortadan kaldırmaz. Konsolosluk görevlisi kişinin iradesini güvenilir şekilde tespit edebiliyorsa işlem engel nedeniyle reddedilemez. Buna karşılık kişinin ayırt etme gücü konusunda somut ve ciddi tereddüt oluşursa görevli ehliyet yönünden ayrıca değerlendirme yapabilir. Bu iki konunun karıştırılmaması gerekir.
Yabancı noterde işlem yapılırsa m.73 uygulanır mı?
Yabancı ülkedeki yerel noter kendi ülkesinin usul hukukuna göre işlem yapar. Noterlik Kanunu m.73, Türk noterlik usulünün kuralıdır. Yabancı noterde düzenlenen belgenin Türkiye’de kullanılabilmesi için öncelikle o ülkede geçerli biçimde düzenlenmiş olması, ardından gerekiyorsa apostil veya tasdik zinciri ve Türkçe tercüme işlemlerinin tamamlanması gerekir. Yabancı belgenin Türkiye’de yapılacak işlem için yeterli içerik ve şekli taşıyıp taşımadığı ayrıca incelenir. Genel çerçeve için apostil ve tercüme rehberimize bakılabilir.
Resmî kaynaklar
Temel metin 1512 sayılı Noterlik Kanunudur. Konsolosluk noterlik işlemlerinin güncel uygulaması, belge listeleri ve randevu kuralları için Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk İşlemleri SSS ile ilgili dış temsilciliğin resmi duyuruları esas alınmalıdır.
Sık sorulan sorular
Görme engelli kişi tek başına konsoloslukta vekâletname verebilir mi?
Evet. Görme engeli işlem ehliyetini ortadan kaldırmaz. İlgili isterse iki tanık bulundurabilir.
İşitme engelli kişi için iki tanık zorunlu mu?
Her durumda değil. Kişi yazıyla anlaşabiliyorsa iki tanık isteğe bağlıdır; yazıyla anlaşamıyorsa iki tanık ve yeminli tercüman gerekir.
Konuşma engelli kişi yazıyla iradesini açıklayabilir mi?
Evet. Yazılı iletişim mümkünse işlem bu yolla yürütülebilir; m.73’ün özel tercüman kuralı yazıyla anlaşma imkânı bulunmadığında devreye girer.
İmza atamayan kişi vekâletname veremez mi?
Verebilir. Kanunun imza yerine kullanılabilecek işaretlere ilişkin usulleri uygulanır.
Türkçe bilmeyen engelli kişi için ne olur?
m.73 ile Türkçe bilmeyenlere ilişkin m.74 birlikte uygulanır; uygun tercüman ve gerekiyorsa tanık kullanılır.
Engelli kişi adına çocuğu veya eşi vekâletname verebilir mi?
Hayır. Yakınlık tek başına temsil yetkisi vermez; yasal temsil veya ayrıca geçerli bir temsil yetkisi gerekir.
Gezici konsoloslukta bu işlem yapılır mı?
Hayır. Vekâletname noterlik işlemidir ve Noterlik Kanunu m.192 gereği konsolosluk binasında yapılır.
Vekâletname metni önceden hazırlanmalı mı?
Evet. Türkiye’de yapılacak işlemin gerektirdiği özel yetkilerin önceden belirlenmesi, sonradan yeni vekâletname ihtiyacını azaltır.
İşlem sırasında iletişim yöntemi nasıl kayıt altına alınır?
Noterlik işleminin güvenilirliği açısından, başvuru sahibinin belgeyi hangi yöntemle anladığı ve iradesini nasıl açıkladığı önemlidir. İşitme engelli kişi yazılı iletişim kullanıyorsa bunun işlem sırasında fiilen gerçekleştirildiği; işaret dili veya başka bir iletişim yöntemi kullanılıyorsa yeminli tercümanın katıldığı; tanıklar bulunuyorsa kimliklerinin ve sıfatlarının senette gösterildiği anlaşılmalıdır. Böylece daha sonra “belgenin içeriğini anlamadı” veya “iradesi doğru aktarılmadı” iddiası ortaya çıktığında noterlik senedi güçlü ispat işlevi görür.
Tanık ile tercümanın görevleri aynı değildir
Tanık, işlemin ve irade açıklamasının gerçekleştiğine tanıklık eder; tercüman ise taraf ile noterlik görevlisi arasındaki iletişimi doğru aktarır. İşitme veya konuşma engelli kişi yazıyla anlaşamıyorsa Noterlik Kanunu m.73 iki tanık ile yeminli tercümanı birlikte öngörür. Bu nedenle “tercüman varsa tanığa gerek yok” veya “iki tanık varsa tercümana gerek yok” sonucu çıkarılamaz; kanunun zorunlu tuttuğu özel durumda iki unsur birlikte bulunmalıdır.
Yakın akraba tercüman olabilir mi?
Konsolosluk/noterlik işleminde tercümanın tarafsızlığı ve yeminli/uygun nitelikte olması önemlidir. Yakın akrabanın günlük hayatta işaret dili biliyor olması, onu otomatik olarak işlemde kullanılabilecek yeminli tercüman yapmaz. Dış temsilciliğin kabul ettiği tercüman listesi ve belge şartları randevu öncesinde sorulmalıdır. Böylece randevu günü usul eksikliği nedeniyle işlemin yapılamaması önlenir.
Parmak izi veya işaret kullanıldığında neye dikkat edilir?
Başvuru sahibinin fiziksel engeli nedeniyle imza atamaması halinde Noterlik Kanunu’nun imza yerine kullanılabilecek işaretlere ilişkin hükümleri devreye girer. Parmak izi, mühür veya el ile yapılmış işaret kullanılması halinde bunun nedeninin ve kullanım biçiminin senette açıkça gösterilmesi gerekir. Bu durum kişinin işlem ehliyeti olmadığı anlamına gelmez; yalnız imzanın fiziksel olarak atılamadığına ilişkin usul çözümüdür.
Tapu vekâletnamesinde ek güvenlik
Taşınmaz satışı veya ipotek gibi yüksek değerli işlemlerde engelli başvuru sahibinin vekâlet metnini anlaması ve istediği yetkileri verdiğinin açık olması özellikle önemlidir. Satış bedelini alma, kendi hesabına yatırma, bağış yapma, ipotek kurma veya vekilin kendisiyle işlem yapması gibi yetkiler ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Fiziksel engel nedeniyle gereğinden geniş genel vekâlet düzenlenmesi güvenlik riski yaratır.
Avukata verilecek vekâletnamede HMK m.74
Dava vekâletinde sulh, feragat, kabul, ibra, hakem sözleşmesi, başkasını tevkil ve kanunun özel yetki aradığı diğer işlemler dosyanın ihtiyacına göre yazılmalıdır. Engelli kişinin özel iletişim usulüyle vekâletname vermesi, özel yetki kurallarını değiştirmez. Türkiye’deki avukat, randevu öncesi kullanılacak metni hazırlayarak eksik özel yetki riskini azaltabilir.
İşlem ehliyeti konusunda sağlık raporu ne zaman gündeme gelir?
İşitme, konuşma veya görme engeli tek başına sağlık raporu gerektiren bir ehliyetsizlik göstergesi değildir. Noterlik görevlisinin kişinin yaptığı işlemin anlam ve sonuçlarını kavrayıp kavrayamadığı konusunda somut tereddüt yaşaması halinde sağlık raporu gündeme gelebilir. Değerlendirme kişinin engel türüne değil ayırt etme gücüne ilişkindir.
Yurt dışındaki başvuru sahibi için randevu kontrolü
Randevu alırken işlem türünü “noterlik/vekâletname” olarak doğru seçin, engel durumunu ve kullanılacak iletişim yöntemini temsilciliğe önceden bildirin, gerekiyorsa yeminli tercümanın kabul şartlarını öğrenin, iki tanık gerekecekse tanıkların kimlik ve uygunluk şartlarını doğrulayın. Bu hazırlık yapılmadan randevuya gidilmesi, özellikle yazıyla iletişim mümkün olmayan dosyalarda işlemin ertelenmesine yol açabilir.
Uygulama örnekleri
Örnek 1: Görme engelli fakat belgeyi dinleyerek anlayan ve iradesini açık biçimde açıklayan kişi, talep ederse iki tanıkla vekâletname düzenleyebilir. Görme engeli tek başına işlem ehliyetsizliği değildir.
Örnek 2: İşitme engelli kişi Türkçe okuyup yazabiliyorsa görevliyle yazılı iletişim kurabilir; m.73’teki iki tanık ve yeminli tercüman zorunluluğu, yazıyla anlaşamama özel şartına bağlanmıştır.
Örnek 3: Hem işitme hem konuşma engelli kişi yazıyla da anlaşamıyorsa iki tanık ve yeminli işaret dili tercümanı aracılığıyla işlem yapılır.
Sonuç
2026 itibarıyla hukuki çerçeve açıktır: işitme, konuşma veya görme engeli konsoloslukta vekâletname düzenlenmesine engel değildir. Noterlik Kanunu m.73, kişinin iletişim biçimine göre tanık ve tercüman kullanılarak iradenin güvenli biçimde tespit edilmesini sağlar. İşlem yapılmadan önce engel durumu, tercüman/tanık ihtiyacı ve vekâletnamenin özel yetki içeriği birlikte planlanmalıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, yurt dışındaki müvekkillerin Türkiye’deki dava, tapu, miras ve şirket işlemleri için gerekli vekâletname kapsamının belirlenmesi konusunda hukuki destek sağlamaktadır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
