Entegre Devre Topoğrafyası Tescili ve Başvuru Şartları

Kısa ve net cevap: Entegre devre topoğrafyası tescili, elektronik bir devrenin genel çalışma fikrini değil, devre tabakalarının üç boyutlu dizilimini gösteren orijinal tasarımı korur. Başvuru Türk Patent ve Marka Kurumuna yapılır. 5147 sayılı Kanun m.4, 5, 6 ve 13–16 uyarınca koruma konusu, orijinallik, hak sahipliği, ilk ticari kullanım tarihi ve başvuru belgeleri ayrı ayrı kontrol edilir. Hak sahibinin izniyle ilk ticari piyasaya sürüm gerçekleşmişse tescil başvurusu bu tarihten itibaren iki yıl içinde yapılmalıdır. Tescil belgesi, Kurumun orijinalliği esastan inceleyip onayladığı anlamına gelmez.

Bu rehber, çip ve entegre devre tasarımı geliştiren kişi ve işletmelerin tescil başvuru dosyasını hazırlaması içindir. Patent başvurusu, bilgisayar programının telif koruması, devre üretim izni ve ürün güvenliği belgesi farklı işlemlerdir. Aynı proje dosyasında bulunmaları, birbirlerinin yerine geçtikleri anlamına gelmez. Kaynak ve tarife kontrol tarihi: 28 Eylül 2026.

Entegre devre topoğrafyası tescili hangi tasarımı korur?

5147 sayılı Kanun m.2, entegre devreyi elektronik veya benzeri bir işlev için tasarlanmış, en az bir aktif eleman içeren ve ara bağlantıları bir malzeme içinde veya üzerinde bir araya getirilmiş ürün olarak tanımlar. Topoğrafya ise bu devreyi oluşturan tabakaların üç boyutlu dizilimini gösteren, üretim amacıyla hazırlanmış ve bir formatta sabitlenmiş görüntüler dizisidir. Başvuru hazırlığında ilk soru, eldeki çalışmanın gerçekten bu tanımlanan konuya karşılık gelip gelmediğidir.

Ürünün ticari adı, dış kasası, satış broşürü veya genel bağlantı şeması tek başına bütün topoğrafyayı açıklamaz. Dosya, koruma istenen tabaka düzenini teşhis etmeyi sağlamalıdır. Teknik ekip, proje içindeki hangi çizimlerin yerleşim tasarımını, hangilerinin elektronik işlevi, hangilerinin üretim sürecini anlattığını ayırmalıdır. Bu ayrım yapılmadan bütün klasörün başvuru eki olarak gönderilmesi, hem koruma konusunu belirsizleştirir hem gereksiz teknik bilgi paylaşımına yol açar.

Kanun m.4 uyarınca topoğrafyanın dayandığı içerik, işlem süreci, sistem, teknik ve topoğrafyanın kendisi dışındaki sabitlenmiş bilgi bu özel korumanın konusu değildir. Bu nedenle bir devrenin aynı işlevi yerine getirmesi, tek başına aynı topoğrafyanın kullanıldığını göstermez. Tersinden, başvuruya yalnız devrenin ne işe yaradığını yazmak da orijinal yerleşim düzenini tarif etmeye yetmez. Koruma, teknik işlevden ayrı olarak belirlenen tasarım nesnesine yöneliktir.

Devrenin henüz tüketiciye satılan bir cihazda kullanılmamış olması tek başına başvuru engeli değildir. M.4, korumayı devrenin başka bir ürüne yerleştirilmesine bağlamaz. Bununla birlikte başvuru konusu tasarımın çizimlerle belirlenmesi ve diğer şartların sağlanması gerekir. Ürünün dış görünümüne, kaynak koduna veya teknik buluşuna ilişkin koruma ihtiyaçları ise ayrı incelenir; fikri mülkiyet hukuku kapsamında farklı hakların aynı proje üzerinde birlikte değerlendirilmesi mümkündür.

Orijinallik: yeni bir ürün adı yeterli değildir

5147 m.5, tasarımın tasarlayıcının kendi fikrî çabasından doğmasını ve tasarlandığı sırada ilgili üretici ve tasarlayıcı çevrelerinde bilinmemesini esas alır. Bilinen elemanların kullanılması ise korumayı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bu elemanların ve ara bağlantıların bir araya getirilişi bütün olarak orijinalse, düzenleme korumadan yararlanır. Başvuru sahibinin korumak istediği katkıyı, kullanılan hazır unsurlardan ayırabilmesi gerekir.

Başvuru dosyasına hazırlık için tasarımın gelişim kayıtlarının ayrı bir delil klasöründe tutulması yerindedir. Sürüm tarihleri, çizim değişiklikleri, proje görevleri, teknik değerlendirme notları ve katkı sahiplerinin kayıtları bu klasörde toplanır. Bu öneri, her belgenin kanunen başvuruya eklenmesi gerektiği anlamına gelmez. Amaç, tescil sonrasında ortaya çıkacak bir orijinallik tartışmasında tasarımın oluşumunu baştan kurmak zorunda kalmamaktır.

Üçüncü kişiden alınan bileşen, tasarım kütüphanesi veya lisanslı teknik verinin bulunması hâlinde, kullanım izninin kapsamı ayrıca kaydedilmelidir. İşletmenin bir araca erişim hakkı bulunması ile araçla ilişkili bütün fikrî hakları edinmesi aynı şey değildir. Başvuruya hazırlanan ekip, kendi katkısını, lisansla kullanılan malzemeyi ve dışarıdan alınan hizmeti aynı listede fakat ayrı başlıklarda göstermelidir. Böylece tescil talebi şirketin gerçekten ileri sürebileceği haklarla uyumlu tutulur.

Tescil başvurusu kimin adına yapılmalıdır?

5147 m.7 temel hak sahipliğini tasarlayıcıya veya hukuki halefine bağlar. M.8, 9 ve 10 ise hizmet ilişkisi, üniversite mensupları ve hizmet sözleşmesi dışındaki iş görme ilişkileri için özel hükümler içerir. Dolayısıyla başvurunun şirket adına yapılacak olması, hak sahipliğinin yalnız şirket yöneticisinin tercihiyle belirlendiği anlamına gelmez. Önce tasarımın hangi hukuki ilişki içinde oluşturulduğu saptanmalıdır.

Başvuru formundaki hak sahipliği beyanı ile sözleşmeler arasında tutarlılık bulunmalıdır. Tasarımcının çalışan mı, bağımsız yüklenici mi, öğretim elemanı mı olduğu; birlikte tasarım varsa katkı sahiplerinin kimliği; daha sonra devir yapılmışsa hak geçişinin dayanağı dosyada belirlenir. Başvuru sahibinin ticaret unvanı ve adresi de bu zincire uygun yazılır. Grup şirketlerinin ortak yönetilmesi, bütün şirketleri tek hak sahibi hâline getirmez.

Burada patent hukukundaki çalışan buluşu düzeninin otomatik uygulanmaması önemlidir. SMK m.113 kapsamında hizmet ve serbest buluş ayrımı, patent alanındaki başka bir incelemedir. Topoğrafya başvurusunda özel kanunun hak sahipliği hükümlerinden hareket edilir. Çalışanın hazırladığı yazılımın mali hakları bakımından da FSEK m.18’e ilişkin ayrı kurallar vardır. Tek bir sözleşme paragrafını bütün hak türlerine aynı sonuçla uygulamak doğru değildir.

Başvuruda iki, on ve on beş yıllık süreler nasıl ayrılır?

İki yıllık süre, hak sahibinin veya onun izin verdiği kişinin topoğrafyayı yurt içinde ya da yurt dışında ilk kez ticari açıdan piyasaya sürmesiyle ilgili başvuru penceresidir. 5147 m.6 kapsamında bu piyasaya sürme tarihinden itibaren iki yıl içinde tescil başvurusu yapılmalıdır. İncelemeyi yalnız Türkiye’deki ilk satışla sınırlamak yanlıştır. Yabancı ülkedeki ilk ticari piyasaya sürüm de takvimin belirlenmesinde önem taşır.

On yıllık süre, kanunun belirlediği koruma süresidir. Ticari piyasaya sürüm varsa ve iki yıllık başvuru şartı karşılanmışsa başlangıç buna göre belirlenir; ticari piyasaya sürüm yoksa başvuru tarihi esas alınır. Süre, onuncu takvim yılının bitiminde sona erer. Başvuru ekibinin yalnız tescil belgesinin düzenlendiği günü takip etmesi bu nedenle yeterli değildir. İlk ticari kullanım ve başvuru tarihi birlikte kaydedilmelidir.

On beş yıllık sınır, ticari olarak kullanılmamış topoğrafyada tasarım tarihinden itibaren başvuru yapılmamasına ilişkindir. M.6, gizlilik gerektiren hâlleri saklı tutarak bu sürede başvurulmaması durumunda koruma hakkının talep edilemeyeceğini düzenler. Bu kural, bütün tasarımlar için on beş yıllık bir koruma süresi verildiği anlamına gelmez. Ayrıca iki yıllık başvuru süresini kaçıran ticari kullanılmış tasarım için genel bir ek süre değildir.

Takvim dosyasında tasarımın tamamlanması, ilk ticari kullanım, başvurunun sunulması, eksiklik bildirimi ve eksikliğin giderilmesi ayrı satırlar hâlinde tutulmalıdır. İlk ticari kullanımın hangi belgeyle doğrulandığı açıkça yazılır. Fatura, teslim kaydı, sözleşme ve ürün sürüm bilgileri birbiriyle karşılaştırılır. Bir prototip gönderisinin ticari piyasaya sürüm niteliği, gönderinin gerçek amacı ve koşulları üzerinden değerlendirilir; yalnız belgenin başlığına bakılarak kesin tarih üretilmez.

5147 m.14 uyarınca başvuru dosyasında neler bulunur?

Başvuru dilekçesinde başvuru sahibinin adı ve adresi, topoğrafyaya ilişkin özet bilgi, başvuru ücretinin ödendiğini gösteren belge, ilk ticari kullanım tarihi veya kullanım bulunmadığına ilişkin beyan, hak sahipliğinin nasıl elde edildiğine ilişkin beyan, vekille işlem yapılıyorsa vekâletname ve elektronik işlevleri tanımlayan bilgileri içeren topoğrafya kopya veya çizimleri yer alır. Her topoğrafya için ayrı başvuru yapılması m.13’ün açık kuralıdır.

Güncellik uyarısı: M.14’ün eski metnindeki, tüzel kişi başvurusunda imza sirküleri öngören (g) bendi 7263 sayılı Kanun m.16 ile yürürlükten kaldırılmıştır. Bu nedenle eski kontrol listesi olduğu gibi kullanılmamalıdır. Bu kaldırma, başvuruyu yapan kişinin temsil yetkisinin önemsizleştiği anlamına gelmez; yalnız kaldırılmış bendin hâlen yürürlükte bir zorunluluk gibi sunulmasını engeller.

Çizim dosyası ile gizli üretim bilgisi nasıl ayrılır?

M.14, sunulan kopya veya çizimler topoğrafyanın tanınmasına yeterliyse, devrenin üretimiyle ilgili parçalara ait kopya veya çizimlerin verilmeyebileceğini düzenler. Bu imkân bütün teknik içeriğin gizlenebileceği anlamına gelmez. Tanınabilirlik korunmalıdır. Bu nedenle teknik ekip hangi belgelerin başvurunun konusu için zorunlu olduğunu, hangilerinin yalnız üretim sürecine ilişkin bulunduğunu açıkça ayırır.

Pratik dosyalamada başvuruya sunulacak kopyalar ile işletmenin saklayacağı tam teknik arşiv ayrı tutulur. İki klasör arasındaki ilişkiyi gösteren bir sürüm listesi hazırlanır. Dosya adları ve çizim tarihleri değiştirilirken önceki sürümler kaybedilmez. Gereksiz açıklama yapmak kadar, koruma konusu tasarımın anlaşılmasını engelleyecek ölçüde eksik belge sunmak da risklidir. Buradaki denge, yalnız gizlilik sözleşmesi imzalayarak değil, sunulan teknik içeriği doğru belirleyerek kurulur.

Eksik başvuruda iki aylık süre ve başvuru tarihi

5147 m.15 uyarınca başvuru gerekli şartlara uygun değilse Kurum eksikliğin giderilmesi için tebliğden itibaren iki ay verir. Bu süre içinde işlem yapılmaması başvurunun yapılmamış sayılmasına yol açar. Eksiklik yazısının alınması yalnız bir bilgilendirme değildir; takvime bağlanan bir yükümlülük doğurur. Yazının hangi başvuruya, hangi belgeye ve hangi teknik sürüme ilişkin olduğu dosya sorumlusu tarafından kaydedilmelidir.

Başvuru dilekçesi, başvuru sahibinin kimlik bilgileri ve topoğrafyanın kopya veya çizimleri ilk sunumda verilmişse başvuru tarihi ilk sunum tarihine göre kesinleşir. Bu temel unsurlardan eksik olan varsa tarih, eksikliğin giderildiği gün itibarıyla kesinleşir. Dolayısıyla “nasıl olsa sonradan tamamlarım” yaklaşımı, iki yıllık başvuru penceresinin sonuna gelinen dosyalarda özellikle sakıncalıdır.

Eksiklik giderilirken yalnız istenen belgenin yüklenmesi değil, hangi talebin karşılandığının gösterilmesi de önemlidir. Yanıt dosyasında eksiklik yazısının tarihi, başvuru numarası, sunulan belge adı ve ilgili açıklama eşleştirilir. Gönderim alındısı saklanır. Başvurunun kesinleşen tarihi, ilk hazırlık takvimine geri işlenir. Bu yöntem bir kanun maddesinin yerine geçen özel prosedür değil, m.15’teki sonuçların dosya üzerinde izlenmesini sağlayan çalışma düzenidir.

Tescil belgesi orijinalliğin kesin onayı değildir

5147 m.16 uyarınca Kurum; başvuru bilgilerinin doğruluğunu, başvuranın hak sahipliğini ve topoğrafyanın orijinalliğini esastan incelemeksizin sicile kayıt yapar. Bu nedenle tescil belgesini müşteriye, yatırımcıya veya uyuşmazlığın karşı tarafına “orijinallik kesin olarak kanıtlandı” şeklinde sunmak hukuki kapsamı aşar. Sicil kaydı vardır; fakat belgenin kanunun öngördüğü inceleme sınırlarıyla birlikte okunması gerekir.

Sicil alenidir, ücretle sicil örneği alınır ve kayıtlı topoğrafya bültende yayımlanır. İşletme, belgeyi aldıktan sonra unvan, hak sahibi, başvuru tarihi ve koruma konusu bilgilerini kontrol etmelidir. Ticari sunumlarda kullanılan tanımlama ile sicildeki tasarımın birbirini karşılaması sağlanır. Belge, başka bir sürümün veya aynı ürün ailesindeki bütün çiplerin otomatik koruma belgesi gibi kullanılmamalıdır.

2026 TÜRKPATENT başvuru ve belge ücretleri

TÜRKPATENT’in 2026 işlem tarifesinde topoğrafya başvuru ücreti 3.660 TL, tescil belgesi düzenleme ücreti 11.460 TL olarak yer alır. Bunlar iki ayrı işlem kalemidir. Ayrıca sicil sureti ve tescil belgesi sureti düzenleme ücretleri ayrı ayrı 1.680 TL gösterilmiştir. Bütün işlemleri her başvuruda zorunluymuş gibi toplayarak tek maliyet rakamı vermek doğru değildir.

Bu tutarlar Kurumun işlem ücretleridir; teknik dosya hazırlama, çizimlerin düzenlenmesi, tercüme ve profesyonel hizmet bedelleriyle aynı şey değildir. İşlem tarihinde TÜRKPATENT’in resmî ücret tablosu kontrol edilmelidir. Ödeme kaydında başvuru ve işlem türünün doğru eşleştirilmesi, yalnız tutarın doğru yatırılması kadar önem taşır.

Başvuru öncesi ve sonrasında uygulanacak dosya kontrolü

Başvuru öncesinde hukuki ve teknik inceleme aynı dosya üzerinde buluşmalıdır. Hukuki inceleme; hak sahibini, sözleşme zincirini, süreleri ve yetkiyi belirler. Teknik inceleme; sunulan çizimlerin gerçekten aynı topoğrafyaya ait olmasını, tabaka düzeninin anlaşılmasını ve sürüm tutarlılığını denetler. Bu iki çalışma birbirinden kopuk yürütülürse doğru kişiye ait fakat yanlış çizimle hazırlanmış veya doğru çizimle hazırlanmış fakat yanlış kişi adına sunulmuş bir dosya ortaya çıkar.

Başvuru tamamlandığında başvuru alındısı, son sunulan çizimler, ücret belgeleri ve beyanların gönderilmiş kopyası tek arşivde saklanmalıdır. Sonraki yazışmalarda kullanılan tasarım adı bu arşivle aynı olmalıdır. Yeni sürümler geliştikçe eski başvuru dosyası üzerine yazılmamalıdır. Bir ürünün daha sonra değiştirilmesi, eski dosyadaki koruma konusunu kendiliğinden değiştirmez; yeni çalışmanın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Yazılım, teknik buluş ve topoğrafya aynı ticari projede bir arada bulunuyorsa hak envanteri ayrı satırlar hâlinde hazırlanmalıdır. Yazılımın telif hakkıyla korunması hakkındaki rehber, kaynak koduna ilişkin belgeleri ayırmak için tamamlayıcıdır. Bu yazının konusu ise yalnız 5147 sayılı Kanun kapsamındaki tescil hazırlığıdır; tescil alınması, ürünün bütün mevzuata uygunluğuna veya bir davanın sonucuna ilişkin garanti oluşturmaz.

Sık sorulan sorular

Entegre devre topoğrafyası tescili nereye yapılır?

5147 m.13 uyarınca yetkili kuruluş Türk Patent ve Marka Kurumudur. Her topoğrafya için ayrı başvuru yapılır.

Devrenin bir cihaz içinde satılması zorunlu mudur?

Hayır. M.4, korumayı devrenin başka bir üründe kullanılmasına bağlamaz. Diğer koruma ve başvuru şartları ayrıca sağlanmalıdır.

İlk satış yurt dışında yapıldıysa iki yıllık süre işler mi?

Evet. Hak sahibi veya onun izniyle gerçekleşen ilk ticari piyasaya sürümün yurt içinde ya da yurt dışında olması m.6 kapsamında dikkate alınır.

Koruma süresi on beş yıl mıdır?

Hayır. Koruma süresi m.6 uyarınca on yıldır ve onuncu takvim yılının bitiminde sona erer. On beş yıllık kural, ticari kullanılmamış tasarımda başvuru yapılmamasına ilişkindir.

Tescil belgesi orijinalliği kesin olarak kanıtlar mı?

Hayır. M.16 uyarınca Kurum orijinalliği ve başvuru yapanın hak sahipliğini esastan incelemeksizin sicile kayıt yapar.

Şirket adına başvuruda eski imza sirküleri bendi uygulanır mı?

Hayır. M.14’teki imza sirkülerine ilişkin (g) bendi 7263 sayılı Kanun m.16 ile kaldırılmıştır. Temsil yetkisi yine doğru belirlenmelidir.

Eksiklik bildirimi geldiğinde süre ne kadardır?

M.15 uyarınca tebliğden itibaren iki ay verilir. Eksiklik zamanında giderilmezse başvuru yapılmamış sayılır.

Çizimler sonradan verilirse ilk başvuru tarihi korunur mu?

M.15’teki temel unsurlardan olan kopya veya çizimler ilk sunumda eksikse başvuru tarihi, bu eksikliğin giderildiği tarih itibarıyla kesinleşir.

Bütün üretim ayrıntıları açıklanmak zorunda mıdır?

M.14, topoğrafyanın tanınmasına yeterli çizimler sunulduğunda üretimle ilgili parçalara ait bazı kopya veya çizimlerin verilmemesine izin verir. Tasarımın tanınabilirliği ortadan kaldırılamaz.

Başvuru ücreti tescil belgesi ücretini de içerir mi?

2026 resmî tarifesi bu işlemleri ayrı kalemlerde gösterir: başvuru 3.660 TL, tescil belgesi düzenleme 11.460 TL’dir.

Resmî kaynaklar ve hukuki kapsam

TÜRKPATENT ulusal mevzuat listesi: 5147 sayılı Kanun ve uygulama yönetmeliği; TÜRKPATENT topoğrafya bilgilendirmesi; 2026 işlem ücretleri. Başlıca dayanaklar: 5147 m.2–7, 13–16; imza sirküleri bendinin kaldırılması bakımından 7263 m.16. Kaynak metinlerin eski sürümlerindeki kaldırılmış hükümler güncel başvuru şartı olarak kullanılmamalıdır.