ETDS Pay Defterinde Rehin, İntifa, Haciz ve Tedbir Kaydı
ETDS pay defterinde rehin, intifa, mahkeme tedbiri ve haciz, bunlar için ayrılmış alana dayanak belgeye uygun biçimde kaydedilir. Açık hüküm, ETDS Tebliği m.6/3’tür. Kayıt işlemi, rehin veya intifanın kurulması için gereken şekil ve onay şartlarının yerine geçmez. Anonim şirkette pay senedi veya ilmühaber çıkarılmamış payların haczinde ise İİK m.94 gereğince haciz şirkete tebliğle gerçekleşir; deftere geç yazılması haciz tarihini değiştirmez.
Şirketin pay defteri yalnız ortakların isimlerini gösteren bir liste değildir. Bir payın kime ait olduğunu, hangi haklarla yüklü bulunduğunu ve tasarruf imkânını etkileyen kararları birlikte göstermelidir. Elektronik sisteme geçilmesi bu içeriği daraltmaz. Rehinli payı sınırsız pay gibi göstermek, intifa sahibini pay maliki olarak yazmak veya haciz bildirimini sıradan bir açıklama dosyasına bırakmak farklı hukuki sorunlar doğurur. Her kayıt önce dayandığı hak veya karar türüne göre sınıflandırılır.
ETDS’de kayıt görevi hangi hükme dayanır?
ETDS Tebliği m.6/3 rehin, intifa hakkı, yargı mercilerinin tedbir kararları, haciz ve benzeri kısıtlamaların sistemde oluşturulan alana kaydını öngörür. Kullanıcı, pay sahibinin bilgilerini değiştirmekle yetinemez; ilgili pay ile sınırlama arasındaki ilişkiyi göstermelidir. M.6/4 pay devirlerinde şirket onayı veya idari izin gerektiğinde dayanak bilgilerinin de işlenmesini düzenler. Bir kayıt, dayanak işlemin geçerliliği incelenmeden yalnız teknik alan doldurularak tamamlanmış kabul edilmez.
TTK m.594, limited şirkette esas sermaye payları üzerindeki intifa ve rehin haklarıyla bu hak sahiplerinin ad ve adreslerinin pay defterine yazılmasını açıkça emreder. Anonim şirkette TTK m.499, senede bağlanmamış pay ve nama yazılı pay senedi sahipleriyle intifa hakkı sahiplerinin kaydını düzenler. ETDS’nin ortak teknik alanı, bu iki şirket türünün maddi hukuk kurallarını aynılaştırmaz. Limited şirketin onay düzeni anonim şirkete aynen uygulanamaz.
Defter kaydının iki boyutu vardır: Şirketin kimleri hangi sıfatla tanıyacağını göstermesi ve hak veya kısıtlamanın belgeyle izlenmesini sağlaması. Rehin alacaklısı, intifa sahibi, haciz alacaklısı ve pay sahibi farklı sıfatlardır. Aynı kişinin birden fazla sıfat taşıması hâlinde de bunlar tek bir “ortak” kaydında eritilmez. Kayıtlar, hangi hakkın hangi paya ilişkin bulunduğunu gösterecek açıklıkta tutulmalıdır. TTK m.65’teki doğruluk ve düzen şartı elektronik kayıt için de geçerlidir.
Rehin kaydı rehin hakkını kendiliğinden kurmaz
Rehnin kuruluşu, payın hukuki niteliğine ve senede bağlanma biçimine göre değerlendirilir. Türk Medeni Kanunu m.955, alacak ve diğer hakların rehninde yazılı sözleşme, senedin teslimi ve hakkın devri için öngörülen şekil şartlarına ilişkin kurallar içerir. Kıymetli evrak bakımından m.956’daki özel düzenleme de dikkate alınır. Bu nedenle “ETDS’de rehin seçildi, teminat tamamlandı” şeklindeki yaklaşım hukuken yeterli değildir. Sisteme girilecek bilginin arkasında geçerli kuruluş işlemi bulunmalıdır.
Limited şirkette TTK m.600/2 ayrıca önem taşır. Şirket sözleşmesi esas sermaye payı üzerinde rehin kurulmasını genel kurulun onayına bağlayabilir. Böyle bir hüküm varsa payın geçişine ilişkin hükümler uygulanır; genel kurul yalnız haklı sebeple onaydan kaçınabilir. Kanun, bütün limited şirket rehinlerinde koşulsuz ve aynı kapsamda genel kurul onayı varmış gibi okunmaz. Önce şirket sözleşmesi, sonra rehin sözleşmesi ve gerekli organ kararı birlikte incelenir.
Kayıt dosyasında rehneden, rehin alacaklısı, rehnin konusu paylar, kuruluş belgesi ve varsa şirket onayının bilgileri bulunur. Payın sayısı, grubu ve itibari değeri açıkça belirlenmelidir. Ortaklık oranı tek başına her zaman yeterli açıklık sağlamaz; sermaye artırımı veya farklı pay grupları bulunduğunda hangi payların yüklü olduğu ayrıca gösterilmelidir. Şirketin elektronik defteri, belirsiz yazılmış rehin sözleşmesinin kapsamını tarafların yerine genişletemez.
Rehin alacaklısının adı yazıldığında pay sahibinin mülkiyet kaydı bu nedenle silinmez. Rehin, pay mülkiyetinin devriyle aynı hukuki işlem değildir. Rehin alacaklısının oy veya temsil yetkisi de yalnız sistemde rehin kaydı görülmesine dayanılarak kabul edilmez. Ayrı temsil yetkisi veya ilgili kanuni düzenleme bulunup bulunmadığı incelenir. Genel kurul hazırlığında, payın teminat olarak verilmesiyle ortaklık haklarının kullanılması arasındaki ayrım korunmalıdır.
İntifa hakkı sahibinin doğru sıfatla gösterilmesi
Anonim şirkette TTK m.499/2 uyarınca intifa hakkının usulüne uygun kurulduğu ispat edilmeden hak sahibi pay defterine yazılamaz. Bu inceleme, yalnız kimlik belgesi alınmasıyla tamamlanmaz. İntifanın hangi paylar üzerinde, hangi kapsam ve süreyle kurulduğunu gösteren dayanak gerekir. TTK m.499/4 şirketle ilişkide kayıtlı kişinin tanınmasını düzenlediğinden, kayıt hatası genel kurul ve hak kullanımı bakımından doğrudan sonuç doğurur.
TTK m.432/2’ye göre anonim şirket payı üzerinde intifa varsa, aksi kararlaştırılmadıkça oy hakkını intifa sahibi kullanır. İntifa sahibi, pay sahibinin menfaatlerini hakkaniyete uygun gözetmemesinden doğan sorumluluğunu taşır. Bu hüküm elektronik deftere “intifa” yazılmasının ötesinde, toplantı öncesinde belgenin kapsamının incelenmesini gerektirir. Oy hakkına ilişkin farklı bir anlaşma bulunuyorsa onun varlığı ve geçerliliği ayrıca değerlendirilir; sistemde görünen kısa etiket bütün incelemenin yerine geçmez.
Limited şirkette TTK m.600/1, intifa kurulmasına payın geçişi hükümlerini uygular. Aynı maddenin üçüncü fıkrası payın intifa sahibi tarafından temsilini ve hak sahibinin sorumluluğunu düzenler. Bu nedenle anonim şirketin oy hakkına ilişkin hükmündeki ifadeler limited şirket kaydına otomatik olarak aktarılmaz. Şirket türü, kuruluş işlemi, organ onayı ve hakkın kapsamı birlikte incelenir. Pay malikinin kaydıyla intifa sahibinin kaydı birbirine bağlanır; biri diğerinin yerine geçirilmez.
Haciz yazısında tebliğ tarihi neden belirleyicidir?
İcra ve İflas Kanunu m.94, anonim şirkette pay senedi veya pay ilmühaberi çıkarılmamış payın icra dairesince şirkete tebliğ edilerek haczedilmesini düzenler. Haczin pay defterine işlenmesi zorunludur. Buna rağmen kayıt yapılmamış olsa bile haciz, şirkete tebliğ tarihinde yapılmış sayılır. ETDS’ye veri giriş tarihi haczin hukuki tarihinin yerine konulamaz. Kanundaki bu özel düzenleme, kayıt görevinin haczin doğumundan ayrı olduğunu açık biçimde gösterir.
Bu açıklama bütün pay biçimlerine uygulanan tek haciz yöntemi değildir. Pay senedi veya ilmühaber çıkarılmış olması, payın kayden izlenmesi ve şirket türü haciz usulünü etkiler. Kayıt yapacak birimin ilk sorusu, gelen yazının hangi payı ve hangi haciz işlemini kapsadığı olmalıdır. Şirketin üçüncü kişi sıfatıyla aldığı başka haciz bildirimleriyle payın kendisinin haczi birbirine karıştırılmaz. Özellikle ortağın kâr payı alacağı ile ortaklık payı aynı haciz konusu değildir.
Gelen haciz yazısı, icra dairesi, dosya numarası, borçlu, pay kapsamı ve tebliğ tarihiyle birlikte kayda alınır. Yazının hangi pay sahibine ait olduğu kimlik ve ortaklık kayıtlarıyla kontrol edilir. Aynı adı taşıyan kişiler veya aynı gruptaki şirketler arasında benzer unvan bulunması hâlinde tahmine dayalı kayıt yapılmaz. Hukuki kapsam belirsizse yazıyı gönderen merciden açıklama istenir; teknik belirsizlik, mevcut yazının görmezden gelinmesi gerekçesi olamaz.
Haciz alacaklısının yurt dışında olması, şirkete gelen resmî yazının ETDS’ye kaydı yönünden ayrı bir teknik usul yaratmaz. Takip ve haciz koşulları kendi mevzuatına tabidir. Sınır aşan alacak takibinin ayrıntıları Türkiye’deki şirket payının haczi yazısında ele alınmıştır. Bu yazının odağı, şirketin aldığı haciz bilgisini doğru paya bağlaması ve kaydın hukuki tarihini korumasıdır; icra takibinin kurulması veya satış isteminin yerine geçmez.
Mahkeme tedbirinin kapsamı aynen korunmalıdır
Pay üzerine tedbir kararı geldiğinde yalnız “tedbir vardır” ibaresi yeterli açıklık sağlamaz. Kararın pay devrini, belirli bir tasarrufu veya başka bir işlemi hangi kapsamda sınırladığı okunmalıdır. Sadece devir yasağı içeren karardan kendiliğinden bütün oy haklarının kaldırıldığı sonucu çıkarılmaz. Aynı biçimde, kararın açıkça sınırladığı bir işlem, kullanıcı sistemde ilgili alanı boş bıraktığı için serbest hâle gelmez. Kararın hüküm kısmı kayıt ve uygulamanın temelidir.
Mahkemenin adı, esas veya değişik iş numarası, karar tarihi, kapsam ve şirkete ulaşma bilgisi işlem dosyasında yer alır. Aynı pay hakkında birden fazla tedbir veya haciz bulunması hâlinde her biri kendi dayanağıyla izlenir. Bir kararın kaldırılması, diğer mahkeme veya icra dosyalarının da kapandığı anlamına gelmez. Sistem kullanıcısı, tarafların ticari mutabakatını bir mahkeme kararının kaldırılması gibi kaydedemez.
Kayıt işlemi için hangi belgeler hazırlanır?
Belge dosyası hakkın türüne göre hazırlanır. Özel hukuk işlemlerinde sözleşmenin ve gerekiyorsa organ onayının; yargı veya icra işlemlerinde ise ilgili karar ve resmî bildirimin kaynağı belirlenir. Şirket adına incelemeyi yapan kişi ile sisteme veri girişi yapan kişinin görevleri açık tutulur. Kullanıcı, belgedeki bilgiyi elektronik alana aktarır; hukuken tartışmalı hakkı kendi takdiriyle kesin hükme bağlamaz.
- İlgili şirketin unvanı ve MERSİS bilgisi; pay sahibinin kimliği ve doğru pay kaydı.
- Hak veya kısıtlamanın türü; konu payların sayısı, grubu, itibari değeri ve kapsamı.
- Dayanak sözleşme, organ kararı, mahkeme kararı veya icra yazısının tarih ve numarası.
- Hakkın kurulma veya kararın sonuç doğurma tarihi ile şirkete bildirim ve sisteme giriş tarihlerinin ayrı gösterilmesi.
- Daha sonra değişiklik veya kaldırma yapılacaksa önceki kayda bağlanan yeni dayanak belge.
Bunlar, her durumda aynı isimle düzenlenecek yeni bir resmî form değildir. Amaç, TTK m.65 ve Tebliğ m.6 kapsamında doğru kayıt için gerekli bilgiyi tamamlamaktır. İlgili hukuki işlem başka bir şekil, onay veya sicil işlemi gerektiriyorsa ayrıca yerine getirilir. ETDS kullanıcısının sisteme erişimi bulunması, şirket adına rehin sözleşmesi imzalama yetkisi vermez. Temsil yetkisi, kayıt yetkisinden ayrı kontrol edilir.
Kayıt sonrasında hangi denetim yapılır?
İşlem tamamlandıktan sonra pay sahibinin kaydı ile eklenen hakkın bağlantısı kontrol edilir. Yanlış kişiye, yanlış pay grubuna veya bütün sermayeye uygulanmış bir kayıt, belgede sınırlı paylar yazılı olsa bile ciddi belirsizlik yaratır. Sistemdeki kapsam, dayanak belgedeki kapsamla karşılaştırılır. Kaydın tarihi, açıklaması ve belge referansları birlikte okunur. Kontrolün tamamlanması, dayanak işlemin bütün hukuki geçerlilik sorunlarını ortadan kaldırdığı anlamına gelmez.
Tebliğ m.12, kullanıcı işlemlerinin geçmişinin korunmasını ve maddi hataların gerekçesi belirtilerek düzeltilmesini düzenler. Kullanıcı yanlış paya kayıt girdiyse hata, dayanak belge gösterilerek düzeltilir. Gerçekte geçerli olan bir rehnin tarafça tartışmalı bulunduğu gerekçesiyle “maddi hata” başlığı altında yok edilmesi aynı işlem değildir. Maddi veri hatasıyla hakkın varlığına ilişkin uyuşmazlık ayrı değerlendirilmelidir. İlgilinin itirazı, kaydı değiştirme yetkisinin hukuki dayanağını kendiliğinden oluşturmaz.
Anonim şirkette yanlış beyana dayanan pay kaydının silinmesine ilişkin TTK m.500 de sınırsız silme yetkisi vermez. İlgililerin görüşlerinin alınması ve silme sonrasında yazılı bilgilendirme kanunda düzenlenmiştir. Bu özel usul pay defteri kaydı silinmeden önce görüş verilmesi yazısında açıklanmıştır. ETDS’deki silme veya düzeltme imkânı, maddi hukukta aranan görüş alma ve karar şartlarını geçersiz kılamaz.
Rehin, intifa veya haciz kaydı nasıl kaldırılır?
Kaldırma işleminde önce hangi hakkın veya kısıtlamanın sona erdiği belirlenir. Rehinde ilgili sona erme veya kaldırma belgesi; intifada hakkın sona erdiğini gösteren dayanak; haciz ve tedbirde yetkili merciin işlem veya kararı incelenir. Borçlunun tek başına “ödedim” açıklaması, bütün resmî kısıtlamaları kendiliğinden sona erdiren belge sayılmaz. Sistemde kaldırılan kayıt, hangi yeni belge nedeniyle kaldırıldığını gösterecek biçimde önceki kayda bağlanır.
Aynı pay üzerindeki bütün kayıtların topluca temizlenmesi yerine her kayıt ayrı kontrol edilir. Rehin alacaklısının kaldırma iradesi, başka alacaklının haczini ortadan kaldırmaz. Bir mahkeme kararının pay devrine izin vermesi, kararın kapsamına göre değerlendirilir; metinde bulunmayan sonuçlar eklenmez. Süreli bir hakkın sona erme tarihi ile şirkete bu konuda gelen belge tarihi de farklı olgulardır. Elektronik defterde tarihlerin doğru açıklanması, geçmiş işlemlerin değerlendirilmesini sağlar.
Kısmi kaldırmada pay kapsamı özellikle denetlenir. Bir belgenin yalnız belirli paylar üzerindeki rehni kaldırması, aynı sözleşmeyle teminat altına alınmış diğer payların da serbest kaldığını göstermez. Kaydın güncellenmesi sırasında kalan yüklü paylar ve serbest kalan paylar ayırt edilir. Aynı nedenle belge, yalnız tutar değişikliğine ilişkinse kayıt tamamen kaldırılmış gibi gösterilmez. Elektronik defterde yapılan işlemin kapsamı, kaldırma veya değişiklik belgesinin kapsamını aşamaz.
Kayıt geçmişi, güncelleme sonrasında da anlaşılır kalmalıdır. İlk belge, sonraki değişiklik ve kaldırma belgesi tek dosya ilişkisi içinde saklanır. Tebliğ m.12/3’teki fiziksel dayanakları muhafaza yükümlülüğü bu aşamada da sürer. Şirketin bir genel kurul tarihindeki hak durumunu açıklaması gerektiğinde, bugünkü ekranda kısıtlamanın görünmemesi tek başına geçmişte bulunmadığını kanıtlamaz. İnceleme ilgili tarihte yürürlükte olan kayıt ve belgeler üzerinden yapılır; güncel görüntü geçmişin yerine kullanılmaz.
Kayıt yapılmıyorsa başvuru ve süre nasıl belirlenir?
Hak sahibi şirkete başvururken talep edilen kaydı, konu payları ve dayanak belgeleri açıkça gösterir. İntifa hakkı sahibinin ilk kayıt talebiyle icra dairesinin haciz bildirimi aynı başvuru değildir. Şirketin gerekçeli cevabı, başvurunun ulaştığı tarih ve verilen belgeler korunur. Pay sahipliği kaydına ilişkin ret uyuşmazlıklarının ayrıntıları pay defterine kayıt talebi yazısında yer alır. ETDS üzerinden teknik işlem yapılması, şirkete yöneltilmesi gereken hukuki talebin yerine geçmez.
Tebliğ m.6/3 tüm bu kayıtlar için ortak bir yedi veya otuz günlük bekleme süresi koymaz. TTK m.65’in zamanında kayıt yükümlülüğü ile ilgili haciz, tedbir veya şirketler hukuku hükümleri birlikte uygulanır. Bir mahkeme veya icra kararına karşı başvuru süresi, o kararın kendi usulüne göre hesaplanır. Şirketin ETDS’de düzeltme yapmasını beklemek, başka bir kanuni itiraz süresinin durduğu varsayımına dayandırılamaz.
Tebliğ m.6/5, Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından kayden izlenen paylara ilişkin sermaye piyasası düzenlemelerini saklı tutar. Bu paylarda ETDS kaydı, MKK nezdinde yapılması gereken hak ve kısıtlama işlemlerinin yerine geçirilmez. Ayrıca Tebliğ m.13 kapsamında alınan doğrulanabilir nüsha yalnız sistemdeki kaydı gösterir; bütün dış sicillerde ve mahkeme dosyalarında kısıtlama bulunmadığına ilişkin kapsamlı bir garanti oluşturmaz. Bir payın hukuki incelemesi, ihtiyaç duyulan tüm kayıt kaynakları üzerinden yürütülür.
Sık sorulan sorular
ETDS’de rehin, intifa ve haciz hangi alana yazılır?
Tebliğ m.6/3, bu hak ve kısıtlamaların sistemde oluşturulan ilgili alana kaydını öngörür. Kayıt doğru payla ilişkilendirilmeli ve dayanak belge bilgilerini yansıtmalıdır.
ETDS’ye rehin yazılması rehin hakkını kurar mı?
Tek başına kurmaz. Payın niteliğine göre gereken sözleşme, şekil, teslim ve onay koşulları ayrıca yerine getirilir. Elektronik kayıt bu kuruluş işlemlerinin yerine geçmez.
Limited şirkette her rehin için genel kurul onayı zorunlu mu?
TTK m.600/2’ye göre şirket sözleşmesi rehin kurulmasını genel kurul onayına bağlayabilir. Böyle bir hüküm varsa geçiş hükümleri uygulanır ve onaydan yalnız haklı sebeple kaçınılabilir.
Rehin alacaklısı pay sahibi olarak mı kaydedilir?
Rehin ile mülkiyet devri farklı işlemlerdir. Rehin alacaklısı ilgili hak sıfatıyla gösterilir; pay sahibinin kaydı yalnız rehin kurulması nedeniyle silinmez.
Anonim şirkette intifa sahibinin oy hakkı var mı?
TTK m.432/2 uyarınca aksi kararlaştırılmamışsa oy hakkını intifa sahibi kullanır. Kuruluş belgesi ve geçerli farklı düzenlemeler incelenir; yalnız ETDS etiketiyle yetinilmez.
Haciz ETDS’ye girilmeden önce doğmuş olabilir mi?
Evet. Anonim şirkette pay senedi veya ilmühaber çıkarılmamış paylarda İİK m.94 gereğince haciz şirkete tebliğle yapılır. Deftere işlenmemesi bu tebliğ tarihini değiştirmez.
Pay devrine tedbir bütün oy haklarını kaldırır mı?
Kararın kapsamı incelenir. Yalnız devir yasağı içeren tedbirden kendiliğinden bütün oy haklarının kaldırıldığı sonucu çıkarılmaz. Hüküm kısmında belirtilen sınırlama uygulanır.
Ortak borcu ödediğini söyleyince haciz kaydı silinir mi?
Salt beyanla bütün resmî kısıtlamalar kaldırılmaz. İlgili haczin kaldırılmasına ilişkin yetkili merci işlemi ve bunun kapsamı incelenerek kayıt güncellenir.
Bir haciz kalkınca aynı paydaki diğer hacizler de kaldırılır mı?
Hayır. Her haciz, rehin veya tedbir kendi dayanağıyla izlenir. Bir dosyadaki kaldırma işlemi, başka dosyaya ait kısıtlamayı kendiliğinden sona erdirmez.
ETDS kaydı MKK kaydının yerine geçer mi?
Hayır. Tebliğ m.6/5, MKK tarafından kayden izlenen paylara ilişkin özel sermaye piyasası düzenlemelerini saklı tutar. O sistemde gereken işlem ayrıca yerine getirilir.
İstanbul ve Mersin ofisleri
İstanbul · Polaris Plaza
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulMersin · Profit İş Merkezi
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/MersinHukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
