Fransa PEA Yatırım Hesabı Türkiye’de Boşanmada Paylaşılır mı? MÖHUK 15 ve TMK 219–236

Fransa’daki PEA hesabı Türkiye’de boşanma dosyasında neden önemlidir?

Fransa’da yaşayan Türk vatandaşlarının boşanma ve mal rejimi uyuşmazlıklarında banka bakiyesi incelenirken yalnız cari hesap ile birikim hesabına odaklanmak eksik araştırmaya yol açabilir. Fransa’da yaygın kullanılan plan d’épargne en actions (PEA), nakit ve menkul kıymetlerin aynı yatırım çatısı içinde tutulabildiği düzenlenmiş bir üründür. Eşlerden birinin bu hesabı açmış olması, Türkiye’de yürütülen mal rejimi tasfiyesi bakımından hesaptaki varlıkların kaynağının ve ilgili tarihlerdeki değerlerinin araştırılmasını gerektirebilir. Hesap Fransa’da bulunduğu için otomatik olarak tasfiye dışında kalmaz.

Bununla birlikte PEA’nın eşlerden yalnız birinin adına olması ile Türk hukukuna göre kişisel mal sayılması aynı hukuki kavram değildir. Önce uyuşmazlıkta hangi ülke hukukunun uygulanacağı belirlenir. Ardından uygulanacak mal rejimi, hesabın açılış tarihi, yatırılan paranın kaynağı, menkul kıymet değişimleri, varsa evlilik öncesi sermaye ve sonradan yapılan çekimler incelenir. Bu rehber, esas olarak Türkiye’de görülen tasfiye davasında Fransız PEA hesabının değerlendirilmesini açıklamakta; Fransa’da açılan bir boşanma davasında Türk mahkemesi kurallarının kendiliğinden uygulanacağını ileri sürmemektedir.

Code monétaire et financier L221-30’a göre PEA nasıl kurulur?

Fransız Para ve Finans Kanunu Code monétaire et financier L221-30, Fransa’da vergi bakımından yerleşik yetişkin gerçek kişilerin belirlenen finans kuruluşları nezdinde PEA açabilmesini düzenler. Maddenin temel ilkelerinden biri aynı gerçek kişinin kural olarak tek PEA sahibi olabilmesi ve her planın tek bir hesap sahibinin bulunmasıdır. Banka tipi PEA’da menkul kıymet hesabı ile bağlantılı nakit hesabı açılır; sigorta kuruluşu üzerinden oluşturulabilen yapıysa sermaye birikim sözleşmesi biçimini alabilir. Bu hukuki düzen, eşler arasındaki malvarlığı ilişkisinin niteliğini tek başına belirlemez.

PEA yalnız tek bir vadeli mevduat hesabı değildir. İçinde hisse senedi veya kanunun izin verdiği belirli yatırım fonları bulunabilir. Zamanla yeni para yatırılmış, menkul kıymet satılmış, oluşan bedelle başka kıymet alınmış yahut temettü hesabın nakit bölümünde bırakılmış olabilir. Bu nedenle dava dosyasına sadece ‘PEA hesabında şu kadar para var’ şeklinde bir banka mektubu sunulması, hesabın mal rejimi açısından nasıl oluştuğunu tam göstermeyebilir. Giriş-çıkış ve menkul kıymet hareketleri de incelenmelidir.

PEA’nın tek kişi adına açılması diğer eşin alacak talebini engeller mi?

L221-30’daki tek hesap sahibi kuralı Fransız finans kuruluşuyla müşteri arasındaki hesap sahipliğini düzenler. Eşler arasındaki mal rejimi ilişkisi ise ayrı bir hukuki değerlendirmedir. Türk hukukunun uygulandığı bir tasfiyede TMK m.219, çalışma karşılığı edinilenler ve kişisel malların gelirleri gibi edinilmiş mal kategorilerini belirler. TMK m.220, mal rejimi başlangıcında var olan veya miras ve karşılıksız kazanımla elde edilen belirli değerleri kişisel mal sayar. Hesabın yalnız bir eş adına bulunması, bu ayrımın yerine geçen nihai ispat değildir.

Diğer eşin talebi de doğrudan ‘bankadaki hisselerin yarısını bugün üzerime kaydedin’ biçiminde kurulamaz. Türk edinilmiş mallara katılma rejiminin hesap mekanizması, ilgili eşin artık değeri ve katılma alacağı üzerinden işler. Bankaya karşı hesap sahipliği ile eşler arasındaki alacak hesaplaması birbirinden ayrılır. Fransa’daki finans kuruluşunun yatırım hesabı üzerindeki müşteri kayıtları da bu ayrımdan etkilenmez; Türk davasında elde edilen mal rejimi kararı yabancı bankanın kayıtlarını kendiliğinden değiştiren bir talimat değildir.

5718 sayılı MÖHUK m.15 hangi ülke hukukunu belirler?

Türkiye’de milletlerarası unsurlu evlilik mallarına ilişkin davada hareket noktası 5718 sayılı Kanun m.15’tir. Birinci fıkra, eşlerin evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini açıkça seçebileceğini düzenler. Geçerli seçim bulunmadığında sırasıyla evlenme anındaki müşterek millî hukuk, bu yoksa müşterek mutad mesken hukuku, bunun da bulunmaması halinde Türk hukuku uygulanır. Dolayısıyla iki Türk vatandaşının Fransa’da yaşaması, her durumda Fransa mal rejiminin uygulanacağı anlamına gelmez; evlenme tarihi, millî hukuklar, mutad mesken ve hukuk seçimi birlikte incelenir.

MÖHUK m.15/2, taşınmazların tasfiyesinde bulundukları ülke hukukuna ilişkin özel hüküm içerir. PEA içindeki menkul kıymet ve nakit haklarının hukuki niteliği, Türkiye’de bulunan tapulu taşınmazın statüsüyle aynı değildir. Bu nedenle ‘Fransa’daki bütün mallar Fransız hukukuna tabidir’ veya ‘Türkiye’de açılan davadaki bütün mallara kesin Türk hukuku uygulanır’ gibi iki uç cümle de madde metnine uygun değildir. İhtilafın hangi mahkemede görüldüğü ve uygulanacak bağlama kuralı ayrı değerlendirilmelidir.

Fransa’da imzalanmış evlilik mal rejimi sözleşmesi PEA’yı etkileyebilir mi?

Eşler Fransa’da noter önünde contrat de mariage yapmış olabilir. Ayrılık rejimini öngören séparation de biens veya başka bir mal rejimi sözleşmesi varsa, önce sözleşmenin geçerliliği, seçilen hukuk ve somut uyuşmazlıktaki kapsamı saptanmalıdır. MÖHUK m.15’in hukuk seçimi şartları ile Fransız noter belgesinin içeriği birbirine karıştırılmamalıdır. Sözleşmenin Fransa’da düzenlenmesi onun Türkiye’de hiçbir inceleme yapılmadan her talebi sonuçlandıracağı anlamına gelmez.

Mevcut Fransa séparation de biens sözleşmesinin Türkiye’deki taşınmaza etkisi rehberi özellikle taşınmaz sorununu işler. Bu yazıysa PEA’daki yatırım hesabının edinim tarihi, kaynağı ve finansal hareketlerle bağlantılı özgün sorununa odaklanır. Eşler arasında açık hukuk seçimi varsa ilgili irade açıklamasının tarihini, evlenme anındaki bağları ve daha sonraki değişikliklerin üçüncü kişilere etkisini incelemek gerekir.

Fransız Code civil 1401 ve Türk mal rejimi aynı sonuçları verir mi?

Uyuşmazlıkta Fransız hukukunun uygulanması gerekiyorsa Fransız Medenî Kanunu Code civil m.1401, yasal ortaklık rejiminde eşlerin evlilik boyunca birlikte veya ayrı ayrı yaptıkları kazanımlar ile kişisel mallarının gelir ve ürünlerinden oluşan aktifleri düzenler. Bu, Fransız hukukunda tüm mali ilişkilerin tek bir otomatik yarı yarıya paylaşım kuralına indirgendiği anlamına gelmez. Mal rejimi sözleşmesi, kişisel malın kaynağı, borçlar ve tasfiye hesapları ayrıca ele alınır.

Türk hukukunun uygulanması halinde TMK m.219–236 kendi edinilmiş mal, kişisel mal, denkleştirme, eklenecek değer ve katılma alacağı kurallarını getirir. Türk mahkemesinin iki ülkenin hükümlerini kendi tercihine göre birleştirmesi doğru değildir. Önce bağlama kuralı, sonra uygulanacak hukuk saptanmalı; Fransız hukukunun uygulanması halinde içeriği usulüne göre tespit edilmelidir. Somut sözleşme ve mahkeme yetkisi bilinmeden ‘her PEA her ülkede aynen paylaşılır’ denilemez.

Evlilikten önce açılan PEA hesabı tamamen kişisel mal mıdır?

Türk edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanıyorsa TMK m.220/2, mal rejiminin başlangıcında eşe ait bulunan değerleri kişisel mal olarak sayar. Evlilikten önce açılmış bir PEA’da o tarihte mevcut yatırımın niteliği buna göre incelenebilir. Ancak hesap aynı numarayla evlilik boyunca kullanılmaya devam etmişse, daha sonra çalışma kazancından eklenen para, temettüler ve farklı kaynaklardan gelen diğer varlıklar aynı hesaba girmiş olabilir. Hesabın ilk açılış tarihi ile bütün hesap hareketlerinin mülkiyet kategorisi aynı değildir.

Evlilik tarihindeki hesap dökümü, o dönemdeki hisse adetleri, nakit bakiyesi ve edinim belgeleri dosyada bulunmalıdır. Kişisel sermayenin yerine geçen yeni varlığın TMK m.220/4 kapsamında izlenebilmesi için satış ve yeniden alış zinciri değerlendirilebilir. ‘PEA on yıl önce açıldı, tamamı benim’ savunması ile ‘evlilikten önceki sermaye kesin edinilmiş maldır’ iddiası aynı ölçüde eksik olabilir. Esas ayrım hesap adına değil malvarlığı değerinin kaynağına ve uygulanacak rejime dayanır.

Evlilik sırasında maaşla alınan PEA hisseleri nasıl değerlendirilir?

Türk mal rejiminin uygulanabildiği somut olayda TMK m.219, çalışma karşılığı edinimler bakımından temel normdur. Örneğin Fransa’da çalışan eş, ücretinden düzenli olarak PEA nakit hesabına para yatırıp bu parayla yatırım fonu almışsa, her transferin tarihi ve kaynağı önem taşır. Sadece yatırım hesabının Fransa’da kayıtlı olması, çalışma karşılığı kazanımların mal rejimi açısından incelenmesini engellemez. Bununla birlikte evlilik süresindeki her banka hareketinin aynı hukuki kategoride olduğu da varsayılamaz.

Bazı transferler mirastan gelen parayla, bazıları kişisel malın satışıyla, bazıları da eşin ücretinden yapılmış olabilir. Karma kaynaklı hesaplarda fon hareketleri ve paranın izlenebilirliği gerekir. Aynı tarihte birden fazla hisse alış-satışı yapılması değerlerin takibini zorlaştırır ama baştan imkânsız kılmaz. Banka ekstrelerinden oluşturulacak tarih sıralı akış tablosu, anlaşmazlığı yalnız tartışma düzeyinde bırakmak yerine delile bağlar.

PEA’daki temettü ve fiyat artışı aynı şey midir?

Fransız PEA’da menkul kıymetlerden doğan temettü nakit bölüme geçebilir; fiyat artışı ise kimi zaman yalnız eldeki hissenin piyasa değerinin yükselmesidir. Finansal nitelikleri farklı olduğundan, Türk tasfiye hukukunun uygulanacağı durumda bu unsurların kaynak ve değerleme yönünden ayrı incelenmesi gerekir. TMK m.219/4 kişisel malların gelirlerini edinilmiş mallar arasında sayarken, TMK m.220/4 kişisel malların yerine geçen değerleri kişisel mal olarak düzenler. Bu iki norm birlikte dikkate alınır.

Bir hissenin yalnız piyasa hareketiyle değer kazanmasını otomatik biçimde yıllık gelir saymak veya kişisel malın bütün gelirlerini de kişisel mala eklemek hukuken isabetli değildir. Eşler TMK m.221 çerçevesinde kişisel malların gelirlerine ilişkin geçerli bir mal rejimi sözleşmesi yapmış olabilir. Bu nedenle temettü, faiz, fon dağıtımı, satış kârı ve değer artışı belgelerde ayrı satırlar hâlinde gösterilmelidir. Vergi sınıflandırması ile mal rejimi sınıflandırması da birbirine karıştırılmamalıdır.

PEA compte espèces ve compte-titres ayrımı neden delil için önemlidir?

Fransız resmî idaresinin PEA açıklamasına göre banka tipi planda nakit hesabı (compte espèces) ile menkul kıymet hesabı (compte-titres) bağlantılıdır. Banka hesaba yatırılan tutarları, satılan hisselerin bedelini ve dağıtılan temettüyü nakit bölümde gösterebilir; satın alınan menkul kıymetler ise kıymet hesabında görünür. Eşlerden birinin yalnız nakit hesabının sıfır bakiyeli dökümünü sunması, diğer bölümde menkul kıymet bulunmadığını kanıtlamaz.

Mal rejimi tasfiyesi için her iki bölümün aynı değerlendirme tarihi itibarıyla temin edilmesi önemlidir. Kıymet hesabında hissenin adı, kodu, adedi ve piyasa değeri; nakit hesabında bakiye, giriş-çıkış ve gelir hareketleri aranır. Tamamlayıcı ürünler PEA-PME ve sigorta tipi PEA ise ayrı yapı gösterir; dosyadaki ürünün tam ticari ve hukuki adı belirlenmelidir. Bankadan yalnız tanıtım broşürü alınması, hesap sahibinin somut portföyünü ve tarihsel para akışını kanıtlamaz.

Hangi tarihteki yatırım değeri esas alınır?

Türk mal rejiminin uygulanacağı bir dosyada TMK m.225, mal rejiminin sona erme zamanını belirler. Boşanma yoluyla sona erme durumunda dava açma tarihi bakımından özel kural bulunur. TMK m.235 ise mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut edinilmiş malların tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılacağını düzenler. Bu yüzden hesabın varlığını belirleme tarihiyle nihai değerleme tarihini tek bir anda birleştirmek doğru olmayabilir.

PEA gibi piyasa değeri sürekli değişen yatırım hesabında bu ayrım önemlidir. Eş, boşanma davasından kısa süre önce bazı hisseleri satmış veya daha sonra değer artışından yararlanmış olabilir. Her işlem otomatik olarak muvazaalı sayılmaz; ancak geçmiş kayıtların hesaplanması gerekebilir. Tasfiye yönünden tarihlerin tespiti, ekonomik değerleme ve hukuki hesaplama aşamaları birbirinden ayrılmalıdır. Fransız finans kuruluşunun verdiği anlık portföy değeri, tek başına TMK m.235 uyarınca nihai mahkeme hesabının aynısı değildir.

Boşanma başlamadan önce PEA’dan para çekilirse ne olur?

Fransız Code monétaire et financier L221-32, planın ilk beş yılında yapılan çekimlerde genel kapatma kuralını ve kanuni istisnaları, beşinci yıldan sonraki kısmi çekimlerde ise planın devamını düzenler. Bu mali ve sözleşmesel çerçeve, Türkiye’deki eşler arasındaki mal rejimi hesabını doğrudan ortadan kaldırmaz. Bir miktarın plandan çekilmiş olması, o paranın nereye gittiği araştırılmadan tamamen tasfiye dışı kaldığı anlamına gelmez.

Türk hukuku uygulanıyorsa TMK m.229, belirli karşılıksız kazandırmalar ve diğer eşin katılma alacağını azaltma kastıyla yapılan devirler bakımından eklenecek değer düzenler. Her PEA çekimini doğrudan bu madde kapsamına sokmak da yanlıştır. Para kişinin olağan harcamasında, borç ödemesinde, bir taşınmaz alımında veya başka yatırım hesabında kullanılmış olabilir. Banka transferinin devamı, alıcı kimliği ve harcamanın hukuki nedeni incelenmelidir.

Kişisel mal iddiasını hangi belgelerle ispatlamak gerekir?

TMK m.222, belirli malın kime ait olduğunu ileri sürenin iddiasını ispat etmesini ve eşlerin malları için edinilmiş mal karinesini düzenler. Fransız PEA dosyasında evlenme tarihindeki portföy, yatırımın hangi hesaptan finanse edildiği, miras veya bağış belgeleri, hisse satışları ve kâr dağıtımı kayıtları bu yönüyle önemlidir. Türkiye’deki mal rejimi tartışmasını yalnız Fransız banka kartının ya da IBAN’ın kimin adına olduğunu gösteren tek belgeyle bitirmek doğru değildir.

Miras yoluyla gelen sermayenin PEA’ya aktarıldığı ileri sürülüyorsa Fransız banka transferiyle birlikte mirasın hukuki kaynağını gösteren uygun belge ve transfer zinciri aranır. Evlilik öncesi varlık devredilip hisse alındıysa satın alma ve hesap dönemleri eşleştirilir. Kişisel malın tarih içinde başka kıymetlere dönüşmüş olması iz sürme ihtiyacını artırır. Delil hazırlığında yalnız tutarın büyüklüğü değil, her değerin hangi hukuki kaynaktan türediği gösterilmelidir.

Fransa’daki bankadan hangi PEA belgeleri talep edilmelidir?

Dosya için PEA açılış sözleşmesi ve açılış tarihi, hesap sahibinin kimliği, compte espèces nakit hareketleri, compte-titres portföy dökümleri, alım-satım emir ve işlem özetleri, temettü kayıtları, yıl sonu değer raporları ve varsa planın transfer veya kapanış belgesi yararlıdır. Bu belgeler aynı şeyi kanıtlamaz. Açılış sözleşmesi ürünün türünü; tarihsel ekstreler paranın izlediği yolu; portföy dökümleri belirli günlerdeki hisse adedi ve değerini gösterir.

Taraflara hangi belgelerin hangi tarih aralığında gerektiği açık şekilde yazılmalıdır. Örneğin evlenme tarihi, edinilmiş mal rejiminin sona ermesi ve tasfiye değerlemesine ilişkin tarihler farklı olabilir. Fransa’daki finans kuruluşundan her dönem için tam işlem geçmişi istenirken veri erişimi, saklama süresi, banka sırrı ve usulî yetki sorunları da olabilir. Belge yoksa bunun neden temin edilemediği kayda geçirilmeli; var olmayan bir ekstreyi varmış gibi dosyaya sunmak yerine alternatif ispat yolları değerlendirilmelidir.

Türk mahkemesi Fransa’daki bankayı doğrudan belge vermeye zorlayabilir mi?

6100 sayılı HMK m.219–220, tarafların elindeki belgelerin ibrazı ve ibraz emrinin sonuçları açısından önemlidir. Ancak bu maddelerin Türkiye’deki yargılama ilişkisindeki işlevi, Fransa’daki bir banka üzerinde doğrudan ve sınırsız icra gücü bulunduğu anlamına gelmez. Yurt dışındaki üçüncü kişilerden belge temininde uluslararası usul, ilgili devlet hukuku, bankacılık gizliliği ve uygulanabilir adli yardım yolları değerlendirilmelidir.

Eşin kendi adına ait PEA dökümlerini elinde bulundurmasıyla doğrudan yabancı bankadan belge istenmesi farklı işlemlerdir. Tarafın elindeki belgeler bakımından mahkemece ibraz değerlendirmesi yapılabilir; yabancı kurumdan doğrudan kaydın temini için ek usul gerekebilir. Bankanın Türk mahkemesine yanıt verme yükümlülüğünün kapsamı ve belgelerin kabulü somut olayda araştırılır. ‘Dava açılır açılmaz Fransız hesaplar otomatik sorgulanır’ vaadi doğru değildir.

Fransızca PEA ekstreleri Türkiye’de delil olarak nasıl kullanılır?

Fransızca hesap dökümlerinin Türkiye’deki dosyaya sunulmasında içeriğin anlaşılabilir ve denetlenebilir olması gerekir. HMK m.223, yabancı dilde yazılmış belgelere dayanılması halinde tercüme sunulmasına ilişkin çerçeveyi; m.224 ise yabancı resmî belgelerin tasdiki yönünden esasları düzenler. Her özel banka çıktısının kendi niteliği, resmî belge tasdiki ve tercüme ihtiyaçları ayrıştırılmalıdır. Apostil bulunmasının hesap içindeki her yatırım işleminin gerçekliğini kendiliğinden doğrulamadığı unutulmamalıdır.

Belge dilinde compte espèces, compte-titres, versement, retrait, dividende, plus-value, valeur liquidative gibi ifadeler finansal açıdan farklıdır. Tercümede hepsinin ‘para girişi’ diye tekleştirilmesi hesabı hatalı hâle getirebilir. Eşlerin iş ve evlilik geçmişiyle ilgili deliller, mali çevirideki kavramların gerçek hesap hareketleriyle eşleştirilmesi için önemlidir. Belgelerin sayfa numarası, tarih, hesap numarasının gizlenmiş veya açık olması ve bankaca düzenlenme biçimi ayrıca kontrol edilmelidir.

PEA’nın Fransa’daki vergi avantajı Türk mal rejimini belirler mi?

PEA’nın Fransız hukukunda özel bir vergi çerçevesine tabi bulunması, evlilik malları hukukundaki malın niteliğini doğrudan belirleyen bir kural değildir. Fransa resmî Service-Public açıklamaları, ilk beş yıldaki çekimler, beş yıldan sonraki vergisel sonuçlar ve PEA’nın sermaye piyasası yapısı hakkında farklı hükümler gösterir. Özellikle Code monétaire et financier L221-32’nin 21 Şubat 2026’dan itibaren yürürlükte olan değişiklikleri dikkate alınmalıdır. ‘Beş yıl doldu, artık eşin alacağı yok’ gibi sonuç çıkarılamaz.

Türk tasfiye davasında vergi ve işlem masrafları ekonomik değer tespitini etkileyebilecek olgular olabilir; bunların hangi ölçüde hesaba katılacağı uygulanan hukuk ve somut işleme göre ayrıca değerlendirilir. Fransa’daki gelir vergisi istisnası, hesap bakiyesinin tamamının kişisel mal olduğu veya mutlaka edinilmiş mal sayılacağı hakkında kesin kanıt değildir. Banka hesap dökümünün vergi raporuyla tutarsız görünen bir rakamı varsa hangi tarihte hangi amaçla hesaplandığı incelenmelidir.

Örnek: Evlilikten önceki sermaye ile evlilik içi ücret aynı PEA’da

Varsayalım kişi evlilikten önce PEA açmış ve hesapta belirli hisse senetleri bulundurmuştur. Evlendikten sonra Fransa’daki ücret gelirinden aynı hesaba düzenli para yatırmış, zamanla temettü almış ve bazı hisseleri satıp yeni yatırım araçlarına geçmiştir. Boşanma sürecinde bankadan yalnız tek günün toplam portföy değeri alınırsa evlilik öncesi kaynak ile evlilik içi birikim ayrıştırılamayabilir. Bu yüzden evlenme tarihindeki değer ve sonraki işlem geçmişi kritik önemdedir.

Türk edinilmiş mallara katılma hukukunun uygulanacağı kabul edilirse TMK m.219 ve 220 kapsamındaki kategoriler, m.222 ispat kuralları ve m.228–236 tasfiye hükümleri bütün olarak ele alınır. Bu örnekte sonucu otomatik yüzdeyle vermek mümkün değildir; varlıkların kaynağı ve mevcut durumuna göre hesap yapılır. Sözleşmeyle kişisel malın gelirine ilişkin farklı düzenleme yapılmış olması veya Fransız hukukunun uygulanması gerekiyorsa sonuç farklılaşabilir. Örnek, hüküm kurulmuş bir dava ya da kesin tahsilat sonucu değildir.

Örnek: Boşanmadan hemen önce PEA başka bankaya taşınmışsa

Eş, PEA’yı başka bir Fransız finans kuruluşuna transfer etmiş veya mevcut planda nakit çekimi yapmış olabilir. Eski bankadan hesap kapama veya transfer tarihi, yeni banka nezdindeki açılış kaydı ve taşınan varlıkların listesi alınmadan yatırımın kaybolduğu söylenemez. Hesabın bir bankadaki bakiyesinin sıfıra inmesi, menkul kıymetlerin başka kuruluşa geçmesi ihtimalini dışlamaz. Satış ve transferin hukuki niteliği, amaçlanan sonuç ve dayanak belgelerle tespit edilir.

Türk mal rejimi uygulanıyorsa TMK m.229’daki eklenecek değer şartları ile m.235’teki değerleme anı birbirine karıştırılmamalıdır. Her hesap transferi eklenecek değere konu değildir; işlem olağan bir finans kuruluşu değişikliği de olabilir. Finansal iz sürme, tarih ve kişi eşleştirmesiyle yapılır. Böyle bir dosyada hesap sahibi ile transfer edilen kıymetlerin yeni muhatabını tek belgeye dayanarak yanlış belirlemek, sonucu ciddi biçimde etkileyebilir.

Türkiye’de dava dilekçesi PEA için nasıl somutlaştırılmalıdır?

Dilekçede yalnız ‘Fransa’daki tüm malvarlığının yarısını istiyorum’ şeklinde genel ifade kullanılması, hangi malvarlığı değerinin ve hangi hukuki gerekçeyle tasfiyeye konu edildiğinin tespitini zorlaştırabilir. Önce eşlerin evlenme tarihi, milliyet ve mutad mesken bağlantıları, varsa mal rejimi sözleşmesi, Fransız yatırım hesabının türü ve banka kaydı gösterilmelidir. MÖHUK m.15 uyarınca uygulanacak hukuka dair iddia ile talep edilen hesap belgeleri birbirinden ayrılmalıdır.

Daha sonra varsa hesap açılış tarihi, bakiyenin bilinen kapsamı, evlilik öncesi ve sonrası katkılar, transfer ve çekimler ile istenen deliller somutlaştırılır. Hukuki talebin niteliği uygulanacak rejim ve mahkemenin görev-yetkisi çerçevesinde belirlenir. Bütün mal rejimi davalarında PEA hisselerinin doğrudan tapudaki taşınmaz gibi paylaşılmasını istemek doğru değildir. Dosya stratejisinde bir yandan bankanın ve ürünün hukuki niteliği, diğer yandan parasal katılma alacağı hesabı gözetilir.

Yurt dışından başvuran eş için belge kontrol listesi

İlk aşamada evlenme belgesi, boşanma davasının açıldığı tarih, varsa kesinleşmiş boşanma kararı ve mal rejimi sözleşmesi hazırlanır. İkinci aşamada PEA hesap sahibinin adı, bankası, mümkünse hesabın açılış tarihi, yatırım hesap numarası ve eldeki ekstreler tespit edilir. Üçüncü aşamada evlilik öncesi sermaye, miras ya da bağış kaynağı iddiası ve banka transferleri belgeyle eşleştirilir. Dördüncü aşamada tarafların mutad mesken ve milliyet bağlantıları MÖHUK m.15 yönünden değerlendirilir.

Son aşamada belge tercümesi, yabancı bankaya yönelik işlem usulü ve mahkeme tarafından istenebilecek ek deliller belirlenir. İşlemlerin Fransa’da ayrıca takip edilmesi veya yabancı uzmanla iş birliği gerekebilir. Türkiye’deki dosya yürütümünde, belgelerin zamanında, eksiksiz ve hukuki nitelendirmesi doğru şekilde sunulması işçi, miras ya da tapu dosyalarında kullanılan farklı delil paketlerinden daha önemlidir. Amaç PEA’nın varlığını varsaymak değil, hangi dönemde hangi değerlerin bulunduğunu kanıtlamaktır.

Fransa PEA yatırım hesabına ilişkin 12 soru ve cevap

Fransa PEA hesabı Türkiye’de boşanmada otomatik yarı yarıya bölünür mü?

Hayır. Önce MÖHUK m.15’e göre uygulanacak mal rejimi hukuku belirlenir; Türk hukuku uygulanıyorsa TMK m.219–236 çerçevesinde kaynak, nitelik, değerleme ve katılma alacağı hesaplanır.

PEA yalnız eşimin adına ise tasfiyede dikkate alınabilir mi?

Evet, ilgili hukuki şartlar varsa tek kişi adına açılmış PEA’daki değerler eşler arası mal rejimi hesabında incelenebilir; tek hesap sahipliği otomatik kişisel mal karinesi değildir.

Evlilikten önce açılmış PEA bütünüyle kişisel mal mıdır?

Mal rejimi başlangıcında mevcut değerler yönünden TMK m.220 önemlidir; evlilik içinde eklenen para ve gelirler ayrıca kaynaklarına göre ayrıştırılır.

Fransa’daki yatırım hesabına evlilikte yatırılan maaş ne olur?

Türk hukuku uygulanıyorsa TMK m.219’un çalışma karşılığı edinim düzenlemesi değerlendirilir. Her transferin kaynağı ve mal rejimi sözleşmesi ayrıca incelenir.

PEA temettüleri ile hisse fiyat artışları aynı mı?

Hayır. Temettü geliri ile menkul kıymetin değer artışı ekonomik bakımdan farklıdır; TMK m.219, 220 ve varsa m.221 sözleşmesi dikkate alınır.

Türk mahkemesi Fransa’daki PEA hesaplarına doğrudan ulaşabilir mi?

HMK m.219–220 tarafların elindeki belgelerle ilgilidir. Yabancı bankadan doğrudan bilgi alınması ayrıca uluslararası usule ve ilgili ülkenin kurallarına bağlıdır; otomatik sorgulama gücü yoktur.

Compte espèces ve compte-titres belgelerinin ikisi de gerekli mi?

Genellikle her ikisi de önemlidir: ilki nakit hareketlerini, diğeri menkul kıymetleri ve portföy değerini gösterir.

PEA’dan boşanma öncesinde çekilen para paylaşım dışına çıkar mı?

Sadece çekilmiş olması tek başına sonuç belirlemez. Türk hukuku uygulanıyorsa para akışı, TMK m.229 ve m.235 şartları ayrıca değerlendirilir.

MÖHUK m.15’e göre Fransa’da yaşayan her Türk eşe Fransız hukuku mu uygulanır?

Hayır. Evlenme anındaki hukuk seçimi, müşterek millî hukuk, müşterek mutad mesken ve diğer bağlama kuralları incelenir.

PEA beş yaşını doldurmuşsa mal rejiminde durum değişir mi?

Code monétaire et financier L221-32’nin beş yıllık çekim kuralı finansal ve vergisel işleyişle ilgilidir; eşler arasındaki mal rejimi niteliğini kendiliğinden değiştirmez.

Fransızca hesap dökümleri için Türkçe tercüme gerekli mi?

Yabancı dilde belgelerin Türk yargılamasında sunulmasına HMK m.223 uygulanabilir; belge türüne ve sunuluşuna göre tasdik şartları ayrıca değerlendirilir.

Türkiye’de PEA tasfiyesine ilişkin kesin tutar önceden hesaplanabilir mi?

Uygulanacak hukuk, hesap dökümleri, evlenme ve dava tarihleri, kişisel mal iddiaları ve değerleme yapılmadan kesin katılma alacağı miktarı söylenemez.

Resmî Türk ve Fransız mevzuatı

Mevzuatın uygulanmasında 1 Kasım 2026 itibarıyla geçerli metinler ve değişiklik tarihleri esas alınmalıdır. Aşağıdaki birincil ve resmî kaynaklar dosyanın konusuna göre incelenebilir.

• Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü – MÖHUK 5718, özellikle m.15
• Adalet Bakanlığı Mevzuat – 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu
• Mevzuat Bilgi Sistemi – 6100 sayılı HMK m.219–224
• Légifrance – Code monétaire et financier L221-30, PEA’nın hukuki yapısı
• Légifrance – Code monétaire et financier L221-32, 21.02.2026’dan itibaren geçerli metin
• Légifrance – Code civil m.1401, Fransız yasal ortaklık rejimi
• Service-Public – PEA nakit/menkul kıymet hesabı ve çekim işleyişi

İlgili hukuk rehberleri ve dosya incelemesi

Uygulanacak hukukun tespiti hakkında yurt dışında evlenen eşlerde MÖHUK m.15 rehberi; Fransız mal rejimi sözleşmesi ve taşınmaz bağlantısı için séparation de biens yazısı; boşanmanın Türkiye’de nüfusa işlenmesi için Fransa boşanma kararı tescil rehberi ayrıca okunabilir. Söz konusu sayfalar PEA gibi menkul kıymet hesabının kendi finansal delil sorununu tekrar etmez.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, Fransa’da yaşayan kişilerin Türkiye’deki aile ve mal rejimi uyuşmazlıkları hakkında Mersin ve İstanbul ofislerinden inceleme yapmaktadır. Görüşmeye hazırlanırken evlenme tarihi, varsa hukuk seçimi, Fransız banka ekstreleri, kişisel mal kaynağına dair belgeler ve tasfiye talebi belirtilmelidir. İletişim sayfası üzerinden veya +90 552 224 43 66 numarasından görüşme talep edilebilir. Fransa’da fiziksel ofis bulunduğu iddia edilmez.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →