Fransa’da Séparation de Biens Sözleşmesi Türkiye’deki Ev İçin Geçerli mi? MÖHUK 15/2

Fransa’da séparation de biens sözleşmesi ne anlama gelir?

Fransız Medenî Kanunu’nun 1536. maddesi, eşler evlilik sözleşmesiyle mal ayrılığı rejimini seçtiklerinde her birinin kişisel mallarını yönetme, onlardan yararlanma ve bunlar üzerinde tasarrufta bulunma yetkisini korumasını öngörür. Bu düzenleme Fransa’daki evlilik hukukunun bir parçasıdır. Sözleşmenin yalnızca “séparation de biens” başlığını taşıması, Türkiye’deki bir taşınmazın edinim, mülkiyet ve tasfiyesine ilişkin bütün soruların tek başına bu maddeyle çözüleceği anlamına gelmez. Birbirinden farklı olan sözleşmenin geçerliliği, uygulanacak mal rejimi hukuku ve taşınmazın Türkiye’deki aynî durumu ayrı incelenir.

Fransa hukukundaki mal ayrılığı, Türk hukukunda da düzenlenmiş olan mal ayrılığıyla kavram bakımından benzerlik gösterse de iki hukuk düzeninin hükümleri aynı kabul edilmez. Hangi rejimin hangi döneme uygulandığı, evlenme tarihi, sözleşmenin kuruluşu, varsa sonraki değişiklikler ve tarafların evlenme anındaki mutad meskenleriyle vatandaşlıkları incelenir. Fransız noterinin düzenlediği belgedeki mal rejimi seçiminin Türk mahkemesi bakımından hangi hükümlere dayandığını belirlemek için MÖHUK m. 15 temel hareket noktasıdır. İkinci adım, Türkiye’deki taşınmazın tapu ve edinim bilgileridir.

MÖHUK m. 15/1 uyarınca eşler hangi hukuku seçebilir?

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 15/1’e göre eşler evlilik malları hakkında evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini açık olarak seçebilir. Kanun, sınırsız bir üçüncü ülke hukuku seçimi yetkisi vermemiştir. Örneğin evlenme sırasında Fransa’da mutad meskeni olan bir çiftin Fransa hukukunu seçtiğini belirten belge, seçim koşulları bakımından incelenebilir. Ancak belgedeki ülke adı ve sözleşmenin imza yeri tek başına hukuk seçiminin her hukuki mesele için geçerli olduğunu ispatlamaz.

Seçim bulunmadığında aynı maddenin sıralı bağlama kuralları uygulanır: önce eşlerin evlenme anındaki müşterek millî hukuku, bulunmuyorsa o andaki müşterek mutad mesken hukuku, o da bulunmuyorsa Türk hukuku. Dosyada tarafların evlenme anında hangi ülkede fiilen yaşadığına, hangi vatandaşlıklara sahip olduğuna ve yapılan beyanın açık bir hukuk seçimi içerip içermediğine bakılmalıdır. Birlikte Fransa’da yaşamaya yıllar sonra başlanmış olması, evlenme anına ait verileri kendiliğinden değiştirmez. Hukuk seçimi ile sözleşmenin mal ayrılığı içeriği, birlikte fakat ayrı başlıklar altında değerlendirilir.

MÖHUK m. 15/2: Türkiye’deki taşınmazın tasfiyesinde yer hukuku

MÖHUK m. 15/2 açık bir kural içerir: Malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır. Türkiye’de yer alan taşınmaz bakımından bu kural Türk hukukuna işaret eder. Fransa’da noter önünde mal ayrılığı sözleşmesi imzalanmış olması, Türk taşınmazının tasfiyesine ilişkin özel bağlama kuralının görmezden gelinmesine gerekçe olamaz. Bununla birlikte bu cümleden “Fransa’da yapılan evlilik sözleşmesi hiçbir sonuç doğurmaz” sonucu da çıkarılamaz. Somut istemin sözleşmenin varlığına mı, şahsî borca mı, tasfiye hesabına mı, tapu kaydına mı ilişkin olduğu açıkça belirlenir.

Türk hukukunda mal rejimi tasfiyesinin niteliğiyle taşınmazın aynî mülkiyet durumu ayrı değerlendirilir. MÖHUK m. 21 eşya üzerindeki mülkiyet ve diğer aynî hakların bulunduğu ülke hukukuna tâbi olmasını düzenler. Böylece Türkiye’de tapuya kayıtlı bir daireye ilişkin uyuşmazlıkta hem m. 15/2 hem m. 21 gündeme gelebilir. Önemli olan doğru hükmü doğru talebe uygulamaktır: bir eşin sözleşme nedeniyle para alacağı bulunduğunu ileri sürmesi ile tapu sicilinde malik olarak tescil edilmesini istemesi aynı sonuçları doğurmaz.

Türk Medenî Kanunu’nda yasal mal rejimi ve seçim sınırları

4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m. 202, eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin asıl olduğunu, eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle kanunda yazılı diğer rejimleri seçebileceğini düzenler. TMK m. 203 sözleşmenin evlenmeden önce veya sonra yapılabileceğini belirtir. TMK m. 205 ise Türk hukukundaki mal rejimi sözleşmesinin şekil şartlarını düzenler. Sınır ötesi evliliklerde bu maddeleri okurken öncelikle uygulanacak hukukun MÖHUK m. 15 kapsamında saptanması gerekir. Çünkü yabancı bir noter belgesini, Türk hukukundaki evlilik sözleşmesi şekliyle özdeş saymak veya sırf yabancı olduğu için reddetmek doğru yöntem değildir.

Seçilen rejimin adı, sözleşmenin yapıldığı tarih ve imza yetkisi birbirinden ayrı kontrol edilir. Bir sözleşmenin taraflar arasında geçerli sayılması, üçüncü kişilere karşı aynî hak ve tapu bakımından otomatik tescil yaratmaz. Türkiye’de belirli bir taşınmazın satın alındığı tarihte hangi rejimin yürürlükte bulunduğu da önem taşır. Evlilikten önce alınan bir taşınmaz, evlilik sırasında alınan daire, mirasla kazanılan mal ve borç ödenerek elde edilmiş pay aynı hesapla değerlendirilmez. Bu nedenle bütün taşınmazları tek kalemde “ortak” veya “tamamen kişisel” olarak nitelemekten kaçınılmalıdır.

Code civil m. 1536 uyarınca kişisel mallar ve borçlar

Fransa Code civil m. 1536 mal ayrılığı rejiminde her eşin kendi malvarlığı üzerindeki yönetim ve tasarrufunu koruduğunu, kendi adına doğan borçlardan kural olarak kendisinin sorumlu bulunduğunu düzenler; bununla birlikte aynı maddede yer alan evlilik birliğinin giderlerine ilişkin istisnalara da dikkat edilmelidir. Bu kural Fransa hukuku bakımından iki eşin mallarının bütünüyle aynı havuzda toplanmadığını gösterir. Türkiye’deki bir tapulu malın Fransa sözleşmesindeki ifadeyle hangi eşe özgülendiği iddiası ise tapu, edinme tarihi ve uygulanacak Türk hukukunun tasfiye hükümleriyle ayrıca değerlendirilir.

Somut örnekte Fransa’da yaşamaya devam eden eşin Mersin’de kendi adına aldığı bir daire ile diğer eş adına kayıtlı daire farklı mülkiyet tabloları doğurur. Her iki durumda da para transferi, satış sözleşmesi, tapu kaydı ve mal rejimi belgesi birlikte okunmalıdır. Fransız sözleşmesi, taraflar arasındaki mal rejimini belirlemeye yardımcı olabilir; ancak tapu devri yapılmadıysa karşı tarafın malik sıfatıyla kaydedildiği varsayılamaz. Miras, boşanma ve haciz gibi başka bir işlemin de bulunması hâlinde bu olayın özel sonuçları ayrıca ele alınır.

Code civil m. 1538: Mülkiyetin ispatı ve belirsiz mallar

Fransız Medenî Kanunu’nun 1538. maddesi, mal ayrılığı rejiminde eşlerden birinin kendisine ait malı her türlü delille ispat edebilmesine ilişkin düzenleme içerir. Aynı maddede münhasır mülkiyeti belirlenemeyen mallar için paylı mülkiyet varsayımı yer alır. Ancak bu Fransız hukukî varsayımını, Türkiye’de tapu siciline kayıtlı taşınmazın gerçek malikini değiştiren doğrudan bir Türk tapu tescil kuralı gibi sunmamak gerekir. Yabancı hukuk hükmünün uygulanıp uygulanmayacağı, talebin konusu ve ilgili bağlama kuralıyla belirlenir.

Fransa’daki ortak ev eşyası, banka hesabı ve Türkiye’deki tapulu daire aynı ispat rejimini zorunlu olarak paylaşmaz. Fransız m. 1538’e ilişkin talep, Türk makamı önünde ileri sürülüyorsa önce bu maddenin somut uyuşmazlığa uygulanacak hukuk olup olmadığı saptanır. Ardından Türk tapu sicilinin ve varsa devrin dayanağının gerçek durumu incelenir. Bir eşin Türkiye’de kayıtlı payı olmayan mal bakımından sırf Fransa’daki mal ayrılığı rejimindeki varsayıma dayanarak doğrudan malik sayılması sonucuna varılamaz. İspat yükünün hangi kişide olduğu ve belgenin delil değeri, talep edilen hakkın niteliğine göre değerlendirilir.

Türk tapu sicilinin öncelikli belge niteliği

Tapu kaydı, Türkiye’deki taşınmazın kimin adına, hangi payla kayıtlı bulunduğunu gösteren temel resmî belgedir. TMK m. 705 taşınmaz mülkiyetinin kazanılması, TMK m. 1022 tescilin etkisi ve ilgili tapu hükümleri mülkiyet sorusunun merkezindedir. Mal rejimi sözleşmesi, satın alma bedelinin ödendiğini gösteren banka dekontu veya Fransa’da düzenlenmiş aile hukuku belgesi bu resmî kaydı otomatik olarak değiştirmez. Yine de söz konusu belgeler tapu tescilinden farklı şahsî alacakların veya dava sebeplerinin ispatında önem kazanabilir.

Özellikle Türkiye’deki evin yalnızca bir eş adına kayıtlı olduğu dosyada diğer eşin sorusu çoğu zaman “evin yarısı benim mi?” biçiminde ifade edilir. Bu sorunun cevabı tapu payı, mal rejimi seçimi, edinme tarihi, bedelin kaynağı ve hangi hukukî talebin ileri sürüldüğüne göre ayrıştırılır. Tapu sicilinde paydaşlık yoksa diğer eşin hiçbir parasal talepte bulunamayacağı da otomatik olarak kabul edilmez. Başlangıç için güncel tapu kayıt örneği, edinim dayanağı ve taşınmazla ilgili önceki devirlerin listesi hazırlanmalıdır.

Fransa’dan Türkiye’deki ev için banka havalesi yapılmışsa

Bir eşin Fransa’daki banka hesabından Türkiye’de diğer eşin adına tapulu bir evin bedeline katkı göndermesi, tek başına gönderene taşınmazın aynî mülkiyetini kazandırmaz. Havalenin bağış mı, borç mu, ortak yatırım mı, evlilik birliğine katkı mı olduğu ve taraflar arasında nasıl bir anlaşma bulunduğu incelenmelidir. Transferin açıklaması, para birimi, gönderildiği tarih, alıcının kimliği, satış işlemindeki ödemenin zamanı ve sonradan yapılan yazışmalar delil niteliğinde olabilir. Ancak dekont, taşınmazın tescil işleminin yerine geçen bir tapu belgesi değildir.

Mal rejimi tasfiyesinde Türk hukukunun uygulanması söz konusuysa TMK m. 227’deki değer artış payı alacağı, koşulları oluşan ve ilgili rejim bakımından gündeme gelen katkılar için önemlidir. Bu madde her para gönderiminde otomatik aynı oranda tescil hakkı doğurmaz. Katkının niteliği, hangi mal rejiminin geçerli olduğu, bedelsiz katkı koşulları ve tasfiye zamanındaki değerler ayrı değerlendirilir. Mal ayrılığı rejiminin doğrudan uygulanması hâlinde alacak isteminin dayanağı farklı olabilir. Sırf “Fransa’dan para gönderdim” cümlesine dayanarak mülkiyet veya alacak oranı ilan edilmez.

Evlilikten önce Türkiye’de satın alınmış evin durumu

Türkiye’de bir eş adına evlenmeden önce tescil edilmiş daire, edinilme tarihinin tespiti açısından önemlidir. Türk Medenî Kanunu m. 220, yasal edinilmiş mallara katılma rejiminde rejimin başlangıcında eşlerden birine ait malları kişisel mal olarak nitelendirir. Bununla birlikte yasal rejimin gerçekten uygulanıp uygulanmadığı MÖHUK m. 15 ile belirlenmelidir. Fransa’da mal ayrılığı sözleşmesi varsa ayrıca sözleşmenin tarih ve kapsamı incelenir. Evlilikten önce edinilmiş evin evlilik sırasında bedel artışı, iyileştirme gideri veya kredi taksiti nedeniyle hiçbir hukuki uyuşmazlık doğurmayacağı varsayılamaz.

Örnek olarak evlilikten önce alınmış dairenin konut kredisi evlilik sırasında ödenmişse kredi ödemelerinin kaynağı ve tasfiye üzerindeki etkisi önem kazanabilir. Ödenen her taksit otomatik tapu payı yaratmaz; kişisel mallar, edinilmiş mallar ve alacak hakları hangi hukuk rejimi uygulanıyorsa o rejimin maddi kurallarıyla ayrıştırılır. Türk tapusunda malik görünen kişinin eşine karşı olası borcu ile taşınmaz üzerindeki aynî mülkiyeti birbirine karıştırılmamalıdır. Kanıtlanmayan ödeme ve değerlerin varsayımsal hesapta kullanılması, tarafların taleplerini yanlış yönlendirebilir.

Evlilik sırasında Türkiye’de edinilen taşınmazlar

Evlilik süresince edinilen her taşınmazın otomatik olarak eşler adına yarı yarıya tescil edilmesi Türk hukukunda genel kural değildir. Yasal edinilmiş mallara katılma rejiminde malın edinilmiş veya kişisel niteliği ve tasfiye alacağı tapudaki paydaşlıkla farklı kavramlardır. Mal ayrılığı sözleşmesi yürürlükteyse uygulanacak rejim ve ilgili taşınmaz tasfiyesi tekrar değerlendirilir. MÖHUK m. 15/2 Türkiye’deki taşınmazın tasfiyesinde Türk hukuku kuralını açıkça düzenlediğinden, hangi hakların ortaya çıktığı Türk taşınmazı bakımından ayrıca incelenmelidir.

Taşınmazın bedeli Fransa’daki ortak hesaptan ödenmiş olabilir; bir eşin adına tescil edilmiş olabilir; iki eş de paydaş olabilir. Bunlar farklı uyuşmazlıklar yaratır. Tapuda iki kişi paydaşsa mevcut paylı mülkiyetin sonuçları da incelenir. Yalnızca evlilik sözleşmesindeki rejim adı, her olayda bütün pay ve alacakları sıfırlamaz. Belgelerde satın alma bedelinin kaynağı, noterdeki sözleşme tarihi, evlenme tarihi, evlenirken seçilen hukuk ve tapu kaydı aynı çizelgede gösterilir. Böylece sözleşmenin hangi tarihte hangi taşınmaz bakımından ileri sürüldüğü netleşir.

Evlilikten sonra Fransız mal rejimi sözleşmesi değiştirilmişse

Eşler evlendikten sonra daha önceki mal rejimi düzenlemesini değiştirdiklerinde yeni belgenin hangi tarihten itibaren hüküm doğurduğu, ilgili hukuk ve üçüncü kişilerin hakları bakımından belirlenmelidir. MÖHUK m. 15/3, evlenmeden sonra yeni bir müşterek hukuka sahip eşlerin üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere bu yeni hukuka tâbi olabilmesini düzenler. Değişiklik belgesinin varlığı, önceki yıllarda tamamlanmış tapu tescillerini otomatik olarak değiştirmez. Hangi taşınmazın ne zaman edinildiği ve yeni sözleşmenin içerdiği hükümler açıkça tespit edilir.

Fransa’daki noterde düzenlenmiş son sözleşmenin önceki düzenlemeyi yürürlükten kaldırıp kaldırmadığı veya yalnızca belirli malları kapsayıp kapsamadığı metinden anlaşılmalıdır. Sözleşme tarihinden önceki banka borçları, üçüncü kişilerin haciz ve alacak hakları ile mevcut aynî haklar ayrı korunma kurallarına tabi olabilir. Bu nedenle evlilik sözleşmesinin tek sayfalık özetini değil değişiklik tarihleri ve ekleriyle tam metnini istemek gerekir. Özellikle Fransızca teknik terimlerin Türkçeye “mal ortaklığı”, “edinilmiş mal”, “paylaşmalı mal ayrılığı” şeklinde eksik çevrilmesi hukuki sonucu değiştirebilecek niteliktedir.

Boşanma Fransa’da gerçekleşmişse taşınmaz mal rejimi tasfiyesi

Fransa’da boşanma kararının verilmiş olması, Türkiye’deki taşınmazın tapu kaydının karar tarihinden itibaren kendiliğinden değiştiği anlamına gelmez. Boşanmanın kişisel statü sonucu, evlilik mallarının tasfiyesi ve yabancı mahkeme kararının Türk hukukunda tanınması veya tenfizi birbirinden ayrı değerlendirilir. MÖHUK m. 50 ve devamı yabancı mahkeme kararlarının tenfizine, m. 58 tanınmasına ilişkin düzenlemeler içerir. Yabancı mahkeme kararında yalnızca boşanma statüsü mü karara bağlandı, yoksa belirli bir taşınmazla ilgili eda hükmü mü kuruldu, karar metninden belirlenir.

Türkiye’de tapu sicilinde devam eden tescil, Fransız mahkemesinin karardaki her tespitiyle otomatik düzeltilmez. Mahkemenin Türk taşınmazı üzerindeki aynî hakka ilişkin yetki sınırları ve münhasır yetki meseleleri de ayrıca gündeme gelebilir. Genel “Fransa boşanma kararını Türkiye’de tescil ettirdim, artık tapu yarı yarıya değişti” sonucu hukuki dayanak bakımından yetersizdir. Tapu sicilinde hangi işlemin yapılabileceği ve mal rejimine bağlı parasal alacağın nasıl talep edileceği birbirinden ayrılır. Bu konuda mevcut boşanma tescili rehberine ayrıca bağlantı verilmiştir.

Eşlerden birinin ölümü hâlinde mal rejimi ve miras ayrımı

TMK m. 225, Türk edinilmiş mallara katılma rejiminde mal rejiminin eşlerden birinin ölümüyle sona erdiğini düzenler. Tasfiye alacağı ile miras hakkı birbirinden farklıdır. Fransa’daki séparation de biens sözleşmesinin Türk taşınmazına etkisi tartışılırken ölüm tarihindeki geçerli mal rejimi, tapunun mevcut payı ve ardından miras hukuku aynı işlem gibi ele alınmamalıdır. 5718 sayılı Kanun m. 20/1, Türkiye’de bulunan taşınmazların mirası için Türk hukukunun uygulanacağını belirtir. Bu sebeple mal rejimi tasfiyesi ile terekenin mirasçılara intikalini ayrı aşamalar olarak kurmak gerekir.

Eşin kendi adına kayıtlı tapu payı, karşı tarafın ölümü nedeniyle ortadan kalkmaz. Ölen adına kayıtlı pay ise tereke hesabında yer alır. Bu paylaşımda önce mal rejiminin varsa tasfiye sonuçlarının belirlenmesi gerekebilir. Türk hukukunda TMK m. 499 sağ kalan eşin mirasçılık paylarını düzenler; bunlar mal rejimi tasfiyesinden doğabilecek alacakların yerine geçmez. Fransız mal ayrılığı sözleşmesinin varlığı da sağ kalan eşin yasal mirasçılık statüsünü otomatik ortadan kaldırmaz. Evlenme kaydı, sözleşme, tapu ve mirasçılık belgesi ayrı ayrı incelenir.

Türkiye’deki ev aile konutu olarak kullanılıyorsa

Türk Medenî Kanunu m. 194, evlilik birliğinin aile konutu olarak kullanılan taşınmazına ilişkin tasarruflarda diğer eşin açık rızasının önem taşıdığı hâlleri düzenler. Ancak Türkiye’deki konutun gerçekten aile konutu olup olmadığı, eşlerin yerleşim düzeni ve somut kullanım olgularıyla değerlendirilir. Fransa’da yaşayan çiftin Türkiye’de yazlık olarak kullandığı her taşınmazın sırf evli olmaları nedeniyle Türk hukukunda aile konutu sayıldığı sonucuna varılmaz. Türk taşınmazının tasfiyesinde MÖHUK m. 15/2 uygulanırken aile konutu iddiası ayrıca incelenmesi gereken bir başlık olabilir.

Fransız séparation de biens sözleşmesini görmek, aile konutu korumasının her durumda tamamen ortadan kalktığını söylemek için yeterli değildir. Mal rejimi ile evlilik birliğinin korunmasına yönelik başka hükümlerin hangi olaya uygulanacağı ayrı belirlenmelidir. Tapu sicilinde aile konutu şerhi bulunması veya bulunmaması tek başına tüm şartların gerçekleştiği ya da gerçekleşmediği sonucunu doğurmayabilir. Fiilî ortak yaşam, konutun kullanım niteliği, işlem tarihi ve korunmak istenen hak birlikte değerlendirilir. Bu bölümdeki amaç farklı hukuki kurumların birbiri yerine geçirilmesini önlemektir.

Fransız evlilik sözleşmesi için hangi belgeler toplanır?

Öncelikle mariage belgesi ve evlenme tarihi, eşlerin evlenme sırasındaki vatandaşlıkları ile mutad meskenlerini gösteren kayıtlar alınır. Ardından Fransız noterin düzenlediği contrat de mariage belgesinin tam metni, varsa daha sonraki mal rejimi değişiklikleri, eşlerin kimlik bilgileri ve Türkiye’deki güncel tapu örneği dosyaya eklenir. Taşınmazın önceki edinim kayıtları, banka transferleri, satış bedelinin kaynağı, kredi ödeme belgeleri ve tasfiyeye konu olabilecek hesap hareketleri ayrı gruplarda toplanır.

Fransız belgelerinin Türkiye’de kullanılmasında apostil, ilgili çok dilli belge anlaşmaları, tasdik ve tercüme şartları belgenin niteliğine göre incelenir. Apostil bulunması yabancı belgenin içeriğinin Türk maddi hukukuna uygun olduğu anlamına gelmez. Çeviri özellikle “séparation de biens”, “indivision”, “communauté”, “contribution aux charges du mariage” ve “créance entre époux” terimleri bakımından hukuki anlamı karşılamalıdır. Yalnızca belge özetiyle sözleşmenin etkisini değerlendirmek risklidir. Noterdeki asıl metin, ek sayfaları, değişiklikler ve resmî kayıt tarihi bir arada temin edilmelidir.

Fransa’dan Türkiye’ye gelmeden mal rejimi dosyası yürütülebilir mi?

Fransa’da ikamet eden kişi, Türkiye’de yapılacak dava ve işlemlerde usulüne uygun vekâletnameyle temsil edilebilir. HMK m. 74 belirli usul işlemlerinde açık yetki aranmasını düzenler. Türk tapusunda devre ilişkin bir işlem yapılacaksa temsil belgesinin hangi yetkiyi verdiği ayrıca incelenmelidir. Konsoloslukta düzenlenen Türk vekâletnamesiyle Fransa’daki yerel noter önünde düzenlenen yabancı vekâletname aynı usule tabi varsayılmaz. Yabancı belge için gerektiğinde tasdik, apostil ve çeviri gerekir.

Türkiye’deki taşınmazın tapu kaydı, tarafların isim ve vatandaşlık bilgileri, evlilik sözleşmesi ve dava talebi birlikte değerlendirilmeden genel ifadeli vekâletname hazırlanması yeni belge talebine yol açabilir. Mahkemede para alacağı davası açılması ile tapu tasarruf işlemi aynı yetki metniyle karşılanmayabilir. Bu nedenle temsil yetkisinin kapsamı belirlenirken yalnızca “Fransa’dan dosyamı takip edin” talebi değil, işlemin hukuki niteliği ve kanunun özel yetki gerektirdiği konular tespit edilir.

İddianın niteliğine göre dava türü ve mahkeme

Fransız séparation de biens belgesine dayalı uyuşmazlıkta talep, mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacak, mülkiyetin tespiti veya tapu iptali ve tescili gibi farklı biçimlerde ileri sürülebilir. Her birinin maddi dayanağı, görevli ve yetkili mahkemesi, uygulanacak hukuk ile ispat yükü ayrıca incelenir. Boşanma kararının tanınması veya yabancı eda kararının tenfizi isteniyorsa 5718 sayılı Kanun’daki ilgili hükümler değerlendirilir. “Fransa’da mal ayrılığı yaptım” gerekçesi bu bütün taleplerin aynı mahkemede ve aynı dava türünde çözüleceğini göstermez.

Dava konusu Türk taşınmazının aynına ilişkinse taşınmazın bulunduğu yerle bağlantılı zorunlu yetki hükümleri gündeme gelebilir. Parasal alacağın aile hukukuna dayalı tasfiyeden mi, taraflar arası bağımsız bir sözleşmeden mi kaynaklandığı ise görev ve yetki değerlendirmesini etkiler. Yanlış dava türünü seçmek hak kaybına ve yargılama giderlerine neden olabilir. Uyuşmazlığın her talebi için kanun dayanağı, deliller, uygulanacak hukuk ve istenen hüküm ayrı bir talep çizelgesine yazılmalıdır.

İki ayrıntılı örnek: tek isimli tapu ve iki paydaşlı ev

Birinci örnekte, Fransa’da evlenmeden önce séparation de biens belgesini imzalayan iki kişi, evlilikten sonra Mersin’deki daireyi yalnızca bir eş adına satın almıştır. İkinci eş bedelin bir bölümünü Fransa’dan göndermiştir. Tapuda malik görünen kişi ve ödemeyi yapan kişinin aynı kişi olmaması, otomatik olarak diğer eşin tapuda yarım hisse kazanmasını sağlamaz. Mal rejimine uygulanacak hukuk, Türk taşınmazının tasfiyesi ve transferin hukuki sebebi tespit edilerek mülkiyet ile olası para alacağı birbirinden ayrılır. Sonuç delil ve hükümlere dayalı hesapla belirlenir.

İkinci örnekte taşınmaz iki eş adına farklı paylarla tescil edilmiştir. Fransız mal ayrılığı sözleşmesi bulunması, tapu sicilindeki bu payları ortadan kaldırmaz. Ancak ilişkinin boşanma veya ölümle sona ermesinde paylaşım, varsa alacaklar ve tasfiye gündeme gelebilir. İki örneğin farkı tapudaki mülkiyet düzenidir. Benzer şekilde bir taşınmazın evlenmeden önce edinilmesi veya mirasla kazanılması, evlilik sırasında krediyle alınmasından farklı sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle örnekler şablon olarak kesin sonuç üretmek için değil, dosyada hangi hukuki soruların sırayla cevaplanacağını göstermek içindir.

Fransa–Türkiye mal ayrılığı dosyasında işlem sıralaması

Birinci adımda geçerli evlilik kaydı ve tarafların evlenme anındaki bağlantılarını bulun. İkinci adımda Fransız noterden mal ayrılığı sözleşmesinin tam metnini ve değişiklikleri alın. Üçüncü adımda MÖHUK m. 15/1’e göre hukuk seçiminin koşullarını ve yoksa bağlama sırasını inceleyin. Dördüncü adımda Türkiye’deki taşınmazın tasfiyesi için m. 15/2’yi ve aynî haklar bakımından m. 21’i esas alın. Beşinci adımda tapu paylarını, edinme tarihlerini ve bedelin kaynağını resmî belgelerle gösterin.

Altıncı adımda boşanma veya ölüm sebebiyle sona erme varsa buna ilişkin tarihleri ve kararları dosyaya ekleyin. Yedinci adımda tapu mülkiyeti ile mal rejiminden veya sözleşmeden doğabilecek para alacaklarını ayrı hesaplayın. Sekizinci adımda gerekli apostil ve tercüme koşullarını işlemin türüne göre tamamlayın. Dokuzuncu adımda dava veya tapu başvurusunda hangi hukuki talebin ileri sürüleceğini belirleyin. Onuncu adımda Fransa’dan vekâletnameyle temsil söz konusuysa yetki metnini somut işlemlere göre hazırlayın. Bu sıra, Türk taşınmazı için yanlış hukuk ve yanlış talep seçilmesini önlemeyi amaçlar.

12 sık sorulan soru

1. Séparation de biens Türkçe ne demektir?

Fransız hukukunda mal ayrılığı rejimidir. Code civil m. 1536 ve devamında düzenlenir.

2. Fransız mal ayrılığı sözleşmesi Türkiye’deki eve otomatik uygulanır mı?

Türkiye’deki taşınmazın tasfiyesinde MÖHUK m. 15/2 gereğince Türk hukuku uygulanır; sözleşmenin diğer etkileri talebin niteliğine göre ayrıca incelenir.

3. Fransa’da noter önünde yapılan sözleşme Türkiye’de hiç geçerli değil midir?

Böyle genel bir sonuç çıkarılamaz. Sözleşmenin şekli, hukuk seçimi ve Türk taşınmazındaki tasfiye sonuçları ayrı belirlenir.

4. Fransa hukukunu seçmek için hangi koşullar aranır?

MÖHUK m. 15/1, evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklardan birinin açıkça seçilmesini öngörür.

5. Türkiye’deki ev tek eş adına tapuluysa diğer eş yarısını alır mı?

Yalnızca evlilik veya mal rejimi sözleşmesi otomatik yarım tapu payı yaratmaz; tasfiye alacağı ve aynî hak ayrı incelenir.

6. Fransa’dan ev alımı için para göndermek mülkiyet kazandırır mı?

Tek başına kazandırmaz. Havalenin hukuki sebebi ile tapu kaydı ve uygulanacak tasfiye hükümleri incelenir.

7. Code civil 1538 Türk tapusundaki hisseyi değiştirir mi?

Fransa hukukundaki ispat kuralının Türk tapusunda doğrudan tescil yaratacağı varsayılamaz; MÖHUK m. 15/2 ve m. 21 ayrıca uygulanır.

8. Mal ayrılığı sözleşmesi evlilikten sonra değiştirilebilir mi?

Değişikliklerin geçerliliği, zamanı ve üçüncü kişi hakları değerlendirilir. MÖHUK m. 15/3 yeni müşterek hukuka tabi olma ihtimalini düzenler.

9. Fransa’da boşanma kararı Türk tapusunu otomatik değiştirir mi?

Hayır. Boşanma statüsü, mal rejimi tasfiyesi ve taşınmaz tescili ayrı hukuki işlemlerdir.

10. Eşin ölümü hâlinde sözleşme mirası tamamen kaldırır mı?

Hayır. Mal rejimi tasfiyesiyle mirasçılık ayrı başlıklardır; Türk taşınmaz mirasında MÖHUK m. 20/1 dikkate alınır.

11. Fransız evlilik sözleşmesini Türkiye’de nasıl sunarım?

Belgenin tam metni, gereken tasdik veya apostil, çeviri ve ilgili işlemdeki belge şartları ayrı kontrol edilir.

12. Fransa’dan gelmeden mal rejimi davası açabilir miyim?

Usulüne uygun vekâletnameyle Türkiye’de temsil mümkündür. HMK m. 74 kapsamındaki işlemlerde açık yetki değerlendirilir.

Resmî kaynaklar ve site içi bağlantılar

MÖHUK 5718 (resmî mevzuat); Türk Medenî Kanunu (Adalet Bakanlığı); Code civil Article 1536 (Légifrance); Code civil Article 1537 (Légifrance); Code civil Article 1538 (Légifrance).

İlgili içerikler: Yurt dışında evlenen eşlerin mal rejimine uygulanacak hukuk; Yurt dışında yaşayan eşlerin mal rejimi; Fransa boşanma kararının Türkiye’de tescili; Yurt dışı bağlantılı boşanmada uygulanacak hukuk; Yurt dışı mirasta uygulanacak hukuk; Paris Konsolosluğunda vekâletname.