Gece Çalışması En Fazla Kaç Saat? İş Kanunu 69 ve 7,5 Saat Sınırı (2026)

Gece vardiyası, iş hukukunda yalnız saat 22.00’den sonra yapılan sıradan bir vardiya değildir. Kanun gece dönemini, çalışma süresini, vardiya değişimini ve dinlenme aralığını özel kurallara bağlamıştır. Bunun nedeni gece çalışmasının biyolojik ritim, iş sağlığı ve güvenliği ile işçinin dinlenme hakkı üzerindeki daha ağır etkisidir.

İş Kanunu m.69 bakımından en çok karıştırılan iki sayı 11 saat ve 7,5 saattir. 11 saat, kanundaki gece döneminin azami uzunluğu ve ayrıca vardiya değişimindeki kesintisiz dinlenme süresidir; 7,5 saat ise kural olarak işçinin gece çalışmasının günlük üst sınırıdır. Bu iki kavram birbirinin yerine kullanılamaz.

2022 yılında kanun metnine petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri de eklenerek 7,5 saatin üzerindeki gece çalışmasına ilişkin istisna kapsamı genişletilmiştir. Bu nedenle eski kaynaklarda yalnız turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmetlerinin sayılması güncel metni eksik yansıtır.

İş Kanunu’na Göre “Gece” Hangi Saatlerdir?

İş Kanunu m.69/1’e göre çalışma hayatında gece, en geç saat 20.00’de başlayarak en erken saat 06.00’ya kadar geçen ve her hâlde en fazla 11 saat süren dönemdir. Kanun tek ve değişmez bir “20.00-06.00” vardiyası tanımlamak yerine gece döneminin sınırlarını belirler.

İşin niteliği, bölgenin özellikleri veya mevsim koşulları nedeniyle gece başlangıcı ve uygulama biçimi yönetmeliklerle düzenlenebilir. Ancak işveren kendi iç yönetmeliğiyle kanunun emredici gece çalışma korumasını ortadan kaldıramaz.

Gece dönemi ile işçinin fiilen çalıştığı vardiya süresi de ayrı kavramlardır. İşçi 20.00’de işyerine girip 08.00’de çıkmışsa bütün 12 saat otomatik “gece süresi” değildir. Fiili çalışmanın hangi bölümü gece dönemine denk geliyor, ara dinlenmeleri ne kadar ve vardiyanın yarısından fazlası geceye denk geliyor mu gibi sorular ayrıca incelenir.

Güncel m.69 metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir.

Gece Çalışmasında 7,5 Saat Sınırı Nedir?

İş Kanunu m.69/3’ün genel kuralı açıktır: işçilerin gece çalışmaları 7,5 saati geçemez. Bu sınır, haftalık 45 saatlik genel çalışma süresinden bağımsız özel bir günlük sınırdır.

Bu nedenle istisna kapsamında olmayan bir işçi haftada toplam 45 saatin altında çalışsa dahi tek bir gece vardiyasında ara dinlenmeleri çıktıktan sonra 7,5 saati aşmışsa gece çalışması sınırı yönünden ihlal doğabilir. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında 7,5 saati aşan gece çalışmaları fazla çalışma hesabında ayrıca dikkate alınmaktadır.

Örneğin işçi haftada yalnız üç gece çalışıyor ve toplam haftalık fiili çalışma 36 saat kalıyor olabilir. Her vardiyada fiili gece çalışması 10 saat ise “haftalık 45 saat aşılmadı” gerekçesi tek başına yeterli değildir. Gece çalışmasının günlük 7,5 saatlik özel sınırı ayrıca uygulanır.

Fakat işçi m.69’da sayılan istisna sektörlerinden birinde çalışıyor ve yazılı onay vermişse 7,5 saat üstü gece çalışma bakımından farklı rejim geçerlidir. Bu noktada sektör ve yazılı onay birlikte kontrol edilir.

Hangi İşlerde Gece Çalışması 7,5 Saati Aşabilir?

Kanunun güncel metni dört grup faaliyet için istisna tanır: turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu uyarınca petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri. Bu işlerde işçinin yazılı onayı alınırsa 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir.

İstisna, işyerinin adında bu sektörlerden birinin geçmesiyle otomatik uygulanmaz. İşçinin yürüttüğü faaliyet ve işyerinin kanundaki kapsamı somut olarak belirlenmelidir. Örneğin bir işletmenin turizmle dolaylı bağlantısı bulunması tek başına her çalışanı istisna kapsamına sokmaz.

Özel güvenlik hizmetleri bakımından 5188 sayılı Kanun kapsamındaki faaliyet, sağlık hizmetlerinde fiilen sağlık hizmetinin yürütülmesi ve turizm işlerinde ilgili mevzuatla tanımlanan faaliyet önemlidir. Petrol faaliyetleri ise 6491 sayılı Kanun kapsamındaki araştırma, arama ve sondaj işlerine özgüdür.

İstisna bulunması, günlük çalışma süresi, dinlenme, hafta tatili ve iş sağlığı-güvenliği kurallarını kaldırmaz. İşveren yalnız “m.69 istisnasındayız” diyerek sınırsız vardiya kuramaz.

7,5 Saat Üzeri Gece Çalışmasında Yazılı Onay Şartı

Kanun istisna sektörlerde dahi 7,5 saatin üzerindeki gece çalışmasını işçinin yazılı onayına bağlar. Sözlü kabul, vardiyaya fiilen gelmiş olma veya yıllardır aynı düzende çalışma, kanunda açıkça aranan yazılı onayın yerine geçmez.

Yazılı onay belgesinde işçinin hangi gece çalışma düzenine onay verdiği anlaşılmalıdır. İş sözleşmesindeki açık hüküm, ayrı onay formu veya mevzuata uygun elektronik kayıt kullanılabilir; ancak belgenin gerçekten işçiye ait ve bilgilendirilmiş irade içerdiği ispatlanabilmelidir.

Onayın varlığı, işverenin her gece istediği kadar çalışma yaptırma hakkı değildir. İş Kanunu m.63’teki günlük azami çalışma süresi, ara dinlenmeleri, hafta tatili ve ilgili yönetmelik hükümleri yürürlüktedir. Ayrıca işçinin sağlık durumuna ilişkin özel kısıtlamalar uygulanabilir.

İşverenin personel dosyasında yazılı onayı saklaması, çalışma dönemleriyle eşleştirmesi ve onay kapsamını aşan vardiya planlamamasına dikkat etmesi gerekir.

7,5 Saati Aşan Gece Çalışması Fazla Mesai Sayılır mı?

İstisna kapsamında olmayan işçiler bakımından Yargıtay, haftalık 45 saat aşılmamış olsa dahi gece çalışmasında 7,5 saatin üzerindeki çalışmayı fazla çalışma ücreti hesabında dikkate almaktadır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 20 Mart 2018 tarihli 2016/15212 E., 2018/5734 K. kararında bu ilke açık biçimde uygulanmıştır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2024/6368 E., 2024/10006 K. sayılı kararında aktarılan güncel yaklaşım da, istisna kapsamındaki işçiler dışında gece çalışmasının 7,5 saati geçemeyeceğini ve haftalık 45 saat aşılmasa bile bu özel sınırın dikkate alınacağını teyit eder.

Fazla çalışma hesabında ara dinlenmeleri fiili çalışma süresinden düşülür. Vardiya başlangıç ve bitiş saatleri tek başına yeterli değildir. Örneğin 20.00-08.00 vardiyasının 12 saat sürmesi, 12 saatin tamamının fiili çalışma olduğu anlamına gelmez; ara dinlenmesi ve gece dönemi hesabı yapılır.

İstisna sektörlerde yazılı onay bulunan 7,5 saat üstü gece çalışmasının sırf 7,5 saati aşması nedeniyle aynı şekilde fazla çalışma sayılması söz konusu değildir; haftalık çalışma süresi ve diğer fazla çalışma ölçütleri ayrıca uygulanır.

Gece ve Gündüz Vardiyası Nasıl Değiştirilir?

İş Kanunu m.69, gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe postalar kullanılan işyerlerinde vardiya sırasına ilişkin özel kural koyar. Bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçinin, ondan sonra gelen ikinci çalışma haftasında gündüz çalıştırılması suretiyle postaların sıraya konulması esastır. İki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir.

Bu düzenleme, işçinin sürekli ve sınırsız şekilde gece vardiyasında tutulmasını önlemeye yöneliktir. İşin niteliğine ilişkin yönetmelik hükümleri ve işçi sağlığı kuralları da vardiya planında dikkate alınmalıdır.

Vardiya değişikliği, çalışma koşullarında esaslı değişiklik oluşturacak başka unsurlar içeriyorsa İş Kanunu m.22 kapsamında ayrıca değerlendirme yapılabilir. Ancak kanunun gece-gündüz postası rotasyonuna ilişkin emredici kuralları iş sözleşmesiyle etkisiz bırakılamaz.

İşverenin vardiya çizelgesini önceden duyurması ve gerçekleşen vardiyayı kayıt altına alması, gece çalışma ve fazla mesai uyuşmazlıklarında temel ispat aracıdır.

Vardiya Değişiminde 11 Saat Kesintisiz Dinlenme Ne Demektir?

M.69’un son fıkrasına göre postası değiştirilecek işçi, kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz. Bu kural, gece vardiyasından çıkan işçinin kısa süre sonra gündüz vardiyasına çağrılmasını engeller.

Örneğin işçi gece 08.00’de vardiyayı bitirdiyse, vardiya değişikliği nedeniyle aynı gün 14.00’te tekrar işe başlatılması 11 saatlik kesintisiz dinlenme şartıyla bağdaşmaz. İşveren vardiya geçişini bu minimum dinlenme süresini sağlayacak şekilde planlamalıdır.

11 saatlik dinlenme kuralı, günlük 11 saatlik azami çalışma süresiyle de karıştırılmamalıdır. Biri vardiya değişimi arasındaki kesintisiz dinlenmeyi, diğeri fiili günlük çalışma süresinin genel üst sınırını ifade eder.

İşçinin “ben kabul ediyorum” demesi kesintisiz dinlenme korumasını kaldırmaz. İş sağlığı ve güvenliği niteliğindeki dinlenme hükümleri taraf iradesiyle sınırsızlaştırılamaz.

Vardiyanın Yarısından Fazlası Geceye Denk Gelirse Ne Olur?

Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik kapsamında, çalışma süresinin yarısından fazlasının gece dönemine rastlaması hâlinde çalışma gece çalışması sayılır. Yargıtay da gece vardiyası hesabında bu ölçütü kullanmaktadır.

Örneğin vardiya 18.00-02.00 arasında ise fiili çalışmanın ne kadarının gece dönemine denk geldiği ve ara dinlenmeleri dikkate alınır. Vardiyanın yarısından fazlası gece sayılan döneme rastlıyorsa gece çalışmasına ilişkin sınırlar bütün vardiya bakımından önem kazanır.

Bu nedenle yalnız vardiyanın “gece vardiyası” diye adlandırılması veya adlandırılmaması belirleyici değildir. Fiili saatler ve kanundaki gece dönemi esas alınır.

İşveren, vardiya isimleri yerine giriş-çıkış saatlerini, ara dinlenmesini ve geceye denk gelen süreyi kaydetmelidir. Uyuşmazlıkta turnike, kart basma, kamera, servis ve elektronik vardiya kayıtları da delil olarak değerlendirilebilir.

Gece Çalışması ve Fazla Mesai Nasıl İspatlanır?

Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi kural olarak bu çalışmayı ispatlamakla yükümlüdür. İmzalı ücret bordroları sahteliği ispatlanıncaya kadar güçlü delil niteliği taşır; ancak bordroda fazla çalışma görünmemesi, fiili çalışma kayıtlarının değerlendirilmesini tamamen engellemez.

İşyeri giriş-çıkış kayıtları, vardiya listeleri, nöbet çizelgeleri, elektronik kart kayıtları, işyeri yazışmaları, servis hareketleri ve tanık anlatımları kullanılabilir. İşverenin kayıt tutma yükümlülüğü bulunan alanlarda kayıtların sunulmaması da ispat değerlendirmesinde önem taşır.

Gece çalışmasının 7,5 saati aşıp aşmadığı hesaplanırken ara dinlenmeleri düşülür. Haftalık 45 saat sınırı ile gece 7,5 saat sınırından doğan fazla çalışma aynı süre için mükerrer hesaplanmamalıdır. Yargıtay, hangi ölçüte göre daha fazla çalışma doğuyorsa hesabın buna göre kurulmasını benimsemektedir.

İşçilik alacağı talebinde dönemsel ücret, zamlı ücret oranı, varsa toplu iş sözleşmesi hükümleri ve zamanaşımı ayrıca dikkate alınır.

Kadın, Genç ve Çocuk İşçiler İçin Özel Gece Çalışması Kuralları Var mı?

Evet. İş Kanunu m.69 genel çerçeveyi kurar; kadın çalışanların gece postalarında çalıştırılması ile çocuk ve genç işçilerin gece çalışması bakımından özel yönetmelik hükümleri vardır. Bu nedenle yalnız m.69’daki 7,5 saat sınırına bakmak yeterli değildir.

18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin sanayi işlerinde gece çalıştırılmasına ilişkin yasak ve kısıtlamalar İş Kanunu m.73 ve ilgili yönetmeliklerde düzenlenir. Kadın çalışanların gece postalarında çalıştırılması için de sağlık gözetimi, ulaşım ve diğer özel şartlar bulunabilir.

Hamilelik ve doğum sonrası dönemlerde gece çalışması ayrıca sağlık ve analık koruması hükümlerine tabidir. İşveren vardiya planını işçinin yaşı, sağlık durumu ve özel koruma statüsünü kontrol ederek yapmalıdır.

Özel düzenlemede daha koruyucu bir hüküm varsa genel m.69 kuralının ötesindeki koruma uygulanır.

Gece Çalışması Kontrol Tablosu

Ara dinlenmesi hesabı için Ara Dinlenmesi Kaç Dakika? İş Kanunu 68; telafi çalışması için Telafi Çalışması – İş Kanunu 64; genel işçilik uyuşmazlıkları için Mersin İş Hukuku Avukatı sayfasındaki rehberler birlikte incelenebilir.

Gece Çalışması Hakkında Sık Sorulan Sorular

Gece çalışması en fazla kaç saattir?

Genel kural İş Kanunu m.69’a göre 7,5 saattir. Kanunda sayılan belirli sektörlerde işçinin yazılı onayıyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir.

Gece hangi saatler arasındadır?

Kanuna göre gece en geç 20.00’de başlayarak en erken 06.00’ya kadar geçen ve her hâlde en fazla 11 saat süren dönemdir.

Sağlık çalışanı gece 12 saat çalışabilir mi?

Sağlık hizmetleri m.69’daki istisna kapsamındadır; 7,5 saat üstü gece çalışma için işçinin yazılı onayı gerekir. Günlük azami çalışma, dinlenme ve özel sağlık mevzuatı ayrıca uygulanır.

Özel güvenlik görevlisi 7,5 saatten fazla gece çalışabilir mi?

Özel güvenlik hizmeti kanuni istisna kapsamındadır. İşçinin yazılı onayı bulunursa 7,5 saat üzeri gece çalışma mümkün olabilir; diğer çalışma süresi ve dinlenme sınırları korunur.

Turizm işçisinden yazılı onay alınmadan 10 saat gece çalışması yaptırılabilir mi?

Hayır. Turizm istisnasında 7,5 saat üzeri gece çalışma için kanun yazılı onay şartı arar.

Haftalık toplam 45 saat aşılmadıysa gece 7,5 saat sınırı önemsiz mi?

Hayır. İstisna kapsamı dışındaki işçilerde Yargıtay, haftalık 45 saat aşılmasa dahi günlük 7,5 saati aşan gece çalışmasını fazla çalışma hesabında dikkate alır.

Gece vardiyasından çıkan işçi kaç saat sonra gündüz vardiyasına çağrılabilir?

Postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz.

Gece çalışmasına ayrıca zamlı ücret zorunlu mu?

İş Kanunu m.69 tek başına her gece saatine otomatik gece primi öngörmez. Toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesinde gece primi varsa uygulanır; 7,5 saat sınırının aşılmasından doğan fazla çalışma ise ayrı hesaplanır.

Ara dinlenmesi 7,5 saat hesabına dahil mi?

Hayır. Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmaz. Fiili çalışma süresi belirlenirken ara dinlenmeleri düşülür.

Petrol sondaj işçisi 7,5 saat üzeri gece çalışabilir mi?

6491 sayılı Türk Petrol Kanunu kapsamındaki petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri m.69’daki istisna kapsamındadır; işçinin yazılı onayı gerekir.

Hukuki Dayanak ve Sonuç

Temel hüküm 4857 sayılı İş Kanunu m.69’dur. Fazla çalışma bakımından m.41, günlük çalışma bakımından m.63, çocuk ve genç işçiler bakımından m.73 ve ilgili yönetmelikler birlikte değerlendirilir. Güncel kanun metni için Mevzuat Bilgi Sistemi; içtihat araştırması için Yargıtay Karar Arama kullanılmalıdır.

Sonuç: Gece çalışmasında genel günlük üst sınır 7,5 saattir. Turizm, özel güvenlik, sağlık ve petrol araştırma-arama-sondaj işlerinde işçinin yazılı onayıyla 7,5 saatin üzeri mümkün olabilir. İstisna dışındaki işçide bu sınır haftalık 45 saatten bağımsızdır. Vardiya değişiminde 11 saat kesintisiz dinlenme sağlanmalı; vardiya, ara dinlenmesi ve fiili çalışma saatleri kayıt altına alınmalıdır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →