Gece Postasında 7,5 Saat Sınırı ve 11 Saat Dinlenme Kuralı: İş Kanunu m.69 (2026)
Kısa ve net cevap: İş Kanunu m.69’a göre çalışma hayatında “gece”, en geç saat 20.00’de başlayıp en erken 06.00’ya kadar geçen ve her hâlde en fazla 11 saat süren dönemdir. İşçilerin gece çalışması kural olarak 7,5 saati geçemez. Kanunda sayılan turizm, özel güvenlik, sağlık hizmetleri ile petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetlerinin yürütüldüğü işlerde işçinin yazılı onayı alınarak 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir. Postası değiştirilecek işçi ise diğer postada çalıştırılmadan önce kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmelidir. Gece çalışması, ara dinlenmesi ve günlük 11 saatlik genel sınırla birlikte planlanmalıdır.
İş hukukunda “gece” hangi saatler arasındadır?
İş Kanunu m.69 gece dönemini, en geç 20.00’de başlayarak en erken 06.00’ya kadar geçen ve her hâlde en fazla 11 saat süren dönem olarak tanımlar. Kanun tek bir sabit 20.00-06.00 aralığı koymak yerine bu sınırlar içinde gece döneminin sektöre ve mevzuata göre belirlenmesine imkân tanır.
Çalışmanın bir bölümü gündüz, bir bölümü gece dönemine denk geliyorsa Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Yönetmelikteki ağırlık ölçütleri uygulanır. Çalışma süresinin yarısından çoğu gece dönemine rastlayan posta, gece postası olarak değerlendirilir.
Gece tanımı yalnız ücret hesabı için değildir. Gece çalışmasının azami süresi, sağlık gözetimi, kadın çalışanlara ilişkin özel koruma ve vardiya düzeni bu tanıma bağlıdır.
Gece çalışması neden kural olarak 7,5 saati geçemez?
m.69, işçilerin gece çalışmalarının 7,5 saati geçemeyeceğini açıkça düzenler. Bu, işçinin yazılı onayıyla genel olarak kaldırılabilen bir sınır değildir; yalnız kanunda sayılan özel işlerde istisna mümkündür.
Örneğin sıradan bir imalat işyerinde 22.00-07.00 arasında dokuz saat fiili gece çalışması yaptırılması, ara dinlenmeleri çıkarılsa bile gerçek çalışma 7,5 saati aşıyorsa m.69’a aykırıdır. İşverenin fazla çalışma ücreti ödemesi bu süre aşımını hukuka uygun hâle getirmez.
Gece çalışması sınırı günlük 11 saatlik genel çalışma sınırından daha koruyucudur. Bu nedenle gece postasında “günlük üst sınır 11 saat” gerekçesiyle 10 saat çalıştırma yapılamaz; önce m.69’daki 7,5 saat kuralı uygulanır.
Hangi işlerde 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yapılabilir?
İş Kanunu m.69 güncel metnine göre dört grupta, işçinin yazılı onayı alınmak kaydıyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması mümkündür: turizm hizmetleri, özel güvenlik hizmetleri, sağlık hizmetleri ve petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetlerinin yürütüldüğü işler.
İstisna işkolunun adına değil, yapılan işin kanunda belirtilen hizmet/faaliyet kapsamında olup olmadığına göre değerlendirilmelidir. Örneğin turizm işletmesinde çalışmak tek başına her görev için sınırsız gece çalışması anlamına gelmez; işin ilgili hizmet kapsamında bulunması ve yazılı onay şartı aranır.
İstisna 7,5 saat sınırını kaldırsa da günlük 11 saatlik azami çalışma, ara dinlenmesi, hafta tatili ve iş sağlığı-güvenliği hükümleri devam eder. Yazılı onay “sınırsız gece vardiyası” izni değildir.
7,5 saati aşan gece çalışmasında yazılı onay nasıl alınmalıdır?
Kanunun saydığı istisna işlerde dahi 7,5 saatin üzerinde gece çalışması için işçinin yazılı onayı gerekir. İş sözleşmesi, ek protokol veya açık onay belgesi kullanılabilir; belgenin hangi çalışma düzenine ilişkin olduğu tereddütsüz olmalıdır.
İşveren “işe girerken tüm fazla çalışmaları kabul etti” şeklindeki genel ve belirsiz bir hükme dayanmak yerine gece çalışması onayını açıkça belgelemelidir. Özellikle uzun gece vardiyalarında onayın varlığı puantajla birlikte saklanmalıdır.
Onayın bulunmaması hâlinde kanuni istisnanın koşulu gerçekleşmez. İşçinin fiilen çalışmış olması ücret hakkını ortadan kaldırmaz; fakat işverenin çalışma düzeninin m.69’a aykırılığı ayrıca değerlendirilir.
Posta değişiminde neden 11 saat kesintisiz dinlenme gerekir?
Postalar hâlinde işçi çalıştırılan işlerde posta değişiminde işçiye diğer postada işe başlamadan önce en az 11 saat kesintisiz dinlenme verilmelidir. Bu kural vardiya dönüşümünde yeterli uyku ve toparlanma süresini korur.
Örneğin gece postası sabah 06.00’da biten işçi, aynı gün 14.00’te başlayan gündüz postasında çalıştırılamaz; arada yalnız sekiz saat vardır. En az 11 saat kesintisiz dinlenme sağlanmalıdır.
İşçinin “ben gelebilirim” demesi koruyucu dinlenme sınırını ortadan kaldırmaz. İşveren vardiya planını kanuna ve posta yönetmeliğine uygun kurmak zorundadır.
Gece ve gündüz postaları nasıl değiştirilmelidir?
Gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde, bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçilerin sonraki hafta gündüz çalıştırılmaları suretiyle postaların sıraya konulması esastır. Postalar Hâlinde Çalışma Yönetmeliği, işin niteliğine göre iki haftalık nöbetleşme esasının da uygulanabilmesine imkân tanır.
Sağlık ve iş güvenliği gerekçesiyle vardiya dönüşümünün düzenli olması önemlidir. İşçinin sürekli gece postasında tutulması, özel mevzuat ve işin niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Posta değişiminde 11 saat dinlenme her durumda korunmalıdır. Haftalık posta dönüşümü kuralı, bu günlük dinlenmenin yerine geçmez.
Gece çalışacak işçinin sağlık kontrolü zorunlu mudur?
m.69 ve ilgili yönetmelikler, gece çalıştırılacak işçilerin sağlık durumlarının gece çalışmasına uygun olduğunun değerlendirilmesini öngörür. İşveren periyodik sağlık kontrollerini iş sağlığı-güvenliği mevzuatıyla birlikte yürütmelidir.
Gece çalışması uyku düzeni, kardiyovasküler sistem, dikkat ve psikososyal riskler üzerinde etkili olabilir. Sağlık gözetimi yalnız işe girişte tek seferlik rapordan ibaret olmamalıdır; işin tehlike sınıfı ve çalışanın durumu gözetilmelidir.
Sağlık nedeniyle gece çalışmasının uygun olmadığı belirlenen işçinin durumu işyeri hekimi raporu ve ilgili yönetmeliklere göre değerlendirilir. İşveren raporu yok sayıp gece vardiyasına devam edemez.
Gece çalışması fazla mesaiye nasıl etki eder?
Gece çalışmasında 7,5 saatlik günlük özel sınır önemlidir. Yargıtay uygulamasında, kanuni istisna dışında 7,5 saati aşan gece çalışmasının haftalık 45 saat aşılmasa dahi fazla çalışma değerlendirmesine etkisi kabul edilmiştir. Somut dönem, sözleşme ve mevzuat birlikte incelenmelidir.
Kanuni istisna kapsamındaki işlerde yazılı onayla 7,5 saatin aşılması mümkün olsa da haftalık 45 saat ve fazla çalışma hükümleri ayrıca uygulanır. Örneğin sağlık hizmetinde 12 saatlik nöbet planı, günlük 11 saatlik fiili çalışma sınırı ve ara dinlenmeleri bakımından ayrıca kontrol edilir.
Bordroda “gece farkı” veya vardiya primi ödenmesi, kanuni fazla çalışma ücretinin yerine geçmez; ödemelerin hangi alacağa mahsup edildiği açık olmalıdır.
Gece postasında ara dinlenmesi verilir mi?
Evet. İş Kanunu m.68 gece çalışmasında da uygulanır. Fiili çalışma 7,5 saati aşıyorsa veya istisna kapsamında uzun vardiya varsa, çalışma süresine göre en az 15 dakika, 30 dakika veya bir saatlik ara dinlenmesi verilmelidir.
Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmadığı için vardiyanın işyerinde bulunma süresi ile fiili gece çalışma süresi ayrıştırılır. Örneğin 22.00-06.00 arasında sekiz saat işyerinde bulunan ve 30 dakika gerçek ara dinlenmesi kullanan işçinin fiili çalışma süresi 7,5 saattir.
Kağıt üzerinde mola yazıp işçiyi görevin başında tutmak gerçek ara dinlenmesi değildir. Güvenlik, sağlık veya tek personelli işlerde fiili durum delillerle incelenir.
Gece çalışması nasıl belgelenmelidir?
- Vardiya ve posta çizelgeleri.
- Elektronik giriş-çıkış kayıtları.
- Puantaj.
- İşçinin 7,5 saati aşan gece çalışmasına yazılı onayı.
- Sağlık raporları ve periyodik kontrol kayıtları.
- Bordro ve banka ödemeleri.
- Ara dinlenmesi çizelgeleri.
- Posta değişim kayıtları.
- İşyeri iç yazışmaları.
- Tanık anlatımları.
Özellikle vardiyanın başlangıç ve bitişi ile ara dinlenmeleri doğru ayrıştırılmalıdır. İşverenin sistem kayıtları gerçek çalışma düzeniyle uyumlu olmalıdır.
Pratik örnekler
Örnek 1: Fabrika işçisi 22.00-06.00 arasında 30 dakika mola kullanıyor. Fiili çalışma 7,5 saat olduğu için gece çalışma sınırı aşılmaz.
Örnek 2: Özel güvenlik işçisi 20.00-08.00 arasında bir saat gerçek mola kullanıyor. İş kanundaki istisna kapsamında olsa dahi 11 saat fiili çalışma oluşur; yazılı onay bulunmalı ve günlük genel sınır aşılmamalıdır.
Örnek 3: Sıradan imalat işçisi 21.00-06.00 arasında 30 dakika mola ile 8,5 saat fiilen çalışıyor. 7,5 saatlik gece sınırı aşılmıştır.
Örnek 4: Gece vardiyası 06.00’da biten işçi 15.00’te yeniden göreve çağrılıyor. Arada 9 saat olduğundan posta değişimindeki 11 saatlik dinlenme sağlanmamıştır.
Mersin ve Türkiye geneli uygulama
m.69 Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’de turizm, özel güvenlik, sağlık, liman/lojistik, sanayi ve petrol/enerji bağlantılı faaliyetlerde gece vardiyası yoğun olabilir. Kanundaki istisnalar işin gerçek niteliğine göre kontrol edilmelidir.
Özellikle liman ve lojistikte 24 saat faaliyet bulunması, işçilerin gece 7,5 saat sınırını otomatik olarak kaldırmaz. İş kanunda sayılan istisna hizmet/faaliyet kapsamına girmiyorsa genel kural uygulanır.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun tek fiziksel ofisi Mersin’dedir. Türkiye genelindeki çalışma süresi ve fazla çalışma uyuşmazlıkları zorunlu arabuluculuk ve iş mahkemesi kuralları çerçevesinde Mersin’den koordine edilir.
Sık Sorulan Sorular
1. Gece çalışma dönemi hangi saatlerdir?
Kanuna göre en geç 20.00’de başlayıp en erken 06.00’ya kadar geçen ve en fazla 11 saat süren dönemdir.
2. Gece vardiyası kaç saat olabilir?
İşçinin fiili gece çalışması kural olarak 7,5 saati geçemez.
3. Hangi işlerde 7,5 saat aşılabilir?
Turizm, özel güvenlik, sağlık hizmetleri ve petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetlerinde işçinin yazılı onayıyla aşılabilir.
4. Liman işi otomatik istisna mı?
Hayır. Kanundaki istisna listesinde liman hizmeti genel bir kategori olarak yer almaz; yapılan işin sayılan istisnalardan birine girip girmediği ayrıca incelenir.
5. 12 saatlik gece vardiyası her işte yapılabilir mi?
Hayır. Genel 7,5 saat sınırı ve günlük 11 saat fiili çalışma üst sınırı uygulanır; yalnız kanuni istisnalarda yazılı onayla 7,5 saat aşılabilir.
6. Gece-gündüz vardiya değişiminde kaç saat dinlenme gerekir?
En az 11 saat kesintisiz dinlenme gerekir.
7. İşçinin onayı 11 saat dinlenmeyi kaldırır mı?
Hayır. Koruyucu dinlenme süresi işçi onayıyla kaldırılmaz.
8. Gece çalışmasında mola verilir mi?
Evet. m.68’deki ara dinlenmesi kuralları gece çalışmasında da geçerlidir.
9. Gece çalışması için sağlık raporu gerekir mi?
Gece çalışmasına uygunluk sağlık gözetimi kapsamında değerlendirilir ve ilgili yönetmelik hükümleri uygulanır.
10. 7,5 saati aşan çalışma fazla mesai midir?
Kanuni istisna dışında gece 7,5 saat sınırının aşılması fazla çalışma değerlendirmesine doğrudan etki eder; somut dönem ve Yargıtay uygulamasıyla hesap yapılır.
11. Yazılı onay sözleşmenin içinde olabilir mi?
Açık ve belirli biçimde gece 7,5 saati aşan çalışmaya ilişkin iradeyi gösteriyorsa sözleşme veya ek protokolde yer alabilir.
12. Gece vardiyası alacakları için arabuluculuk gerekir mi?
İşçi alacağı ve tazminatı taleplerinde dava öncesi zorunlu arabuluculuk uygulanır.
Resmî kaynaklar ve ilgili içerikler
- Mevzuat Bilgi Sistemi – 4857 sayılı İş Kanunu
- Mevzuat Bilgi Sistemi – Postalar Hâlinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Yönetmelik
- Ara dinlenmesi – m.68
- Hazırlama, tamamlama ve temizleme işleri
- İşçi hakları
Hukukçu incelemesi ve güncellik
Bu rehber 15 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki İş Kanunu m.69 ve postalar hâlinde çalışmaya ilişkin yönetmelik esas alınarak hazırlanmıştır. Petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri dâhil güncel istisna listesi kullanılmıştır.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu, Sicil 3472. İnceleme: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu, Sicil 5507.
Telefon: +90 552 224 43 66
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
