Gemi Sicilinden İstem Üzerine Silinme Nasıl Yapılır? Batma, Bayrak Kaybı ve İpotekli Alacaklı Onayı | TTK 965 (2026)
Kısa ve Net Cevap
TTK m.965’e göre gemi kurtarılamayacak şekilde batmışsa, tamir kabul etmez hâle gelmişse veya Türk Bayrağı çekme hakkını kaybetmişse istem üzerine gemi sicilinden silinir. Tescili isteğe bağlı bir gemi de malik veya maliklerin istemiyle terkin edilebilir. Ancak gemi üzerinde tescilli ipotek varsa silinme işlemi ipotekli alacaklıların ve sicile göre ipotek üzerinde hak sahibi üçüncü kişilerin menfaatlerini koruyan özel şartlara tabidir.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Özellikle Türk Bayrağı çekme hakkının kaybında, gerekli alacaklı onayları olmadan geminin kaydı her durumda doğrudan silinmez. Tamir kabul etmez hâlde de ipotekli alacaklılar sicil memurunca haberdar edilir ve itiraz süreci işletilir. Bu nedenle sicilden terkin, yalnız malik dilekçesiyle sonuçlanan basit bir idari işlem değildir; geminin mevcut ipotek, haciz, şerh ve finansman ilişkileri önce temizlenmelidir.
1. TTK m.965 Hangi Hâllerde İstem Üzerine Sicilden Silinmeyi Düzenler?
TTK m.965 üç temel zorunlu terkin sebebini sayar: geminin kurtarılamayacak şekilde batması, tamir kabul etmez hâle gelmesi ve Türk Bayrağı çekme hakkını kaybetmesi. Bunların dışında tescili kanunen zorunlu olmayan, isteğe bağlı olarak sicile kaydedilmiş gemiler malik veya maliklerin istemi üzerine silinebilir.
Terkin sebebi ile terkin usulü birbirinden ayrılmalıdır. Sebep gerçekleşmiş olsa bile gemi üzerinde ipotek veya ipotekle bağlantılı üçüncü kişi hakkı varsa alacaklıların korunması gerekir. Bu nedenle m.965’in ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları, farklı terkin sebeplerinde alacaklı onayı veya itiraz mekanizması kurar.
Terkin sürecinden önce güncel sicil örneği alınmalı ve mevcut ipotek, intifa, şerh, haciz ve diğer kayıtlar belirlenmelidir. Sicilde görünmeyen ancak kanundan doğan gemi alacaklısı hakları da ayrıca değerlendirilmelidir. gemi alacaklısı hakkı rehberi bu kanuni öncelik sistemini açıklar.
2. Gemi Kurtarılamayacak Şekilde Batarsa Sicil Kaydı Nasıl Silinir?
Gemi kurtarılamayacak şekilde batmışsa TTK m.964/3 gereğince durum gecikmeksizin sicil müdürlüğüne bildirilir; TTK m.965/1 uyarınca istem üzerine sicilden silinme gündeme gelir. “Kurtarılamayacak” değerlendirmesi, geminin yalnız su altında bulunmasından farklıdır. Enkazın çıkarılabilir olması, ekonomik kurtarma imkânı, teknik raporlar ve resmî kaza kayıtları birlikte incelenir.
Sigorta şirketinin tam ziya değerlendirmesi, deniz kaza raporu, klas/surveyor raporu ve liman veya sahil güvenlik kayıtları terkin dosyasında önem taşıyabilir. Ancak sigorta hukukundaki “constructive total loss” kavramı ile sicil hukukundaki kurtarılamayacak batma koşulu her olayda otomatik olarak aynı değildir; somut teknik durum dikkate alınmalıdır.
Batmış gemi üzerinde ipotek bulunması, enkazdan doğabilecek ekonomik değer veya sigorta tazminatı nedeniyle alacaklı menfaatlerini gündeme getirir. TTK’nın gemi ipoteğinin kapsamına ilişkin hükümleri ve sigorta tazminatına uzanan düzenlemeleri ayrıca incelenmelidir.
3. “Tamir Kabul Etmez Hâl” Ne Anlama Gelir ve Alacaklı Nasıl Korunur?
TTK m.965/2, geminin tamir kabul etmez hâle gelmesi sebebiyle terkin istendiğinde özel bir alacaklı koruması getirir. Sicil memuru tescilli gemi ipoteği alacaklılarını haberdar eder ve uygun süre içinde itirazlarını bildirmeye çağırır. Gerektiğinde m.966’daki ilan usulü kullanılabilir.
İtiraz yapılırsa yalnız idari değerlendirmeyle gemi kaydı silinmez. Süresi içinde bildirilen itirazların yerinde olmadığına dair mahkeme kararı kesinleşmeden terkin tamamlanmaz. Bu düzenleme, malik ile ipotekli alacaklı arasındaki teminat değerine ilişkin çatışmanın yargısal denetime taşınmasını sağlar.
Tamir kabul etmez hâl teknik uzmanlık gerektirir. Klas kuruluşu raporları, bağımsız surveyor incelemeleri, tersane onarım teklifleri ve hasar tespit kayıtları dosyalanmalıdır. Yalnız “onarım çok pahalı” şeklindeki işletme kararı, kanuni terkin sebebini her olayda tek başına ispatlamaz.
4. Türk Bayrağı Çekme Hakkı Kaybedilirse Gemi Nasıl Terkin Edilir?
TTK m.965/3, Türk Bayrağı çekme hakkını kaybeden geminin sicilden silinmesini ipotekli alacaklıların ve sicil kayıtlarına göre ipotek üzerinde hak sahibi üçüncü kişilerin onayına bağlar. Bu onay belgeleri terkin istemiyle birlikte sunulmalıdır.
Onaylar sunulmamışsa bayrak hakkının kaybedildiği gecikmeksizin gemi siciline kaydedilir. Kanun, gemi üzerinde tescilli ipotek bulunmayan hâllerde bu kayda terkin sonucu bağlar. Cebrî icra yoluyla satışa ilişkin TTK m.1388 ve yabancı cebrî icraya ilişkin m.1350’deki özel hükümler saklıdır.
Bayrak hakkı kaybı çoğu zaman şirket ortaklık veya yönetim yapısının değişmesi, geminin yabancı alıcıya satılması ya da başka bir bayrak rejimine geçişle bağlantılıdır. Bu nedenle şirket pay devri kapanışında gemi varlıklarının bayrak şartları da kontrol edilmelidir. TTK 964 değişiklik bildirimi rehberi, bayrak kaybının bildirim aşamasını açıklar.
5. Tescili İsteğe Bağlı Gemi Malik İsterse Sicilden Çıkabilir mi?
Evet; TTK m.965/1, tescili isteğe bağlı gemilerin kaydının malik veya maliklerin istemi üzerine silinebileceğini düzenler. Ancak m.965/4, bu silinmeyi de ipotekli alacaklıların ve sicile göre ipotek üzerinde hak sahibi üçüncü kişilerin onayına bağlar.
Dolayısıyla isteğe bağlı tescil “malik istediği an tek taraflı ve şartsız terkin” anlamına gelmez. Sicilde üçüncü kişilere ait ayni haklar varsa malik, bu hakları bertaraf ederek terkin yapamaz. Alacaklıların açık onayı veya hakkın sona erdirilmesi gerekir.
Birden fazla malik varsa başvuru yetkisi ve onay yapısı geminin mülkiyet biçimine göre değerlendirilmelidir. Paylı mülkiyet, donatma iştiraki veya şirket maliki hâllerinde temsil ve karar yetkisi ayrıca kontrol edilmelidir.
6. Gemi İpoteği Varsa Terkin İçin Hangi Onaylar Gereklidir?
TTK m.965, özellikle bayrak kaybı ve isteğe bağlı tescilli gemilerin terkininde ipotekli alacaklıların onayını koruyucu şart olarak kullanır. Sicil kayıtlarına göre ipotek üzerinde hak sahibi üçüncü kişilerin de menfaati gözetilir. Örneğin ipotekli alacağın rehni, intifa veya başka bağlı haklar varsa yalnız ana alacaklının onayı yeterli olmayabilir.
Güncel sicil örneği alınmadan “ipotek yok” sonucuna varılmamalıdır. İpotek fek belgesinin hazırlanması, borcun kapatılması ve terkin sırası sözleşmeyle koordine edilmelidir. Yurt dışına satışta alıcı, temiz sicil ve terkin belgesini satış bedelinin ödeme koşuluna bağlayabilir.
Gemi ipoteğinin kuruluşu ve kapsamı, TTK m.1014 ve devamında ayrıntılı düzenlenir. Bu serinin sonraki yazılarında ipotek kurulması, derece, sigorta tazminatı ve teminatın tehlikeye girmesi konuları ayrı arama niyetleriyle ele alınacaktır.
7. İpotekli Alacaklı Terkin İşlemine İtiraz Ederse Ne Olur?
Tamir kabul etmez hâl nedeniyle terkin isteminde, TTK m.965/2 alacaklılara itiraz imkânı tanır. Sicil memuru uygun süre belirler; itiraz gelirse terkin işlemi, itirazın yerinde olmadığına dair mahkeme kararının kesinleşmesine kadar tamamlanmaz.
Alacaklı itirazında geminin gerçekte tamir edilebilir olduğunu, enkazın veya sigorta tazminatının teminat değeri taşıdığını ya da terkinin haklarını zedeleyeceğini ileri sürebilir. Malik ise teknik raporlar ve ekonomik/teknik verilerle terkin sebebini ortaya koymalıdır.
Bu aşamada uyuşmazlığın konusu “borç var mı?” sorusundan farklı olabilir. Borç tartışmasız olsa bile terkinin ipotek teminatına etkisi ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle finansman sözleşmesi, ipotek sözleşmesi ve sigorta poliçesi birlikte incelenmelidir.
8. Gemi Sicilinden Terkin Başvurusunda Hangi Belgeler Hazırlanmalıdır?
Belge listesi terkin sebebine göre değişir. Batmada kaza ve teknik raporlar; tamir kabul etmez hâlde klas/surveyor ve onarım imkânına ilişkin belgeler; bayrak kaybında mülkiyet/şirket yapısı veya satış belgeleri; isteğe bağlı terkin işleminde malik iradesi ve alacaklı onayları önem taşır.
Gemi tasdiknamesi ve varsa onaylı özeti de silinme sonrasında TTK m.971/2 uyarınca geri alınarak iptal edilir. Bu nedenle tasdiknamenin aslı işlem dosyasında hazır tutulmalıdır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının Türk Gemi Sicilleri portalı güncel terkin işlemleri ve gerekli belge menülerini içerir. Uygulamada idari formlar değişebileceği için işlem tarihindeki resmî liste kontrol edilmelidir.
9. Geminin Yurt Dışına Satışında Terkin Nasıl Planlanmalıdır?
Türk sicilindeki gemi yabancı bir alıcıya satılacaksa mülkiyet devri, Türk Bayrağı hakkının kaybı, mevcut ipoteklerin fekki, Türk sicilinden terkin ve yeni yabancı sicile giriş aynı kapanış planında yürütülmelidir. Satış bedeli ile sicil belgelerinin teslimi birbirinden koparılmamalıdır.
İpotekli gemide kredi borcu satış bedelinden kapatılacaksa banka fek yazısı, ödeme emri, sicil terkin randevusu ve yeni sicil için gerekli deletion certificate zinciri önceden hazırlanmalıdır. Alıcının yeni bayrak/sicil şartlarını sağlayamaması da kapanışı aksatabilir.
Yabancı sicilden Türk siciline girişin ters yönü için TTK 962 yabancı sicil terkin belgesi rehberi incelenebilir. Her iki yönde de aktif çifte kayıt riskinden kaçınılmalıdır.
10. Gemi Sicilinden Terkin Kontrol Listesi
- Terkin sebebini TTK m.965’teki doğru fıkrayla eşleştirin.
- Güncel gemi sicil örneğini ve tüm takyidatları alın.
- Batma veya tamir imkânsızlığını teknik ve resmî belgelerle ispatlayın.
- Bayrak hakkı kaybını doğuran satış/şirket değişikliği belgelerini hazırlayın.
- İpotekli alacaklılar ile ipotek üzerinde hak sahibi üçüncü kişileri tespit edin.
- Gerekli onay veya fek belgelerini terkin dilekçesiyle birlikte sunun.
- İtiraz varsa mahkeme sürecini ve kesinleşmeyi takip edin.
- Gemi tasdiknamesi ve onaylı özetini sicile iade edin.
- Yurt dışına satışta deletion certificate ve yeni sicil kapanışını eşzamanlı planlayın.
- Terkin tamamlandıktan sonra sicil kaydının kapandığını gösteren resmî belgeyi alın.
Resmî Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi – 6102 sayılı TTK
- Türk Gemi Sicilleri Portalı
- Denizcilik Genel Müdürlüğü – Gemi Sicil
- Gemi Sicil Yönetmeliği
Sık Sorulan Sorular
Gemi sicilinden hangi hâllerde istem üzerine silinir?
TTK m.965’e göre kurtarılamayacak şekilde batma, tamir kabul etmez hâl, Türk Bayrağı hakkının kaybı ve isteğe bağlı tescilli gemide malik istemi temel terkin hâlleridir.
İpotekli gemi doğrudan terkin edilebilir mi?
Her durumda değil. TTK m.965, terkin sebebine göre ipotekli alacaklıların onayını veya itiraz sürecini öngörür.
Tamir kabul etmez gemide banka itiraz edebilir mi?
Evet. Sicil memuru ipotekli alacaklıları haberdar eder; süresinde itiraz varsa mahkeme kararı kesinleşmeden terkin tamamlanmaz.
Türk Bayrağı hakkı kaybolduğunda ipotekli alacaklı onayı gerekir mi?
TTK m.965/3 uyarınca ipotekli alacaklılar ve sicile göre ipotek üzerinde hak sahibi üçüncü kişilerin onayı kural olarak aranır.
İsteğe bağlı kayıtlı gemi malik istediğinde silinir mi?
İpotek veya ipotek üzerinde üçüncü kişi hakkı varsa m.965/4 uyarınca gerekli onaylar alınmadan silinme yapılamaz.
Batmış geminin sigorta tazminatı ipotekliyi etkiler mi?
Gemi ipoteğinin sigorta tazminatına uzanan kapsamı TTK m.1022 ve devamındaki özel hükümler çerçevesinde ayrıca incelenir.
Terkin sonrası gemi tasdiknamesi ne olur?
TTK m.971/2’deki hâllerde gemi tasdiknamesi ve varsa onaylı özeti geri alınarak iptal edilir.
Yurt dışına satışta terkin belgesi gerekir mi?
Yeni yabancı sicil genellikle önceki Türk sicil kaydının kapandığını gösteren resmî belge ister; işlem kapanışı iki sicil arasında koordine edilmelidir.
Terkin için teknik rapor gerekir mi?
Batma veya tamir kabul etmez hâl gibi teknik sebeplerde iddiayı destekleyen yetkili ve güvenilir teknik belgeler hazırlanmalıdır.
Sicil müdürlüğü terkin talebini reddederse ne yapılır?
Ret gerekçesi alınarak TTK m.993 kapsamında sicil müdürlüğü kararına itiraz yolu değerlendirilir.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Bu rehber TTK m.965 ile bağlantılı m.964, m.966, m.971, m.1014 ve devamı ile UAB’nin güncel gemi sicili kaynakları kontrol edilerek hazırlanmıştır. Doğrulanmamış Yargıtay esas/karar numarası kullanılmamıştır.
Gemi sicilinden terkin, yurt dışına satış, bayrak değişikliği ve ipotek fek işlemleri Mersin’den Türkiye genelinde takip edilmektedir.
Gemi Sicilinden Terkin İçin İletişim
Son mevzuat ve kaynak kontrolü: 17 Eylül 2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
