Gemi Siciline Güven İlkesi Nedir? İyi Niyetli Üçüncü Kişinin Malik veya İpotek Kazanımı | TTK 983 (2026)

Kısa ve Net Cevap

TTK m.983, gemi sicilinin içeriğine güvenerek ayni hak kazanan iyi niyetli üçüncü kişiyi korur. Bir kişi sicilde malik, gemi ipoteği sahibi veya başka bir ayni hak sahibi olarak görünüyorsa ve bu kayıt gerçekte yanlışsa, sicile güvenerek o kişiden hak kazanan üçüncü kişi, yanlışlığı bilmiyor ve bilmesi gerekmiyorsa Kanundaki şartlarla korunabilir. Böylece sicil yalnız ispat aracı değil, deniz ticaretinde işlem güvenliği sağlayan bir sistem hâline gelir.

Koruma sınırsız değildir. Sicilde kaydın doğru olmadığına ilişkin itiraz varsa, üçüncü kişi yanlışlığı biliyorsa veya durum gereği bilmesi gerekiyorsa iyi niyet koruması doğmaz. Ayrıca kayıtlı hak sahibinin tasarruf yetkisindeki sınırlamanın üçüncü kişiye karşı ileri sürülebilmesi için kural olarak bu sınırlamanın sicile geçirilmiş olması veya üçüncü kişi tarafından bilinmesi gerekir. İyi niyetin değerlendirilmesinde, ayni hakkın kazanılması için sicile tescil isteminin yapıldığı tarih esas alınan kritik andır.

1. Gemi Siciline Güven İlkesi Hangi Sorunu Çözer?

Gemi sicili her zaman maddi gerçeğe tam uygun olmayabilir. Yetkisiz temsil, sahte belge, bildirilmemiş devir, yanlış terkin veya idari hata nedeniyle sicilde gerçek hak durumundan farklı bir kayıt bulunabilir. Eğer her üçüncü kişi bu ihtimal nedeniyle bütün geçmiş mülkiyet zincirini yeniden araştırmak zorunda olsaydı gemi ticareti ve finansmanı ağırlaşırdı.

TTK m.983 bu sorunu işlem güvenliği lehine çözer. Sicilde görünen hukuki duruma güvenerek hak kazanan iyi niyetli üçüncü kişi, Kanunun şartları varsa korunur. Bu koruma, gerçek hak sahibinin kaybı bakımından güçlü sonuç doğurabileceği için iyi niyet ve sicil görünümünün şartları titizlikle uygulanır.

TTK m.974’teki sicil karinesi ile m.983 aynı değildir. TTK 974 sicil karineleri rehberi kaydın doğru olduğuna ilişkin ispat başlangıcını; m.983 ise yanlış kayda rağmen iyi niyetli üçüncü kişinin kazanımını düzenler.

2. TTK m.983 Bakımından “Üçüncü Kişi” Kimdir?

Üçüncü kişi, sicildeki görünüşe dayanarak kayıtlı kişiden gemi üzerinde ayni hak kazanan işlem tarafıdır. Gemi alıcısı, gemi ipoteği alan banka veya belirli başka ayni hakları kazanan kişi bu kapsamda değerlendirilebilir.

Koruma, mevcut yanlış kaydın tarafı veya yanlışlığı yaratan kişi için öngörülmemiştir. Örneğin sahte belgeyle kendisini sicile malik yazdıran kişinin iyi niyet iddiası söz konusu olamaz. Aynı şekilde onunla birlikte hareket eden ve yanlışlığı bilen alıcı da korumadan yararlanamaz.

Üçüncü kişinin ayni hak kazanımının Kanunun öngördüğü şekil ve tescil şartlarını da taşıması gerekir. Sicile güven ilkesi, eksik sözleşme veya tescilsiz devir işlemini geçerli hâle getiren genel bir iyileştirme hükmü değildir.

3. İyi Niyet Ne Demektir: “Bilmiyordum” Demek Yeterli mi?

TTK m.983 bakımından üçüncü kişi sicil kaydının yanlış olduğunu bilmiyor ve bilmesi gerekmiyorsa iyi niyetli kabul edilebilir. “Bilmiyordum” şeklindeki öznel beyan tek başına yeterli değildir; işlem koşulları kişinin yanlışlığı fark etmesini gerektiriyorsa iyi niyet korunmayabilir.

Örneğin satıcının adı sicilde malik olarak görünse bile alıcının elinde gerçek malikin başka kişi olduğunu gösteren kesin belge varsa, alıcı sicile dayanarak iyi niyet iddiasında bulunamaz. Benzer şekilde sözleşme dosyasında mülkiyet davası, ihtilaf veya itiraz yazışmaları açıkça bulunuyorsa bunlar bilgi değerlendirmesini etkiler.

Buna karşılık sırf teorik olarak sicilin yanlış olabileceğini bilmek iyi niyeti ortadan kaldırmaz. Sicilin amacı zaten üçüncü kişiye güvenilir bir kayıt sunmaktır. Somut şüphe veya bilgi işareti bulunmadıkça kişiden sınırsız geçmiş araştırması beklenmez.

4. Sicilde TTK m.976 İtiraz Kaydı Varsa İyi Niyet Koruması Devam Eder mi?

İtiraz kaydı, sicildeki belirli kaydın doğru olmadığının ileri sürüldüğünü üçüncü kişilere gösterir. Bu nedenle itirazı gören kişi yanlışlık ihtimalini bilmektedir ve ilgili kayıt bakımından sicilin tartışmasız doğruluğuna dayanamaz.

TTK m.976’nın pratik gücü burada ortaya çıkar. Gerçek hak sahibi düzeltme davası sonuçlanana kadar beklemek yerine sicile itiraz koydurarak üçüncü kişilerin iyi niyet kazanımı riskini azaltabilir.

gemi siciline itiraz kaydı rehberi, muvafakat ve ihtiyati tedbir yollarını ayrıntılı olarak açıklar. Yanlış sicil öğrenildiğinde yalnız dava açılmasıyla yetinilmemesi bu nedenle önemlidir.

5. Sicilde Görünmeyen Tasarruf Yetkisi Sınırlaması Üçüncü Kişiye Karşı İleri Sürülebilir mi?

TTK m.983, sicilde kayıtlı hak sahibinin tasarruf yetkisindeki belirli sınırlamaların üçüncü kişiye karşı etkisini de düzenler. Kural olarak sınırlamanın sicile geçirilmiş olması veya üçüncü kişinin sınırlamayı bilmesi gerekir.

Örneğin malik gemiyi devretme yetkisi bakımından hukuken sınırlanmışsa fakat bu sınırlama sicilde görünmüyor ve alıcı da bunu bilmiyorsa, sınırlamanın alıcıya karşı ileri sürülmesi Kanunun sicile güven sistemi nedeniyle mümkün olmayabilir. Somut sınırlamanın m.983 kapsamına girip girmediği ayrıca incelenir.

Bu kural, tasarruf sınırlamasını elde eden kişiye sicil işlemlerini geciktirmeme yükü getirir. Mahkeme tedbiri, sözleşmesel veya kanuni sınırlama sicile tescil/şerh edilebiliyorsa işlem zamanında yapılmalıdır.

6. İyi Niyet Hangi Anda Aranır?

TTK m.983, iyi niyetin değerlendirilmesinde ayni hakkın kazanılması için sicile tescil isteminin yapıldığı anı esas alan özel bir sistem kurar. Bu tarih, işlem taraflarının bilgi durumunu belirlemek bakımından kritik olabilir.

Örneğin alıcı satış sözleşmesini 1 Eylül’de imzalamış, tescil istemini 5 Eylül’de vermiş ve yanlışlığı 6 Eylül’de öğrenmişse, Kanunun belirlediği zaman noktası dikkate alınarak iyi niyet analizi yapılır. Buna karşılık yanlışlığı tescil isteminden önce öğrenmişse koruma koşulları değişir.

Başvuru tarihi, sicil müdürlüğünün evrak numarası ve elektronik başvuru kaydı bu nedenle saklanmalıdır. Uyuşmazlıkta gün gün kronoloji kurulması gerekebilir.

7. Yanlış Malik Kaydından Gemi Satın Alan Kişi Korunabilir mi?

Temel senaryo şudur: Gerçekte malik C olduğu hâlde sicilde A malik görünmektedir. B, A’dan gemiyi satın alır ve tescil şartlarını tamamlar. B, sicilin yanlış olduğunu bilmiyor ve bilmesi gerekmiyorsa TTK m.983 kapsamında kazanımı korunabilir.

Bu sonuç gerçek malik C bakımından ağırdır. Bu nedenle C yanlış kaydı öğrendiğinde TTK m.975 düzeltme ve m.976 itiraz yollarına hızlı şekilde başvurmalıdır. TTK 975 sicil düzeltme rehberi bu koruma zincirini açıklar.

Alıcı B bakımından da makul due diligence önemlidir. Sicilde itiraz, şerh, tedbir veya çelişkili malik belgesi varsa bunları görmezden gelerek “iyi niyetliyim” demek güvenli değildir.

8. Yanlış Sicil Kaydına Güvenen Banka Gemi İpoteği Kazanabilir mi?

Sicilde malik görünen kişi gerçekte malik değilse fakat banka bu yanlışlığı bilmiyor ve bilmesi gerekmiyorsa, bankanın Kanuna uygun şekilde kurduğu gemi ipoteği bakımından m.983 koruması gündeme gelebilir. Bu, gemi finansmanında sicil güveninin ekonomik önemini açıkça gösterir.

Ancak ipoteğin kuruluşu için TTK m.1014-1016’daki anlaşma, şekil ve tescil şartları eksiksiz yerine getirilmelidir. Sicile güven, hiç tescil edilmemiş veya şekil şartı eksik bir ipoteği kendiliğinden geçerli hâle getirmez.

Banka ayrıca sicildeki itiraz/şerhleri, şirket temsil yetkisini ve güncel takyidatları incelemelidir. Finansman dosyasında yanlışlığı gösteren somut belgeler bulunuyorsa bunlar bankanın iyi niyet değerlendirmesini etkileyebilir.

9. Gerçek Hak Sahibi Yanlış Sicil Kaydı Öğrendiğinde Ne Yapmalıdır?

İlk adım güncel sicil örneği ve dayanak dosyanın alınmasıdır. TTK m.973 uyarınca haklı menfaat gösterilerek kaydın dayandığı belgeler incelenebilir. Yanlışlığın kaynağı ve üçüncü kişi işlemleri tespit edilmelidir.

İkinci adım TTK m.975 düzeltme talebidir. Ancak düzeltme davası sonuçlanıncaya kadar üçüncü kişi işlem riski varsa TTK m.976 itirazı ve gerekiyorsa ihtiyati tedbir derhal değerlendirilmelidir.

Üçüncü kişi zaten hak kazanmışsa, onun iyi niyeti ve tescil tarihi ayrıca analiz edilir. Gerçek hak sahibinin yanlış kayda neden olan kişiye veya sicilin tutulmasındaki hukuka aykırılık nedeniyle şartları varsa Devlete karşı tazminat talepleri de ayrı hukuki zeminde gündeme gelebilir.

10. Alıcı ve Banka İyi Niyetini Korumak İçin Hangi Kontrolleri Yapmalıdır?

Güncel sicil örneği kapanışa en yakın tarihte alınmalıdır. Malik, ipotek, itiraz, şerh, intifa, haciz ve tasarruf sınırlamaları kontrol edilmelidir. Gemi tasdiknamesiyle sicil arasında çelişki varsa işlem durdurulmalıdır.

Satıcı veya borçlu şirketin temsil yetkisi, ticaret sicil kayıtları ve imza yetkisi de incelenmelidir. Yabancı sicil geçmişinde terkin belgesi, eski ipotekler ve bayrak zinciri doğrulanmalıdır.

Dosyada gerçek hak iddiasını gösteren ihtar, dava dilekçesi, tedbir kararı veya yazışma varsa bunlar yok sayılmamalıdır. İyi niyet, sadece sicile bakıp diğer açık uyarı işaretlerini bilinçli biçimde görmezden gelme koruması değildir.

11. Yargıtay Kararları Sicile Güven Uyuşmazlığında Nasıl Kullanılmalıdır?

İçtihat araştırmasında üçüncü kişinin hangi hakkı kazandığı, sicilin hangi nedenle yanlış olduğu, itiraz veya şerh bulunup bulunmadığı ve üçüncü kişinin yanlışlığı gösteren hangi bilgilere sahip olduğu karşılaştırılmalıdır. İyi niyet son derece olaya özgü değerlendirmedir.

Bu yazıda doğrulanmamış Yargıtay esas/karar numarası kullanılmamıştır. Kullanılacak karar tam metin olarak resmî Yargıtay/UYAP kaynağından doğrulanmalı; karar tarihinde yürürlükte bulunan sicil hükümleri kontrol edilmelidir.

Tapu siciline güven kararları kavramsal olarak benzerlik taşısa da gemi sicilinde TTK m.983 ve bağlantılı özel hükümler öncelikle uygulanmalıdır.

12. Sicile Güven Kontrol Listesi

• Kapanış günü güncel gemi sicil örneği alın.
• Malik ile sözleşmedeki satıcı/teminat veren kişinin aynı olduğunu doğrulayın.
• İtiraz, şerh, tedbir ve tasarruf sınırlamalarını tek tek inceleyin.
• Gemi tasdiknamesi ve sicil verilerini karşılaştırın.
• Şirket temsil ve imza yetkisini işlem tarihinde doğrulayın.
• Yabancı sicil geçmişi ve terkin belgelerini kontrol edin.
• Dosyada sicilin yanlışlığını gösteren ihtar, dava veya yazışma olup olmadığını araştırın.
• Tescil istem tarihini ve evrak numarasını saklayın.
• Yanlışlık tespit edilirse işlem tamamlanmadan hukuki durumun düzeltilmesini isteyin.
• Gerçek hak sahibiyseniz TTK m.975 düzeltme ve m.976 itiraz yollarını geciktirmeyin.

Resmî Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
• T.C. UAB Türk Gemi Sicilleri Portalı
• Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – Gemi Sicil
• Gemi Sicil Yönetmeliği

Sık Sorulan Sorular

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.

Bu rehber TTK m.983 ile bağlantılı m.973-977 ve gemi ipoteği/devir hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Doğrulanmamış Yargıtay esas/karar numarası kullanılmamıştır.

Gemi siciline güven, mülkiyet, gemi satışı ve ipotek uyuşmazlıkları Mersin’den Türkiye genelinde takip edilmektedir.

Gemi Sicili Uyuşmazlığı İçin İletişim

Son mevzuat ve kaynak kontrolü: 17 Eylül 2026.

Hukuki konu hakkında iletişim

İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.

Telefonla AraWhatsAppİletişim Bilgileri

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →