Hangi Gemiadamları Çalışma Süresi Hükümlerinin Dışındadır? 854 m.27 | 2026
Deniz İş Kanunu m.27 neyi düzenler?
854 sayılı Deniz İş Kanunu m.26 normal iş süresini günlük 8 ve haftalık 48 saat olarak belirler. Madde 27 ise bu çalışma süresi hükümlerinin uygulanmadığı kişi ve görev gruplarını sınırlı biçimde sayar. Bu nedenle m.27, genel çalışma süresi kuralının istisnasıdır ve uygulanırken kanundaki kişi ve statü şartları ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
İstisna hükmünün varlığı, gemide çalışan herkesin vardiya veya çalışma süresi sınırlarından çıkarılabileceği anlamına gelmez. İşveren veya işveren vekili, yalnız kanunda sayılan statüler yönünden m.27’ye dayanabilir. İş sözleşmesine “çalışma süresi hükümleri uygulanmaz” şeklinde genel kayıt konulması, kanunda yer almayan bir personeli m.27 kapsamına sokmaz.
Normal çalışma süresinin ayrıntıları için gemiadamı günlük ve haftalık çalışma süresi rehberimiz incelenebilir.
Birinci kaptan hangi şartla m.27 kapsamındadır?
Madde 27, “bir gemide birden fazla kaptan bulunması halinde birinci kaptan”ı çalışma süresi hükümlerinin dışında tutar. Burada iki unsur birlikte bulunmalıdır: gemide birden fazla kaptan bulunması ve istisnadan yararlanacak kişinin birinci kaptan olması. Kanun, gemide tek kaptan bulunması hâlini aynı ifadeyle istisna olarak düzenlememiştir.
Bu nedenle dosyada yalnız personelin unvanına bakmak yeterli değildir. Gemi adamı listesi, hizmet akdi, yeterlik kayıtları, görev dağılımı ve gemide fiilen kaç kaptanın bulunduğu belirlenmelidir. “Kaptan” veya “master” ibaresi taşıyan her personelin otomatik olarak m.27’deki birinci kaptan statüsünde kabul edilmesi kanun metnindeki koşulu genişletir.
Birinci kaptan istisnası yalnız m.27’nin çalışma süresi hükümlerine ilişkin sonucunu doğurur. Ücretin ödenmesi, hizmet akdinin şekli, fesih, iade, iaşe veya ikamet gibi Deniz İş Kanunu’ndaki diğer hak ve yükümlülükler ayrıca kendi maddelerine göre değerlendirilir.
Birden fazla kaptan yoksa birinci kaptan istisnası uygulanır mı?
Madde 27’nin lafzı istisnayı “bir gemide birden fazla kaptan bulunması halinde” kurar. Bu nedenle birinci kaptan yönünden kanundaki koşul, birden fazla kaptanın bulunmasıdır. Somut olayda gemi personel listesi ve görev organizasyonu bu şartın gerçekleşip gerçekleşmediğini göstermelidir.
İstisna maddeleri genişletilerek uygulanmamalıdır. Personelin yönetici niteliğinde olması, yüksek ücret alması veya vardiyaları yönetmesi tek başına m.27’de açıkça aranan statünün yerine geçmez. Hukuki değerlendirme, kanun metnindeki kategori üzerinden yapılır.
Başmakinist hangi şartla çalışma süresi istisnasındadır?
Madde 27, “bir gemide birden fazla makinist bulunması halinde başmakinist”i de çalışma süresi hükümlerinin dışında sayar. Birinci kaptandaki sisteme benzer şekilde burada da gemide birden fazla makinist bulunması ve ilgili kişinin başmakinist olması gerekir.
Başmakinistin görev kapsamının geniş olması veya makine bölümünü yönetmesi, m.27’nin tek başına dayanağı değildir; kanun statüyü açık biçimde tanımlamıştır. Gemiadamı yeterlik belgesi, personel listesi, hizmet akdi ve görev kayıtları başmakinist statüsünün belirlenmesinde birlikte incelenmelidir.
Tek makinist bulunan gemide m.27 istisnası uygulanır mı?
Madde metni başmakinist istisnasını birden fazla makinist bulunmasına bağlar. Bu sebeple tek makinist bulunan gemide sırf personelin makine bölümünün en yetkili çalışanı olması nedeniyle m.27’deki “birden fazla makinist bulunması halinde başmakinist” şartı gerçekleşmiş sayılmaz.
Bu ayrım fazla çalışma uyuşmazlığında doğrudan önem taşır. Kişi m.27 istisnasında değilse m.26’daki normal çalışma süreleri ve m.28’deki fazla çalışma hükümleri bakımından genel sistem uygulanır.
Doktor ve sağlık memurları neden ayrıca sayılmıştır?
Deniz İş Kanunu m.27 doktor ve sağlık memurlarını çalışma süresi hükümlerinin dışında açıkça sayar. Bu grup için birinci kaptan ve başmakinistte olduğu gibi “birden fazla bulunma” şartı yazılmamıştır. Kişinin gemideki görev ve statüsünün gerçekten doktor veya sağlık memuru olması gerekir.
Unvanın yalnız sözleşmede yazılması değil, fiili görevin ve mesleki statünün de bu kategoriyle uyumlu olması önemlidir. Sağlık hizmeti dışında farklı asli görev yürütülen bir durumda hangi statünün uygulanacağı somut iş ilişkisine göre belirlenir.
Hemşire ve hastabakıcılar m.27 kapsamına girer mi?
Evet. Madde 27 hemşire ve hastabakıcıları da açıkça çalışma süresi hükümlerinin dışında tutar. Bu nedenle m.26’daki günlük 8 ve haftalık 48 saat sistemi bu kişiler bakımından m.27 istisnası dikkate alınarak değerlendirilir.
Ancak çalışma süresi istisnası, bu personelin diğer işçilik haklarının ortadan kalktığı anlamına gelmez. Ücret, hizmet akdi, iaşe, ikamet, izin ve sözleşmenin sona ermesi gibi konular kendi özel hükümlerine tabidir.
Her kurtarma faaliyetinde çalışan gemiadamı m.27 istisnasında mıdır?
Hayır. Madde 27, “asli görevi can, mal ve gemi kurtarma olan kurtarma gemilerinde çalışan gemiadamlarını” sayar. Dolayısıyla yalnızca bir geminin belirli bir olayda yardım veya kurtarma faaliyetine katılması, o gemideki bütün personeli m.27 istisnasına sokmaz. Kanunun aradığı unsur, geminin ve personelin asli görevi bakımından kurtarma niteliğidir.
Somut olayda geminin kullanım amacı, sertifika ve kayıtları, faaliyet türü, hizmet akdi ve personelin gerçek görevi incelenmelidir. Bu ayrım özellikle römorkör, destek gemisi veya çok amaçlı hizmet gemilerinde önem kazanır. Her destek faaliyeti “asli görevi kurtarma olan kurtarma gemisi” şartıyla aynı değildir.
Kurtarma gemisi personelinde hangi kayıtlar önemlidir?
Gemi sicil ve sertifika kayıtları, işletme faaliyet belgeleri, görev emirleri, hizmet sözleşmesi ve gemiadamı listesi birlikte değerlendirilmelidir. Kanundaki istisnayı ileri süren işverenin, geminin asli fonksiyonunun ve personelin görev statüsünün m.27’deki tanıma uygun olduğunu somut kayıtlarla gösterebilmesi önemlidir.
Deniz kazası, kurtarma ve gemi güvenliği alanındaki görevler aynı zamanda m.28’de fazla çalışmadan sayılmayan bazı acil güvenlik işlerinden farklıdır. m.27 kişi ve statü istisnası getirirken, m.28 belirli çalışmaların fazla çalışma sayılmamasını düzenler. Bu iki hüküm birbirine karıştırılmamalıdır.
Gemide kendi nam ve hesabına çalışan kimdir?
Madde 27 son olarak “gemide kendi nam ve hesabına çalışanlar”ı çalışma süresi hükümlerinin dışında tutar. Bu ifade, işverenin emir ve talimatı altında hizmet akdiyle çalışan klasik gemiadamı statüsünden farklı bir ekonomik ve hukuki ilişkiye işaret eder. Kişinin gerçekten kendi nam ve hesabına çalışıp çalışmadığı, sözleşmenin başlığına değil fiili hukuki ilişkiye göre belirlenmelidir.
Bir kişiye “bağımsız çalışan” denilmesi veya fatura düzenletilmesi tek başına ilişkinin hizmet akdi niteliğini ortadan kaldırmaz. Çalışmanın kimin organizasyonu içinde yapıldığı, ücretlendirme şekli, talimat ve denetim ilişkisi, ekonomik risk ve işin yürütülüş biçimi birlikte değerlendirilir.
m.27 kapsamındaki kişi için 8/48 saat kuralı uygulanır mı?
Madde 27’nin hukuki sonucu, maddede sayılanların “iş süresi hükümlerine tabi” olmamasıdır. Bu nedenle m.26’daki günlük 8 ve haftalık 48 saatlik çalışma süresi sistemi bu kişiler bakımından m.27 istisnası çerçevesinde uygulanmaz.
Bununla birlikte m.27’nin kapsamı yalnız çalışma süresi hükümleri bakımındandır. Kanunun diğer emredici hükümleri, somut kişi ve ilişkiye uygulanabilirlik şartları bulunduğu ölçüde devam eder. Bu nedenle “m.27 kapsamındayım, Deniz İş Kanunu’nun hiçbir hükmü uygulanmaz” sonucu çıkarılamaz.
m.27 ile m.28 arasındaki fark nedir?
Madde 27, belirli kişi ve statüleri çalışma süresi hükümlerinin dışına çıkarır. Madde 28 ise m.26’daki süreleri aşan çalışmayı fazla çalışma olarak tanımlar ve bazı işlerin fazla çalışmadan sayılmayacağını belirtir. Dolayısıyla m.27’de “kim?”, m.28’de ise büyük ölçüde “hangi çalışma?” sorusu ön plandadır.
Örneğin birinci kaptanın şartları varsa m.27 kişi statüsünden doğan istisna gündeme gelir. Buna karşılık normalde m.26’ya tabi bir gemiadamının geminin güvenliği için kaptanın yapılmasını zorunlu gördüğü işi yapması, m.28’deki iş türü istisnası kapsamında ayrıca değerlendirilir.
m.27 istisnası fazla çalışma ücretini nasıl etkiler?
Fazla çalışma hesabının temelinde m.26’daki normal çalışma süresinin aşılması bulunur. m.27’deki kişi çalışma süresi hükümlerine tabi değilse, sırf m.26’daki 8/48 sınırını aşma esasına dayalı fazla çalışma iddiası m.27 istisnası dikkate alınmadan kurulamaz.
Bu nedenle ücret uyuşmazlığında ilk soru yalnız kaç saat çalışıldığı değildir. Önce kişinin m.27 kapsamına girip girmediği belirlenmelidir. Ardından hizmet akdindeki ücret düzeni ve varsa başka hukuki dayanaklar ayrıca incelenir. Genel gemiadamı ücret alacakları için Mersin gemiadamı ücret, fazla çalışma ve izin alacağı rehberi incelenebilir.
İşveren m.27 statüsünü nasıl belgelendirmelidir?
- Gemiadamı hizmet akdi.
- Gemiadamı listesi ve görev unvanı.
- Yeterlik ve mesleki belgeler.
- Gemide kaç kaptan veya makinist bulunduğunu gösteren kayıtlar.
- Görev ve vardiya dağılımı.
- Kurtarma gemisi söz konusuysa geminin asli faaliyetini gösteren belgeler.
- Kendi nam ve hesabına çalışma iddiası varsa ekonomik ve hukuki ilişkinin gerçek niteliğini gösteren sözleşme ve kayıtlar.
Bu kayıtların birbiriyle uyumlu olması gerekir. Bordroda veya iç organizasyon şemasında kullanılan unvan tek başına kanundaki istisna şartlarını ispatlamaz.
Gemiadamı açısından hangi belgeler önemlidir?
Hizmet akdi, yeterlik belgesi, görev tanımı, personel listesi, vardiya çizelgesi, gemi jurnali, ücret bordroları ve banka kayıtları saklanmalıdır. Özellikle kaptan veya makinist kadrosunun sayısı m.27’nin açık şartlarından biri olduğundan, uyuşmazlık konusu döneme ait gerçek personel yapısı önemlidir.
Çalışma süresi ve vardiya kayıtlarının genel çerçevesi için Mersin liman vardiyası ve fazla mesai rehberi de kullanılabilir.
İşveren için m.27 kontrol listesi
- Personelin m.27’de açıkça sayılıp sayılmadığını kontrol edin.
- Birinci kaptan için gemide birden fazla kaptan bulunduğunu doğrulayın.
- Başmakinist için gemide birden fazla makinist bulunduğunu doğrulayın.
- Doktor, sağlık memuru, hemşire veya hastabakıcı statüsünü mesleki belgelerle eşleştirin.
- Kurtarma gemisi istisnasında geminin asli görevini ve personelin gerçek görevini belgeleyin.
- Kendi nam ve hesabına çalışma iddiasında ilişkinin gerçek niteliğini inceleyin.
- İstisnayı kanunda sayılmayan personele sözleşmeyle genişletmeyin.
Resmî kaynaklar
Deniz İş Kanunu m.26–28’in güncel metni için T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 854 Sayılı Deniz İş Kanunu PDF’i esas alınmalıdır. Bakanlığın Deniz İş Kanunu açıklamaları resmî SSS sayfasında yer alır.
Sık Sorulan Sorular
Her kaptan m.27 istisnasında mıdır?
Hayır. Kanun, birden fazla kaptan bulunan gemide birinci kaptanı sayar.
Tek kaptan bulunan gemide kaptan otomatik istisna mıdır?
m.27’deki birinci kaptan istisnasının metni birden fazla kaptan bulunması şartını içerir.
Her başmakinist m.27 kapsamına girer mi?
Kanun, birden fazla makinist bulunan gemide başmakinisti sayar.
Doktor için gemide başka doktor bulunması şart mı?
Hayır. m.27 doktor ve sağlık memurları yönünden böyle bir sayı şartı yazmaz.
Hemşire m.26’daki 8/48 saat kuralına tabi mi?
m.27 hemşire ve hastabakıcıları çalışma süresi hükümlerinin dışında sayar.
Her römorkör personeli kurtarma gemisi istisnasında mıdır?
Hayır. Kanun asli görevi can, mal ve gemi kurtarma olan kurtarma gemilerinde çalışan gemiadamlarını sayar.
Kendi nam ve hesabına çalışan kişi m.27 kapsamında mıdır?
Evet; ancak ilişkinin gerçekten kendi nam ve hesabına çalışma niteliğinde olması gerekir.
m.27 bütün Deniz İş Kanunu haklarını kaldırır mı?
Hayır. m.27 çalışma süresi hükümlerine ilişkin istisnadır; diğer hak ve borçlar kendi maddelerine göre değerlendirilir.
m.27 ile m.28 aynı şey midir?
Hayır. m.27 kişi ve statü istisnası, m.28 ise fazla çalışmanın tanımı ve belirli iş istisnalarıyla ilgilidir.
İstisna için hangi belge en önemlidir?
Tek bir belge yeterli değildir; hizmet akdi, personel listesi, yeterlik, görev ve gemi kayıtları birlikte değerlendirilir.
Yazar: Avukat Halil BAKIRCI — Güncelleme: 17.09.2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
