Gemiadamı Günlük ve Haftalık Çalışma Süresi Kaç Saat? 854 m.26 | 2026
Deniz İş Kanunu m.26 çalışma süresini nasıl belirler?
854 sayılı Deniz İş Kanunu’nun 26. maddesi gemiadamlarının çalışma süresine ilişkin temel sayısal sınırı doğrudan belirler. Hükme göre iş süresi günde sekiz saat ve haftada kırk sekiz saattir. Böylece deniz iş ilişkisinde normal çalışma süresinin günlük ve haftalık sınırı kanun metninde açık biçimde gösterilmiştir.
Bu düzenleme yalnızca bordro hesabı bakımından değil; vardiya planlaması, fazla çalışma ücretinin tespiti, çalışma-dinlenme çizelgesi ve işverenin kayıt yükümlülükleri bakımından da temel ölçüdür. Gemi üzerinde çalışma düzeni karadaki standart işyerlerinden farklılaşabilse de m.26’nın sayısal sınırları uygulanırken kanunun kendi istisna hükümleri esas alınır.
Hizmet akdinin sona ermesi sonrasında iade hakkına ilişkin ayrı düzenleme için gemiadamının iade hakkını kaybetmesi ve bir haftalık süre rehberimiz incelenebilir.
Gemiadamı günde kaç saat çalıştırılabilir?
Normal iş süresi günde sekiz saattir. Bu sayı, m.26’nın birinci fıkrasında doğrudan yer alır. Günlük sekiz saatin üzerinde fiili çalışma yaptırılması hâlinde, olayın m.27’de çalışma süresi hükümlerinden istisna edilen kişiler arasında olup olmadığı ve m.28’de fazla çalışmadan sayılmayan özel işlerden birine girip girmediği ayrıca kontrol edilir.
Bu iki istisna grubu yoksa normal sınırı aşan süre fazla çalışma hesabında dikkate alınır. Fazla çalışma ücretinin miktarı, m.28’de normal saat ücretine en az yüzde 25 zam uygulanacak şekilde düzenlenmiştir. Dolayısıyla günlük çalışma süresi ile fazla çalışma ücreti birbirinden kopuk iki başlık değildir; m.26 sınırı m.28 hesabının başlangıç noktasıdır.
Gemiadamı haftada kaç saat çalışabilir?
Kanundaki normal haftalık iş süresi 48 saattir. Madde 26, bu sürenin haftanın iş günlerine eşit olarak bölünmesini öngörür. Hangi günlerin iş günü olduğu ve çalışma düzeninin nasıl kurulduğu geminin faaliyet biçimine göre farklılık gösterebilse de haftalık 48 saatlik normal süre açık kanun hükmüdür.
Özellikle liman hizmeti ve şehir hattı gemilerinde m.41 ayrıca önem taşır. Bu hüküm, liman hizmeti ve şehir hattı gemilerinde gemiadamının haftada altı günden fazla çalıştırılamayacağını düzenler. Bu nedenle haftalık plan yapılırken yalnız 48 saatlik süre değil, uygulanabilir olduğu yerde m.41’deki gün sınırı da birlikte dikkate alınmalıdır.
48 saat haftanın iş günlerine nasıl bölünür?
Madde 26, haftalık 48 saatin haftanın iş günlerine eşit olarak bölünmesini emreder. Bu kural, normal çalışma planının baştan dengesiz kurulmasını önleyen kanuni ölçüdür. Örneğin altı iş günlü çalışma düzeninde normal sürenin eşit dağılımı günlük sekiz saate karşılık gelir.
İşverenin vardiya sistemi kurmuş olması eşit bölme kuralını ortadan kaldırmaz. Vardiya başlangıç ve bitiş saatleri geminin operasyonuna göre planlanabilir; ancak normal çalışma süresi hesabı ve fazla çalışma kaydı kanunun 26 ve 28. maddelerindeki ölçülere göre yapılır.
Vardiya tutulan süre iş süresinden sayılır mı?
Evet. Madde 26 bu konuda açık tanım getirir. İş süresi, gemiadamının iş başında çalıştığı veya vardiya tuttuğu süredir. Bu nedenle gemiadamının kendisine verilen vardiyada görev başında bulunduğu süre, yalnızca aktif fiziksel iş yaptığı dakikalarla sınırlandırılmaz; vardiya tutma hâli kanun tarafından iş süresi tanımına dahil edilmiştir.
Bu kural deniz iş hukukunda özellikle önemlidir. Çünkü köprüüstü, makine, güverte, güvenlik veya diğer vardiyalı görevlerde personelin belirli süre boyunca görev yerinde bulunması işin esaslı parçasıdır. İşveren, bordro ve çizelge düzenlerken vardiya süresini çalışma süresi dışında gösteremez.
Mersin liman uygulamasında vardiya ve fazla çalışma hesaplarının ispat boyutu için Mersin liman vardiyası ve fazla mesai rehberimiz de kullanılabilir.
Yemek zamanı çalışma süresine dahil midir?
Madde 26’nın üçüncü fıkrası, işveren veya işveren vekiline vardiyaları, yemek ve dinlenme zamanlarını bir çizelge ile ayrı ayrı gösterme yükümlülüğü getirir. Kanunun çalışma süresi tanımı fiilen iş başında çalışma veya vardiya tutma süresine dayanır. Bu nedenle somut hesapta kişinin yemek zamanında görev başında olup olmadığı, vardiyasının devam edip etmediği ve çizelgedeki düzen birlikte incelenmelidir.
Yemek zamanının kâğıt üzerinde dinlenme olarak yazılması tek başına yeterli değildir. Gemiadamı o süre boyunca vardiya görevini fiilen sürdürüyorsa m.26’daki “vardiya tuttuğu süre” tanımı önem kazanır. Uyuşmazlıkta fiili çalışma düzeni, görev çizelgesi, gemi kayıtları ve tanık dahil hukuka uygun deliller birlikte değerlendirilir.
Dinlenme zamanı nasıl gösterilmelidir?
Madde 26, dinlenme zamanlarının çizelgede belirtilmesini açıkça zorunlu tutar. Çizelgede vardiya saatleri ile yemek ve dinlenme zamanlarının ayrıştırılması gerekir. Bu yükümlülük, yalnız personelin programı görmesi için değil, normal çalışma ile fazla çalışmanın ayrılabilmesi bakımından da önemlidir.
İşverenin genel ve belirsiz ifadeler yerine hangi vardiyanın ne zaman başlayıp bittiğini, yemek ve dinlenme zamanlarının hangi aralıkta olduğunu gösteren anlaşılır bir çizelge düzenlemesi gerekir. Kanun ayrıca bu çizelgenin gemiadamlarının görebileceği bir yere asılmasını şart koşar.
Çalışma ve dinlenme çizelgesi asılmak zorunda mı?
Evet. Madde 26’nın son cümlesi işveren veya işveren vekilinin vardiyaları, yemek ve dinlenme zamanlarını çizelgeyle belirtmesini ve çizelgeyi gemiadamlarının görebilecekleri bir yere asmasını zorunlu kılar. Bu nedenle yalnızca ofiste saklanan veya personelin erişemediği bir vardiya planı kanundaki asma yükümlülüğünü karşılamaz.
Çizelgenin güncel olması da önemlidir. Fiili vardiya değişmişse eski programın duvarda kalması, gerçek çalışma süresini ispat bakımından sorun doğurur. İşveren, gerçekleşen çalışma düzeni ile ilan edilen çizelgenin uyumlu olmasını sağlamalıdır.
8 saati aşan her çalışma fazla mesai midir?
Genel bağlantı m.28 üzerinden kurulur. Madde 28, m.26’da belirlenen iş sürelerini aşan çalışmayı fazla saatlerle çalışma olarak tanımlar. Ancak aynı madde bazı özel işleri fazla çalışmadan saymaz. Ayrıca m.27’de belirli görev ve kişiler çalışma süresi hükümlerinin kapsamı dışında tutulmuştur.
Bu nedenle hesap üç aşamada yapılmalıdır. İlk olarak kişinin m.27 istisnasında bulunup bulunmadığı belirlenir. İkinci olarak yapılan işin m.28’de fazla çalışmadan sayılmayan güvenlik, formalite veya tatbikat işlerinden olup olmadığı incelenir. Bu iki istisna yoksa m.26 sınırını aşan çalışma m.28’e göre fazla çalışma hesabına girer.
Fazla çalışma ücreti hangi oranda ödenir?
Madde 28’e göre yapılacak her fazla çalışma saati için ödenecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde 25 artırılması suretiyle bulunan tutardan az olamaz. Kanunun “az olamaz” ifadesi asgari artış oranını belirler. Hizmet akdi veya toplu iş sözleşmesi gemiadamı lehine daha yüksek oran öngörüyorsa m.48’deki daha elverişli hakların saklılığı da dikkate alınır.
Fazla çalışma alacağının hesabı yalnız toplam saat sayısına dayandırılmamalıdır. Normal saat ücreti, hangi çalışmaların m.28 istisnasında olduğu, kayıtların doğruluğu ve ödeme belgeleri birlikte incelenmelidir. Ücret ve fazla çalışma alacaklarının genel çerçevesi için Mersin gemiadamı ücret alacağı rehberi incelenebilir.
Kimler m.26 çalışma süresi hükümlerinin istisnasıdır?
Deniz İş Kanunu m.27 belirli kişileri iş süresi hükümlerinin kapsamı dışında tutar. Kanunda, birden fazla kaptan bulunması hâlinde birinci kaptan; birden fazla makinist bulunması hâlinde başmakinist; doktor ve sağlık memurları; hemşire ve hastabakıcılar; asli görevi can, mal ve gemi kurtarma olan kurtarma gemilerinde çalışan gemiadamları ile gemide kendi nam ve hesabına çalışanların bu kapsamda olduğu düzenlenmiştir.
İstisna hükmü görev unvanı ve fiili statü üzerinden dikkatle uygulanmalıdır. Örneğin gemide “kaptan” unvanlı bir kişinin bulunması tek başına birinci kaptan istisnasını kurmaz; m.27’nin lafzındaki koşul ve gemideki görev organizasyonu birlikte değerlendirilir. Aynı yaklaşım başmakinist ve diğer sayılan gruplar için de geçerlidir.
İşveren çalışma süresini nasıl kayıt altına almalıdır?
Madde 26’nın çizelge yükümlülüğü ilk kayıttır. Fazla çalışma varsa m.28 ayrıca noter tarafından tasdikli ayrı bir defter tutulmasını ve fazla çalışmaya ilişkin bilgilerin bu deftere geçirilmesini öngörür. Ücret ödemeleri bakımından m.31’de noter tasdikli ücret ödeme defteri düzeni bulunmaktadır. Bu hükümler birlikte okunduğunda deniz iş hukukunda çalışma ve ücret kayıtlarının sistematik biçimde tutulması gerektiği görülür.
Vardiya çizelgesi, gemi jurnali, görev çizelgesi, fazla çalışma defteri, ücret ödeme kayıtları ve banka dekontları birbiriyle çelişmemelidir. Çizelgede sekiz saat görünen fakat jurnal ve vardiya kayıtlarında daha uzun süre tespit edilen çalışma, uyuşmazlık hâlinde ayrıca değerlendirilir.
Gemiadamı hangi belgeleri saklamalıdır?
- Hizmet akdi ve görev tanımı.
- Vardiya çizelgesinin tarihli örneği veya hukuka uygun kaydı.
- Gemi jurnali ve görev değişimlerini gösteren kayıtlar.
- Fazla çalışma kayıtları ve imzalı bordrolar.
- Banka hesap hareketleri.
- Yazılı vardiya değişikliği bildirimleri.
- İzin, hastalık ve dinlenme dönemlerini gösteren belgeler.
Bu belgeler normal çalışma süresi ile fazla çalışma arasındaki farkın belirlenmesini kolaylaştırır. Özellikle uzun süre sonra açılan alacak uyuşmazlıklarında yalnız hatırlamaya dayalı saat hesabı yerine dönemsel kayıtların bulunması önemlidir.
İşveren için m.26 uyum kontrolü
- Normal çalışma planını günlük 8 ve haftalık 48 saat sınırına göre kurun.
- Haftalık 48 saati iş günlerine eşit bölün.
- Vardiya tutulan süreyi iş süresinden sayın.
- Yemek ve dinlenme zamanlarını çizelgede ayrı gösterin.
- Çizelgeyi gemiadamlarının görebileceği yere asın.
- Fiili vardiya değişirse çizelgeyi güncelleyin.
- m.27 istisnasını yalnız kanunda sayılan kişi ve statülere uygulayın.
- m.26 sınırını aşan çalışmaları m.28’e göre fazla çalışma kayıtlarına geçirin.
Mersin limanında çalışan gemiadamları bakımından neden önemlidir?
Mersin’de liman, konteyner, yük, ro-ro ve bağlantılı denizcilik faaliyetlerinde vardiyalı çalışma yaygındır. Ancak işin vardiyalı yürütülmesi m.26’daki iş süresi tanımını ortadan kaldırmaz. Tam tersine, kanunun vardiya tutulan süreyi açıkça iş süresine dahil etmesi bu çalışma biçimlerinde kayıtların önemini artırır.
Uyuşmazlıkta geminin ve iş ilişkisinin Deniz İş Kanunu kapsamına girip girmediği ilk aşamada doğru belirlenmelidir. Sözleşmenin feshi boyutu için Mersin Deniz İş Kanunu sözleşme feshi rehberimize de bakılabilir.
Resmî kaynaklar
854 sayılı Deniz İş Kanunu’nun m.26–28 hükümleri için T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 854 Sayılı Deniz İş Kanunu metni esas alınmalıdır. Bakanlığın Deniz İş Kanunu uygulamasına ilişkin açıklamaları için Çalışma Genel Müdürlüğü Deniz İş Kanunu SSS sayfası kullanılabilir.
Sık Sorulan Sorular
Gemiadamı günde en fazla kaç saat normal çalışır?
Deniz İş Kanunu m.26’daki normal iş süresi günde 8 saattir.
Haftalık normal iş süresi kaç saattir?
Madde 26’ya göre haftada 48 saattir.
48 saat haftaya dengesiz dağıtılabilir mi?
Madde 26, haftalık sürenin haftanın iş günlerine eşit olarak bölünmesini öngörür.
Vardiyada beklenen süre iş süresi midir?
Gemiadamının vardiya tuttuğu süre m.26 gereği iş süresidir.
Yemek ve dinlenme saatleri kayıt altına alınmalı mı?
Evet. İşveren veya işveren vekili vardiyaları, yemek ve dinlenme zamanlarını çizelgede göstermelidir.
Çizelge yalnız şirket ofisinde tutulabilir mi?
Hayır. Kanun çizelgenin gemiadamlarının görebileceği bir yere asılmasını zorunlu kılar.
8 saati aşan çalışma her durumda fazla çalışma mı?
m.27’deki kişi istisnaları ve m.28’de fazla çalışmadan sayılmayan işler kontrol edilmelidir; bunların dışında m.26 sınırını aşan çalışma m.28 kapsamında değerlendirilir.
Fazla çalışma zammı kaçtır?
Madde 28’e göre her fazla çalışma saatinin ücreti normal saat ücretinin yüzde 25 artırılmış tutarından az olamaz.
Birinci kaptan m.26’ya tabi midir?
Birden fazla kaptan bulunan gemide birinci kaptan, m.27’de iş süresi hükümlerinin istisnası olarak sayılmıştır.
Çalışma süresi uyuşmazlığında hangi kayıtlar önemlidir?
Vardiya çizelgesi, jurnal, fazla çalışma defteri, ücret kayıtları, banka ödemeleri ve hizmet akdi birlikte değerlendirilir.
Yazar: Avukat Halil BAKIRCI — Güncelleme: 17.09.2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
