Gemide Ücret Ödeme Defteri Tutmak Zorunlu mu? Noter Tasdiki | 854 m.31
Deniz İş Kanunu m.31 ücret ödeme defterini nasıl düzenler?
854 sayılı Deniz İş Kanunu m.31, deniz iş ilişkisinde ücret ve diğer parasal ödemelerin kayıt altına alınması için özel bir defter sistemi kurar. Hükmün ilk cümlesi açıktır: her gemide noterlikçe tasdikli bir ücret ödeme defteri tutulur. Bu zorunluluk, ücretin yalnız banka dekontu veya şirket içi bordro sistemiyle takip edilmesinden farklıdır.
Madde, yalnız defterin varlığını değil, içeriğini ve ödeme ispatını da düzenler. Hizmet akitleri gereğince gemiadamlarına yapılacak her çeşit ödemenin deftere kaydedilmesi ve kayıtların imza veya makbuzla belgelenmesi gerekir. Bu nedenle m.31 hem işveren için kayıt yükümlülüğü hem gemiadamı için ödemelerin izlenebilirliğini sağlayan koruyucu bir hüküm niteliğindedir.
Ücretin ödeme zamanı ve bir aylık azami dönem için gemiadamı ücret ödeme dönemi rehberimiz incelenebilir.
Ücret ödeme defteri her gemide zorunlu mudur?
Genel kural evettir. Kanun “her gemide” ifadesini kullanır. Deniz İş Kanunu kapsamındaki bir gemide çalışan gemiadamlarının hizmet akdinden doğan ödemeleri için noter tasdikli ücret ödeme defteri tutulmalıdır. Liman seferi yapan gemiler bakımından defterin tutulma yeri konusunda m.31 özel kolaylık getirir; ancak defter yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
İşverenin elektronik muhasebe programı kullanması, bordro sisteminin dijital olması veya bütün ücretleri banka üzerinden yatırması m.31’deki defter kuralını kendiliğinden kaldırmaz. Kanun, kendi özel kayıt düzenini açıkça kurmuştur.
Defter noter tasdikli olmak zorunda mı?
Evet. m.31 yalnız “ücret defteri” demekle yetinmez; defterin noterlikçe tasdikli olmasını şart koşar. Bu nedenle sıradan bir şirket defteri, Excel dosyası, elektronik tablo veya imzasız personel listesi kanundaki noter tasdiki şartını karşılamaz.
Noter tasdiki, defterin tarih ve bütünlük bakımından denetlenebilirliğini güçlendirir. İşveren defteri dönemsel kayıtlarla düzenli tutmalı ve sonradan topluca doldurulan, ödeme belgeleriyle uyuşmayan bir kayıt düzeninden kaçınmalıdır.
Ücret defterine yalnız temel maaş mı yazılır?
Hayır. Madde 31 “hizmet akitleri gereğince gemiadamlarına yapılacak her çeşit ödemeler” ifadesini kullanır. Bu nedenle yalnız aylık çıplak ücret değil, hizmet akdi kapsamında yapılan prim, ikramiye, fazla çalışma, avans, tatil ücretleri ve diğer parasal ödemelerin niteliğine göre defterde gösterilmesi gerekir.
Her ödeme kaleminin hukuki kaynağı ve dönemi belirli olmalıdır. Örneğin fazla çalışma ücreti m.28’de ayrı noter tasdikli fazla çalışma defterine de kaydedilir. Bu kayıt, ücret ödeme defterindeki ödeme kaydıyla çelişmemelidir.
Avans ödemesi ücret ödeme defterine kaydedilir mi?
Avans, hizmet akdindeki esaslara göre ve gemiadamının talebiyle m.30 kapsamında yapılan ücret ilişkisi içindeki bir ödemedir. m.31’in “her çeşit ödeme” ifadesi kapsamında avansın da kayıt altına alınması gerekir. Ödeme tarihi, tutarı ve sonraki mahsup dönemi açık olmalıdır.
Avans hakkının ayrıntısı için gemiadamı avans hakkı rehberimiz incelenebilir.
Fazla çalışma ücreti için iki ayrı defter mi vardır?
Deniz İş Kanunu m.28, fazla çalışma bakımından noter tasdikli ayrı bir defter tutulmasını düzenler. m.31 ise genel ücret ödeme defteridir. Dolayısıyla fazla çalışmanın tarih ve saatleri ile hak edilen tutar m.28 defterinde; ödeme gerçekleştiğinde hizmet akdi kapsamındaki ödeme kaydı da m.31 ücret defterinde yer alır.
İki defterin birbirini doğrulaması gerekir. Fazla çalışma defterinde belirli bir ay için 20 saat ve belirli ücret görünmesine rağmen ücret ödeme defterinde ödeme bulunmaması, ya da tam tersi durumda kayıt uyumsuzluğu ortaya çıkar.
Özel fazla çalışma defteri için gemiadamı fazla çalışma defteri rehberimiz kullanılabilir.
Kayıtların imza veya makbuzla belgelenmesi ne anlama gelir?
m.31, deftere yalnız tutar yazılmasını yeterli görmez. Kayıtların imza veya makbuzla belgelenmesini zorunlu kılar. Böylece işveren, defterde gösterilen ödemenin gerçekten yapıldığını destekleyen bir belgeye sahip olmalıdır.
Banka üzerinden yapılan ödemelerde banka dekontu, hesap hareketi ve ödeme açıklaması da fiili ödemenin önemli kanıtıdır. Ancak m.31’in kendi metnindeki imza veya makbuz şartı dikkate alınarak kayıt sistemi birlikte kurulmalıdır. İşveren, banka ödemesini ücret defteri kaydıyla eşleştirmelidir.
Banka dekontu varsa ücret ödeme defteri gereksiz olur mu?
Hayır. Banka ödeme zorunluluğu m.29 ve ilgili Yönetmelikten, ücret ödeme defteri ise m.31’den kaynaklanan farklı yükümlülüklerdir. İşveren 2026 yılında banka ödeme kapsamındaysa hem ödeme kanalına hem m.31 kayıt düzenine uymalıdır.
Türkiye genelinde en az 3 Deniz İş Kanununa tabi gemiadamı çalıştıran işverenlerin banka ödeme zorunluluğu için gemiadamı ücretinin bankadan ödenmesi rehberimiz incelenebilir.
Ücret defterinde hangi dönem bilgileri bulunmalıdır?
Kanun kayıtların içeriğini tek tek sütun adı olarak saymaz; ancak her çeşit ödemenin deftere kaydedilmesi ve belgelendirilmesi zorunluluğu, ödemenin kime, hangi döneme ve hangi kaleme ait olduğunun anlaşılmasını gerektirir. Kayıt işlevini yerine getirebilmesi için gemiadamının kimliği, ödeme tarihi, dönem, ödeme türü ve tutar belirli olmalıdır.
Açıklamasız “ödendi” kaydı, özellikle aynı ay içinde temel ücret, fazla çalışma, avans veya tatil ücreti gibi birden fazla ödeme varsa uyuşmazlık yaratabilir. Defter ile bordro ve banka açıklaması aynı dönem ve kalemleri gösterecek şekilde düzenlenmelidir.
Ücret defteri gemide mi tutulmalıdır?
Genel kural defterin gemide tutulmasıdır. m.31’in ilk cümlesi “her gemide” noter tasdikli ücret ödeme defteri tutulacağını belirtir. Ancak liman seferi yapan gemiler için özel istisna vardır: bu gemilerde defter işveren bürosunda da tutulabilir.
Bu istisna yalnız tutulma yerini değiştirir; noter tasdiki ve ödeme kayıtlarının eksiksiz tutulması yükümlülüğünü kaldırmaz. Liman seferi istisnası ayrı arama niyeti taşıdığı için özel rehberde ayrıntılı ele alınacaktır.
Ücret defteri işverenin muhasebe bürosunda tutulabilir mi?
Normal olarak m.31 defteri gemide öngörür. İşveren bürosunda tutma imkânı, kanunda açıkça liman seferi yapan gemiler için tanınmıştır. Bu nedenle uluslararası veya liman seferi dışındaki bir gemi bakımından yalnız şirket merkezinde defter tutulması m.31’in genel kuralıyla uyumlu değildir.
Somut geminin “liman seferi yapan gemi” niteliği, sefer düzeni ve geminin fiili kullanımına göre değerlendirilmelidir.
Belgeye dayanmayan ödeme iddiası neden önemli?
m.31’in son cümlesi son derece açıktır: belgeye dayanmaksızın yapılan ödeme iddiaları muteber değildir. Bu hüküm, işverenin “elden ödedim”, “kaptana verdim”, “nakit teslim ettim” gibi belgesiz savunmalarının kanun karşısındaki riskini ortaya koyar.
Ödeme gerçekten yapılmışsa bunun imza, makbuz, banka kaydı veya kanuna uygun diğer belgeyle desteklenmesi gerekir. Ücret ödeme defterindeki kayıt da ilgili belgeyle eşleşmelidir. Belgesiz ödeme iddiasına dayanmak işveren açısından ciddi ispat sorunu doğurur.
Gemiadamı ücret defterini görebilir mi?
m.31, gemiadamının istemesi hâlinde kendisine ücret ödeme kayıtlarının tasdikli bir örneğinin verilmesini düzenler. Bu hak, gemiadamının ücret ve diğer ödemelerini kontrol edebilmesini sağlar. Defterin tamamının değil, kendisine ilişkin kayıtların tasdikli örneğinin verilmesi söz konusudur.
Bu talep ve tasdikli örnek hakkı, ayrı bir arama niyeti olarak hazırlanan özel m.31 rehberinde imza, makbuz ve belgesiz ödeme iddiasıyla birlikte ayrıntılı ele alınacaktır.
Ücret ödeme defteri uyuşmazlıkta nasıl kullanılır?
Defter, işverenin kanunen tutmakla yükümlü olduğu kayıt olduğundan ücret uyuşmazlıklarında önemli belgedir. Ancak gerçek ödeme ile uyumu incelenir. Defterde ödeme yazılı olup banka hesabında veya makbuzda karşılığı yoksa kayıt tartışılır. Aynı şekilde bankada ödeme olup defterde kayıt bulunmaması işverenin m.31 yükümlülüğünü eksik yerine getirdiğini gösterir.
Uyuşmazlıkta hizmet akdi, bordrolar, ücret defteri, fazla çalışma defteri, banka hareketleri, makbuzlar ve gemi kayıtları birlikte değerlendirilmelidir.
Defterin düzenli tutulmaması gemiadamının ücret alacağını ortadan kaldırır mı?
Hayır. Defter tutmamak veya eksik tutmak işverenin kayıt yükümlülüğüne aykırıdır. Gemiadamının gerçekten hak kazandığı ücret, fazla çalışma veya diğer parasal alacaklar bu nedenle ortadan kalkmaz. Tam tersine, kayıt eksikliği uyuşmazlıkta işverenin ödeme ispatını zorlaştırabilir.
Gemiadamı kendi banka kayıtlarını, bordroları, hizmet akdini ve diğer delilleri saklamalıdır. Ücret alacakları için Mersin gemiadamı ücret alacağı rehberimiz de tamamlayıcı kaynaktır.
İşveren için ücret defteri kontrol listesi
- Her gemi için noter tasdikli ücret ödeme defteri oluşturun.
- Geminin liman seferi yapıp yapmadığını belirleyin.
- Hizmet akdi gereğince yapılan her çeşit ödemeyi kaydedin.
- Ödeme dönemini ve kalemini açık gösterin.
- Kayıtları imza veya makbuzla belgeleyin.
- Banka ödeme zorunluluğu varsa dekontları kayıtlarla eşleştirin.
- Fazla çalışma ödemelerini m.28 defteriyle karşılaştırın.
- Avans ve mahsupları açık yazın.
- Gemiadamının talebi hâlinde kayıtların tasdikli örneğini verin.
- Belgesiz ödeme savunmasına dayanmaktan kaçının.
Gemiadamı hangi belgeleri saklamalıdır?
- Hizmet akdi.
- Aylık bordrolar.
- Banka hesap hareketleri.
- İmzalanan makbuzların örnekleri.
- Ücret defteri kayıtlarının tasdikli örneği.
- Fazla çalışma kayıtları.
- Avans ödeme ve mahsup belgeleri.
- İş akdi sona ermişse kapanış ödeme belgesi.
Bu belgeler, işverenin defter kaydı ile gerçek ödeme arasında karşılaştırma yapılmasını sağlar.
Resmî kaynaklar
Ücret ödeme defteri yükümlülüğünün kanuni dayanağı için T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 854 Sayılı Deniz İş Kanunu m.31 hükmü esas alınmalıdır. Deniz İş Kanunu uygulamasına ilişkin Bakanlık açıklamaları için resmî SSS sayfası incelenebilir.
Sık Sorulan Sorular
Gemide ücret defteri zorunlu mu?
Evet. m.31 her gemide noterlikçe tasdikli ücret ödeme defteri tutulmasını öngörür.
Defter noter tasdikli olmak zorunda mı?
Evet. Kanun açıkça noterlikçe tasdik şartı getirir.
Banka dekontu ücret defterinin yerine geçer mi?
Hayır. Banka ödeme ve m.31 ücret defteri farklı yükümlülüklerdir.
Fazla çalışma da ücret defterine yazılır mı?
Hizmet akdinden doğan ödeme olarak kayda alınır; ayrıca m.28 kapsamında ayrı fazla çalışma defteri de tutulur.
Avans ödemesi deftere kaydedilir mi?
Evet. Hizmet akdi kapsamındaki avans ödemesi kayıt altına alınmalıdır.
Kayıt için gemiadamının imzası gerekir mi?
m.31 kayıtların imza veya makbuzla belgelenmesini zorunlu kılar.
Ücret defteri şirket merkezinde tutulabilir mi?
Genel kural gemide tutulmasıdır; liman seferi yapan gemilerde işveren bürosunda da tutulabilir.
Gemiadamı defter kaydının örneğini isteyebilir mi?
Evet. İstek hâlinde kayıtların tasdikli örneği gemiadamına verilir.
İşveren “elden ödedim” deyip belge göstermezse ne olur?
m.31’e göre belgeye dayanmayan ödeme iddiaları muteber değildir.
Defter tutulmaması ücret alacağını yok eder mi?
Hayır. Defter işverenin kayıt yükümlülüğüdür; hak kazanılmış ücret alacağı bu eksiklikle ortadan kalkmaz.
Yazar: Avukat Halil BAKIRCI — Güncelleme: 17.09.2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
