Sahipsiz Hayvan Yakalama Yöntemleri Nelerdir? Kafes, Ağ, Yakalama Sopası ve Sakinleştirici | Yönetmelik m.15 (2026)

Sahipsiz Hayvan Yakalama Yöntemlerinin Hukuki Dayanağı Nedir?

13 Aralık 2024 tarihli Hayvanların Korunması Hakkında Uygulama Yönetmeliğinin 15. maddesi, sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların toplatılmasına ilişkin kuralları belirler. Madde yalnız belediyenin ekip kurma ve personeli eğitme yükümlülüğünü değil, yakalama sırasında kullanılabilecek temel araçları da açıkça sayar. Buna göre kafes, ağ ve yakalama sopası kullanılabilir; uyuşturucu tüfek veya üfleme aparatıyla yakalama veteriner hekim koordinasyonuna bağlanmıştır.

Bu hükmün temel sınırı hayvan refahıdır. Aynı madde hayvanın eziyet edilmeden toplanmasını ve nakil sırasında zarar görmemesi için gerekli tedbirlerin alınmasını zorunlu tutar. Dolayısıyla bir aracın Yönetmelikte adının geçmesi, o aracın her durumda veya her biçimde kullanılabileceği anlamına gelmez. Kullanım şekli hayvana gereksiz acı, yaralanma veya boğulma riski yaratıyorsa uygulama mevzuata aykırı hâle gelebilir.

Yakalama işlemi ayrıca yerel yönetimin Yönetmelik m.7’deki toplama ve bakımevine sevk görevinin parçasıdır. Yakalamanın amacı hayvanı cezalandırmak veya bulunduğu bölgeden rastgele uzaklaştırmak değil; çalışma izinli hayvan bakımevine güvenli biçimde ulaştırarak kayıt, sağlık kontrolü ve rehabilitasyon sürecine almaktır. Kullanılan yöntem bu amaca uygun ve ölçülü olmalıdır.

Kafesle Sahipsiz Hayvan Yakalama Nasıl Yapılır?

Kafesle yakalama, hayvanın yiyecek veya güvenli yönlendirme yoluyla kapalı bir alana alınmasını sağlayan ve doğru kullanıldığında doğrudan fiziksel temas ihtiyacını azaltan yöntemlerden biridir. Özellikle insan yaklaşmasına izin vermeyen ancak saldırı davranışı göstermeyen hayvanlarda kontrollü şekilde kullanılabilir. Kafesin boyutu hayvanın tür ve büyüklüğüne uygun olmalı, kesici çıkıntı veya sıkışma riski oluşturmamalıdır.

Kafes kurulduktan sonra hayvan uzun süre gözetimsiz bırakılamaz. Sıcak havada güneş altında kapalı kafeste kalma, soğukta korunmasız bekleme, suya erişememe veya paniğe bağlı yaralanma riski hayvan refahına aykırılık oluşturabilir. Yakalama gerçekleştiği anda ekip hayvanı uygun taşıma sistemine almalı ve bakımevine sevk etmelidir.

Kafes yöntemi insan güvenliği bakımından da planlanmalıdır. Kafes yaya veya araç trafiğini tehlikeye atacak yere konulmamalı, çocukların erişimine bırakılmamalı ve yabancı kişiler tarafından açılması önlenmelidir. Yakalanan hayvanın kafes içinde bulunduğu süre ve yapılan gözlemler kayda geçirilmelidir.

Ağla Hayvan Yakalamak Hukuken Mümkün mü?

Evet. Yönetmelik m.15 ağ kullanımını izin verilen yakalama yöntemlerinden biri olarak açıkça sayar. Ancak ağ, hayvanın üzerine kontrolsüz biçimde fırlatılıp boğaz, bacak veya eklemlerinde sıkışmaya yol açacak şekilde kullanılmamalıdır. Ağın göz aralığı, malzemesi ve büyüklüğü hedef hayvanın türüne uygun olmalıdır.

Ağla yakalamanın amacı hayvanın hareketini kısa süreli ve güvenli biçimde sınırlandırmaktır. Hayvan ağ içinde uzun süre sürüklenmemeli, yerden kaldırılmamalı veya boğulma riski yaratacak biçimde sıkıştırılmamalıdır. Hayvanın panik hâlinde kendi kendini yaralayabileceği dikkate alınarak deneyimli personel tarafından hızla kontrol altına alınması gerekir.

Özellikle dar alanda, bina içinde veya yaralı hayvanda ağ kullanımının uygun olup olmadığı olay bazında değerlendirilir. Ağın varlığı diğer daha az stresli yöntemin uygulanmasını engellemez. Personel eğitiminde ağın hangi durumda kullanılacağı, hangi durumda bırakılacağı ve hayvanın ağdan nasıl güvenli çıkarılacağı uygulamalı olarak öğretilmelidir.

Yakalama Sopası Kullanılabilir mi?

Yönetmelik m.15 yakalama sopasını izin verilen araçlar arasında sayar. Buradaki yakalama sopası, hayvanın güvenli mesafeden kontrol altına alınmasını sağlayan profesyonel ekipmandır; hayvana vurmak veya onu sürüklemek için kullanılan sıradan bir sopa değildir. Ekipmanın doğru kullanımı hayvanın solunumunu ve dolaşımını engellemeyecek şekilde olmalıdır.

Yakalama sopasının boyun çevresinde aşırı sıkılması, hayvanın havaya kaldırılması, yerde sürüklenmesi veya uzun süre bu pozisyonda tutulması ciddi yaralanma ve boğulma riski yaratır. Yönetmeliğin “eziyet edilmeden toplama” emri bu tür kullanımları yasaklar. Ekipmanın kilit ve gevşetme mekanizması personel tarafından iyi bilinmelidir.

Yakalama sopası özellikle saldırgan, korkmuş veya dar alanda kaçış riski bulunan hayvanlarda kısa süreli kontrol aracı olabilir. Ancak hayvan kontrol altına alındığında mümkün olan en kısa sürede uygun taşıma kafesine veya araca aktarılmalıdır. Kullanım süresi ve hayvanın gözlenen sağlık durumu olay kaydına yazılmalıdır.

Uyuşturucu Tüfek veya Üfleme Aparatıyla Yakalama Ne Zaman Yapılır?

Uyuşturucu tüfek veya üfleme aparatıyla yakalama, Yönetmelik m.15 uyarınca yalnız veteriner hekim koordinasyonu altında yapılabilir. Çünkü bu yöntem hayvana farmakolojik madde uygulanmasını içerir ve kullanılan ilacın türü, dozu, uygulama yeri ve hayvanın sağlık durumu tıbbi değerlendirme gerektirir.

Sedasyon, ekip için kolaylık sağlamak amacıyla rutin yöntem hâline getirilemez. İnsan yaklaşmasının ciddi güvenlik riski yarattığı, hayvanın kaçışının trafik veya çevre açısından tehlikeli olduğu veya fiziksel yakalamanın hayvana daha yüksek zarar verme ihtimali taşıdığı durumlarda veteriner hekim kararıyla gündeme gelebilir. Hayvanın tahmini ağırlığı bilinmeden rastgele doz uygulanması kabul edilemez.

İlaç uygulandıktan sonra hayvanın etkilenme süresi boyunca takip edilmesi gerekir. Sedasyon altındaki hayvan suya, merdivene, trafiğe veya yüksekten düşme riskine açık bırakılmamalıdır. Solunum, vücut sıcaklığı ve genel durum veteriner hekim gözetiminde izlenmeli; komplikasyon olursa müdahale ekipmanı hazır tutulmalıdır.

Yakalama Yöntemi Nasıl Seçilmelidir?

Mevzuat izin verilen araçları saymakla birlikte, her olay için tek zorunlu yöntem belirlemez. Yöntem seçimi ölçülülük ilkesine uygun yapılmalıdır. Sakin ve insan temasına izin veren bir hayvanda ağ veya sedasyon kullanmak gereksiz olabilir; kontrol edilemeyen saldırgan veya ciddi kaçış riski bulunan hayvanda ise yalnız el ile yaklaşmak hem insan hem hayvan güvenliğini tehlikeye atabilir.

Hayvanın yaşı, gebelik durumu, yaralanması, solunum hastalığı, davranış profili ve bulunduğu çevre dikkate alınmalıdır. Yavru, yaşlı, kırık şüphesi olan veya ciddi solunum problemi bulunan hayvanlarda kullanılan ekipmanın oluşturacağı baskı farklı risk taşır. Personel yöntem seçmeden önce kısa saha değerlendirmesi yapmalıdır.

Çevre koşulları da önemlidir. Otoyol kenarında kaçan hayvan, kalabalık okul çevresindeki saldırgan hayvan veya boş arazideki ürkek hayvan aynı yöntemle yakalanmayabilir. Amaç en hızlı yöntem değil, en az zarar ve yeterli güvenlik sağlayan yöntemdir.

Sahipsiz Hayvan Yakalamada Hangi Uygulamalar Hukuka Aykırıdır?

Hayvana vurmak, tekmelemek, aracın arkasına bağlayarak sürüklemek, boğazını nefes almayı engelleyecek şekilde sıkmak, kesici veya yaralayıcı ekipman kullanmak, zehirli yem vermek veya hayvanı gereksiz yere uzun süre korku ve acı içinde bırakmak Yönetmeliğin eziyet etmeme kuralıyla bağdaşmaz. Yakalama gerekliliği hayvanlara kötü muamele için hukuki gerekçe oluşturmaz.

Ayrıca uyuşturucu madde uygulamasının veteriner hekim koordinasyonu dışında yapılması m.15’in açık şartına aykırıdır. Eğitim almamış personelin ilaç dozu belirlemesi veya uygun olmayan enjeksiyon aparatını kullanması hem hayvan sağlığı hem mesleki yetki bakımından ciddi sorun yaratır.

İzin verilen kafes, ağ veya yakalama sopasının kötü kullanımı da hukuka uygun sayılmaz. Bir araç mevzuatta sayılmış olsa bile yaralayıcı biçimde uygulanırsa idari ve şartları oluştuğunda ceza/özel hukuk sorumluluğu gündeme gelebilir. Değerlendirmede somut davranış, sonuç, kayıt ve veteriner raporu esas alınır.

Yakalama Sırasında Hayvan Yaralanırsa Ne Yapılmalıdır?

Yakalama sırasında hayvanın yaralandığı fark edilirse işlem güvenli biçimde durdurulmalı veya en az travmayla tamamlanarak hayvan derhal veteriner hekime ulaştırılmalıdır. Yaralanmanın türü ve oluş şekli kayıt altına alınmalı, gerekiyorsa fotoğraf ve video ile belgelendirilmelidir.

Veteriner muayene kaydı yaralanmanın eski mi yeni mi olduğunu, yakalama yöntemiyle ilişkisini ve gerekli tedaviyi ortaya koyabilir. Bu kayıt hem hayvanın tedavisi hem de sonradan yapılacak idari inceleme açısından önemlidir. Ekipman arızası veya personel hatası tespit edilirse aynı riskin tekrarını önlemek için ekipman kullanım dışı bırakılmalı veya personele yeniden eğitim verilmelidir.

Hayvanın yaralanması her durumda otomatik olarak hukuka aykırı yakalama yapıldığı anlamına gelmez; bazı olaylarda güvenli tedbirlere rağmen kaçınılmaz yaralanma meydana gelebilir. Ancak idarenin gerekli önlemleri alıp almadığı, personelin eğitimli olup olmadığı, kullanılan yöntemin ölçülü seçilip seçilmediği ve yaralanmadan sonra zamanında müdahale edilip edilmediği somut belgelerle değerlendirilir.

Yakalama İşlemi Nasıl Kayıt Altına Alınmalıdır?

Belediye toplama ekiplerinin her olay için ihbar veya görev numarası, konum, tarih ve saat, ekipteki kişiler, kullanılan yöntem, araç plakası, hayvanın eşkâli, sağlık gözlemi ve teslim edilen bakımevi bilgilerini kaydetmesi gerekir. Sedasyon kullanılmışsa veteriner hekimin adı, ilaç ve doz gibi tıbbi bilgiler ayrıca tutulmalıdır.

Kamera kaydı bulunan araç veya personel ekipmanı olayın objektif biçimde incelenmesini kolaylaştırır. Görüntü kaydı yapılırken kişilerin özel hayatı ve kişisel verilerin korunması kuralları gözetilmelidir. Görüntüler sosyal medyada teşhir amacıyla değil, hizmet güvenliği ve delil bütünlüğü amacıyla kullanılmalıdır.

Şikâyet hâlinde Doğa Koruma ve Milli Parklar İl Şube Müdürlüğü Yönetmelikteki denetim yetkisi çerçevesinde işlem kayıtlarını, personel eğitim belgelerini, veteriner koordinasyon kayıtlarını ve bakımevi kabul tutanaklarını inceleyebilir. Kayıtların düzenli olması hem hayvan refahının hem kamu görevlilerinin hukuki güvenliğinin temelidir.

Sık Sorulan Sorular

Sahipsiz köpek ağla yakalanabilir mi?

Evet. Ağ, Yönetmelik m.15’te izin verilen yakalama araçlarından biridir; hayvana zarar vermeyecek şekilde kullanılmalıdır.

Yakalama sopası kullanmak yasak mı?

Hayır. Profesyonel yakalama sopası m.15’te izin verilen araçtır; vurma veya sürükleme amacıyla kullanılamaz.

Hayvana sakinleştirici iğne kim yapabilir?

Uyuşturucu tüfek veya üfleme aparatı uygulaması veteriner hekim koordinasyonu altında yapılmalıdır.

Belediye personeli kendi başına ilaç dozu belirleyebilir mi?

Hayır. Farmakolojik yakalama veterinerlik değerlendirmesi gerektirir.

Hayvanı kafeste saatlerce bırakmak mümkün mü?

Kafes yakalama aracıdır; hayvan gereksiz süre gözetimsiz ve refahını bozacak koşullarda tutulmamalıdır.

Hayvan yakalanırken yaralanırsa ne yapılır?

Derhal veteriner değerlendirmesi yapılmalı, olay ve yaralanma nedeni kayıt altına alınmalıdır.

İzin verilen araçla yapılan her yakalama hukuka uygun mudur?

Hayır. Araç doğru ve ölçülü kullanılmalı; eziyet ve gereksiz zarar verilmemelidir.

Hayvanı sürüklemek yasal mı?

Hayvanı yaralayacak veya acı çektirecek biçimde sürükleme Yönetmeliğin eziyet etmeme kuralıyla bağdaşmaz.

Yakalama görüntüsü delil olabilir mi?

Usulüne uygun elde edilen görüntüler idari incelemede olayın nasıl gerçekleştiğini göstermeye yardımcı olabilir.

Yakalama yöntemi için tek standart var mı?

Yönetmelik izin verilen yöntemleri sayar; somut yöntem hayvanın davranışı, sağlık durumu ve çevre güvenliğine göre seçilir.