Tanıklıktan Çekinme Sebebi Ne Zaman Bildirilir? HMK 252 | 2026

HMK m.252 ne düzenler?

HMK m.252 çekinme sebebinin ne zaman, nasıl ve hangi delille bildirileceğini ve mahkemenin inceleme usulünü düzenler.

Madde çekinme hakkının hangi hâllerde doğduğunu değil, doğduğu ileri sürülen hakkın nasıl kullanılacağını düzenler. Çekinmenin maddi sebepleri m.248-250’de, istisnaları m.251’de yer alır.

Tanık dinlenirken bu unsur ayrıca kontrol edilir: Tanık çekinme sebebini açıklamak zorundadır. Tutanak, mahkemenin hangi sebebi hangi delille kabul veya reddettiğini gösterebilmelidir.

Bu hükmün doğrudan sonucu şudur: Çekinme sebebini haklı gösterecek delil de bildirilmelidir. Tarafların iddia ve itirazları da bu somut usul kaydı üzerinden değerlendirilebilir.

Dosya bakımından belirleyici kayıt şudur: Bildirim dinlenme gününden önce yazılı olarak yapılabilir. İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

Usul güvencesi bu noktada şu işlevi görür: Tanık, davet edildiği duruşmada sözlü bildirim de yapabilir. Bu nedenle tanık işlemi genel ifadelerle değil maddede sayılan şartlarla yürütülmelidir.

Madde kapsamı şu sınır içinde uygulanır: Sebep ve dayanak önceden bildirilmişse tanık belirlenen günde mahkemeye gelmek zorunda değildir. Kanunda bulunmayan ek koşul yaratılmamalı ve açık istisna genişletilmemelidir.

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: Mahkeme duruşmada bulunan tarafları dinledikten sonra çekinmenin haklı olup olmadığına karar verir. Bu ayrım, tanıklık yükümlülüğü ile çekinme hakkının sınırlarını karıştırmayı önler.

Kanunun açık düzenlemesi şudur: Çekinme kararı tanığın tek taraflı iradesiyle değil mahkeme değerlendirmesiyle sonuçlanır. Tanığın kişiliği değil, kanunun tanımladığı sebep ve davranış esas alınır.

Kanuni şartlar

Bildirim usulü ile çekinme sebebinin haklılığı birbirinden ayrılmalıdır.

Bu hükmün doğrudan sonucu şudur: Kanunda tanınan bir çekinme sebebi ileri sürülmelidir. Kanunda bulunmayan ek koşul yaratılmamalı ve açık istisna genişletilmemelidir.

Dosya bakımından belirleyici kayıt şudur: Sebep somutlaştırılmalıdır. Bu ayrım, tanıklık yükümlülüğü ile çekinme hakkının sınırlarını karıştırmayı önler.

Usul güvencesi bu noktada şu işlevi görür: Sebebi destekleyen delil belirtilmelidir. Tanığın kişiliği değil, kanunun tanımladığı sebep ve davranış esas alınır.

Madde kapsamı şu sınır içinde uygulanır: Yazılı bildirim dinlenme gününden önce yapılabilir. Tutanak, mahkemenin hangi sebebi hangi delille kabul veya reddettiğini gösterebilmelidir.

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: Sözlü bildirim davet edilen duruşmada yapılabilir. Tarafların iddia ve itirazları da bu somut usul kaydı üzerinden değerlendirilebilir.

Kanunun açık düzenlemesi şudur: Önceden bildirim yapılmışsa gelmeme hakkı m.252/2 kapsamında değerlendirilir. İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

Tanık dinlenirken bu unsur ayrıca kontrol edilir: Mahkeme tarafları dinleyerek karar vermelidir. Bu nedenle tanık işlemi genel ifadelerle değil maddede sayılan şartlarla yürütülmelidir.

Mahkemede uygulama sırası

Mahkeme bildirim geldiğinde önce usulü, sonra sebebin dayanağını ve varsa m.251 istisnasını inceler.

Dosya bakımından belirleyici kayıt şudur: Tanık çekinme sebebini ve dayanağını bildirir. Tarafların iddia ve itirazları da bu somut usul kaydı üzerinden değerlendirilebilir.

Usul güvencesi bu noktada şu işlevi görür: Bildirim dosyaya alınır. İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

Madde kapsamı şu sınır içinde uygulanır: Gerekirse dayanak belgeleri incelenir. Bu nedenle tanık işlemi genel ifadelerle değil maddede sayılan şartlarla yürütülmelidir.

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: Duruşmada bulunan tarafların görüşleri alınır. Kanunda bulunmayan ek koşul yaratılmamalı ve açık istisna genişletilmemelidir.

Kanunun açık düzenlemesi şudur: m.251 istisnası bulunup bulunmadığı kontrol edilir. Bu ayrım, tanıklık yükümlülüğü ile çekinme hakkının sınırlarını karıştırmayı önler.

Tanık dinlenirken bu unsur ayrıca kontrol edilir: Mahkeme çekinmenin haklı olup olmadığına karar verir. Tanığın kişiliği değil, kanunun tanımladığı sebep ve davranış esas alınır.

Bu hükmün doğrudan sonucu şudur: Karar doğrultusunda tanığın dinlenip dinlenmeyeceği belirlenir. Tutanak, mahkemenin hangi sebebi hangi delille kabul veya reddettiğini gösterebilmelidir.

Hukuki sonuç

Önceden usulüne uygun bildirim yapılması tanığın belirlenen günde mahkemeye gelme zorunluluğunu kaldırabilir; nihai olarak çekinmenin haklılığına mahkeme karar verir.

Usul güvencesi bu noktada şu işlevi görür: Sebep ve delil önceden bildirilmişse tanık duruşmaya gelmek zorunda değildir. Bu ayrım, tanıklık yükümlülüğü ile çekinme hakkının sınırlarını karıştırmayı önler.

Madde kapsamı şu sınır içinde uygulanır: Sözlü bildirim duruşmada yapılabilir. Tanığın kişiliği değil, kanunun tanımladığı sebep ve davranış esas alınır.

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: Mahkeme tarafları dinlemeden haklılık incelemesini tamamlamamalıdır. Tutanak, mahkemenin hangi sebebi hangi delille kabul veya reddettiğini gösterebilmelidir.

Kanunun açık düzenlemesi şudur: Çekinme haklı bulunursa tanık ilgili konuda dinlenmez. Tarafların iddia ve itirazları da bu somut usul kaydı üzerinden değerlendirilebilir.

Tanık dinlenirken bu unsur ayrıca kontrol edilir: Çekinme haklı bulunmazsa m.253’teki sonuçlar gündeme gelebilir. İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

Diğer HMK hükümleriyle ilişki

m.252 çekinme hakkının kullanılma usulüdür.

Madde kapsamı şu sınır içinde uygulanır: HMK m.248-250 çekinme sebeplerini belirler. İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: HMK m.251 çekinme hakkının istisnalarını düzenler. Bu nedenle tanık işlemi genel ifadelerle değil maddede sayılan şartlarla yürütülmelidir.

Kanunun açık düzenlemesi şudur: HMK m.253 çekinmenin kabul edilmemesi hâlindeki sonuçları düzenler. Kanunda bulunmayan ek koşul yaratılmamalı ve açık istisna genişletilmemelidir.

Tanık dinlenirken bu unsur ayrıca kontrol edilir: HMK m.247 genel çekinme hakkını ve hâkimin bazı hâllerde hatırlatma görevini içerir. Bu ayrım, tanıklık yükümlülüğü ile çekinme hakkının sınırlarını karıştırmayı önler.

Sık yapılan hatalar

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: Çekinme sebebi göstermeden yalnız isteksizlik bildirmek m.252 şartını karşılamaz. Tanığın kişiliği değil, kanunun tanımladığı sebep ve davranış esas alınır.

Kanunun açık düzenlemesi şudur: Dayanak delili hiç belirtmemek kanunun bildirim yapısını eksik bırakır. Tutanak, mahkemenin hangi sebebi hangi delille kabul veya reddettiğini gösterebilmelidir.

Tanık dinlenirken bu unsur ayrıca kontrol edilir: Önceden sebep ve dayanak bildiren tanığı sırf gelmedi diye m.245 kapsamında değerlendirmek m.252/2’yi göz ardı eder. Tarafların iddia ve itirazları da bu somut usul kaydı üzerinden değerlendirilebilir.

Bu hükmün doğrudan sonucu şudur: Tarafları dinlemeden çekinmenin haklılığına karar vermek m.252/3’e aykırıdır. İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

Dosya bakımından belirleyici kayıt şudur: m.251 istisnalarını incelemeden çekinmeyi kabul etmek eksik hukuki değerlendirme olur. Bu nedenle tanık işlemi genel ifadelerle değil maddede sayılan şartlarla yürütülmelidir.

Dosya kontrol listesi

Kanunun açık düzenlemesi şudur: Çekinme sebebi açık mı? Bu nedenle tanık işlemi genel ifadelerle değil maddede sayılan şartlarla yürütülmelidir.

Tanık dinlenirken bu unsur ayrıca kontrol edilir: Dayanak delil bildirildi mi? Kanunda bulunmayan ek koşul yaratılmamalı ve açık istisna genişletilmemelidir.

Bu hükmün doğrudan sonucu şudur: Bildirim yazılı mı sözlü mü? Bu ayrım, tanıklık yükümlülüğü ile çekinme hakkının sınırlarını karıştırmayı önler.

Dosya bakımından belirleyici kayıt şudur: Yazılıysa dinlenme gününden önce mi? Tanığın kişiliği değil, kanunun tanımladığı sebep ve davranış esas alınır.

Usul güvencesi bu noktada şu işlevi görür: Taraflar dinlendi mi? Tutanak, mahkemenin hangi sebebi hangi delille kabul veya reddettiğini gösterebilmelidir.

Madde kapsamı şu sınır içinde uygulanır: m.251 istisnası kontrol edildi mi? Tarafların iddia ve itirazları da bu somut usul kaydı üzerinden değerlendirilebilir.

Mahkeme bu aşamada şu tespiti yapmak zorundadır: Mahkeme haklılık hakkında karar verdi mi? İşlem bu şekilde kurulduğunda kanun yolu denetimi için gerekli açıklık sağlanır.

HMK m.252 ayrıntılı uygulama notu 1

Tanık çekinme sebebini açıklamak zorundadır. Bildirim yazılı mı sözlü mü? Buna bağlı hukuki sonuç, sözlü bildirim duruşmada yapılabilir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.252 ayrıntılı uygulama notu 2

Çekinme sebebini haklı gösterecek delil de bildirilmelidir. Yazılıysa dinlenme gününden önce mi? Buna bağlı hukuki sonuç, mahkeme tarafları dinlemeden haklılık incelemesini tamamlamamalıdır. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.252 ayrıntılı uygulama notu 3

Bildirim dinlenme gününden önce yazılı olarak yapılabilir. Taraflar dinlendi mi? Buna bağlı hukuki sonuç, çekinme haklı bulunursa tanık ilgili konuda dinlenmez. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.252 ayrıntılı uygulama notu 4

Tanık, davet edildiği duruşmada sözlü bildirim de yapabilir. m.251 istisnası kontrol edildi mi? Buna bağlı hukuki sonuç, çekinme haklı bulunmazsa m.253’teki sonuçlar gündeme gelebilir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.252 ayrıntılı uygulama notu 5

Sebep ve dayanak önceden bildirilmişse tanık belirlenen günde mahkemeye gelmek zorunda değildir. Mahkeme haklılık hakkında karar verdi mi? Buna bağlı hukuki sonuç, sebep ve delil önceden bildirilmişse tanık duruşmaya gelmek zorunda değildir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.252 ayrıntılı uygulama notu 6

Mahkeme duruşmada bulunan tarafları dinledikten sonra çekinmenin haklı olup olmadığına karar verir. Çekinme sebebi açık mı? Buna bağlı hukuki sonuç, sözlü bildirim duruşmada yapılabilir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.252 ayrıntılı uygulama notu 7

Çekinme kararı tanığın tek taraflı iradesiyle değil mahkeme değerlendirmesiyle sonuçlanır. Dayanak delil bildirildi mi? Buna bağlı hukuki sonuç, mahkeme tarafları dinlemeden haklılık incelemesini tamamlamamalıdır. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.252 ayrıntılı uygulama notu 8

Tanık çekinme sebebini açıklamak zorundadır. Bildirim yazılı mı sözlü mü? Buna bağlı hukuki sonuç, çekinme haklı bulunursa tanık ilgili konuda dinlenmez. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.252 ayrıntılı uygulama notu 9

Çekinme sebebini haklı gösterecek delil de bildirilmelidir. Yazılıysa dinlenme gününden önce mi? Buna bağlı hukuki sonuç, çekinme haklı bulunmazsa m.253’teki sonuçlar gündeme gelebilir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.252 ayrıntılı uygulama notu 10

Bildirim dinlenme gününden önce yazılı olarak yapılabilir. Taraflar dinlendi mi? Buna bağlı hukuki sonuç, sebep ve delil önceden bildirilmişse tanık duruşmaya gelmek zorunda değildir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.252 ayrıntılı uygulama notu 11

Tanık, davet edildiği duruşmada sözlü bildirim de yapabilir. m.251 istisnası kontrol edildi mi? Buna bağlı hukuki sonuç, sözlü bildirim duruşmada yapılabilir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.252 ayrıntılı uygulama notu 12

Sebep ve dayanak önceden bildirilmişse tanık belirlenen günde mahkemeye gelmek zorunda değildir. Mahkeme haklılık hakkında karar verdi mi? Buna bağlı hukuki sonuç, mahkeme tarafları dinlemeden haklılık incelemesini tamamlamamalıdır. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.252 ayrıntılı uygulama notu 13

Mahkeme duruşmada bulunan tarafları dinledikten sonra çekinmenin haklı olup olmadığına karar verir. Çekinme sebebi açık mı? Buna bağlı hukuki sonuç, çekinme haklı bulunursa tanık ilgili konuda dinlenmez. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.252 ayrıntılı uygulama notu 14

Çekinme kararı tanığın tek taraflı iradesiyle değil mahkeme değerlendirmesiyle sonuçlanır. Dayanak delil bildirildi mi? Buna bağlı hukuki sonuç, çekinme haklı bulunmazsa m.253’teki sonuçlar gündeme gelebilir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

HMK m.252 ayrıntılı uygulama notu 15

Tanık çekinme sebebini açıklamak zorundadır. Bildirim yazılı mı sözlü mü? Buna bağlı hukuki sonuç, sebep ve delil önceden bildirilmişse tanık duruşmaya gelmek zorunda değildir. Mahkeme bu üç unsuru aynı dosya bütünlüğü içinde değerlendirmeli ve tutanakta hangi sebebin hangi delille sabit olduğunu açıkça göstermelidir. Tanıklık yükümlülüğü ile kanuni çekinme hakkı veya yaptırım şartları varsayımla genişletilemez.

Resmî kaynaklar ve site içi bağlantılar

Güncel madde metni için Adalet Bakanlığı HMK metni esas alınmalıdır.

• Tanıklıktan çekinme hakkı HMK 247-250
• Tanık duruşmaya gelmezse HMK 245
• Tanık mahkemeye nasıl çağrılır HMK 243

Sık sorulan sorular

Çekinme sebebi ne zaman bildirilir?

Dinlenme gününden önce yazılı veya davet edilen duruşmada sözlü olarak.

Delil göstermek gerekir mi?

Evet. Sebebi haklı gösterecek delil bildirilmelidir.

Önceden bildiren tanık duruşmaya gelmek zorunda mı?

Sebep ve dayanak önceden bildirilmişse belirlenen günde gelmek zorunda değildir.

Kararı kim verir?

Mahkeme.

Taraflar dinlenir mi?

Evet, duruşmada bulunan taraflar dinlenir.

Sözlü çekinme mümkün mü?

Evet, davet edilen duruşmada.

Sebep haklı bulunmazsa ne olur?

HMK m.253 sonuçları gündeme gelir.

İstisnalar ayrıca incelenir mi?

Evet. m.251 kapsamı ayrıca değerlendirilir.