İhtiyari Dava Arkadaşlığı Nedir? HMK 57-58 Şartları ve Usul Sonuçları

Kısa cevap: İhtiyari dava arkadaşlığı, birden fazla kişinin kanundaki bağlantı şartları varsa aynı davada birlikte davacı veya davalı olabilmesidir. HMK m. 57; hak veya borcun ortak olması, aynı hukuki işlemden doğması ya da davaların temelini oluşturan vakıa ve hukuki sebeplerin aynı veya benzer olması hâllerinde ihtiyari dava arkadaşlığına izin verir. HMK m. 58 uyarınca ihtiyari dava arkadaşlarının davaları birbirinden bağımsızdır; her dava arkadaşı diğerlerinden bağımsız hareket eder.

• İhtiyari dava arkadaşlığı nedir?
• HMK 57 ne düzenler?
• HMK 58 bağımsızlık ilkesi
• Şartları nelerdir?
• Birlikte davacı olma
• Birlikte davalı gösterme
• Usul işlemlerinin bağımsızlığı
• Mecburi dava arkadaşlığından farkı
• Gider ve vekâlet ücreti
• Kanun yolu
• Sıkça Sorulan Sorular

İhtiyari Dava Arkadaşlığı Nedir?

İhtiyari dava arkadaşlığı, tarafların aynı davada birlikte yer almasının zorunlu olmadığı fakat bağlantı ve usul ekonomisi nedeniyle mümkün olduğu çok taraflı dava yapısıdır. Birden fazla davacı aynı davayı açabilir veya davacı birden fazla kişiye karşı tek dava açabilir. Ancak her talep kural olarak ayrı dava niteliğini korur.

Bu kurumun amacı aynı veya benzer vakıa ve hukuki sebeplere dayanan uyuşmazlıkların farklı mahkemelerde tekrar tekrar görülmesini önlemektir. Ortak delillerin tek dosyada incelenmesi, çelişkili karar riskinin azaltılması ve yargılama giderlerinin düşürülmesi usul ekonomisine hizmet eder.

İhtiyari dava arkadaşlığında birlikte dava açmak bir zorunluluk değildir. Her kişi şartları varsa ayrı dava da açabilir. Bu yönüyle mecburi dava arkadaşlığından ayrılır.

HMK 57 Ne Düzenler?

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 57. maddesi birden fazla kişinin hangi hâllerde birlikte davacı veya davalı olabileceğini düzenler. Başlıca hâller; hak veya borcun ortak olması, ortak bir işlemle bütün dava arkadaşları yararına hak doğmuş veya kendilerinin bu şekilde yükümlülük altına girmiş bulunması ve davaların temelini oluşturan vakıalar ile hukuki sebeplerin aynı veya birbirine benzer olmasıdır.

Resmî metin için 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 57-58 incelenmelidir.

Bu bağlantı şartları geniş görünse de sınırsız değildir. Birbiriyle ilgisiz alacakların yalnız aynı avukat tarafından takip edilmesi veya kişilerin aynı şehirde bulunması ihtiyari dava arkadaşlığı oluşturmaz. Ortaklık ya da benzerlik uyuşmazlığın maddi vakıa veya hukuki ilişkisinde bulunmalıdır.

HMK 58 ve Davaların Bağımsızlığı

HMK m. 58 ihtiyari dava arkadaşlığında davaların birbirinden bağımsız olduğunu düzenler. Dava arkadaşlarından her biri diğerlerinden bağımsız hareket eder. Birinin yaptığı usul işlemi kural olarak diğerini bağlamaz.

Bir davacı talebinden feragat edebilirken diğer davacı davasını sürdürebilir. Bir davalı talebi kabul ederken diğer davalı savunmaya devam edebilir. Bir dava arkadaşı istinafa başvururken diğeri başvurmayabilir. Bu bağımsızlık, ihtiyari dava arkadaşlığının temel özelliğidir.

Mahkeme davaları aynı dosyada birlikte yürütse de her bir dava arkadaşının talebi, savunması, delilleri ve hüküm sonucu ayrı ayrı değerlendirilir. Hüküm fıkrasında her taraf yönünden sonucun açık gösterilmesi gerekir.

İhtiyari Dava Arkadaşlığının Şartları

Birinci ihtimal hak veya borcun ortak olmasıdır. Birden fazla kişi ortak bir sözleşmeden hak sahibi olmuş veya birlikte borç altına girmiş olabilir. İkinci ihtimal aynı hukuki işlemin tüm kişiler bakımından sonuç doğurmasıdır. Üçüncü ihtimal, davaların dayandığı vakıa ve hukuki sebeplerin aynı veya benzer olmasıdır.

Örneğin aynı olaydan zarar gören birden fazla kişi, zarar kalemleri ayrı olmakla birlikte ortak vakıa nedeniyle birlikte dava açabilir. Aynı sözleşme zincirinden kaynaklanan ve benzer hukuki sorun taşıyan talepler de ihtiyari dava arkadaşlığına konu olabilir.

Bununla birlikte her talep bakımından görev ve kesin yetki koşulları ayrıca kontrol edilmelidir. Farklı mahkemelerin görev alanına giren talepler sırf bağlantı var diye aynı dosyada birleştirilemez.

Birden Fazla Kişi Birlikte Davacı Olabilir mi?

Evet. HMK m. 57’deki bağlantı şartlarından biri varsa birden fazla kişi aynı dava dilekçesinde davacı olabilir. Her davacının talebi, hukuki yararı, taraf ehliyeti ve varsa dava şartı arabuluculuk koşulları ayrıca değerlendirilir.

Birlikte dava açılmış olması tüm davacıların aynı miktarı talep etmek zorunda olduğu anlamına gelmez. Örneğin aynı haksız fiilden zarar gören kişiler farklı maddi ve manevi tazminat miktarları isteyebilir. Mahkeme her davacı yönünden zarar ve illiyet bağını ayrı değerlendirir.

Bir davacının davası usulden reddedilirken diğer davacının davası esastan kabul edilebilir. Hüküm ve giderler bu ayrı sonuçlara göre kurulmalıdır.

Birden Fazla Kişiye Karşı Tek Dava Açılabilir mi?

Evet. Aynı vakıa veya hukuki ilişkiden doğan ve HMK m. 57 şartlarını taşıyan talepler birden fazla davalıya karşı tek dava içinde ileri sürülebilir. Ancak her davalının sorumluluk sebebi ve kapsamı ayrıca açıklanmalıdır.

Müteselsil borçlulara karşı açılan davalar uygulamada tipik örneklerdendir. Davacı borcun hukuki kaynağına göre borçluların bir kısmına veya tamamına başvurabilir. Müteselsil sorumluluğun özel maddi hukuk şartları saklıdır.

Bir davalıya ilişkin özel yetki veya tahkim şartı bulunması diğer davalılar bakımından otomatik aynı sonucu doğurmaz. Yetki ve tahkim itirazları her davalı yönünden ayrıca değerlendirilir.

Usul İşlemlerinin Bağımsızlığı

İhtiyari dava arkadaşlarından biri delil sunabilir, diğeri sunmayabilir. Biri bilirkişi raporuna itiraz ederken diğeri raporu kabul edebilir. Biri mazeret sunup duruşmaya gelmezken diğeri yargılamayı takip edebilir. Bu işlemler kural olarak yalnız yapan kişi bakımından sonuç doğurur.

Feragat, kabul ve sulh da bağımsızlık ilkesine tabidir. Bir davacının feragati diğer davacıların haklarını sona erdirmez. Bir davalının kabulü diğer davalılar aleyhine kabul oluşturmaz. Sulh yalnız taraf olan kişiler ve kapsamı içinde sonuç doğurur.

Feragat için HMK 307-312, kabul için HMK 308-312 ve sulh için HMK 313-315 rehberleri incelenebilir.

İhtiyari ve Mecburi Dava Arkadaşlığı Arasındaki Fark

İhtiyari dava arkadaşlığında birlikte dava açmak mümkündür fakat zorunlu değildir. Mecburi dava arkadaşlığında maddi hukuk ilişkisi tüm kişilerin aynı davada taraf olmasını zorunlu kılar. İhtiyari dava arkadaşları bağımsız hareket eder; mecburi dava arkadaşları ortak ve bölünemez uyuşmazlık nedeniyle birlikte hareket etmek zorundadır.

İhtiyari dava arkadaşlığında farklı hüküm sonuçları mümkündür. Bir davacı kazanırken diğeri kaybedebilir. Mecburi dava arkadaşlığında kural olarak ortak hukuki ilişki hakkında tek ve uyumlu hüküm gerekir.

Ayrıntılı açıklama için HMK 59-60 mecburi dava arkadaşlığı rehberi incelenebilir.

Yetki Kuralları İhtiyari Dava Arkadaşlığında Nasıl Uygulanır?

Birden fazla davalı varsa HMK’nın özel yetki hükümleri birlikte değerlendirilir. Ancak davalıların sırf yetkili olmayan bir mahkemede dava açabilmek amacıyla muvazaalı biçimde aynı dosyada gösterilmesi hukuken korunmaz. Her davalı bakımından gerçek bağlantı bulunmalıdır.

Kesin yetki varsa dava şartı olarak mahkemece kendiliğinden incelenir. Kesin olmayan yetki bakımından davalı cevap dilekçesinde ilk itiraz ileri sürmelidir. Bu konuda HMK 116-117 ilk itirazlar rehberi incelenebilir.

Görev Kuralları ve Dava Arkadaşlığı

Dava arkadaşlığının varlığı görev kurallarını değiştirmez. Taleplerden biri iş mahkemesinin, diğeri tüketici mahkemesinin görev alanına giriyorsa yalnız benzer vakıalar bulunduğu için aynı mahkemede görülmeleri mümkün değildir. Her talep görevli mahkemede ileri sürülmelidir.

Görev dava şartıdır ve mahkemece kendiliğinden incelenir. Dava açılmadan önce her dava arkadaşı ve talep bakımından görev analizi yapılmalıdır.

Deliller Nasıl Değerlendirilir?

Ortak vakıaya ilişkin bir belge veya bilirkişi raporu birden fazla dava arkadaşının talebi bakımından kullanılabilir. Ancak her dava arkadaşının kişisel zarar, ödeme, teslim veya savunma durumu ayrı delil gerektirebilir.

Bir dava arkadaşının sunduğu belgenin diğer dava arkadaşı lehine de sonuç doğurması, delilin ortak vakıayı ispatlamasına bağlıdır. Usul işlemi bağımsız olsa da mahkeme dosyadaki hukuka uygun delilleri tüm uyuşmazlık bakımından değerlendirebilir.

Belge ibrazı hakkında HMK 219-221 belge ibrazı rehberi incelenebilir.

Tanıklar Her Dava Arkadaşı İçin Ayrı mı Bildirilir?

Her dava arkadaşı kendi ispat yükü ve vakıaları bakımından tanık gösterebilir. Ortak vakıalar için aynı tanıkların dinlenmesi mümkündür. Ancak tanık listesi sunma süresi ve ikinci tanık listesi yasağı her taraf bakımından kendi usuli konumuna göre değerlendirilir.

Tanık listesi için HMK 240 ikinci tanık listesi yasağı rehberi incelenebilir.

Yargılama Giderleri Nasıl Paylaştırılır?

İhtiyari dava arkadaşlarının talepleri bağımsız olduğu için yargılama giderleri ve vekâlet ücreti de her birinin dava sonucuna göre ayrı değerlendirilebilir. Bir davacı tamamen kazanırken diğer davacı kaybederse gider yükü farklılaşır.

Ortak yapılan bilirkişi veya keşif giderlerinin taraflar arasında nasıl paylaştırılacağı mahkemece uyuşmazlık ve sonuç oranına göre belirlenir. Harçlar da her talebin değerine göre hesaplanabilir.

Vekâlet ücreti bakımından Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi ve dava arkadaşlığının yapısı dikkate alınır. Her dava arkadaşı için ayrı vekâlet ücreti doğup doğmayacağı somut hüküm ve tarife maddesine göre belirlenir.

Bir Dava Arkadaşının Davası Ayrılabilir mi?

Birlikte görülmenin yargılamayı zorlaştırması veya bağlantının zayıflaması hâlinde mahkeme davaların ayrılmasına karar verebilir. Ayırma sonucunda talepler ayrı dosyalarda görülmeye devam eder.

İhtiyari dava arkadaşlığının temelinde zorunlu birliktelik bulunmadığından ayırma mecburi dava arkadaşlığına göre daha geniş uygulama alanına sahiptir. Mahkeme usul ekonomisi, delil durumu ve çelişkili karar riskini birlikte değerlendirir.

Davaların Birleştirilmesi ile İhtiyari Dava Arkadaşlığı Aynı mıdır?

Hayır. İhtiyari dava arkadaşlığı başlangıçtan itibaren aynı dava içinde birden fazla taraf bulunmasıdır. Birleştirme ise ayrı açılmış iki veya daha fazla davanın bağlantı nedeniyle birlikte görülmesidir. Sonradan birleştirilen davalar bağımsızlıklarını belirli ölçüde korur.

İki kurum benzer usul ekonomisi amacına hizmet etse de hukuki yapıları farklıdır. Taraf ve talep yapısının doğru nitelendirilmesi kanun yolu ve gider sonuçlarında önemlidir.

İstinaf ve Temyizde Bağımsızlık

İhtiyari dava arkadaşlarından her biri kendi hüküm sonucu bakımından bağımsız şekilde kanun yoluna başvurabilir. Bir dava arkadaşının istinaf başvurusu diğerinin kesinleşmiş hükmünü kural olarak etkilemez.

Ortak vakıa hakkında kanun yolu merciinin yaptığı değerlendirme bağlantılı talepleri fiilen etkileyebilir; ancak usul hakkının kullanılması her dava arkadaşı için ayrıdır. İstinaf dilekçesinde hangi taraf ve hangi hüküm bölümünün kanun yoluna taşındığı açıkça belirtilmelidir.

İstinaf için hukuk istinaf başvurusu rehberi incelenebilir.

İhtiyari Dava Arkadaşlığında Arabuluculuk

Dava şartı arabuluculuğa tabi uyuşmazlıklarda her talep ve taraf bakımından arabuluculuk şartının yerine getirilmiş olması gerekir. Ortak son tutanağın tüm dava arkadaşlarını ve uyuşmazlıkları kapsayıp kapsamadığı kontrol edilmelidir.

Bir davacı arabuluculuk sürecine katılmış, diğer davacı hiç katılmamışsa ikinci davacı yönünden dava şartı eksikliği doğabilir. Aynı şekilde tüm davalıların arabuluculuk sürecinde taraf olup olmadığı dosyaya göre incelenir.

İhtiyari Dava Arkadaşlığında Islah

Her dava arkadaşı kendi talebi ve usul işlemi bakımından ıslah hakkını kullanabilir. Bir davacının talebini artırması diğer davacının talebini kendiliğinden artırmaz. Bir davalının savunmasını ıslah etmesi diğer davalının savunmasını değiştirmez.

Islahın yalnız bir kez kullanılabilmesi kuralı da her bağımsız dava bakımından değerlendirilir. Ayrıntılar için HMK 176-182 ıslah rehberi incelenebilir.

İhtiyari Dava Arkadaşlığında Kesin Hüküm

Her dava arkadaşının talebi bağımsız olduğu için kesin hüküm etkisi de kural olarak ilgili taraf ve talep bakımından doğar. Bir davalının davasının kesinleşmesi diğer davalıyla ilgili uyuşmazlığı otomatik olarak sona erdirmez.

Kesin hüküm için taraf, dava sebebi ve talep sonucu aynılığı aranır. Bu konuda HMK 303 kesin hüküm rehberi incelenebilir.

Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması

HMK m. 57-58 Türkiye genelindeki hukuk mahkemelerinde uygulanır. Mersin’deki tazminat, alacak, kira, iş, tüketici ve ticaret uyuşmazlıklarında ihtiyari dava arkadaşlığı bağlantı şartlarına göre kurulabilir.

Mersin’de dava açılmadan önce her taraf yönünden adres, görev, yetki, arabuluculuk ve harç koşulları ayrı kontrol edilmelidir. Aynı dosyada yer almak her dava arkadaşının tüm usul şartlarını otomatik olarak sağlamaz.

Sıkça Sorulan Sorular

İhtiyari dava arkadaşlığı ne demektir?

Bağlantılı talepleri bulunan birden fazla kişinin zorunlu olmaksızın aynı davada birlikte taraf olmasıdır.

Birlikte dava açmak zorunlu mu?

Hayır. İhtiyari dava arkadaşlığında ayrı dava açılması mümkündür.

Dava arkadaşları birbirini bağlar mı?

Kural olarak hayır. HMK m. 58 gereğince bağımsız hareket ederler.

Bir davacı feragat ederse diğerinin davası biter mi?

Hayır.

Bir davalı kabul ederse diğer davalı bağlanır mı?

Hayır.

Bir dava arkadaşı istinafa başvurmazsa ne olur?

Kendi hüküm kısmı şartları oluştuğunda kesinleşebilir.

Mecburi dava arkadaşlığından farkı nedir?

Mecburi dava arkadaşlığında birlikte taraf olmak zorunludur; ihtiyari dava arkadaşlığında değildir.

Ortak tanık kullanılabilir mi?

Evet. Ortak vakıa hakkında aynı tanıklar dinlenebilir.

Her dava arkadaşı ayrı harç öder mi?

Harç, talep yapısı ve dava değerine göre hesaplanır; her talep bakımından ayrı değerlendirme gerekebilir.

Mahkeme davaları ayırabilir mi?

Koşulları varsa usul ekonomisi ve yargılamanın sağlıklı yürütülmesi için ayırma kararı verebilir.

İhtiyari Dava Arkadaşlığında Dosya Planı

İhtiyari dava arkadaşlığında aynı dosyada birden fazla taraf bulunmasına rağmen her talebin bağımsız niteliği korunur. Bu nedenle dava dilekçesinde her davacı bakımından talep miktarı, hukuki yarar, deliller ve varsa dava şartı ayrı gösterilmelidir. Birden fazla davalıya karşı dava açılıyorsa her davalının hangi hukuki sebep ve hangi vakıa nedeniyle sorumlu tutulduğu somutlaştırılmalıdır.

Ortak vakıalar için aynı deliller kullanılabilir; ancak her dava arkadaşının kişisel zarar, ödeme, teslim veya savunma durumu farklı delil gerektirebilir. Mahkeme hüküm fıkrasında her taraf yönünden sonucu ayrı ve infaza elverişli biçimde göstermelidir. Bu yapı özellikle tazminat, çok borçlulu alacak ve ortak işlemden doğan uyuşmazlıklarda önem taşır.

İhtiyari Dava Arkadaşlığında Kanun Yolu ve Kesinleşme

Her ihtiyari dava arkadaşı kendi hüküm bölümü bakımından bağımsız şekilde istinaf veya temyize başvurabilir. Bir dava arkadaşının kanun yoluna gitmemesi, diğerinin başvurusunu kendiliğinden etkisiz hâle getirmez. Bunun sonucu olarak aynı dosyada bazı hüküm bölümleri kesinleşirken diğer bölümler kanun yolu incelemesinde kalabilir.

Kanun yolu dilekçesinde hangi dava arkadaşının hangi hüküm kısmını hangi gerekçeyle taşıdığı açıkça belirtilmelidir. Ortak bir vakıa hakkındaki hukuki değerlendirme birden fazla talebi etkileyebileceğinden, başvuru kapsamı hazırlanırken hüküm fıkrası ve gerekçe birlikte incelenmelidir.

İhtiyari Dava Arkadaşlığında Sık Yapılan Hatalar

En sık hata, aynı dosyada yer alan tarafların birbirlerinin usul işlemleriyle otomatik bağlı olduğunu varsaymaktır. İkinci hata, bir davacının feragati veya bir davalının kabulünün diğer dava arkadaşlarını da etkilediğini düşünmektir. Üçüncü hata ortak delil bulunmasını bütün taleplerin aynı olduğu şeklinde yorumlamaktır.

Dördüncü hata, görev, kesin yetki veya arabuluculuk şartını bütün dava arkadaşları için tek seferde sağlanmış kabul etmektir. Beşinci hata, gider ve vekâlet ücretinin her taraf bakımından ayrı sonuç doğurabileceğini hesaba katmamaktır. İhtiyari dava arkadaşlığı, usul ekonomisi sağlar; ancak bağımsız dava yapısını ortadan kaldırmaz.

Sonuç

HMK m. 57-58 ihtiyari dava arkadaşlığını ve dava arkadaşlarının bağımsızlığını düzenler. Ortak hak veya borç, aynı hukuki işlem ya da aynı veya benzer vakıa ve hukuki sebepler bulunuyorsa birden fazla kişi aynı davada birlikte taraf olabilir. Birlikte dava zorunlu değildir; her dava arkadaşı kendi talebi, savunması, delili, feragati, kabulü ve kanun yolu bakımından bağımsızdır. Görev, yetki, arabuluculuk, gider ve kesin hüküm sonuçları her taraf yönünden ayrıca kontrol edilmelidir.

Hukuki inceleme: Av. Halil Bakırcı – Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →