İlk Muvazzaf Askerlikte Gazeteci Maaşının Yarısı Ödenir mi? | 5953 m.16 (2026)
Kısa ve net cevap: Evet. 5953 sayılı Basın İş Kanunu m.16’ya göre ilk muvazzaf askerlik hizmeti için silah altına alınan gazeteciye, normal askerlik süresince son aldığı ücretin yarısı işveren tarafından ödenir. Bu hüküm talim veya manevra halindeki tam ücret/fark sisteminden farklıdır ve ilk muvazzaf askerlik için özel olarak düzenlenmiştir.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
İşverenin “gazeteci askerde fiilen çalışmadığı için ücret ödenmez” yaklaşımı 5953 kapsamındaki gazeteci bakımından m.16’ya aykırıdır. Ödeme oranı açıkça son ücretin yarısıdır. Ancak sözleşme, toplu iş sözleşmesi veya yerleşik işyeri uygulaması daha yüksek bir hak tanıyorsa, m.16 gazeteci lehine olan bu hakların korunacağını da düzenler.
İlk muvazzaf askerlikte gazeteciye ne kadar ücret ödenir?
M.16’nın üçüncü fıkrası, ilk muvazzaf askerlik hizmeti için silah altına alınan gazeteciye normal askerlik süresince son aldığı ücretin yarısının ödenmesini emredici biçimde düzenler. Bu nedenle ücret oranı işverenin takdirine bırakılmamıştır.
Gazetecinin askere gitmeden önce aylık brüt ücreti 80.000 TL ise, kanuni yarım ücretin brüt esas üzerinden 40.000 TL olması beklenir; vergi ve sosyal güvenlik uygulaması ilgili dönemin mevzuatına göre bordroda gösterilir. Gazeteci net ücret üzerinden çalışıyorsa brüt/net ayrımı doğru kurulmalı ve kesintiler denetlenebilir olmalıdır.
İşveren bu ödemeyi “yardım”, “askerlik desteği” veya isteğe bağlı sosyal yardım şeklinde göstermemelidir. Ödeme doğrudan 5953 m.16’dan doğan ücret hakkıdır. Bordroda kanuni niteliği açıkça belirtilmelidir.
“İlk muvazzaf askerlik hizmeti” hangi durumu kapsar?
Kanun lafzı ilk muvazzaf askerlik hizmetini, talim/manevra ve seferberlik hallerinden ayrı bir kategori olarak düzenler. Bu nedenle çalışan daha sonra kısa süreli talim veya manevra için yeniden silah altına alındığında aynı yarım ücret sistemi değil, maddenin ilk fıkrasındaki ücret koruması uygulanır.
İlk muvazzaf askerlik tespiti, gazetecinin askerlik durum belgesi ve sevk kayıtları üzerinden yapılır. Bedelli askerlik, yedek subaylık, yedek astsubaylık veya mevzuat değişiklikleriyle ortaya çıkan farklı hizmet türlerinde somut askerlik statüsü resmi belgeye göre değerlendirilmelidir. Kanun metnindeki kategori ile kişinin fiili askerlik statüsü eşleştirilmeden bordro oranı seçilmemelidir.
İşveren personelin kendi beyanıyla yetinmemeli; askerlik belgesini dosyaya almalıdır. Gazeteci de kanuni hakkını talep ederken sevk, katılış ve terhis belgelerini saklamalıdır.
“Son aldığı ücret” hangi ücret üzerinden hesaplanır?
M.16 “son aldığı ücret” ifadesini kullanır. Bu nedenle askere sevkten hemen önce gazetecinin geçerli aylık temel ücreti esas alınır. Ücret 5953 m.4 gereği yazılı iş sözleşmesinde gösterilmek zorundadır; ücret değişiklikleri de sözleşmeye yazılmalıdır.
İşverenin bordroda daha düşük bir ücret, banka hesabında daha yüksek fiili ücret göstermesi halinde “son ücret” uyuşmazlığı ortaya çıkabilir. İş sözleşmesi, bordro, banka kayıtları ve düzenli ödemeler birlikte incelenir. Kayıt dışı ücret iddiası varsa gazeteci gerçek ücreti somut delillerle ispatlamak zorundadır.
Düzenli primlerin, yol/yemek yardımlarının veya değişken ücret unsurlarının yarım ücret hesabına girip girmediği, ödemenin gerçek hukuki niteliğine göre incelenir. Kanunun açık ifadesi son alınan “ücret”tir; masraf karşılıkları ücret değildir. Sürekli ücret eki niteliğindeki ödemeler ise genel ücret tanımı çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.
Yarım ücret ne kadar süre ödenir?
Kanun, ödemeyi “normal askerlik müddetince” öngörür. Bu nedenle askerlik hizmetinin kanuni ve fiili süresi belirlenmelidir. Gazetecinin kendi isteğiyle hizmeti uzatan, farklı statüye geçen veya profesyonel askerî göreve devam eden durumlar normal askerlik süresinin ötesine geçebilir.
Başlangıç tarihi sevk ve fiili katılış kayıtlarından, bitiş tarihi terhis veya askerlik hizmetinin sona erdiğini gösteren resmi belgeden belirlenir. İşveren her ay için yarım ücret bordrosu düzenler ve ödeme gününü m.14’teki ücret sistemiyle uyumlu yürütür.
Gazeteci askerlik sırasında sağlık, izin veya başka idari nedenle geçici olarak birliğinden ayrılmışsa hizmet statüsünün devam edip etmediği resmi kayıttan anlaşılır. İşveren kendi varsayımıyla ödeme dönemini kesmemelidir.
İlk muvazzaf askerlik sırasında işveren sözleşmeyi feshedebilir mi?
M.16, ilk muvazzaf askerlik bakımından işverenin sözleşmeyi ne zaman feshedebileceğini de düzenler. Gazeteci maddenin üçüncü fıkrasındaki ilk muvazzaf askerlik nedeniyle silah altına alınmışsa, işveren iş sözleşmesini ancak bu fıkrada gösterilen süre geçtikten sonra feshedebilir. Kanunda belirli süreli veya belirsiz süreli sözleşme ayrımı yapılmadan koruma getirilmiştir.
Buradaki süre, normal askerlik müddetidir. İşveren gazetecinin askere gidişini hemen fesih nedeni yapamaz. Askerlik süresi sona erdikten sonra yapılacak fesih de Basın İş Kanununun ihbar, kıdem ve diğer fesih hükümlerine uygun olmalıdır.
Gazetecinin askere gitmeden önce başka ve bağımsız bir haklı fesih nedeni oluşturduğu iddiası varsa bu durum somut delille ayrıca incelenir. M.16 koruması, işverenin gerçek fesih nedenini “askerlik” dışında göstermesine imkân veren bir boşluk değildir.
Belirli süreli iş sözleşmesi askerlik sırasında biterse ne olur?
M.16, belirli süreli sözleşmenin kararlaştırılmış süresinin gazetecinin silah altında bulunduğu sırada kendiliğinden bitmesi ihtimalini açıkça düzenler. Sözleşme bu şekilde doğal süresiyle sona ererse, işveren sona erme tarihinden sonraki dönem için m.16’da öngörülen ücretleri ödemek zorunda değildir.
Örneğin sözleşme 31 Aralık’ta sona erecek şekilde kurulmuş, gazeteci 1 Kasım’da askere gitmiş ve askerlik hizmeti Mart’a kadar devam edecekse, sözleşmenin gerçekten geçerli belirli süreli olması halinde 31 Aralık sonrasındaki m.16 yarım ücret yükümlülüğü devam etmez.
Ancak işveren sözleşmeyi askerlik nedeniyle erken sona erdirirse bu “sürenin kendiliğinden dolması” değildir. Fesih yasağı ve Basın İş Kanununun diğer sonuçları gündeme gelir.
İş sözleşmesi tam ücret öngörüyorsa yarıya indirilebilir mi?
Hayır. M.16 açıkça, askerlik halinde ücret konusunda gazeteciye daha elverişli hak ve menfaat sağlayan sözleşme, teamül veya örf ve adetten doğan hakların korunacağını belirtir. Kanundaki yarım ücret asgari koruma düzeyidir.
İş sözleşmesinde “askerlik süresince tam ücret ödenir” yazıyorsa işveren kanuna dayanarak bunu yarım ücrete indiremez. Toplu iş sözleşmesinde daha yüksek oran varsa o uygulanır. Yazılı hüküm olmamasına rağmen işveren yıllardır aynı durumdaki gazetecilere tam ücret ödüyorsa, bu uygulamanın işyeri şartına dönüşüp dönüşmediği değerlendirilir.
5953 m.25 de Kanunun uygulanması nedeniyle gazetecilerin ücret ve diğer haklarının daha aşağı seviyeye indirilemeyeceğini düzenler. Bu nedenle m.16, işveren için mevcut daha iyi hakkı azaltma aracı değildir.
Yarım ücret bordroda ve bankada nasıl ödenmelidir?
Ödeme ücret niteliğinde olduğundan bordroda ayrı ve açıklayıcı şekilde gösterilmelidir. “M.16 ilk muvazzaf askerlik ücreti” gibi bir açıklama, ödeme sebebini ve dönemi netleştirir. Brüt tutar, kanuni kesintiler ve net ödeme kayda alınmalıdır.
Banka ödeme zorunluluğuna tabi işverenlerde bu ücret de banka hesabından ödenir. Elden ödeme m.14 ve banka ödeme Yönetmeliği bakımından risk yaratır. Dekontta hangi ayın askerlik ücretinin ödendiği belirtilmelidir.
Gazetecinin aylık ücreti askerlik sırasında toplu zamla artıyorsa, m.16’nın “son aldığı ücret” ifadesi nedeniyle zamların yarım ücret hesabına etkisi ayrıca incelenmelidir. İşverenin lehe sözleşme veya işyeri uygulamasında zamları yansıtma taahhüdü varsa bu kayıt korunur.
İşveren yarım ücreti ödemezse 2026 yılında yaptırım nedir?
5953 m.27, m.16’nın ilk üç fıkrasında ödenmesi gereken ücreti ödemeyen işveren için idari para cezası öngörür. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 2026 resmi çizelgesinde m.16 ve m.17 kapsamındaki bu ihlal için 45.278 TL idari para cezası yer almaktadır.
İdari para cezası gazeteciye ödenecek yarım ücretin yerine geçmez. Gazeteci ödenmeyen ücret alacağını ayrıca talep edebilir. İşveren hem alacak hem yaptırım riskiyle karşılaşabilir.
İşverenin ödeme yapıp oranı yanlış hesaplaması halinde eksik ücret alacağı doğar. Bu nedenle personel programında ilk muvazzaf askerlik, talim/manevra ve seferberlik ayrı kodlarla izlenmelidir.
Gazeteci hangi belgeleri saklamalıdır?
Askerlik sevk belgesi, katılış tarihi, terhis belgesi, askerlik durum belgesi, iş sözleşmesi, ücret bordroları ve banka kayıtları temel delillerdir. İşveren de bu belgeleri personel dosyasına almalı ve ödeme dönemlerini açıkça göstermelidir.
Gazetecinin son ücret miktarı tartışmalıysa banka hareketleri, ücret bordroları, ücret artış yazıları ve sözleşme değişiklikleri birlikte incelenir. Sözlü ücret artışı iddiası varsa emsal çalışan kayıtları ve düzenli banka ödemeleri önem kazanır.
İşveren askerlik sırasında fesih yapmışsa fesih bildiriminin tarihi ve sebebi ayrıca saklanmalıdır. Böylece fesih yasağının ihlal edilip edilmediği somut tarihler üzerinden değerlendirilir.
Mersin’de ilk askerlik nedeniyle gazeteci ücret hesapları
Mersin’de 5953 kapsamındaki gazetecinin ilk muvazzaf askerlik hizmetine başlaması halinde ücretin yarıya düşürülmesi işverenin seçimi değil, Kanunun açık hesabıdır. Daha lehe sözleşme varsa korunur; askerlik süresi ve son ücret resmi kayıtlarla belirlenir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin adresinde gazeteci ücret, askerlik, fesih ve tazminat uyuşmazlıklarının kanun maddeleri üzerinden incelenmesine ilişkin hukuki hizmet sunmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
1. İlk askerlikte gazetecinin maaşının ne kadarı ödenir?
Normal askerlik süresince son aldığı ücretin yarısı ödenir.
2. İşveren hiç ödeme yapmayabilir mi?
Hayır. 5953 m.16 yarım ücret ödeme zorunluluğunu açıkça düzenler.
3. Talim veya manevrada da yarım ücret mi ödenir?
Hayır. Talim/manevra için m.16’nın ilk fıkrasındaki tam ücret veya askerî aylık farkı sistemi uygulanır.
4. Sözleşmede tam ücret yazıyorsa ne olur?
Gazeteci lehine daha elverişli hak korunur; işveren yarıya indiremez.
5. Askerlikte sözleşme hemen feshedilebilir mi?
İşveren m.16’daki koruma süresi geçmeden askerlik nedeniyle fesih yapamaz.
6. Belirli süreli sözleşme askerlikte kendiliğinden biterse ödeme devam eder mi?
Sözleşme doğal süresinin dolmasıyla sona ererse, sona ermeden sonraki dönem için m.16 ücreti devam etmez.
7. 2026 cezası ne kadar?
M.16’daki ücretin ödenmemesi için resmi 2026 çizelgesinde 45.278 TL idari para cezası yer alır.
8. “Son ücret” nasıl ispatlanır?
İş sözleşmesi, ücret artış kayıtları, bordro ve banka hareketleriyle ispatlanır.
Resmî kaynaklar
İlgili rehberler
- Gazeteci talim, manevra ve seferberlikte maaş alır mı?
- Gazeteci maaşı peşin mi ödenir?
- Gazeteci iş sözleşmesi
Hukuki inceleme: +90 552 224 43 66.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
