İngiltere CPR 31.22: Davada Açıklanan Belgeler Türkiye’de Delil Olur mu? HMK 199 ve 219
Kısa ve net cevap
İngiltere’de bir hukuk davasında karşı tarafın disclosure kapsamında verdiği belge, Türkiye’deki başka bir davada otomatik ve sınırsız kullanılamaz. CPR 31.22(1) belgeyi, açık istisnalardan biri bulunmadıkça açıklamanın yapıldığı dava amacıyla sınırlar. Halka açık duruşmada okunması veya atıf yapılması, İngiliz mahkemesinin izin vermesi ya da açıklayan taraf ile belge sahibinin anlaşması ayrı olasılıklardır. CPR 31.22(2) gereğince duruşmada kullanılmış belge için bile ayrıca kısıtlama kararı verilebilir. Belgenin İngiltere’de kullanılabilirliği ile HMK 199 ve 219 uyarınca Türk mahkemesinde delil niteliği farklı aşamalardır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
| Soru | Hukuki karşılık |
|---|---|
| Disclosure ile alınan belgeyi başka davada kullanma | CPR 31.22(1) genel sınırlama |
| Halka açık duruşmada okunan belge | 31.22(1)(a), fakat 31.22(2) kontrolü |
| Mahkemeden izin alınması | 31.22(1)(b) |
| Belgeyi açıklayanın ve sahibin rızası | 31.22(1)(c) |
| Tanık beyanını başka davada kullanma | Ayrı CPR 32.12 düzenlemesi |
| Türkiye’de belge delili | 6100 sayılı HMK m.199; ibraz için m.219–221 |
| İş/ticaret mahkemesi özel disclosure | PD 57AD ve mahkeme emirleri ayrıca |
1. Disclosure Türk hukukundaki belge ibrazıyla aynı işlem değildir
İngiliz hukukunda CPR 31.2 anlamındaki disclosure, bir belgenin var olduğunu veya daha önce var olduğunu bildirmekle başlar. Aynı düzenleme, belgenin görülmesi ve kopyasının alınmasıyla ilgili ayrı inspection kurallarını da içerir. Türk HMK m.219 ise tarafların ellerindeki ve uyuşmazlık için gerekli belgeleri ibraz yükümlülüğünü düzenler; m.220 ve 221 ibraz konusunda farklı sonuç ve üçüncü kişi mekanizmalarına bağlanır. Bu sebeple karşı tarafın İngiliz dava dosyasında bir belgeyi açıklaması, Türk mahkemesinin onu otomatik olarak kabul ettiği veya belgeyi tüm ülkelerde serbestçe dağıtma yetkisi verdiği anlamına gelmez. İlk adım belgenin hangi hukukî süreç ve hangi şartlarla edinildiğini tespit etmektir.
2. CPR 31.22(1): Ana ilke yalnız açıklamanın yapıldığı dava amacı
CPR 31.22(1), kendisine disclosure yapılan tarafın belgeyi kural olarak yalnız belgenin açıklandığı yargılamanın amaçları için kullanabileceğini söyler. Türk şirketi Londra’daki tazminat davasında rakibinin muhasebe kayıtlarını aldıysa bu kayıtları ayrı bir Türkiye davasının ekine doğrudan koymak risk yaratır. Yasak belgenin gerçek veya sahte oluşuna değil, kullanım amacına ilişkindir. Belge elektronik bir dosya, şirket içi yazışma veya hesap çizelgesi olabilir. Asıl belge zaten başka bağımsız ve hukuka uygun kaynaktan elde edilmişse bunun ayrı ispatı gerekir. Belgeyi kopyalamak, çevirmek ya da ekran görüntüsü almak sınırlamayı kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
3. Halka açık duruşma istisnası tam olarak ne gerektirir?
CPR 31.22(1)(a), belgenin kamuya açık duruşmada mahkeme tarafından okunması, mahkemeye okunması veya duruşmada o belgeye atıf yapılması halinde sonraki kullanıma bir istisna tanır. Belgelerin yalnız taraflar arasında disclosure listesine yazılmış olması bu istisnayı oluşturmaz. Dava dosyasına elektronik yüklenmiş olması da tek başına açık duruşmada kullanıldığını göstermez. Hangi oturumun kamuya açık olduğu, hangi sayfanın gerçekten ele alındığı ve duruşma tutanaklarının neyi gösterdiği önemlidir. Gizli oturumda ele alınmış ticari sırların kamuya açık duruşma istisnasına sokulması hatalıdır. Ayrıca 31.22(2) kapsamında mahkemenin sonraki kullanımı yine sınırlayabileceği kontrol edilmelidir.
4. CPR 31.22(2): Açık duruşmadan sonra bile kısıtlama
Belge, açık duruşma istisnasına girse bile CPR 31.22(2) mahkemeye sonradan kullanımını sınırlama veya yasaklama yetkisi verir. Bu yetkinin varlığı, açık duruşmada adı geçen bütün belgelerin sınırsız çevrimiçi yayımlanabileceği varsayımını geçersiz kılar. Ticari sır, kişisel veri veya üçüncü kişilerin özel hayatını ilgilendiren içerikler bakımından mahkeme emri özellikle aranmalıdır. M.31.22(3) gereğince hem dava tarafı hem de belgenin sahibi bu kısıtlamaya ilişkin talepte bulunabilir. Belgede birden çok şirketin bilgisi varsa kimin sahibi veya hak sahibi olduğu da ayrıca incelenir. Türkiye’de dosyaya sunmadan önce bu emrin mevcut olup olmadığı öğrenilmelidir.
5. İngiliz mahkemesinden açık izin alınması
CPR 31.22(1)(b), belgeyi açıklayan yargılamadaki mahkemenin farklı kullanım için izin vermesini bir istisna olarak kabul eder. İzin istenirken belgenin adı, sayfaları, hangi Türk davasında hangi maddî vakıayı kanıtlamak amacıyla kullanılacağı ve paylaşımın kapsamı somutlaştırılmalıdır. ‘Türkiye’deki bütün uyuşmazlıklarda kullanmak istiyorum’ şeklinde sınırsız istek yerine dar ve gerekçeli talep daha denetlenebilir olur. Karşı tarafın gizlilik, orantılılık veya zarar iddiaları değerlendirilebilir; izin otomatik hak değildir. İngiliz usulünde başvuru, ilgili yargılama dosyası ve mahkeme talimatlarına uygun yapılır. İzin kararı alınırsa koşulları aynen izlenmelidir; belgenin tamamının yayımlanmasına ayrıca izin verilmiş sayılmaz.
6. Açıklayan taraf ve belge sahibinin rızası birlikte önemlidir
CPR 31.22(1)(c), belgeyi disclosure yoluyla veren taraf ile belgenin ait olduğu kişinin kabulünü istisna olarak öngörür. Bu iki kişinin her zaman aynı kişi olduğunu varsaymak yanlıştır: Bir banka, muhasebeci veya grup şirketi belgenin sahibi olabilir, belgeyi ise dava tarafı açıklamış bulunabilir. Yalnız karşı tarafın avukatının gayriresmî e-postası her durum için yeterli kapsamlı bir rıza oluşturmayabilir. Yazılı izin belgenin kimliğini, kullanılacak Türk mahkemesini, açıklama kapsamını ve varsa gizleme koşullarını belirtmelidir. Rıza elde edilse bile Türk hukukundaki delil sunma kuralları ve kişisel veri yükümlülükleri ayrıca devam eder. Rızanın hangi kişiden alındığı dosyada gösterilmelidir.
7. Tanık beyanları için CPR 32.12 farklı bir kuraldır
İngiliz mahkemesindeki witness statement veya affidavit, disclosure edilen ticari belgeyle aynı kategoriye otomatik sokulmamalıdır. CPR 32.12(1) tanık beyanının kural olarak sunulduğu yargılamada kullanılmasını öngörür. İstisnaları; tanığın başka kullanıma yazılı rıza vermesi, mahkemenin izin vermesi veya beyanın halka açık duruşmada delil olarak sunulmasıdır. Bu kurallar açıklama belgesindeki 31.22 ile bire bir aynı sözcükleri içermediğinden belge türüne göre ayrı analiz gerekir. Türk davasında İngiliz tanığın yazılı ifadesini dosyaya koymak isteyen kişi önce beyanın kaynağını ve usul durumunu belirlemelidir. Noter tasdiki, İngiliz usulündeki kullanım izninin yerini kendiliğinden tutmaz.
8. CPR 31.20 ve imtiyazlı belge yanlışlıkla gösterildiyse
İngiliz avukat-müvekkil yazışması gibi privilege koruması bulunan bir belgenin sehven inspection için erişime açılmış olması ayrı risk yaratır. CPR 31.20, ayrıcalıklı belgenin yanlışlıkla incelenmesine izin verilmişse onun veya içeriğinin kullanımını mahkeme iznine bağlar. Bu kuralı yalnız belgenin gizlilik etiketi bulunup bulunmadığına indirgemek doğru değildir; korumanın niteliği ve yanlışlıkla erişim olayının şartları incelenir. Türk davacı böyle bir e-postayı görmüşse onu kopyalayıp Türkiye’de delil olarak kullanmak yerine İngiliz hukuku bakımından ihtiyatlı değerlendirme yapmalıdır. CPR 31.22 istisnaları mevcut olsa dahi privilege sorunu ayrıca gündeme gelebilir. İçeriği ifşa etmeden koruma meselesi çözümlenmelidir.
9. Ticaret mahkemesi için Practice Direction 57AD neden kontrol edilir?
İngiltere Business and Property Division içinde bazı disclosure işlemleri CPR 31’in klasik standard disclosure düzeninden farklı olarak Practice Direction 57AD çerçevesinde yürütülür. Bu uygulamada Initial Disclosure, Extended Disclosure, belge arama modelleri ve özel mahkeme emirleri önemlidir. PD 57AD kendi metninde CPR 31.22’yi sonraki kullanım bakımından ayrıca ele alır; ancak belge edinme yöntemi ve mahkemenin verdiği özel yönlendirmeler mutlaka incelenmelidir. Basit County Court alacak davasıyla büyük ölçekli ticari uyuşmazlığın disclosure takvimini aynı kabul etmek yanlış olur. Dosyanın hangi mahkemede, hangi yönerge ve belge emriyle yürüdüğü belgelenmeden genel bir kontrol listesi yeterli sayılamaz. Esas soru belgeye erişimin kaynağı ve sonraki kullanımın hukuka uygunluğudur.
10. HMK 199 uyarınca belge sayılmanın anlamı
6100 sayılı HMK m.199, uyuşmazlık konusu vakıaları ispata elverişli yazılı veya basılı metinler, senetler, çizimler, planlar, fotoğraflar, görüntü ve ses kayıtları ile elektronik ortamdaki verileri belge kapsamında değerlendirir. İngiliz davasından gelen bir Excel dosyası veya elektronik posta bu teknik anlamda belge olabilir. Ancak belge niteliği, içeriğin doğruluğunu, usule uygun elde edildiğini veya hukuka aykırı kullanımın meşru hâle geldiğini otomatik kanıtlamaz. Türk mahkemesinde uyuşmazlıkla ilgisi, karşı tarafın inkârı, özgünlük, elektronik izler ve başka delillerle uyumu değerlendirilir. CPR 31.22 sınırlaması ile HMK 199’daki delil tanımı, birbirine alternatif değil iki ayrı hukukî aşamadır.
11. HMK 219 ve 220 ile belge ibrazı nasıl ayrılır?
HMK m.219 tarafların kendilerinde bulunan ve uyuşmazlığın ispatı için gerekli belgeleri mahkemeye ibrazına ilişkindir. HMK m.220, ibraz yükümlülüğü ve ibraz etmeme durumuyla bağlantılı usul sonuçlarını düzenler. İngiltere’den gelen bir belgenin kullanımı CPR 31.22 bakımından sınırlıysa, Türk avukatın dosyada başka ve hukuka uygun elde etme yollarını da değerlendirmesi gerekir. Türk mahkemesine karşı tarafın kendi elindeki bağımsız kayıtların ibrazı için talepte bulunulması, İngiliz davasında disclosure ile verilmiş kopyayı izinsiz paylaşmakla aynı işlem değildir. Talep edilen belge türü ve ispat konusu belirli olmalıdır. Herkesin bütün şirket kayıtlarına sınırsız erişebileceği varsayımı doğru değildir.
12. HMK 221 üçüncü kişinin belgesine uygulanabilir mi?
HMK m.221 üçüncü kişinin elindeki belgenin ibrazıyla ilgili özel usule ilişkindir. Örneğin Türkiye’deki bir bankanın tuttuğu kayıt, İngiliz davasında açıklanan kopyadan bağımsız olarak yerel usule uygun şekilde talep edilebilir. Bunun için belgenin uyuşmazlık bakımından gerekliliği, üçüncü kişinin yükümlülüğü ve yasal sır saklama rejimi incelenir. İngiliz bankasının Türkiye’deki şubesi veya Türk iştirakinin bütün yurt dışı kayıtları otomatik olarak elinde bulundurduğu varsayılamaz. Bankacılık Kanunu, kişisel veriler ve uluslararası adli yardımlaşma sınırları ilgili dosyada dikkate alınmalıdır. HMK 221 yolunun varlığı, CPR 31.22’deki kısıtlamayı kendiliğinden kaldırmaz; farklı bir hukuka uygun belge edinme mekanizması olabilir.
13. Yabancı resmî belgenin ispat gücü ile özel belge farklıdır
İngiltere’de düzenlenmiş mahkeme kararı, kamu görevlisi belgesi veya onaylı kayıt ile bir şirketin kendi hazırladığı Excel tablosunun Türk usul hukukunda aynı ispat gücüne sahip olduğu söylenemez. HMK m.224 yabancı devlet makamlarının hazırladığı resmî belgelere ilişkin yetkili makam onayı konusunu düzenler; uluslararası anlaşmaların hükümleri saklıdır. Özel şirket e-postası ise yalnız apostil yaptırıldığı için içerik yönünden resmî senet hâline gelmez. Belgenin düzenleyicisi, aslı veya güvenilir elektronik nüshası, tercümesi ve hukuken neyi kanıtlayabileceği farklı başlıklar altında değerlendirilir. CPR 31.22 kullanma izni ayrıca aranabilir. Belgenin Türk mahkemesine sunulması, her içerik iddiasının kabul edileceği anlamını taşımaz.
14. Apostil İngiliz disclosure kullanım izni değildir
Lahey Apostil Sözleşmesi, kapsamına giren kamu belgeleri için belirli usul ve imza doğrulama gerekliliklerini kolaylaştırır. Apostil, bir şirketin sır içeren elektronik dosyasının başka davada kullanılmasına İngiliz mahkemesinin izin verdiği anlamına gelmez. Ayrıca sırf tercüme ve apostil işlemi, CPR 31.22 kapsamındaki collateral use sınırlamasını ortadan kaldırmaz. Bir mahkeme kararına apostil alınması ile aynı mahkemede disclosure kapsamında elde edilen özel ticari belgenin kullanılabilirliği farklıdır. Türk dosyasında önce hangi belgenin kamu belgesi, hangisinin özel kayıt olduğu; sonra resmi tasdik, çeviri ve kaynak izinleri birlikte incelenmelidir. Kullanım yetkisiyle doğrulama usulü karıştırılmamalıdır.
15. Türkçe yeminli tercüme hangi sorunu çözer?
Türk mahkemesine İngilizce sözleşme veya şirket içi yazışma sunulacaksa anlaşılabilir Türkçe çeviri ihtiyacı ortaya çıkabilir. Çeviri, tarafların metnin hangi cümlesine dayandığını ve mahkemenin uyuşmazlığı değerlendirmesini kolaylaştırır. Ancak çevirmenin imzası belgenin kaynağını, İngiliz davasındaki kullanım iznini veya elektronik verinin sonradan değiştirilmediğini ispatlamaz. Özellikle e-posta başlık bilgileri, ekler, zaman damgaları ve Excel formülleri çeviri sürecinde kaybolmamalıdır. Metnin bir bölümünü seçip anlamı değiştirecek biçimde sunmak delil güvenilirliğine zarar verebilir. Asıl dosya korunmalı, çeviri sürümüyle bire bir karşılaştırma yapılmalı ve İngilizce terimler hukukî bağlamı gözetilerek aktarılmalıdır.
16. KVKK ve İngiltere kişisel verileri açısından tedbirler
Disclosure ile elde edilen bordrolar, çalışan adresleri, müşteri listeleri veya sağlık bilgileri kişisel veri içerebilir. Türkiye’ye aktarım ve dava dosyasına sunma işlemi 6698 sayılı KVKK’nın ilgili ilkeleri, veri işleme şartları ve aktarım kuralları çerçevesinde ayrıca incelenmelidir. İngiltere bakımından UK GDPR ve Data Protection Act 2018 düzenlemelerinin uygulanabilirliği de değerlendirilir. Dava için gerekli olmayan telefon, pasaport numarası veya hesap bakiyesi gibi alanların uygun şekilde karartılması bazı durumlarda orantılı bir önlemdir. Ancak hukuken önemli satırları gizleyip bağlamı değiştirmek de yanıltıcı olur. Gizlilik değerlendirmesi CPR 31.22 izin incelemesinin yerine geçmez; iki rejim birlikte gözetilir. Üçüncü kişilerin hakları özellikle korunmalıdır.
17. Elektronik delilin bütünlüğü ve hash kontrolü
İngiliz disclosure paketindeki bir elektronik dosyanın aynı dosya olduğunun gösterilmesi için özgün dosya adı, oluşturulma ve gönderilme tarihi, gerekiyorsa hash değeri ve aktarım zinciri saklanabilir. PDF’e dönüştürme, Excel formüllerinin kaldırılması veya e-postayı yalnız ekran görüntüsü olarak kaydetme bazen delilin yorumunu değiştirebilir. Türk HMK m.199 elektronik kayıtların belge sayılmasını mümkün kılsa da her elektronik kaydı değişmez bir kanıt olarak ilan etmez. İnkâr durumunda teknik inceleme, bilirkişi veya diğer delillerle doğrulama gerekebilir. İngiliz dava dosyasındaki açıklama listesinin numarası, hangi tarihte ve kim tarafından teslim alındığı da kayıt altında tutulmalıdır. Bu teknik kayıtlar ayrıca hukuka uygun kullanım izninin bulunduğunu ispatlamaz.
18. İngiliz şirketin ticari sırrı Türkiye’de ifşa edilebilir mi?
İngiliz yargılamasında açıklanan fiyatlandırma modeli, müşteri listesi veya kaynak kodu Türkiye’deki ticari uyuşmazlıkta önemli görünebilir. Ancak önemlilik, CPR 31.22 kapsamındaki amaç sınırlamasını ve olası mahkeme gizlilik emrini otomatik kaldırmaz. Ticari sır sahibi başka bir grup şirketiyse 31.22(1)(c) rıza koşullarına dikkat edilmelidir. Dar kapsamlı mahkeme izni veya bağımsız yasal belge edinme yolu araştırılabilir. Türk mahkemesinde gizlilik isteyen taraf, dosya belgelerinin erişim ve kullanım düzenini de uygun usulle talep edebilir. Belgenin rakibe pazarlık malzemesi olarak gönderilmesi ile belirli iddiayı ispat için yargılamada sunulması aynı hukuki amaç değildir. İşlemin gerekliliği ve kapsamı belgelenmelidir.
19. İngiliz yargılamasında belgenin bağımsız kaynağı
Aynı muhasebe tablosu Türk şirketinin kendi arşivinde, kamuya açık bir düzenleyici kurum kaydında veya İngiliz disclosure paketinde farklı kaynaklardan bulunabilir. CPR 31.22, kendisine disclosure yapılan tarafın o yolla aldığı belgenin sonraki kullanımını düzenler. Kişinin daha önceden hukuka uygun şekilde sahip olduğu bağımsız bir nüsha için kaynak ve kullanım hakkı ayrıca incelenmelidir. ‘Bu dosya internette dolaşıyor’ şeklinde belirsiz açıklama bağımsız hukuka uygun edinimi kanıtlamaz. Arşiv kaydının tarihi, kayıt sorumlusu, aktarım izi ve ilgili sözleşme hükümleri somutlaştırılmalıdır. Çevrimiçi arama sonucunda görünen her belge kamuya açık ve serbest kullanılabilir hale gelmiş sayılmaz. Kaynağa ilişkin ayrı delil zinciri kurulmalıdır.
20. İngiliz mahkemesine izin başvurusunda içerik
CPR 31.22(1)(b) uyarınca izin istenmesi düşünülüyorsa İngiltere’deki davanın numarası, belgenin açıklama listesindeki kodu, ayrı Türk dosyasının konusu, tarafları ve kullanım amacı tek tek belirtilmelidir. Başvurunun hangi belgelere ve kaç sayfaya ilişkin olduğu belirli olmalıdır. Belgenin yalnız mahkemeye sunulması mı, bilirkişiye verilmesi mi, üçüncü kişiye iletilmesi mi istendiği birbirinden ayrılır. Gereksiz kişisel bilgilerin karartılması veya sınırlı erişim gibi daha dar seçeneklerin neden yeterli olacağı açıklanabilir. Mahkemenin vereceği koşullu izne uyulmalıdır. Başvurunun sonucunu önceden olumlu kabul etmek doğru değildir. İngiltere’de usulî temsil gerektiren adımlar ilgili yetkili hukuk uzmanıyla yürütülmelidir.
21. Belge sahibi mahkemeden kısıtlama isterse
CPR 31.22(3) yalnız davanın tarafına değil, belgenin ait olduğu kişiye de sonraki kullanım kısıtlaması talep etme olanağı tanır. Örneğin davalı şirketin açıkladığı müşteri veritabanı başka bir işletmenin fikrî veya ticari haklarını ilgilendiriyorsa belge sahibi bakımından ayrı bir menfaat doğabilir. İngiltere’de verilen kısıtlama kararı Türk davasındaki belge sunma planını etkileyebilir; kapsamı ve hangi işlemleri yasakladığı okunmalıdır. Bu durum her yabancı kısıtlama kararının Türkiye’de kendiliğinden kesin hüküm gibi uygulanacağı anlamına gelmez. İngiliz hukuku bakımından tarafın yükümlülüğü ile Türk mahkemesinin usulî değerlendirmesi ayrı aşamalardır. Karar, tarih, taraf ve belge numarasıyla kayıt altına alınmalıdır.
22. Türkiye mahkemesinde delilin hukuka uygunluğu
HMK m.189(2) hukuka aykırı olarak elde edilen delillerin bir vakıanın ispatında dikkate alınamayacağını düzenler. İngiliz disclosure sınırlamasına aykırı şekilde ele geçirilen veya kullanıma sunulan bir belgenin bu hüküm bakımından nasıl değerlendirileceği somut edinim koşulları, hukuka aykırılığın niteliği ve mahkemenin incelemesine bağlıdır. Her CPR ihlalinin Türk usulünde otomatik aynı teknik sonucu yaratacağını veya hiçbir etkisinin olmayacağını peşinen iddia etmek doğru değildir. Dava vekili belgenin kaynağını gizlememeli; kullanım izni ve hukuka uygun edinim iddiasını belgeleriyle açıklamalıdır. Karşı taraf delil elde etme usulüne itiraz edebilir. Mahkeme ispat değerini ayrıca değerlendirir.
23. Resmî mahkeme tutanağı ile disclosure paketi karıştırılmamalıdır
İngiliz mahkemesinin kamuya açık duruşma tutanağı, mühürlü karar örneği, duruşmada okunan belge ve yalnız taraflar arasında dolaşan disclosure kopyası farklı şeylerdir. Kamuya açık kaydın edinilmesi için ayrıca mahkeme dosyasına erişim kuralları bulunabilir; bu erişim, tüm belgelerin sınırsız dağıtılacağı anlamına gelmez. CPR 31.22(1)(a) istisnası için belgenin kamuya açık duruşmadaki gerçek kullanımı belirleyicidir. Sonraki kullanım kısıtlaması bulunup bulunmadığı ayrıca araştırılır. İngiliz mahkeme kararı Türkiye’de dava dilekçesine sunulacaksa resmî belge ve tercüme şartları incelenebilir. Bir özel şirketin yazışması karar ekine konmuş diye otomatik devlet belgesi hâline gelmez. Kaynak türü doğru tanımlanmalıdır.
24. İngiltere’de dava kapanınca kullanım yasağı kendiliğinden kalkar mı?
CPR 31.22 metninde dava sona erdiği anda disclosure ile alınan bütün belgelerin serbestçe kullanılacağı şeklinde genel bir istisna bulunmaz. Belgenin sonradan Türkiye’de kullanılmak istenmesi için üç kanuni istisnadan biri veya uygulanabilir başka özel hüküm değerlendirilmelidir. Kapanan İngiliz dosyasının karar tarihi, belgenin kamuya açık oturumdaki kullanımı ve varsa önceki gizlilik emirleri önemini korur. İngiliz tarafın artık işlem yapmıyor olması, belge sahibi kişinin rıza verdiğini kanıtlamaz. İzin isteme usulü ve mahkemenin yetkisi somut dosyanın kapanış durumuna göre incelenir. Belgenin yıllardır arşivde durması tek başına sınırsız kullanım hakkı yaratmaz.
25. Örnek: İngiltere’deki tedarikçi uyuşmazlığı
Manchester’da Türk ithalatçı ile İngiliz üretici arasındaki sözleşme davasında üretici iç yazışmalarını disclosure ile vermiş olsun. Türk ithalatçı aynı yazışmaları Mersin’de başka bir tedarikçiye açtığı davada kullanmak isteyebilir. İngiliz dosyada yazışmalar yalnız disclosure listesinde bulunuyor ve açık duruşmada hiç ele alınmadıysa CPR 31.22(1)(a) istisnasının oluştuğu ileri sürülemez. Açıklayan şirketin ve belgenin sahibinin uygun rızası veya mahkemenin kullanma izni araştırılmalıdır. Türkiye’de HMK m.199 kapsamında elektronik belgenin neyi ispatladığı ayrıca incelenir. Belgenin kaynağı, yazıldığı tarih ve teslim zinciri gösterilmeden tek başına kesin sonuç çıkarılmaz.
26. Örnek: Kamuya açık duruşmada anılan fatura
Londra’daki ticari davada bir fatura kamuya açık duruşmada hâkim tarafından incelenmiş ve hükmün ilgili bölümünde anılmış olabilir. Bu olgular CPR 31.22(1)(a) istisnasını değerlendirmek için önemlidir. Ancak mahkeme 31.22(2) kapsamında kullanım kısıtlaması vermişse istisnanın mutlak olduğu söylenemez. Faturanın Türk mahkemesinde delil değeri için satıcı ve alıcı bilgileri, teslim, ödeme ve ilgili ticari defterlerle karşılaştırılması gerekir. HMK m.199 belge niteliğini sağlayabilir fakat faturanın doğruluğunu otomatik kabul ettirmez. Ticari sır veya veri koruma unsurları varsa gereksiz bilgilerin uygun biçimde karartılması değerlendirilebilir. Örnekte belgenin gerçekten kamuya açık oturumda ele alındığı ayrıca belgelenmiştir.
27. Örnek: Witness statement ve banka kaydı
Bir İngiliz davacı Türk şirketle ilgili tanık beyanını ve bankadan disclosure ile alınmış hesap hareketlerini Türkiye’deki mahkemeye göndermek isteyebilir. Tanık ifadesi için CPR 32.12; banka dökümünün sonraki kullanımı için CPR 31.22 uygulanabilir. Tanığın yazılı rızası, bankaya ait belgenin kullanımına izin verildiğini kendiliğinden göstermez. Tersine, bankanın onayı da tanık beyanının başka dava için kullanılmasını otomatik sağlamaz. İngiliz dava dosyasında her delil kategorisinin edinim ve kullanım şartları ayrı tabloya dökülmelidir. Türk HMK m.199 elektronik belgeye ilişkin ispat tartışması sonrasında yapılır. Birden çok evrak için tek bir genel yetkilendirme varsayımı yapılmamalıdır.
28. Sonuç: İngiliz izin ve Türk delil incelemesi iki aşamalıdır
İngiltere CPR 31.22, disclosure edilen belgelerin sonradan kullanımına ilişkin temel sınırlamayı ve üç açık istisnayı düzenler. Kamuya açık duruşma, İngiliz mahkeme izni ve ilgili kişilerin anlaşması ayrı ayrı kanıtlanmalıdır; 31.22(2) kısıtlama imkânı unutulmamalıdır. Tanık beyanlarında CPR 32.12; yanlışlıkla gösterilen privilege belgelerinde CPR 31.20 ayrıca değerlendirilir. Türkiye’de HMK m.189, 199 ve 219–221 kapsamında hukuka uygun edinim, belgenin niteliği ve ispat gücü ayrı incelenir. Uygulanabilir PD 57AD veya özel mahkeme emirleri kontrol edilmelidir. İngiliz disclosure paketinin olduğu gibi Türkiye’ye aktarılması yerine izin, rıza, belgenin bağımsız kaynağı ve kişisel veri riskleri belgelenerek ilerlenmelidir.
Doğrulanmış resmî mevzuat kaynakları
- England and Wales Civil Procedure Rules, Part 31, CPR 31.20–31.22
- England and Wales CPR 32.12 witness statement rule
- Practice Direction 57AD Business and Property Division Disclosure
- UK legislation, CPR 31.22 yürürlük metni
- T.C. Adalet Bakanlığı mevzuat bilgi sistemi: HMK 6100, m.189,199,219–224
- T.C. Kişisel Verileri Koruma Kurumu
İngiliz CPR ve PD kuralları 2 Kasım 2026 itibarıyla resmî kaynaklardan karşılaştırılmıştır. Hukuki açıklama genel bilgilendirmedir; mahkeme izni veya yabancı ülkede temsile ilişkin somut karar yerine geçmez.
Sık sorulan sorular
1. CPR 31.22 Türkiye’de dava açan Türk şirketini de etkiler mi?
İngiliz davasında disclosure yoluyla belge edinmiş tarafın sonraki kullanımında CPR 31.22 koşulları önem taşır; Türkiye’de dava açması tek başına istisna oluşturmaz.
2. Disclosure listesindeki belgeyi doğrudan Türk mahkemesine sunabilir miyim?
Sırf listede yer alması serbest kullanım sağlamaz. Açık duruşma, mahkeme izni veya 31.22(1)(c) anlamında geçerli rıza araştırılmalıdır.
3. Açık duruşmada gösterilen belgeyi mutlaka kullanabilir miyim?
31.22(1)(a) istisnası değerlendirilebilir; fakat 31.22(2) kapsamında sınırlama veya yasaklama kararı bulunabilir.
4. İngiliz mahkemesinden izin almak hangi maddede düzenlenir?
CPR 31.22(1)(b) başka amaçla kullanım için mahkeme iznini açık istisna olarak sayar.
5. Açıklayan tarafın e-postası rıza için yeterli midir?
31.22(1)(c) açıklayan tarafın ve belgenin sahibinin anlaşmasını arar; kimlik, yetki ve rızanın kapsamı belirlenmelidir.
6. Witness statement için de aynı madde uygulanır mı?
Tanık beyanlarının başka amaçlarla kullanımı ayrıca CPR 32.12 kapsamında incelenir.
7. Avukat yazışması sehven açıkladıysa ne olur?
Privilege içeren belgenin yanlışlıkla incelenmesine izin verilmesi CPR 31.20 bakımından özel izin koşulu doğurabilir.
8. Business and Property Division belgelerinde neye dikkat edilir?
Practice Direction 57AD ve ilgili mahkeme emirleri, disclosure rejimi ve sonraki kullanım bakımından ayrıca kontrol edilir.
9. İngiltere’deki Excel kaydı HMK 199’a göre belge midir?
Elektronik veriler m.199 anlamında belge olabilir; ancak özgünlük, hukuka uygun edinim ve ispat gücü ayrı değerlendirilir.
10. Apostil yaptırınca CPR 31.22 sorunu çözülür mü?
Hayır. Apostil, kapsamına giren kamu belgelerinin resmî doğrulamasına ilişkindir; İngiliz disclosure kullanım izninin yerine geçmez.
11. Türk mahkemesi İngiliz disclosure kopyası yerine başka belge isteyebilir mi?
Somut şartlarda HMK 219–221 kapsamında yerel belge ibrazı veya üçüncü kişi ibrazı yolları değerlendirilebilir.
12. Dava bittikten sonra bütün disclosure belgeleri serbestleşir mi?
CPR 31.22’de sırf yargılamanın sona ermesi sebebiyle genel bir serbest kullanım istisnası bulunmaz.
Mersin Ofisi Haritası
İstanbul Ofisi – Polaris Plaza, Maslak / Sarıyer
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul
İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerimizden Türkiye genelindeki dosyalar, görev ve yetki kuralları ile gerekli yerel işlemler dikkate alınarak koordine edilir. Yüz yüze görüşme için randevu sırasında tercih ettiğiniz ofisi belirtiniz.
İstanbul ofisini Google Haritalar’da açın · İletişim ve randevu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
